Skip to main content

Full text of "Regesten zur deutschen Geschichte II."

See other formats


REGESTEN ZUR 

DEUTSCHEN 
GESCHICHTE: II 



Giuseppe Valentinelli 



fiP 

Digitized by Google 



Digitized by Google 



14!U. 



Quinta feria ante Domiiiicam tertiam Quadragcsimae (27 fe- 
bruarii) Balthasar Rauober, litteris sigillo Leonardi Kaczianari 
castellani in Oortslach roboratis, eommendat Jaeobo episcopo 
iustinopolitano, sedis aquil. vicario gcnerali, Casparem clericum 
aquil , ei legitimo raatrimonio proereatum, morum integritate 
commendabilom , nt possit ordinari ad titulum metisae et provi- 
sionis eius (Baltharis) , quoadusque benericio ecclesiastico pro\i- 
Docum. auth. (L. XIV, 101, n. -20.) 597. 



Ursus de Ursinis epLscopus theauensis nuntiat poiititici se 
magnificc exceptum a rege Hungariae, cui eommunicavit quae 
clam illi erant refcrenda. (L. X, 178, n. .V2.) 

Inc. : ,.Ex quo ab urbe discessi , rarius scripsi v. beatitu- 
dini, quia quod scribendum censerem . . Budae, 7 martii. 1404. ' 



Idem eidem significat Hungariae regis responsum circa ditTt*- 
rendum bellum in Tureas, ut et uegutium reductionLs Bohemorum 
ad gremium ecclesiae. (L. X, 178, n. 78.) 

Inc: „Aliis meis litteris significavi v. beatitudini die quinta 
presentis mensis Budam pervenisse . . . Bude, 2». martii, 1494." 



71« 



560 



1494. 
19 «prilis 



14«4 



Maximilianus ivx mandat Marquardo Breisaeher consiliario 
it aratori irnstro iu roiiimia rui iii. vel Pliiliherto iiaturali filii 
tiostri 1'hilippi ilwis llunjiiiulii oraton , vel Johanni Brocardo 
roagistm oaerenioniarum, scribae apn»t»lir<>, rcferat pontifiei enm 
paceni mnciliaturum inter reiies («alliae et Neapolis, ne eorum 
disoordia expeditioni in Turcas oftieiat : anto autumnum, rum 
exercitu, Croatiam versus iter sumpturum ; induoias rum perfidis 
Turris ininime ooneiliandas; fratrem Soldani ideo captivum teneri 
ut sucocssum expeditionis adiuvet; eaute cum Turris negotiau- 
dum, ad quos legatiotiem mittet. (L. X, 17*, n. M'>.) ■ 

Ine. : ,,Acoeptis litteris tuis mgnnvimus ea qun in negotio 
eonfruternitatis fratrum s. (ieorgii .... Kx oppido nastro campi- 
donensi, 19 april. 1494." 



19 «prilis. idem eardinalium cnllegium exorat ut iis quae Marquardus 

Breisaeher, suus ad eos oratnr. asseret de expeditione Turearum, 
I plenam praestent fidem. |L. X. 17s, n. 8.) 

Inc: .,l'um pro fidei et religionis nosttv christiane tuitione, 
1 et patriarum tum nostrarum ... Ex oppido n. eampidon., 
19 april. 1494." 

Kdita epirfola in 'rrineipum Austriae. epistolae.' Venetiis, 
IK.tt, 4°. 601. 



Ad amplissimum p. Raimundum Peraud bonoratissimum 
antistitem gureetiseni, s. r. e. eardinalem C. Pauli Amalthaei 
carmen gratulatoiium. |L. XII, 10H, f. 2 — s.) 

Ine.: „Tarda quidem sed grata tameu pervenit ad aures 
„Phama meas. alboque diem fulcire lapillo 
...lussit " 

Auctor qui Vindobonae funeri Friderici III, die 7 acptembr» 
ann. 1493 demortui adstitit, hexametris biseentum novendeeim 
gratulatur episeopo gurcensi, cui eardinalatua die 22 aprihs 
anni 1494 delatus. Editum leges in 'Miscellanea di varie ope- 
rette, Venezia, 1741, tom. I, p. 511. 602. 



Digitized by Google 



nw im. 



5(il 



14'J4. Orator de Irsinis nuntiat pontifici Paulnm Kinisinm invassise 

1 iunii. monastorium Petri Waradini. ac ex sibi adsijrnatis quodam oppi- 

dum tantnm sibi attribuisse; eolltrtorrs qoosdam J'rtri , uti 
dicunt, pecuniam furatos esse et aufugiiuo. De erueiata in Turcas 
et oratoribus bohemicis pro rv de communiono s-ub utraque. 
(L. X, 178. n. SS.) 

Inc. : ..Tabcllariorum raritas prestitit impedimentnm ne sepe 
rescripserim beatitud. v., in presentiarum vero . . . Hude. 
1 iunii, 141U" 60». 



2* iulii. Aufjustinus Harbadieus <lux Venetiarum, litteris patentibus, 

potestatibus. capitaneU, castcllanU ec. venetU nuntiat conveti- 
tiones cum Sigismundo Austriae archiduce<rV fnritiorosis hominihus 
iuvieem ad requisitionem unius partis remittendU habitas, ram 
Mnximiliano Komanorum rege reeens confirmatas. (L. X, :io«j,n.l7.) 

Ine. : ..Habebariius eum ill. domino Sigismundo Austrie ec. 
pro bona et laudabili vicinitute .... In ducali palatio. 24 
iulii. m;m." 



Uft.j. 
VI aprilia. 



(>rator de Crsinis refert pontifiei, Httngariae regem insUtore 
pro dispeiisatione contraeti matrimonii, coiisilarios sibi adhiben- 
Umi .lohannein olim episeopum warailieiisem ac Johann. olim ep. 
cenadiensem. Fusius de aetis ad matrimouium illud contrahen- 
dnm , ac de eausis allatis dispensationU. Aliquid de Tureis, cum 
quibus rex Poloniae indueias triennales pactus erat, ac de KohemU 
qnoad comniunionem sub utraque. (L. X. 17s, n. 77.) 

Ine : „lhim essetn in itinere ex ('assmia versus Waradinum, 
redditum est mihi breve sanctit. v. . . . Waradini, 2 aug., 14«J4." 

605. 



IVta fi>ederis ad annos vi^intiquinque 
•infcer pontificem. Komanor. et Castellae reges, Venetiarum et 
Mediolani duces, vul^anda solemniter die dominico Palmarum, 
scilieet 12 aprilis. I4"i.'>, eonditionihuj» adilitis de vi militari 
tiit-lu mutua «. (L. X. 300, n. 18.) 606. 



56J 



14'.I5-149G, 



149o. 
10 m»ii — J3 i 



26 noptemhr». 



1495— 149«. 



Littenw ducales undecim membranaceae , authenticae Augu- 
stini Uarhadici jirincipis Veuetiarum ad Zachariam Contarcnum 
et Beiiedictum Trevisanum, oratores apud Maximilianum Koma- 
noram ret^m. a dio H» niaii ad 23 novembris, 14t». r ». (L. X, 804.) 

Foedero inito Vcnetoruni cum regibus Komanorura et Castellae, 
pontihYe. diice Mediolani, senatus venetns oratores extraonlinarios 
ad Maximilianum data opera raittit ut id respondeant quod Me- 
diolaui oratores, Maxiniiliauo eadem eis proponenti ac Mediolani 
duci. I.itteris autem instat sollicitent adventum in Italiara Ma- 
xiiniliani. qui copias interea contra (iallos pontificiae dijraitati 
ininitantes praemittat Nuntiat hostes Novariam, loca quaedam 
8. sedis et Apuliae oecupasse; Mediolani ducem et Hispaniae 
regem nihil omisisse ut pontifici subvenii eut ; hunc Crbem veterem 
recessisse; classem venetam Apuliam applicuisse, ad (iullos ex- 
teriuinaudos. Addit, Maximiliano ceutura millia ducatorum pe- 
tenti satisfieri uon jiosse: instat demum oratores Itomanor 
confinia (iallorum, praesertiin iu Burjrandia aggrediantur. 
His litteris pars earum (dispacci) respondet quae sub 
«01). 



Maximilianns rex pontifici pro]>onit dttn millia tquitum el 
quutuor milliu jirtlituiii cx liix qttos in iAimhurtlta habet, sub 
capitaneis Friderico Kapelar et Ueorjrio de Fetraplana missurum, 
dummodo eorum stijM?ndia dimidia j>arte exsolvat; post festum 
purifieationis Koniam pro eius coronatione adituram sj>ondet. (L. 
X, 1 7;-., n. 7.) 

Inc. : „Cum ex Irequenti Helvetiorum accessu ad regem Francie 
inU-lligaraus tam illustrein ducera Mediol. . . . Ex civit. uostra 
iraj>erial. vormaeiensi, 2ti sept., I4'j;>. 60S. 

Keijesta litterarum mut/iiifirorum rt ilurissimoritm rqnititm, 
tloiiiiitorum Zachariae Contareni et Benedhti Tn visani, oratorum 
apud sereulss. Komanorum regein Maximilianum , in partes tres 
distributa, (I. VII, 791» ) 



Digitized by Google 



'MV.l 



140»?. 



Pars prima oontinet litteraa fere quinqua^inta . plerasque 
e Vormatia, a die 30 maii ad 26 iulii. exeeptis quiiideeim praece- 
dentibus, datis Paduae. Tridenti, Brixinae, Ocniponti, Umae a 
die 4 ad 23 maii. auni 1495. Pars alteni rej/estorum hahet 
litteras ultra quinqua^inta. qnarum tripintaseptem cx Vor- 
matia . <-aetenie ex Franeofurdia . Hallis , Nordlinga , a die 
30 iulii ad 5 deeembr. eiusdem anni. 1'trique parti respondeut 
litterae dueales num. 607. Tertiae parti iiisunt uoiiagitita litterae 
datae ex Nordlinga. Augusta. Franeihus montiuin, Ulma, oppidis 
Brit et Lans|»TK. Ooniponto, a die C deeembris. 140'» ad 3 iulii, 
l lDii, ab uno Zarbaria Contareno, qui earum prima nuneiat 
duci Venetiarum die 6 decembris. Benedictum Trevisanum Nord- 
lin^a recessisse. Kxtremas tres diebus 27 et 28 iunii, ae 3 iulii, 
Oeniponto datas a Zaeharia (.'otitareno et Franeisco Foseari ora- 
tore apnd Maxiinilianum snffecto. editas le^es in 'Archivio storico 
italiano', vol VII. p. 733 746. Oontarenus a lejratione. ut 
in codice notavit eius a secretis, die quinta iulii eiusdem anni 
discessit WM). 



14!>6. Leonellus de Clerieatis episcopus concordiensis, le^atus a 

10 ianuarii. latere Alexandri papae VI orationem habet Moguntiae 
Marimiliano. (I. VII, 41!l, p. 14-19.) 

Inc : „Non sine divino numine, Maximiliane eaesa 
Komaiiorum respublica iu eam amplitudinem brevi tempore cre- 
vit. . . 10 ian. 14<I6." 

Auctor matfnificat ea quae imj>eratores a primis usque tem- 
poribus in poutiticatum praestiterunt , unde infert Alexandrum 
quoque papain a Maximiliano plura praestolari. In Turcas prae- 
cipue anxilium imperrat, tUO. 



Maximilianus rex nnntiat Augustino Barbadico duci Vene- 
i, trijrinta millia ducatorum, trimestri sibi persolvcnda, a 
Zacharia Contareno oratore veneto accopisse, Bcllum finem sperat 
habiturum, quod ut facilius aecidat, aex millia ducatoruin aureo- 
intra tres hebdomadas petit a Venetis pro duobus Helve- 



5l>4 



1496. 



1496. 
raense ialio. 



11 aagnrti. 



9 «eptetnbn». 



tiorum milhbus conducendis. Interea Caspari Haller mercatori 
numerari a Venetis desiderat duodecim millia ducatorum, in de- 
ductionem summac triginta millium. (I. VII. 419, p. 108-109.) 

luc. : „Lxemplum htteris tuis spectabiii Zacharie Contareno 
oratori tuo proxime datis . . Ulme, inense iunio, 1496." ttll. 

Eiusdem instructio data oratoribus Florentiam missis. (I. VII, 
419. p. 18-2-1*4.1 

Inc. : „Primo dicent cesareain maieatatem pro salute totius 
Iialie ac demum pro commodo. . . " 

Exponant desiderium esse Maumiliani expeditaonem contra 
Turcas apparare; bellum regi neapolitano inferendi assensum 
datum Gallo regi, quom trans Alpes migrare coegit quod contra 
rotum egerit. Urget oratores ut Florentinis exprobrent quod, 
cuin ab imperatoribus privilegia eorum restaurata repetant, rcgi 
Galliae adeo faveant, — Oratores missi Ixidovicus Brun et 



Carolus Galliae rex archiepiscopo moguntino et reliquis electo- 
ribus imperii. (I. VII, 419, p. 209-210.) 

Ine. : „Vidimus exemplum quarundam litterarum quas carissi- 
mus frater et consanguineus noster . . . Ambosie, 1 1 aug., 1496." 

Miratur rex de pecuniae summa a Maximiliano petita pro 
suo Romam profectu. coronationis gratia; se nunquam in Maxi- 
milianum, vel Mediolanenses . vel Venetos pravas intentiones 
aluisse; sibi esse iustnm in Venetos querelam quod Siciliae par- . 
tem detineant sub umbra pecnniae Ferdinando mutuatae; Fori 
novi pugnam Venetorum malitiae vertendam; Genuam sibi spe- 
ctare; ease in animosibi propria iura non imminuere, sed augere. 



Maximilianus rex queritur cnm Augustino Barbadico duce 
Venetiarum, quod sint qui ei consulant ut se a liga retrahat ; 
86 ltaliam accessisse ut a Gallorum servitute liberaret; obiurgat 
i praestita anno praeterito auxilia; eum sperat ad meliora consilia 



- 




r,r,5 



14!IG. 



13 



1!» septcmbri». 



3 octobri». 



I 



1497. 



1« Miruarii. 



14'><>— I4H7. 

regressurum; asserit pecuniam ab *>o p«>tita n . non in proprios 
usus conversara, scd ad Itiiliam tutandam. (I. VII, 410, p. 
22«— 2H0.) 

Inc: ..Illustris . . . N'on absqu<> vehementi admiratione in- 
tclligimus aliquos in tuo seuatu esse . . Kx Vcglevano, 9 septem- 
bris 149ii." «14. 

Idem sij/iiitic-at eidem suum ad oras Liguriae profectuni; ae 
paratum tiallorum et Florentinonmi conatibus obsistere, ar Li- 
burni castellum in propriam ditionem oppugnare. (1. VII, 
419. p. 24*.) 

Inc: ,,Cum nostrum huuc ad Italiam adventum quem tii et 
alii nostri confederati unanimes . . Ex Viglevano, IHsept.. 149G." 

6ir, 



Augustiuus Barbadieus dux Venetiarum Maximiliano regi 
asserit litteras ab eo sfbi datas die nona septembris, non ex 
optima eius mente emanasse sed ex aliquorum male mstructorum 
eonsilio. Fidem promissis fatetur a Venetis servatam. (I. VII. 
419, p. 230 — 2:11.') 

Inc : „Comperta nobis dudum summa et meomparabilis equir 
tas, bonitas et mansuetudo ... Ex nostro dueali palatio, 
19 sept., 1490." 616. 

Leonardus palatinus Carinthiae, comes Tyrolis, Gorieiae ec, 
nec non ecdesiarum aquileiens., trident. ac brixinonsis advocatus 
locat Danieli de Zegliaco de Spilimbergo tiuas jmstas cum iure 
aediticandi molendina, roias et quidquid voluerit sujicr aqua 
Isoutii versns Goriciam, eo ut annuatim solvat ducatos auri duos, 
unum pro unaquaque posta. Goriciae, 3 octobris, 149G. Doeum. 
autheut. (L. XIV, 101, n. 168.) 617. 



Conraduu de Rietberg epiacopu» osnabnurensis dolet coram 
pontince quod Hermannum Tulemann et Guntherum Bunauss 
I miserit commissarios cum mandato revocandi indulgentias quas 
Abh. d. III. Cl. d. k. Ak. d. Wim IX. Bd. III. Abth. 72 



Digitized by Google 



f)i;r, 



14»7 



1407. 
10 aprilis. 



13 m»ii. 



iam Peraudus in (lermania et Dacia distribuerat, ac in eo erat 
ut peeunias eolligcret pontirici mittendas, praecipue ad dcMlan- 
dum uttjue ftttjicttdum qittndam linccohnum Aujcitmnum. Con- 
queritur commissarios eorruptis moribua scandalo esse universim. 
(L. X, 17s, n. 76.) 

Ine. : „Cum de meuse aprili proxime preterito ad preces 
et informationes rev. dom. Kaymundi Peniudi . . In castro nostro 
Yborg, 16 febr., 1497" (?). 618. 

Magister eivium, eonsulatus et communitas oppidi Wissen- 
burg, nationis perman., spirensis dioores., iuita Ehaciam, in par- 
tibus Keni, conqueruntur cum pontifice, quod eorum roonasterio 
a nongentis pltis annis a Dagoberto Franciae rege basiliee ei- 
trueto quidam Joannts Trota cxtcrna* nutioiiis advena obsit, 
depracdationibus non iiiterraissis. (L. X, 178, n. 63.) 

Inc: „Xovit sanetitas v. ex relatione novi electi abbatis 
venerab. monasterii in Wissenburg. ordinis s. Benedicti . . . 
Wissenhurg, 15 apr., 1497." 619. 

.Joannes Doniinicus de Yperies, artium liberalium et philo- 
sopbiae doctor, coeus Vladislai regis, etsi ex coquina plurimum 
lucri trahat, hunc rogat ut ol> corpuseuli sui thbilitatem, modum 
honestc vivendi Venetiis exhibeat. (L. XIV, 627, f. 93 ) 

Inc. : „Quamvis in curia sereniss. principis et d. d. Vla- 
dyslai Cngariae. Bohemieque regis . . . Fragae, feria 4 post 
festa Fentecostes (lhmaii), 1497." 620. 

Philippus arehidui Austriae, dm Burgundiae, ec., cura ani- 
madverterit esse qui impetrent bullas expectativas, provisiones, 
rescripta in collatione beueficiorum , praelaturarum , dignitatum 
ec. nec non monitoria pocnalia a curia roraana, proptereaque 



eiportent ; praecipit nostro villieo lovaniensi , seu 
cius locumtenenti, gravioribua poenis constitutis, ne sit qui iis 



• 



Digitized by Google 



1W-U'.»3. 



507 



1497. 
21 ialii 



1 8Ugu.li. 



126 septembri». 



1497—1499. 



documentis utatur, donec mrliur reyularitus et onliuatio super 
ea mattria faeta sit (L. XIV, 100, f. 24 25.) 

Inc: „Sicut alias ad obviaudum magnis abusibus et iniu- 
sticiis quaa multe peraone . . . In oppido nostro brugensi, 20 maii, 
1497." I'ublicat. Lovanii, 1« iunii, 1497. 621. 

Oratores apostolici Maximiliano regi nuntiant nullam pacem 
cum rege Francorum sperandam, nisi quae, exercitu bene parato, 
quaesita. (L. X, 178, n. 114.) 

Inc. : „Acceptis nupcr binis litteria vestre sanctit., auditaque 
rev. dom. Concordie Clericati eius legati relatione . . . Imst, 
24 iulii, 1497." 622. 

Poraudua cardinalis cum Leonello Clericato concordiensi le- 
gato dolet de detractionibus contra ae ab eo, etiam apud prin- 
cipes, prolatis. (L. XIV, 99, f. 56.) 

loc. : ,.Etsi hactenus reputavimus v. rever. non ignorare quod 
iuter omnium geuera vitiorum ... Ex monasterio de Stamps, 
1 aug., 1497." 623. 



Idem refert pontifici se iturum cum Alberto Bavariae 
ad diaetam Liucii; faveat Alberto regis Komanor. familiari. In- 
struit de insolentia et scandalis uniua canonici bcrbipolensis qui 
aiiHo supcriori fecit tale scandalum contru conimissarios regios, 
damnum intnlit sanctae sedi de quatuor millibus ducatorum: 
ideo in carcerem sit detiusus. (L. X, 178, n. 120.) 

Inc. : ,,Nulla adhuc sunt nova: quod rex Hungariae disoes- 
serit de oppido in quo residet vocatus Buda . . . Ex 1'atavia, 
25 sept., 1497" (?). 624. 

Epistolae fere centum quadraginta, latinae pleraeque, autben- 
ticae, quarum partes per notas exscriptae, quaa Leonellus Cleri- 
catus episcopus concordieusis et Alexandri papae VI ad Maxi- 
milianum orator, pontifici, a mense iannario 1497 ad decembrcm 
1499, ex faucibus Sveviae augustensis, Oeniponto, Hallis brixi- 

72* 



568 



14S7 14!l't 



iien»ibus, Friburgo, Colonia. Argentina, Moguntia. rima, Ambasia, 
Coustantia, Tridonto, Kobonto dedit. IU interseruntur qiiaedam 
Maximiliano, episcopo eastrensi onitori regis Fmno.ruiii , Lucae 
dt> Keualdis ex Portunaonis a sceretis Maiimiliani , Ludovici 
Bruni epiwjopi eaputaqucnsis, a secretis pontificis; ut. et eorutulem 
ad t leri.-itum n>sponsa: desunt quae anno 1490 ab eo redditae, 
cum quadriennio apud Koiuan. regcm in liennania degerit. <L. 
XIV, 99—100.) 

Quae potiora legatus pontitici relert, ea sunt: de Philippo 
Maxiniiliani lilio, quein rex in spem I theldriam recipiendi erigebat, 
primoribus eins status Antuerpiao in id eongiegatis ; de conven- 
tibus nationis gcnuaiiicac Friburgi, Vonnatiae, Coloniae, Iber- 
lingii, .Sterziugii. Brunekii ; de bello iu Turcas upparaudu, quod 
oiuncs ad MaxiniiHanuin legati vividioribus votis urgehant, prae- 
sertitn sedis apostolicae , Veuetiarum . Hungariae , Pohmiae ; de 
truculentissimo bello helvetico, cui declinando. pacem, duce Me- 
diolani intercedente. Maximilianus componit Quos auctor passim 
nomine vocat sunt .loannes Zullatus et .loannes Jacobus do Ma- 
thelica sibi a secretis; Henrieus Prunsich, Georgius a Turre et 
Marquardus, ille praefectus exercitus, alter orator, tcrtius consi- 
liarius Maximiliaui; dux Consalvus Feruandus; Ludovicus Sfurtia ; 
cardinalU gurconsis: ChrUtophorus Mnunis provisor venetus 
Koboreti; comes Pitiliani; FrancUcus de Montibus, onitor nca- 
politanus; Nicolaus de KosU orator 1'oloniae: doctur .loannes 
Meneehiii; Herasmus Urascha capitaneus Tergesti, Kobertus de 
Marcha et Utatianus <le Gerra capitanei. 

Etsi Clericatus res in ea legatione a se gcstas Maximilianum 
probasse, facto qnoque animadverteret , quod eius eonsilarius 
electus fuerit, tamen ubi praesensit n>gis esse desiderium ut a 
curia recederet, aimo 1499 Tridentum. dimidio niensis septembris, 
, serius Kohoretum usque ad docembrem secedit, logationis uegotia 
iu regis aula per doctorem quendam expedicns, donec pontifex 
i meuse decembri indulget ut ad ecclesiam conccrdieusem. sibi ab 
j anno usque 1488 commissam regrediatur. Eius redditum testantur 
i epUtolae iisdem codicibus mss. insertae pontifici, Portugruario 




509 



et CorJevaJo. mensibus martio et aprili anni proxime inseqiien- 
tis Jatie. 



1498. Maximiliauus rex statibus Jotiuuiorum BurgunJiae, Autuerpiae 

cougregatis expoiiit curas quibus a Caroli HurxunJiae Jucis obitu 
(1477) ivit obviam, ut BurguuJiam austriacae Jomus posseswio- 
nem eoutra Fruncitjt-ras feditimfas pro lilio suo 1'hilippo de- 
femleret: momentis historicis eius ducatus expositis, eos status 
excitat ut consilium et auxilium praestent pro earmn terrarum 
recuperutione et seeuritate. (L. XIV, 100, f. :SO.) 

Inc: ..Dilecti et speeiales, iu finem ut vos homines iutelli- 
gere possitis elare tuagnam . . Kx nostra civitate . . . 141»«." 

62«. 

6 wptembrU. Idem legato Clericato grutias refert quod gratulatus fuerit 

de pace iuter filium rhilippum Jucem Hurguudiae et Ludovicum 
Francorum regem eomposita. (L. XIV, *J9. f. 'JGj.) 

Inc. : „Intellexiniu« eas litteras quas super pare inter nos 
et illustr. Pbilippum arcbidueem Austrie, ducem BurgunJie . . 
£x nostra civ. Columbaria, septembris, 14«iH." »'»2;. 

VlaJislaus rex Hungariae et Bobemiae. Clericato siguifieat, 
iu rebus fidei defensioiiem contra Turcas coneernenttbu*. misisse 
ad Jiaetam vormatiensem oratores suos Aiitonium episotpura 
nitriensem et .losam de Sotn comitem themesienseui . quos velit 
libeuter audire. (L. XIV, 100, f. >t,.) 

Inc: „Tn ccrti* rebns arduis, preripue autem Jetensionem 
fiJei . . . Hude, 6 novembris. 14*)*." 62*. 



1499. 
23 nprili». 



Bninus I.ndovims 



is, electus nquensis responJet Cle- 



ricatfl seiseitanti quo loco possit Roinan. regem aceedere , eum 
in praesens ad bellum perrecturum; ex illius consilio legatus 
Ulmam se transferat , nbi rcgem conveniet. Se quoque eoJem 
tendere affirmat. (L. XIV. 100, f. 51.) 



570 



14-m. 



Inr.: „Hoc vesperi eum a domino Ludovico Koraio perce- 
pksem vestram rever. paternitatem seire oupere an . . Friburgi, 
23 apri!., 14'.»!»." 62U. 

Capitanei contwderatonim veteris ligae Alcmanniae superioru 
Augustinum Barbadicum ducem Veuetianun instruunt, quinquies 
devicisse inimieos a rege Komauorum iu iilos concitatos: anim- 
advertat reipublieae venetao salutein iu discrimeu adduci ubi 
oundem de iis triumphare contigerit. (I. VII, 420, p. ;>19— 520.) 

Inc. : ,,Cum rebus in adversis amicitiae consLstat probatio, 
nec aliquid amabilius . . In campo regionLs Wallgeuch, 25 apri- 
lis, 1499." 680. 

Oratores magnae ligae confoederatorum Alemauniae superioris 
gratcs agunt duci Veuetiarum pro benevolentia quam Veneti 
erga snbditos ligae grimr demonstrarunt. Nuntiant victorias 
ab iis do militibus Tvrolis relatas; confidunt Venetos non desti- 
turos ab opere in commune comniodum praestando. 

Iuc. : ..Laudavorunt apud nos nobiles et spectabiles con- 
federati, no.stri dilectLwimi prefecti . . . Urbis thuregiensis, 
4 maii, 149'J." 631. 



Laurentias de Bibra episcopus herbipolensis commendat duci 
Venetiarura Couradum de Schaumburg marescalcum, Vegislaum 
de Wolffkele, Conradum de Keve, .Toannem de Bibra, Conradum 
de Crajubach. Marcum de Berlichingen , Philippum de Lapide. 
in Judaeam navigaturos, Christi scpulchrum ut visitent. (I. VII, 
420. p. 478.) 

Inc: „Veniunt ad urbem vestram riri quidam ex ipso meo 
ducatu, moribus et ortu nobiles . . . Herbipoli, 8 maii, 1499." 

633. 



Capitanei et consules trium ligarum ec. duci Venetiarum 
ac iu epistola 25 aprilis repetunt. (I. VII, 420, p. 520.) 



Digitized by Google 



14-J». 



571 



Inc. : ,.Auditum fore non ambigimus Knmanoram rex quem- 
admndum nos ob causam . . . Thanregii, 12 maii, 1499." 683. 



1499. 



16 



17 iunii. 



22 iulii. 



Cardinalis frureensis (Kaymundus Peraudus) duci Venetiaram 
confirmat relif/iouis christianae tutelam nullum alium principem 
sic insumpsisse ac Vcneti, qui anuos supra viginti contra infideles 
Turcas, nullo opitulante, decertarunt. Memor beneficiorum eidem 
eollatorum cum per Verietorum dominium itineratus esset , pro- 
fitetur so quaeque acturum ut veuetae reipublicae bonos servetur. 
(I. VII, 4.20, p. 59«.) 

Inc: „Accepimus litteras excellentiae vestrae per raagnificum 
eius oratorem d. Paulum Capello. . . Komae, 16 iunii, 1499." 

634. 

Creslaus episcopus wladislaniensis et regui Poloniae can- 
cellarius, quod Marco Dandulo patricio Veneto non antea scri- 
pserit, dat causam curis pro reparatione sui episeopatus ac pro 
alienis rebus gerendis. Turcas niagno belli apparatu versus Graeciae 
insulas expediri refert. (I. VII, 420, p. 679.) 

Inc: ,,(Juamvis diu nil scripserim mutuo nobis, tamen ego 
nou nniiori beuevolentie studio cupio videre . . Ex castro Ra- 
17 iunii, 1499." 635. 



Carolus episcopus castreusis. Galliarum regis apud Maximi- 
lianum orator, nuntiat Clcricato, omnia se cgisso Coloniae, Argen- 
tinae et Landech ut pacein inter regem suum et Maximilianum 
compoueret, praesertim hoc loco extremo Maximiliano suadens ut 
cum Helvetiis pacem iniret. (L. XIV, 100, f. 71.) 

Inc: „(irati.ssime fuerunt mihi littere paternitatis vestre 
mihi ob recommendalionem veteris amicitie . . Ex oppido Banch 
Horem. 22 iulii, 1499." 636. 

Maximilianus rex Clericato significat Oeniponti regentes et 
consilarios ei responsuros super articulis Landeck sibi propositis, 



1 vr.t. 



149!». 

14 ttUgusti. 



'29 aoptrmbri*. 



et quihusdam eius reditum Kotmim venras attingentibus. (L. \IV, 
loo, f. 78--;».) 

Ine. : ..Comisiinus tidclihus nostris dilectis N. regontibus et 
consiliariis . . . Constautie, 2 aug., 141)9." 

KJita in '1'riticipuiii Austriacor. epistolae', Veuetiis, 18C3. 

«:«. 

Huic respomlet Clericatus. eum doprecatis ut mandatum sibi 
factum Knmam citissime rcdcundi, ditforat aliquantisper. 

Inc. : „Die 1 1 presetitis mensis reddite mibi sunt littere maio- 
statis vestre . . Eniponti. 14 aug., 14!V.i." B3S. 

Augustinus Barhadieus dui Venetiarum, ubi Turcae non 
obstante pace firmata , Dalmatiam et Graeciam imaserunt 
ac Xeopaetum occuparunt, mittit lcgatum ad regem Hungariae 
eo ut foederi accedat qnod respuhlica Veneta cum pontifice, rego 
(Jallurum et duce Mediolaui ferierat. (I. VII, 120, p. 1004—100.').) 

Inc. : ,.Anhelans et ambiens immanissimus Turcus cliristiani 
nominis hostis et Cliristiauorum sanguinis ... Ei n. ducali 
palatio. 29 sept., 14!»!)." 



28 octobri». Clerieatus Maiimiliano regi coramunieat damna a Turcis 

christianae reipublicae parata , ac orat ut in magno periculo 
suppetias ferat. (L. XIV, 100, f. VMl) 

Inc. : „Acce|itis litteris saere maiestatis v. datis in Inspruck 
die septima presentis mensis . . Roveredi, 28 octobris, 14!»!»." 

Kudem. mutatis mutandis, ad principes electores imperii in- 
cipit : „Credo non latere rev. d. v. rempublicum christianam eo 
in statu nujic positam esse." 640. 



9 novembri-i. 



Maximilianus rei Clericato signifieat se brevi pontifici respon- 
surum super hiis quae ab eo orator quaesierat, se ad eipedi- 
tionem iu Turcas paratum, dummodo ii ad quos non minos 
pertinet, non desint (L. XIV, 100, f. 155.) 



Digitized by Google 



573 



14'»!)— lfiOO. 



1499. 
14. uovembria. 



l.-.oo. 



-1 ma.i. 



Iuc: ..Aecepimus lHteras tuas et una oum iis breve ss. do- 
mini nostri j»ape . . . lnsj.ruck, 0 novembris, 14fl'.l.' - 

Rdita in 'Princip. austriacor. epistulae', Venetiis, 1 041. 

Clericatus instat apud Maximilianum regem ut opnm ferat 
Italiae eontia Tureas. (L. XIV, ioo, f. us.) 

Inc: ..Maxime ac reeentes acocpte a Turcis clades. admi- 
randique apparatus . . Hoveredi, 14 novemhris, 14!)9." 

Kadem fero ad principes electores imperii incip.: ..Exeitatus 
summus pontifex non solum maximis ac rwentibus acceptis . ." 

H42. 

Komani imperii eleotores , cum intcllexerint reifem (Jalliae 
propter exortas super quibusdam proviuciis difTereutias , Maiimi- 
liano rejn tanquam arcliiduci Auslriae Mlum indixis.se, nuntiaut 
ei brevi oratores praemissuros , ne christianae reipublicae tran- 
quillitas, Turcis pniesertiiii minitantibiis, iu periculum adducatur. 
(I. VII. 421. p. -1\,?> 2ii4.) 

Inc: „Xos ad sacri Komani imperii ci\itatem Augustain per 
seren. prmeijiem dora. Maximilianum . . acccrsiti . . In conventu 
•2 maii. lioo." «43. 



Idem eidem commendant Mediolani ducem, quem in calami- 
Uite sua, rejoUi favore tractare velit. quousque oratores re^is 
Komanonira eius meutem (ialliae rejfi exj>osuerint. (I. VII, 
421. p. 21.4.) 

Inc : „Kx relatione quomndam intelleiiniiis I). Ludovicum 
Mediolani du<vm captum . . . In couventu," ut supra. 644. 



Maximilianus rex, j*r oonventum aiiern-tannm, se excusat 
cum Wladislao Huni;ariae et Hohemiao ac Alberto Poloniae rejji- 
bus, ab oxpeditione una «tun eis in Tiircas insumenda, quod 
coaetus sit aliis liostihus obsisrore, j.niesiTtiin Oalliae* tjui non 
rimtmtiis rirlinin Mnliolnrimsis diicntus , totant ltalinm rt 
hcnlicrno <hr 1'isns rt Snins occujuirc iiitmdit. Xlllltiat pro- 
Abh.d.lII.CI.d.k.Ak .l. W.s,. IX. lt.l. III. AUU. 7 5 



574 



io<>n. 



fecturam in dies legationom ad Galliae n'jjem pro pace 
ut dein do modo tractetur eipeditionis iu Turcas suscipiendae. 
(I. VII, 421, p. 713.) 

Inc. : „Quantum ad id quod prefati sereniss. reges per su- 
pradictum oratorem suum a csarea maiestate petunt . . Augu- 
ste. 1500." 645. 



1500. Gotheri eomitia de Fonsalica, oratoris hispani apud Maximi- 

monic m»io. lianum , notitia eorum quae Ulmae. incipieute maio liiOO acta 
sunt super conclusionibus ligne, legnto hispano modiantc, inter 
Maiimilanum et oratores aposfolicum Clerieatum, ttcapolitatmm 
Franciscum de Montibus, mediotanmsrm Horasmum Brascha. 
(L. XIV, 100, f. 182— IHfi.) 

Inc: „In principio maii, in diversis diebus, in civitate Ulme, 
maiest&s dom. regis Komanor." 646. 



Francisci Carduli narniensis oratio ad Maiimilianum au- 
gustum, in conventu vindelico principum germanorum dicta pro 
libertate Italiae^ sive pro Ludovico Sfortia Mediolani duce, anno 
jubilei (i:>00), mense iulio. (L. XI, 124, fol. 16.) 

Inc: „Si quis forte miratur, auguste cesar quid sit quod 
Italia per tot secula, tot eminentium oratorum . ." 

Sub fine carmen heiametrum inscriptum: AUoquitur Italia 
Maximiliauum ccsarcm autfustum, sic incip.: „llla ego terra- 
rum caput insuperabile quondam." 

Perelegantem codicillum membranaceum octodecim foliorum 
eiornaut litterae principes ooloribus et auro affabre illitae, nec 
nou insigiiia cardinalis Ascanii Mariae Sfortiae vicecomitis. Leander 
Pelagallus perusinus, prothonotarius et cubicularius apostolicns 
dicat opellam quam quadrictmio cl amplius occului et suppressi 
quod mihi c Gvrmania missa fuit , ca lcgt' w publicaretur. 
Quantum laudis auctori sit tribuendum , abunde testatur epistola 
quae praecodit, eiusdem Maiimiliani, 
blici iuris faciendam 



Digitized by Google 



1600 



575 



„Maximilianus ltoman. rex aemper aug. sereniss. Friderioo 
Siciiie et Hierusalero regi, fratri carisstnio. Egit apud nos et 
illustrissimoB sacri Rom. imperii principes causara italice liber- 
tati8, ex oftkio aibi a nobis delegato Frauciscus Cardulus nar- 
niensis, aecretarins noster, oratione oopiosa et gravi : qua omnium 
iudicio tantam est landem cousecutus, quantam in Uerraania 
| fortassis unquam aemo. Qui cum reguuin quoque serenitatis 
tue, quam speciatim demereri obsoquio studuit, ab omni prohi- 
bendum iniuria persuaserit, non indigna uobis visa res est ut 
hoc ei notum facercmus; quo intelligat uos, etsi rebus italicis 
animum iamdudum intenderamns , tamen illius actione permotoe 
una cnm iisdera principibua expeditiotiem pro Italia decrevisse. 
In Augnsta Vindelica civitate nostra imperiali, die XV iulii, MD." 

647. 

1500. Magnus Turca conqueritur cura rege Hungariae quod dux 

10 «ugusti. Venetiarum, qui antca ex cordc et rcrtc ei servivit amicus, 
postmodum iniquis servitiis imtigne Turras offendere inccperit; 
eapropter refert Mothonem. die sexta iulii, magno belli apparatu, 
accessisse; mari terraque obsedisse; tandem, post validam pugnam 
et ingentem caedem, eam civitatem munitam proprio imperio 
die nona augusti adnumeraase narrat. (I. VII, 421, p. 584—586.) 

Inc : „Scribit eicellentia imperialis intcntionem hanc et eadera 
gratia Dei . . Mothonis, 10 augusti, 1500." 64S. 

20 uugiwti. Augustinus Barbadicus dux Venetiarum rcgibus Hispaniarum 

condolet de morte principis Lttsitaniae nepotis et Hispaniarum 
infantis. (I. VII, 421, p. 4S4.) 

Inc: „Fosteaquam ei multorum litteris tristissimum nuncium 
de immaturo obitu unki nepotis . . Venetii», 30 augusti, 1500." 

649. 

10 •eptembris. Wladislaus II Hungariae rex gratea agit pontifici pro eiua 

I controversia matrimoniali dirempta ; promittit se treguas et con- 
i ditiones quas habet cum Turcis e medio sublaturum, statim ac 

73» 



f>7<; 



l&oo. 



1500. 



18 novembriB. 



ei const^t de concordia principum in eosdeni Turcas profiigaudos, 
ne ipse ah auxiliis dvsertus tum triieuladissimum hostvm in 
se ronvtrtat. tlratias quoqu* agit quod pontifex eius suppli- 
cationibns indulgena promuerit in proximo consistorio Thomam 
anhiepiscopum striyioniensera in cardinalium coetum assumpturuni. 
(I. VII, 421. p. 71'2- -713.1 

Inc : „Ktsi diebus his superioribus. cum per mcas tnm reve- 
rend. dom. Casparis episcopi caiiiensis . . . llude, 10 septem- 
bria, l.-.OO." «50. 

Maximilianns Roman. rex condolet duci Venetiarum de Mo- 
thonis expugnatione : confidit concordibus tandem principum 
voluntatibus, expeditiones in Turcas paraturum. (I. VII, 421, 
p. tjoi — tio:>.) 

Inc: „Miserabilis illa calamitas et Motboni oppidi tui expu- 
gnatio quam littcrarum tuarum . . Staniach, 19 soptembris, 1500 " 

631. 

Alexander papa VI, occasione ex Mothonis excidio et eivitatis 
Corone occupatione capta, Wladislaum Hungariae et Bohemiae 
regem excitat ut quam citissime arma contra Turcas moveat 
Nuntiat eodom die archiepiscopum strigonieusem in album car- 
dinalium oooptassc. (I. VII, 421, p. C95 — 697.) 

Inc: „Frequentibus litteris venerabilis fratris Casparis epi- 
sropi calliensU oratoris istic nostri intelleiimus . . . Rome, 
28 sept., 1500." 632. 

Alexandri papae VI instruetiones datae cardinali rhegino 
(Petro Isuelles), legato ad reges Hungariae, Bohemiae et Polouiae, 
praesertim de bello turcico promovendo. (L. IX, 42, f. 1 16 — 126.) 

Inc. : „Cum res impiissimorum Turcorum, sicut palam est 
omnibus, cum aperto totius christianitatis . . . Rome, 18 no- 
1500." 65S. 



Eiusdem instructiones datae cardinali gurcensi, ad Maximia- 



Digitized by Google 



l.YiO-IiOl. 



577 



1500. 
24 dcCL-mliru. 



1501. 



18 



liauum, priucipet» electores et nation«iu gennanicam legato, in 
eodeui argutnento. (L. IX, 42, f. 127 1:13.) 

Inc: „Cuiu res" ec fere ut in superiori. B.V4. 

Cardinalis gurceusis duci Venetiarum signifieat se omuia 
movere ut ci (jermaniae ingn-ssus prohibitus tandem patcat ; • 
minime desistere litteras pluribus principibus dare ut cruciatam 
in Turcas suscitent. Inter augustias et rerum inopiam se ob- 
strictnro Koboreti vivere a&serit (I. VII, 421, p. H87-888.) 

Inc: ,,Louge imteaquam ab urlve migrarem. previdimus quod 
nobis evenit in legatione . . ." (Koboreti, 24dee, 1500.) 665. 

Dux Vcii.tiarum respondet eardin. gun-ensi curarum quas 
legatus apud imperatorem subit se factnm certiorem a dom. 
Accurein, r«gis Galliac apud Venetos oratore. Pergat cum fer- 
vore in incoeptU, nee dvsintut ul> to quod sapicnter scribit ct 
memorat. (I. VII, 4 !1, p. 8«U-8!)5.) 

Inc: ,.Kx Kovereto oppido nostro, rev. dom., vestre littere 
ad nos delate suut quibus sumptos per eam labore* ... In 
ducali palatio, :!0 dec, 1500." 



(ialliae rex nuntiat Wladislao rcgi Hungariae ingentem > 
/mmi/ mediocrilms trtn inibus ct htri mihtts instructam paravisse 
in Turcas, qiu projcimo vstno tcmporc vrit disccssura , ut 
caeteris maritimorum statuum elu.s.<ibus eoniuncta possit Turcas 
profligare. Kogat nt ille atrociori bello in Turcas per tcrrum 
irruut. quo tcrru murique eodcm temjiore Turcc opprimantur. 
(I. VII, 42 1, p. 1170-1171.) 

Inc: „Cupimus vos iutelligere reddique certiorem quod nos 
animo agitantes et eonsiderantes . . ." 657. 

Joannes de Home epiwopus leodiehsis narrat Maximiliano 
regi, inter finea propriae dioeceseos, in festis pa*chaubus eius 
aani, apparunwe pluribus locia signum dominicae crucis, euius 
formam, colores, teiuporia et rerum adiuncta accurate describit. 
Kx eo autem quod nunquam eiusmodi cruoes virorum capitibus 



578 



1501. 



1B 



13 octobris. 



IGOl. 



irnpenderent, indicinm desumit irae coelestis in eos qni cruciatae 
contra Turcaa nomen hucusque minime dederunl Alia aeque 
prodigia in dioecesi leodiensi habita sibi subditos ad poeniten- 
tiam egisse asserit. (I. VII, 422. f. 48-49.) 

Inc. : „Kcvolvons animo colloquia aliquando inter restram 
cesaivam maiestat. et me habita pro defensione fidei . 
18 maii, 1501." 



Idem eidem fnsiori sermone narrat miraculum singulare plu- 
siguorum dominicae crucis variis 
apparentium. (I. VII, 422, p 49-50.) 

Iuc. : „Vix ego manibus dimistram calamum quo i 
. . Traiecti, 18maii, 1501." 



Litterae sexdecim membranaceae, authentieae Augustiui Bar- 
badici et Leonardi Lauredani dueum Venetiarum ad Zachariam 
Contarenum oratorem apud Maximilianum , a die 27 augusti ad 
11 decembris, 1501. (L. X, 304, n. 3.) 

Praeit commissio oratori, se conferat ad Marimilianum pro 
diaeta nurembergensi de rebus Turcarum. In id notitiae iden- 
tidem ei praeraittuntur de Turcis Dyrrachium occupantibus, 
maria infestantibus ; de successu classium gallicae, lusitanicae, 
venetae, regi praelegeudae. Orator instet enixe Maximilianus 
stet proiaissis factis praodecessoribus eius, Autonio Lauredano 
et Hier. Donato; det salvusconductus Gcorgio et Sebastiano 
Zusto a rege Hungariae oratoribus recedentibus, nec non Joanni 
Baduario accedenti. Ea communicantur quae ad Micbaelem Wulch- 
stcinor dominum castri in confiniis Marcesinao; ad dissidia cum 
comite Ooriciao, ad oratores regios Petrura Woltsch et Antonium 
deMoris; ad proximam diaetain francofurdiensem; ad cardinalem 
gurcensem et eius a secretis Raimundum de Soncino referuntur. ($00. 

Pactio foederis inter Uomanorum et Franeorum reges, cuius 
extremi ngit vicca eius locumtenens genernlis Ueorgius cardinalis 
de Ambasia, archiepisoopus rothomagensis. (L. X, 309, n. 20.) 

Conditiones additae: rex Franeorum a. Delphinum uni ex 



Digitized by Google 



lr.oi - i5o2 



579 



filiafous Fhilippi Auathae archiducis det uxorem ; b. faveat cxpe- 
difcioni in Turcas; c. curet Hungnriam, Bohemiam, Hispaniam 
anstriacae domui decursu temporis asserendas; d. iter Maximi- 
liani Homam pro coronatione iuvet; e. a Maximiliauo in proxima 
diaeta francofurdiensi de ducatu mediolanensi invcstiatur. In 
palatio episcopaJi Tridenti, 13 octobris, 1501. 661. 

1501. Alexander papa VI nuntiat Maximiliano regi quod eius votis in- 

17 novcmbris dulgens Lucam de Kenaldis Tergesti epise. renuntiavit. (L. IX, 
166, f. 374.) 

Inc : ,,Cum dilectus filius Lucas de Kenaldis, tue maicstatis socre- 
tarius ct oratoradnos destinatus . . Kome, 17 nov., 1501. 662. 

1501 — 1502. Rxeinplnm epistolarum soxaginta supra ducentas quas Zacharia 

Contareuus venetus ad Maximilianum legatus, ex Primulano, 
Levico, Matra, Oenij>onto, Kgna. Tridento, Bolzano, Marano, 
Brixina, Vico s. Laurentii prope Knineckum, Staner, Hallis, 
Campidonia, Mindelhain, Angusta, Meminga, Ulma, Abbatia 
Kussaim, Nazareth, fere omnes senatui veneto dedit a die 
25aug. 1501 ad sextam deeembris 150.'. (I. VII, 990, folia 287.) 
Auctor non de iis tantum quae sibi per praemissas littcras 

j dncales commissa sunt, verum de dissidiis quoque marchionis 
brandcburgici cum eommunitate nuremhergensi, ac voluntate 

! principum iam dissolutum eum conveutum Vormatiam vel Fran- 
cofurdiam transferendi ; de ponipa qua Maximilianus Tridentum 
ingressus est; de Galliae oratoribus a Maximiiiano muneribus 
large cumnlatis; de pace cum rege Galliae die sexta ianuarii 
1502, Oeniponti solemniter promulgata. Fpistolae interseruntur 
procuratoribus ecclesiae s. Marci. capitibus decemvirum, proviso- 
ribus et advocatoribus eommunis. caidinali gurcensi, episcopis 
Ludovico Bruno aquensi et Andreae Trevisano feltrensi, Georgio 
Cornelio potestati Veronae (quocum in occursum cardinalis ro- 
thomagensis a senatu Contarenus deputatur), Paulo Trevisano 
locumtenenti foroiuliensi , Paulo Barbo potestati et Dominico 
Bolano capitaneo Cremonae, Petro Foscolo potestati Ripae, Bene- 
dicto Aimo potestati Soncini, potestati Koboreti, provisori Pischeriae. 



r>8<> 



i:.t>2. 



i:,oj. 



24 uprilw 



Qui praecipue in epistolis nominantnr sunt Ludovicus vicecomes, 
('■onsalvus Ferrandus, cardiualis s. Severini. Joannes Enunanuel 
et Consalvus de Jora legati hfepani, veneti Antonius Loredan 
et Hierouymus Donato, Lncas de Kenaldis, Franciscus de Mon- 
tibus, Fetrus Boiiotiio, Joannes Celaurus. Autfustinus Semenia, 
Jacobus de lianisii^ . Andrcas de Burijo a secretis Maximiliani, 
Joaniies ltentivolus, Oetavianus Colonna, Bcrnardus.a Todesco, 
Franciscus a Casti^lione, Xicohius Areiinboldus, Luchinus et An- 
touius Criwlli. Joatines Maria a Beeearia ticinensis. 

Contarenus iam ad Maximilianum annis 1 -4«»:t — 14!>i> orator, 
lniic eidein inuneii mense iunio l.HH , iterum designatur quan- 
quain nonnisi die trigcsimn aufjusti eius anni commissionem, cuius 
in eoditv extat cxemplum, acecperit. Kum sub fine decembris 
anni insequentis Aloysius Moceni^o, die 20 augusti rite clectus, 
excepit. 663. 

Maximilianus rex Hpondet Leonardo Lauredano duci Vene- 
tiarum se libere pro eousorvatione dignitatis reipnblicae venetae 
omnia pracstitimim , niaxime quod Lucas de Beiialdis qui in 
redditu Lauredanum Veuetiis eonvenerat, affirmaverit ducem Vcne- 
tiaruin promisisse uunquaiii defuturuin cunservandae, quantum in 
eo erat, dignitati domus austriacae. < I. VII, 422, f. 221.) 

Inc: „Hcdiens ad nos ex nrbc bonorabilis Lucas de Renaldis, 
prepositus in Straaburir . . . i;,02." 664. 

Idetu Hieronymo Landriano, Ludovieo vieeeomiti et Lucchino 
Cribello, mediolanensibus nuutiat, supcr quihusdnin ilifneultutihus 
cum (ialliae retfe detiniettdis. nullain adhuc coiictu.sionem de 
coucordia Tridenti tractuta fecist*, spe tisus |ht stios oratores rcs 
ex voto componete. (I. VII. •122, f. !>('. !>7.) 

Inc. : ,,Audiviinus heri oratorern sereniss. Francorum ro;, r is 
fratris niei carissiini . . . Katt-lmnae. 2 4 a|irilis. \:>o-2:' 665. 



12 



Anna Hungariae retrina, veluti clevota s. Marci tilia ivjit irratias 
duci Veiietiarum pro henevolcntia et houore illi impensis. quam 



Digitized by Google 



581 



llt>3. 



propriam obligationem et Oallie regi consanguineo , ac modo 
eius oratori tesUU est. (I. VII, 422, f. 222.) 

Inc: „Egimus iampridem et habcbimus somper amicitie vestre 
gratias de coraitate, benevolentia et honore . Ex arce budensi, 
12 deeembra, 1502." 66«. 



80 octobru. 



Wladislaus Hungariae et Bohemiae rex refert dnci Venetiarum 
quid Seba.stianus .lustinianus orator venctus in Hungaria lau- 
dabile gesserit, qua occasione, post legatiouem funcUm, Venetias 
remeat. (I. VII, 422, f. 296.) 

Inc. : „Quanquam et ex litteris que hinc toto hoc triennio 
ad illustr. doniinat. vestram frequentes veuere. . . . Hude, 
24 febr.. 1503." 667. 

Historicum fragmenfcum quo enarratur Maximilianum regem, 
dum die 17 septembris anno 1*>03 divinis interesset, in quae- 
stione de praecedentia inter Philiberti dueiu Sabaudiac oratorem 
et venetum. huic, nempe Ludorico Mocenico locum honoratiorem 
tribuisse. Causae praelationis expenduntur, maxime ex temporis 
et dominii amplitudinis adiunctis sumpUe. (I. VII, 873, f. 1 ) 

Inc : „Sacra cesarea inaiesUs . . . Dum ageret cum toU 
curia sua in oppido Ispruch . . ." 

Fusius de hac quacstiono egit pro Venetis Theod. J. F. Gras- 
winckel iurisconsultus delphensis in opere: 'I)e iure praocedentiae 
inter sereu. veneUm rempubl. et sereniss. Sabaudiae duwm.' 
Lugduni BaUvorum, 1644, p. 355. 668. 



Maximilianus rex oratori veneto in romana curia dolet mor- 
i tera pontiticis, qua occasione parabat Komam pro coronatione 
proficisci, ac expeditionem in Turcas. HorUtur ut curet quod 
cardinalos eligant virum prudentem nobis tjratum et acceptum, 
non ex emuiis et adrersariitt ttostris. (I. VII, 423, p. 2H9 — 290.) 

Inc. : „Intelleximus dolenter casum moderni pontificis Pii III 
novissime defuncti, per quem sperabamus . . . KaufTpurem, 
30 oct, 15o:>." 669. 
Abh. d. 111. Cl. d. k. Ak. d. Wim. IX. Bd. 111 Abth. 74 



r.82 



1003-1504. 



1503. Wladislaus Huntfariae et Boheiniae rex dat litteras commen- 

S»^iovfinl.ri». dationis. pro duee Yenetiuium, iiominihus Venetias accedentibus 
pro medico conduccndo, qui pristinac sanitati restituat Stephanum 
wayvodam moldavien.sem. ob injjravescentem aetatem aegritudine 
laborantem. (I. VI I. 4 23, p. 403.) 

Inc. : ,.0uui spectabilis et iiiajruiheus Stephanus wayvoda 
terre moldaviensis fidelis nostor diloctus .... Bude, !♦ no- 
veinbris, i;>u:V 670. 



Gravamina nationis irerniaiiicae ac imperii in 
nam, a Maximiliano rejr« pnntifici oiposita 
(L. IV, 1M). f. l.M — 122.) 

Deoem gravamina 
remediis iis apponcndis. — V. Du Pin, 'Bibl. 
p. 14—i:». 



1503. Itale 
de 

i. XIII, 
«71 



1504. Wladislaus rex duci Venotiarum. (I. VII, 423, p. 08.-..I 

21 ianuarii. Inc. : ..Quanta instantia orat.ircs illustr. dominationis vestro 

et istius illustrismmi dominii . . . Bude, 21 iannarii, 1504." 

Oebras Hunjrarorum ineursiones in Dalmatiam Veneti per 
oratorem Joannem Baduariuin apud Wladislaum couquesti erant, 
et dainnonmi rofeotionein friistra exe<rorant; unde stati locus et 
dies (29 septembris) Scardonae, quibus lcirati veneti cum hun- 
garicis de quacstionibus sedandis convenient. (!um vero ultra 
mensem oratores hunjrarici adventum venetorum eipectasaent, 
et tandem 1'etrus Sajrredo cum litteris rectorum jadrensium 
accederet, earum littorarum ccmditiones minime arriscrunt; ea- 
propter Wladislaus rogat ut pro iure confoedorationis initae et 
quioto subditornm , dui alios tcrminum et diem dewignet quibns 
oratores ea de re consulant. 672. 



I febrnarii. Julii papae II instnictiones datae majristro Mariano de Bar- 

tholinu de Perusio, causarum palatii apostolici auditori, 



buo ad Maiimiliauum 



(L. IX, 42, f. 148-154.) 



Digitized by Google 



583 



15114 





Inc. : ,,1'lenam in domino do prudentia, doctrina, singulari 
fide ac devotione . . . Homae, JJ febr., 1504. " 

Lcgatum pontifex eomiuonet ut Maximilianum ad pacem inter 
Galbarum et Hispaniarum reges tractandam ac Venetorum po- 
tentiam iufringendam adhortetur. 673. 


1504. 


Capitaneus seguiensis rogat dutcm Venetiarum ut solvat pe- 
cunias ex pacti.s eonfoederationis inter Wladislaum et rempublkara 
venetam, quorum pactorum tcstis est orator venetua Joannes 
Baduarius. (I. VII, 12:?, p. 7Hl-7:i2.) 

Inc. : „Exoro vestram sereuitatem, dignetur linem facere fieri 
in negotio solutionis pecuniarum . . . martio, 1504." 674. 


men»e nwrtio. 

t 


Idem rogat eundem ut eum expediri faciat et rcmittere ad 
Huiigariae regem, propter plura regis negotia quibus distentus 

t>ai ( T VIT !•) t n 71 \ 

Inc: „Non sit molestum serenitati vestre cur impulsarem 
aures benignas eiusdem cum meis sollicitetionibus . . martio, 1 504." 

675. 


3 iunii. 


Franciscus Capello orator venetus nuntiat Maximiliano regi 
se a seuatu veneto missum (unrturum apud eum oratoris officio: 
quae sibi agenda postulat. (I. VII, 9'.» 1 , f. 4 ) 

Inc. : „Cupienti mihi, ut mos est oratorum cesaream maie- 
statem vestram adeuntium . . . Kx HLspruc, die 3 iunii, 1504. 

676. 


4 iuniL 


Maximilianus rex respondet eidem brevi Oenipontum venturum, 
quod noverit eum illuc advenisse. (I. VII, «91, f. 5.) 

Inc : „liitelleximus adventum tuum, qui uobis gratus extitit . . 
In castro Frageustein, 4 iunii, 1504." 677. 


r 

24 ianii. 


Idem praecipit eidem ut Augustam Vindelicorum cum ora- 
tore hispano proficiscatur. (I. VII, 991, f. 9.) 



74* 



584 



1104-1505. 



J504. 
81 augusti. 



1504—1505. 



Inc: „.Significainus tibi qiiod proptcr 
nostro Scheraii, 24 iunii. 1504." 



In oppido 
678. 



Franciscus Capello gratulatur . pro senatu vencto, Maximi- 
liano de feliei reruni in Burgundia gestaram successu, sibi ab 
oratore Burgundiao communicato. (I. VII, 5)91, f. 28—29.) 

Inc. : „Ex litteria o-sar. maiest. v. scriptU m. d. oratori 
BurgundUo, pro sua summa humanitate . . . Ei Franchofurdia, 
31 aug., 1504." 679. 

Regesta authentica epUtolaram (dUpaoci) ferebUcentum quaa 
orator ad Maximilianum, Franciscus Capello coroes do RosU senatui 
veneto fere omnes (exceptU quas Itomanorum regi, capitibus 
decemvirum et provisoribus comraunU Venetiarum scripait) ex 
Halla brixinensi et avevica, Branechio, Oeniponto, Augusta Vin- 
delicorum, l'lmo, Urainth, Frankfordio, Rottenburg, Cophaer, 
Felinga, Argentiua, Harnau, WUsinburg, Inqueller, Colonia, 
Andreaco, Bruxellis dedit a die SOmaii, 1504 ad 24novembrU, 
15i)5. HU epistolae tres Maximiliani eidem legato interserarilur. 
(I. VII, 991, folia 1*0. j 

Legato in locum Aloysii Mocenici die 1« martii guffecto data 
est commissio (quae in codice praeit) die 23 maii 1504; unde 
elucet quare epUtolas tres Ocniponto, a die quinta ad septimam 
iunii, una conscripserint Capello eiusque praecessor Venetias re- 
gressurus. KpUtolU sexdecim a die 23 martii ad 10 aprilU 
1505 ex Argentina et Haruau datis subscribunt Capello et Vin- 
centius Quirini doctor, qui extremus sub fine februarii huiua 
anni ad ducem Burgundiae legatus missus, Argentinae, senatus 
veneti voluntate, oratorem Capello cotivenit, cum eoque Maxi- 
miliano gratulatur de filio Philippo iu regem Castellae renuntiato 
et de reium com]K»sitione cum pontifice. Aliquot ex extremU 
epistolas daut e Colonia et Andemacho FrancUcus Capello (qui 
die 23 soptembris patriam sollicite se reversumm promittit) ac 
Petras Pascalico die 14iunii anni 1505 legatus ad Maximilianum 
< 8uffectus, qui Coloiiiam die 23 septembris accedit. 680. 



Digitized by Google 



1&O0-1&O6. 



585 



1 505. 
2 mnuarii. 



22 «cutetnbrii. 



1505-1506. 



Orator venetus ubi caesari aignificavit se paratum, in obse- 
quium regii uutus, Coppain adire, rogat ut ante discetwum locum 
ei designet quo ei quaedam, iussi» gui dominii parens, communicet. 
(I. VII, «91, f. hO.) 

Inc : „Cum noniine cesar. maiest vestre nobis oratoribus 
nuper intimatum fuuwt ... Kx Hisprucha, dic 2' ianuarii, 1505. 

88L 



Capello una cum Pu*ealico nuntiat Maximiliano, 
iuxta uiaudata, euru praastolaturnm Coloniae, quo et novum 
oratorem pnusseutet et, eoiuitatn impetrato, in patriam reverti 
valeat. (1. VII, 991, f. 16«.) 

Inc: „Postquain superioribus diebus clementissimas litteras 
v. accepcram . . Ex Colouia, 22 sept, 1505." 682. 



Maxiruilianus oratoribus veuetis Capello et Pascalico prae- 
cipit ad se, dato nutu, proficisci debeaut. (I. VII, 991, f. 170.) 

Inc. : „Recepimus litteras vestras et quoniam inter paucos 
dies . . . Lovanii, 1505." «83. 



Idem ei-deni douo mittit leporem, eosque invitat 
fluentiam se conferant (I. VII, 991. f. 170.) 

Inc: „Mittimus vobis leporem ex venatioue per nos 
•, 16 oct„ 1505." 



cras Con- 



Viuceutii Quiriui oratoris ad Philippum austriacum ducem 
Burgundiae regesta authentira centam quadraginta epistolarum 
senatui veneto, a die 27 febr. 1505 ad 24 maii 1506, de 
eius legntione oblatarum. Itali'. (I. VII, 1129, fol. 117.) 

Quirinus per Trideutuin, Bolzannm, Brixinonem, Oeuipon- 
tum , Ulmam , Argentoratom eontendit , ubi eum Francisco 
Capello, oratore ab hoc die 26 martii anni 1505 humaniter 
excipitur. (Jratulatione facta de regno Castellae filio Philippo 
huic idem repetit ofricium die 29 martii, Subraci. 



58(i 

r.ir. ir.o.i. 

Mox, cwn aula regia Aquas granatas (quas ab aleraannico 
Amhai Aftiutn appcllat» petens, ibique ad dimidium aprilis 
degens, refert epistolis quatuordecim, proprio et oratori Ca- 
pcllit noinine, quae in caesareis consiliis acta sunt: de Ludovico 
rege, mediolanensi ducatu inv.stieiulo cum reversione ad Pliilip- 
pum. ac de inaugurationo electoris trevirensis. Quirinus l'hi- 

, lippo, quem Castellae primores per litteras hortantur ut regnum 
acvdat, iu itinere lit coines, per Luxeraburgura , Bastigne, Na- 
niurciiin, linixellas rontcndens. F.iu.s in Hispaniam adventus 
retardandi causae potissinium adduntur: a. Hellum (iheldriae 
quod ingi-nti ainiorum et milituni apparatu coeptum, pace inter 
regcs Hoinanorum . Castellae. (ialliae, sub fiw iulii absolvitur. 
b Partus reginae die 1"> septemhrLs eius anni Haec inter annura 
integnim miliesiiuuin quingentesimum quintum Silvae ducis ( Uoia 
le Duc), (Iraviac, Cliviae (Cleves), Antuerpiae, Ternae, Brugarum 

i (Bruges), Uandavi idandi, Middelbourg agit, usque dum ianuario 
anui millesimi quingcntesimi scxti Falarunam in Anglia cum 
rege et regina, aprili vero llunias in Hispania appellit. Mensibus 
maio et iunio per sanetum Jaeobum de Compostella , Oranum, 
Succosam (I*uebla), Beneveiitum, Mozontes, Vallisoletum (Valla- 
dolid) contendit , qua occasione regis triuraphalem ingressum 
describit. Julio exeunte novus orator (iabriel Maurus, paulo 
ante Plubppi mortem, excipit yuirinum. qui Barcinouem profectus 
sub fino augusti Venetias remeat. 

Hiscc litteris (quarum mentionem minime ingerit Emmauuel 
Cicogna in 'Iscrizioni venezione", vol. V, p. 63— "."», ubi egregio 
de auctore et de eius epistolis in Ambroeiana extantibus scribit) 
plura senatui nunciat de iudole regis Hispaniae, consiliariis, 
exteris legatis aulam vLsitantibus , commercio Autuerpiae et 

Relatio quam Quirinus redux dedit suae legationls senatui 
Venetiis. (I. VII, 1226, f. 149-161.) 

Inc. : „Niuna cosa p". seren., padri et signori miei excellen- 
tissirai, e de mazor zovamcnto ad una republica ben Lstituta . . . 



Digitized by Google 



150J--15J7. 



587 



150fi. 
(j octobris. 



1507. 



De relatione nihil est quo.1 referam, cum ucta ui epistolis 
retractentur, eamque Alberus iu 'Keluziotii venete' (ser. I, vol. I, 
p. 1 — 3u) ei eodioe n». Mn^lial>f<-«liiiino fCI. 24, cod. 50, 
p. ]T2—\4'>) protulcrit. Animadvertenduiii tamen relationi 
impressae dees.se partem (f. ):>:>— 101) quae eius lejrationis ne- 
gotia minime attiuet. sed quae rei et temporis momeuto historiae 
lusitanicae navi<9tiouU et usiatiei eommenii lucem aflundit. 

Haec nutcm narratio incipit : nel qual repno (Hispaniae) 

havendomi qualche zorno ritrovato et maiime ai confini di Por- 
togallo, ho voluto prender qualche information da diverse persone 
degne de fede cercha el viazo de Calocut." Tractatiouem hanc 
memorat 1'etrus Justinianu.s in 'Historiae Ven.' libro XIV, p. 299 
edit. Ar^ent. ltill, f. „ut in Vincentii Quirini commentariis 
legitur, qui de Indiae et Colocut rebus, dum (jermaniaro, Hi- 
spaniam, Lusitaniam pro republica lejratus peragraret, multa 
memoravit," 686. 

Maxiiuilianus rex proritetur recepisse a Leonardo Lauredano 
duce Venetiar scx mille florenos renenses pro inte<rra solutione 
florenornm duodeeim millium in nostram itratifiratioueni. iuxta 
rontim iitiam littrrarum nastrarum, pro solutumn lldvrticorum 
quos nobiscum in Italia habuimus. iL. X, 3U9, n. 22.) 

Inc. : ,,Recogiioscimus et tenore presentium profitemur nos 
reccpisse . . . Datum die sexta octobris, IjOC." 687. 



ta anthentica epistolarum fere cntum quas Vincentius 
Quirinus ad Maximilianum retrem orator venetus a die 25 febr. 
ad 21 novembris, anni K.U7 , senatni veneto misit. Itale. 
(I. VII, 9*9, f. 136 | 

Cum principum ex universa fiennauia conventus mense martio 
eius anni Constantiae es.-.et celcbrundus, Veneti in Petri Pascalici 
a<I Maximilianum oratoris locnm Quirinum sufficiunt, qui Argen- 
tinae Maiimilianum aloquutus, ad pacem cum Galliae rege com- 
ponendam frustra cohortari agtrreditur. Maiimilianus e convcrso 



588 



1.-.07. 
8 martii. 



<J\ iunii. 



1507. 



animadveiteus. plurium Mediolano extorrium et duorum praecipue 
Ludovici Sforza ttliorum ad eum confugientinm subsidiumqne ex- 
orantium inra proculcari: Mediolani ducatum ad imperium per- 
tinere aestimans, tiitiens ne Galliae rex dominationi universae 
inhiet; proponit Venetis vel cum eo in Gallos coeant, vel imperii 
militibus per eoruin provincias transitum permittant, quod in 
generali diaeta Constantiae*captum. Vcnetis utrumr|iie refutan- 
tibus, Maximilianus ingente* cogit br-lli apparatus, militibus ad 
centeua ntillia et ultra iussis, Helvetiis in auxilium addueus, 
magna pecuniac vi a Germaniae priucipibus oblata, praecipue 
vero a ditissimis Augustae Vindclicorum mereatoribus foenore 
quaesita. Kum priinam imperii coronam a pontifice suscipiendi 
gratia Komam coutendere visum: postntodum vero a venetia 
finibus prohibitus. Constantiam pergit armatus, paraus per montes 
et lacus, Mediolani ducatum imperio subdere. 

Ktsi eplstolarum pars potior ex Argentina et Constantia, ubi 
penes Maximilianum Quirinus degebat, data sit, aliquot tamen 
ex Memminga, Augusta Viudelicor., Ooniponto, Hallis, tirunechio, 
quo difficili rerum pertraetandarum molimine pluries coactus 

688. 



Pascalicns Petrus orator refert minutatim de pompa qua 
episcopus Argentinae noviter electus inauguratus est coram Maxi- 
miliano, deque veualioue ei data. (I. VII, 425, p. 10-11.) 

Iuc: „Come veneno li nolli zorni passati et subiti zonti fo 
a una solenne raessa ... 8 marzo, 1507." 



Joanuis Rabler iuris utr. doctoris, Maximiliani regis consi- 
liarii et secretarii. ad principem et senatum venetum oratio. 
(I. VII, 425, p. 67-68.) 

luc: „Omnem rempublicam tribus potissimum constare, vide- 
licet consilio, virtute et iustitia ... 21 iunii, 1507." 

Oratio iu laudes reipublicae venetae et Maximiliani regis 
fusa, habita est qua occaaione auctor missus est Venetias 



Digitized by Google 



I 



1507. 



f>89 



22 «cptetnbri». 



roen«p deccmbri 



orator una cam libero barone neapoletano et capitaneo tergestino, 
ad conveniondum de foedere. Editam leges sub nomine Rebler, 
8. 1 et a. (Venetiis, roense angnsto, 1507.) Marinus Sanudo 
eoaevus scribit hoc eodem codk-e, p. 86: „Item <m (16 aug.) 
da sera hnvendo domino Zuam Kauber dotor del re di Romani . . 
vedendo la signoria stava assa a risolversi zercha voler far con- 
federation al suo re . . . fe butar loration el fece in colegio 
a stampa. la qual si vendera per Venezia un soldo 1'una. 690. 

Carmina de adventu Romanorum regis in Italiam, mense 
angusto, 1507. (I. Vn, 425, p. 122-123.) 

Epigrammata itala tria caudata. uti dirunt, quibus Maiimi- 
lianus Italiam armato milite accessurus depingitur; quae in Ita- 
liam damna parata praenuntiantur. Sic incipiunt: 
„E1 volgo zanza, non so scl dica el vero" 
,.Zanzn assa el volgo e raro dice il vero" 
„L'aquiIa vnla e non si sa ancor ilove." 691. 

Paulus de Lichtenstein, a secretis Maximiliani, rogat Vincen- 
tium Quirinum oratorem ut Veneti ei repromittant fidem publi- 
cam, senatus decreto et sigillo plumbeo firtnatam. nunquatn regi 
aut imperio bellum raotunw nec impediinentum ei allaturos in 
suo itinere Romam versus, sed potius in antiqua amicitia reman- 
suros (I. VII, 98ti, f. 188.) 

Inc : „Sepius affirmavi magnam esse devotionem dominii 
veneti erga maiestat. suam et roman. imperinra . . Eniponti, 
22 sept.. 1507." 

Eadem occasione Maximiliauus mittit Veuetias Lucam de 
Renaldis suum a secretis ut illius transitum per venetos status 
impetrei. 



Quirini Vincentii relatio senatui Veneto data de sua legatione 
ad Maximilianum Romanor. regrm. (I. VII, 580, f. 208—273; 
873, f. 106—124.) 

Inc: „Perche a questi tempi, seren. principe, gravissirao et 
Abh.d. IH.Cl.d.k Ak d Wiw.IX. Bd III Abth. 75 



590 



1508. 



31 



sapientisgimo cotiseglio . tutte le disroidie, guerre . . . 
deoembri. I'i07 '• 

Quirinus a legatione burgundica vix redux, orator ad Ma 
milianum die 2 j oetohris, I .VMi misMis, ab co repulsus nst mense 
itovemltri. 1507, quod wnatus venetus abnuerit n $e armato 
ilirc il valiio pn' suni fini (Uembo, 'Istoria veneziana'. Veuezia, 
1790, tom. 11, p. Hif. Hcrum a se pertractatarum uarrationem 
corain senatu actam sub liue anni 1507, ita a piincipin brcvi 
enunciat sennonc: .,.Mi forzano narrar quanto ho possuto com- 
prender della grandezza, del governo, della potentia e de costumi 
di tutta tJertuania ; da poi la qualita , il poter dclla maiesta 
cesarea, et iu qual esser la si ba trovato. et si trovi cum li 
principi et stati impcriali, et eti.uu cum Sguizzeri : ultiraamente 
quale sui la dispositione dello impero e del re verso questa re- 
publica, et il resto de potentuti cbristiaui: et quello che sua 
maio>ta sia per poter fare a questo tempo. ' Sub fine questua 
quod senatus grave eius legationis negotium negligerit (plures 
etiam epislolae responso carebant). vias euumerat per quas Ma- 
xiiniliano datuui in Italiam desccndere. 

Eam edidit primum Josephus Chmel vindobonensis . anno 
errato 1506 iu Scluuidts Zeitschrift fur (ieschichtew.', vol. II, 
p. 272; rccens Alberus iu 'ltelazioui degli Ambasciatori Veneti' 
Firenze, 1862, ser. I, vol. VI, p. lC.C. 

Kelatiouis huius compendioluni legere est codice 425 eiua- 
classis. 693. 



Dux Veuetiarum Francisco de Rcnaldis grates agit quod 
bonam Maximiliani in Venetos voluutatem asseruerit; seuectu- 
tem incusat quod Tridentum accederc noqucat ; spondet primores 
ex Venetis oratores transmissurum ut Komam pro coronatione 
honorificc comitentur. (I. VII, 1180, f. 26.) 

Inc. : „Franci8ce. Noi habiamo veduto la persona vontra 
volentieri et havemo acepta la rccomendaciou de d. Luca vostro 
fratello . . . 31 ianuarii, 1508." 694. 



' Digitized by Google 



r 



591 



154 18. 



1508. 
1 martu. 



ldetn Lucae de Renaldis oratori caaaareo in senatu respon- 
det mirari quod Maximilianus maloram fraudibua dcceptua, 
Venetos sibi aestiroet infcnsos; christianao reipublicae gratum 
fore si , patris more , procul ab aratorum strepitu . Komara pro 
coronatione quiete contendat. (I. VII, 1180, f. 27.) 

Inc: „R»'putiamo del tutto superfluo replicarvi quello rhe 
molte volte abbiatn dito et a vui ... In nostro ducali palatio, 
1 martii, 1508." «95. 



Carmina de foedere eameracensi in Venetos anno 1508, 
licct elegiae, epigraminata, etidecasyllabi ad viros quinquaginta, 
pleraque anonyma, execptis Jacobi Masei, PascaUs Maripetri, 
Domitii Palladii Soriani, .loannis Pierii, Mani Picardi brixiensis, 
Antonii Delii utiuensis, Pedri Nardini Celinei, Laelii Maxirai, 
Democriti Komani philosophi. (L. XII, 209, f. 10—24.) 6<J«. 



Bartholoraaeus Alvianus nuntiat veneto aenatui quoraodo 
citutn caesareum pcnitus in Cadubrio fuderit, uiillibus 
gentis alemannnis caesis (I. VII, 425, p. 269 — 273.) 

Inc. : „Me par conveuiente cossa n*nder cont« ad vostra 
nita del modo del nostru combattiineuto .... 
10 martii. 1508. «97. 

Hieronynii Horgii cannen (hexainetris 59) in triuuipbum ger- 
manicum iUustr ducis Uartholoraaei Liviani , ad sereniss. prin- 
erpem Ijeoiiardum Lauretanum et senatum venetuni (L. XII, 
211, f. 14-111.) 

Inc: „Terruerat magno «iermania saeva tumultu 

More suo Italiam. trepidasque effusa per alpes 
Tempestas ierat " 

Narratur quid Alvianus rontra (ienuanos in Cadubrio et 
Foroiulii a. 150* laude dignuin ep-rit, et qua pompa triumphi 
Vcnetiis sit exceptus. «»«• 



75' 



Digitized by Google 



592 



1508. 



18 martii 



26 martii. 



ibm. 



Notae rerum quas, ne memoria exciderent, Maximilianus in 
papiro suamet inaiiu ex.s» ripsit, verbo addito Visu (quod est 
sii/Huni sernli.ssiuiutii) ad normain ageudorum, Lucac de Re- 
naldis oratori datae. (I. VII. 1180, f. JO, 51.) 

Inc: ..Intellevta boim dispoaitioue ill. dom. dueis Venetiarum, 
et de suo scnatu et quantum cupiunt ... In oppido imper. 
Cotpaier, lt> uiaitii, 150s." 

li-s contentum: a. inducia.s ad auuum inter Maximilianum 
et Venetos coniponendas, ut hi cum eo et rege liallonun iter 
Komam securum apparent, proindeque oratores ad oppidum imper. 
Lindoviae transmittant ; b. Maximilianum paratum cum Venetis 
tantiuu inire concordiam . dumiiRMlo transitum armatum ei per- 
mittaut ; c. dent Veneti comitatum inermem septemdecim nobilium 
a Maximiliano eligendoruin ; d. Venetis id ahnuentibus, rem cum 
iroperii priucipihus eoiisul.ndam. Kxemplum hoc orator caesareus 
clam Venetis obtulit. 



Maxiiniliaui litterae patentes quibus omuihus mandatum ut 
veuetos oratores ad castnim Petrae de pace tractanda acoedentes, 
cum comitiva usque ad nuineruin ceutum equorum et totidem 
personarum permittant transire, niorari, redin\ (I. VII, 1 1 80, f. 24.) 

Iuc: ,.Cum Leouardus Lauredanus . . . et dominium Vene- 
torum oratores suos pro tractiuida pace . . Auguste, 26 mar- 
tii. 1508." 700. 

iausdem litterae patentes, quibius nuntiat Lucam de Iteualdis 
oratorem Veiietias misisse, cum potestate id efticiendi ut V eneti 
oratores ad Koman. regem deputent tractataros de eius dissidiis 
cum (ialliae rege declinandis. (I. VII. 1180, f. 22.) 

Inc. : „Cum plnribus annis gravissime inter nos etGallonim 
regem fuerint dissensioncs et differentie . . Auguste, 26 mar- 
tii, 1508." 701. 



Idem (Jeorgium episcopum tridentanum, aliosque plures 
stituit procuratores foederi, concordiae, vel saltem induciis cum 
duee Venetiarum paciscendis. (I. VII, 1180, f. 4, 6 — 7, 25.) 



Digitized by Google 



1508. 



593 



Inc. : „Cnm superioribus diehus inter nos ez una, et illustrem 
Leonardum Laurediuinm ducem . . . Auguste, 26 martii, 150H." 

702. 

Eiempla partim authentica d»cumeiitorum unius supra viginti, 
quae vel mensibus martio et aprili anni 1508 in superius uomi- 
nata legatioue acta praecesseruut . vel insequentibus maio et 
iunio in induciaruin tractatione aeta sunt. Innuo praesertim 
niandata a Maxitiiiliano ex Augusta <lie 20 martii data, et quae 
Lucas de Kenahlis eius a seeretis Venetiis hac super re prae- 
stitit: item epistolas autographas Zaecariae Contareni oratoris et 
Jo. .Tacohi Ciroido a secietis. (I. VII. 1 180, f. 1-31. 51.) 

703. 

1508. Cornelii Fraucisci epUtoloe decem fratri suo Jacobo datae 

men*e «pnli. ex castris in Foroiulii , Isouti». GradLsca, Goricia, Portunaonis, 
diebus 13 — •>."> aprilis, quibus enarrat de expuguatione Cormons, 
deditione Belgradi, eonstructione pontis super Isontio, ac de 
actis ad expugnanda castra munita Portusnaonis et Goriciae. 
Iis adduntur septem Marci Antonii Orso, Joannis Fuscareni 
capitanei, Georgii Cornelii provisoris generalis, ex Gradisca, 
Portunaonis, Goricia, Duino, a die 2 1 ad 27 aprilis, de eo bello. 
(I. VII, 12.,, p. 32.'. -3.15.) 704. 

U «prilis. Dux Venetiarum Lucae de Kenaldu» grates agit quod Maxi- 

miliani in Venetos benevolentiam , eiusque voluntatem Komara 
tranquille pro coronatione proficiscendi asseruerit; inducias futuras 
non tantum cum Venetis sed et cum foederatis principibus com- 
ponendas, quihus exactis de oratorihus mittendis tractabitur. 
(I VII, 1 180, f. 28.) 

Inc: ..Ne e sta ^ratissimo lo intender che la maesta cesarea 
babbia acceptati in quella bona parte ... In ducali palatio, 
14 april., lr.os." 705. 

•prili». Zacharias Contarenus duplici epwtola narrat Oabrieli Emo 

de Guasconibus vallem Brentonici et Athesis ripas infestantibus. 
(I. VII, .12.'., p. 335-337.) 



594 



150*. 

<J maii. 



7 maii. 



1008. 



Prima incip. : „0)igi dapoi manzar el monto a cavallo," 
altera: „Da novo per uno honlene dato per li ill. capetanj . . 
Ex Halla (Tyrol.) 22. 24 apr." 706. 

Hicronymi ('ontareni provisoris exercitus epistolae duae supra 
trijnnta datae .Sancti Throno. a die 23 aprilis ad 31 maii, ex 
navi apud Tergestum, Justinopolim, Duinum, Mujam. Piranum, 
Orveram, Trevixum castrum, Pisiitum, Flumeti, Sanctum Andream 
de ltoviguo, qtiihus de rcbus Itcllieis TerK*yti et Fluminis, de- 
ditioue Duini, oppidulo Proscchi. (I. VII, 42."), p. 338 -406.) 

Ad fiuem extat elcnchus tlei ctistrlli c luoyhi muratli che 
harrra r trtjinva lo imprrator in Frinl , rt lo nnmero tlclle 
villr . . tirijnisfttfr prr la sitjnoriu twstrn in questo anno Ktm. 

707. 

Hrevis historia rerum hellicarum quae Foriiulii inter rem- 
publicam venetam ac Maximiliaiium regem obtinuerunt anno 
150*, a die octava aprilis ad decimam nonam iunii , qua pax 
I tini firmata, Andrea Lauredano Foriiulii locumtenente. (I. VII, 
1008, f. 72 — 71.) 

Inc : ..Lasso le cause e principio della guerra fra la sereniss. . . 
ma solo per tniracolo annotero la vittoria inopinata." 70S. 

MurciiB Ki/./.o a secretis provisorum cxercitus uuutiat Josaphat 
fratri oppidum Agrestae tnunitimi iam iain iri expugnatum. salvos- 
conductus pluribus Aleinaiinis coiieessisse , crastina die Mori 
castrametaturum ; laudat licorjnum Kmo et Andream (iritti armis 
pra< stantes. (I. VII, 4J5, p. 34* 350 ) 

Inc: „Qucllo chc tante volte me hai scripto desiderar , per 
que>ta pur lo iutenderai . . Kx castris, 6 maii, 1508." 709. 

Franciscus Hcrtholdus refert Josaphat Kizxo dc proliabili de- 
ditione Agrestae icastri quod describiti: actis ad tormeuta bellica 
ex Henaco ideo trnnsfermtda ; Hispani* et Uallis vicinia niini- 
tailtibus. (I. VII, 425. p. 350—352.) 



Digitized by Google 



lfioa. 



luc. : „Io vi scrissi eorae andavemo ad AgresU a campo 
zuoba prosxiuia passaU . . . Hallis, 7 maii, 1508." 710. 

Dux Venetiarum Ueorgio cpiscopo trideutino, cuius laudat 
bonam mentem , si^niticat se ab iueundis induciis miuime ab- 
horrere, dummodo et piincipes foederati in conventus partem 
vocentur. Longo sermone Yeueturuin in Maximiliannm eiusque 
familiam depraedicat meriU, quae ille ludibriis et iniuriis re- 
pendit, orutorem ttitstrum titrpitrr cicuiulo rt fumosos liMlos 
coidruuostlisperytMlo. (I. VII, 425, p. :i8f> — 3«-"; UhO, f. 30.) 

Inc; „Aceepimus legimusque htteras dominationis vestre, 
datas Trideuti in arce boui consilii, die ultima mensis aprilis . . 
In rogatis, 8 maii, 150*" 711. 

Episcopus tridentinus Yeuetos iuvitat ut viros deputeut qui 
do induciis cum Maxinuliano pertractent. (I. VII, 425, p. 384; 
1180, f. 2!i.) 

Iuc: „lntellcximus ex venerabili domino Luca de Henaldis, 
preposito xantcnsi . . . Tridenti, 10 maii, 1508." 712. 

Idein rcspondet duci voneto siguificaus nomina deputatorum 
ex purte rcsnrca ad tracUndum ilc trcuyis. (I. VII, 425, 
p. 3*5, UbO, f. 29.) 

Inc : „Accepimus litteras ill. domluat. v.daUs ocUva hnius 
mensisoecasione treugarum responsivas . . Tridenti, 12 maii, 1508." 

luduciae die G iunii couelusae: earura publicatio ut et acU 
latine habeutur eodem eodice, p. 434-437. 713. 

Joannes Navagerus capitaneus Kaspi Hieronymo ConUreno 
provisori exercitus refert Joannem Herbsteiner dominum castri 
de Ipoglava in continiis Raspi , concordiam cum Venetis fore 
initurum, eo pacto ut iili contra Alemanuos faveant; eapropter 
comiUtum Pisini propouit eis proditurum. (I. VII, 425, p. 398-3'J'J.) 

Iuc. : „Zuane Herbsteiner, domino del castello di Ipoglava, 
confinante con questo luogo . . . Raspi, 13 maii. 1508." 714. 



59G 



1508 
16 



18 



1508. 



Dux Veuetiarum signifieat episcopo tridentino deputaase ad 
trnctandum de induciia Zachariam Contarenum, qui dic crastino, 
in Dri nomnie, iter ingrediens Ripam proficiseetur. (I. VII, 
425, p. 3*5-386. 1180, f. 31.) 

luc: „Intellectis iis quae rev. dominatio vestra nobis signi- 
ficavit in negntio traetatiouis treuguarum .... In rogatis, 
16 maii, 1508." 715. 

Kiusdem litterae patentes, quibus Zacharia Contarenus pro- 
curator pro induciis cum Maximiliano iueundU ad conventum 
trideutirium deputatur. (I. VII, 1180, f. 2.) 

Inc. : ,,N'otum esse volumus quod cum superioribua mensibus 
seren. . . . Maximil. imp. Kom. electus . . . Die 18maii, 1508." 

716. 



Zachariae Contareni oratoris litterae ultra qnadraginta, fere 
omnes Itipue ad Lacum Benacum datae. a die 19 maii ad aepti 
mam iunii, 1508. fl VII, 1131, folia 66.) 

Praeit membrana autheutica Coinmissionis a Leonardo Lau- 
mlano duoe Zacliariae Contareno 1 'J maii data, qua procuratorem 
et mandatarium constituit ad concludendas inducias cum drjmtntis 
sue tnnitstatis Tridcnti < j istmtibus . ita ut ea includantur 
Ludovicus Ualliae rex, Ferdinandus Aragonum, ac confederatx 
ct prrrijmi utniri uostri. 

Anno-i aliquot bellnm inter imperiuin et rcmpublicain venetara 
ita saevierat ut pax tandem omniiim votis cxpeteretur. Eapropter 
, spe pacis serius ineundae , Zachariam Contarenum ora- 
i, niagno comitatu quatuor super viginti procerum, mittit 
ad fines Tirolis. induciis eomponendis cum Maximiliano, qui in 
Flandria cum esset, oratorem in id constituit (jeorgium a Neideck 
episcopum tridentiuum. Huic Contarenus refert epistola 24 maii 
data, Kipam applicuisse ut nmstituto iu confimhus loco con- 
teuirtiti, trmjKirrqur idotiro jmssimits uua rourniirr trttctuturi 
dc intiuciis. Ubi de salvisconductibus et 



Digitized by Google 



r>97 



loiJK 



actum. die 27 eiusdetu naeosis oratores (qnibus ex parte Maxi- 
miliani Nicolaus de Firmiano, Ciprianus de Serntayner, Henricus 
de Krouinger, Chriatophonw Hoffmann secretarius ; ex parte 
Venetorum .loatines Jaoobna Caroldua a necretis additi) Uipae 
in mouaaterio s. Mariae gr&tiarnin coeunt, ruinque, couventu 
producto, uiilitaris liceutiae iniuriae et noxae ex utraque parte 
obveuirent, Georgius Einus et Andreas Oritti provisores generales 
in agro veronensi indncias qnoquo modo ineundas inatant Hae datae 
die f> innii, trieunio duraturae. accedentibu* regibus Hungariae, 
Oalliae, Arragonlae, Angliae, nec non foederatis in Italia prin- 
ripibus. Hnius documenti exemplum, sub fine codicis (f. 61-65) 
excipit actus (Bulzani, 4 iunii) Pauli de LichtenHtein mare- 
scalclii regmiiuis in Oeniponto, quo, cum valetudinis gratia in- 
duciis tractandis haud interesse posset, ideoque mandato imperiali 
epiacopum tridentinum aliosque nominatos deputasset, easdeiu 
confirmat. Actum induciarnm authenticnm hal>es in rodice ms. 
1180. elassis VII, Ital. f. 12-15. 

Litteras vel laitinas vel italas seuatui veneto, episeojw tri- 
dentino, Christophoro de Tliono aliisque consilariis et capitaneis 
caesareis, provisoribus generalibus Francisco de Garzouibus pote- 
stati et Fnineisco Hragadeuo capitaneo Veronae. ut et induciarum 
iustiuiiieiituni proprin manu in codice regcssit .Toannes Jacobus 
Caroldus. 

Kelationem huius ronventus, qua per couipendium repetuutur 
agitata in epistolts, legere est in codice 1232 huius classis. 
f. 72 -■84. Ka incipit: ,.Havendo scritto alla seren. v. di 
giorno in giorno et a liora |»er hora con qnelle maggiori par- 
ticolariti . . ." 717. 



1508. Maximilianus. quauquam Venetis iufenstis. quod eius Komam 

26 nTvembri». pro coronatione profectioui obstiterint , Lucam de Kenaldis ora- 
torem Venetias mittit, qui treguas api>aret Tridenti cum eiua 
episcopo conciliandas. (I. VII, 1180. f. 21, 23.) 

Inc: „Notum facimus . . . Leonardum Lauredanum . . . 
Abh. d. III. CL d. k. Ak d. Wis». IX Hd. iil. Abih 76 



1508-1513. 



1509. 



nobis in profectioue uostra ad urbem romanam . . . Augustae, 
2« mart.' 150*." 

Folio 2S fere eadem, tamen non verbia tantura Hed et senau 
quandoque inimututu, incip.: .,Cum illu&tr. Leonardus Laure- 
danus Venetiarum dux, Veiietorumque dominiiun nostrae ad urbem 
romanam." 718. 



Parthenopei de bello foroiuliensi. (L. X, '274, f. 56.) 
Inc. : „Qui maris superi sinura incolunt Veneti, patritia gens, 
et vetuatate originiH et elaritate generis nobilusima e*t . . ." 

Auctor e pago Keanae prope Tulmetiam historiam belli a 
Venetis rontni Cae*arianoa, anni 1508— 151 3, varia fortuna in 
Foroiulii comparati, aoeurata rerum investigatione et ornatiori 
stylo deseribit, praenussa antiquae illius regionh? descriptione. 
Viros suunnos laudat Bartholoniaeum Alvianum, Aloysium Mo- 
cenicnm, Hieronymum et Antooium Savorguanum , Joannem de 
Marzano. Dum pesteni anni 1511 memorat , tacet de oelebri 
Utini direptione (sacco) anno eodem, quam foraan 'Historiae 
belli eiusdem foriiulieniria' partim deperditae inseruerat, quod 
cenaet quoque Lirutus iu 'Letterati del Friuli' II, p. 215. 

Pretiosam opellam bibliothecae 8. Marci, cura caeterut codi- 
cibus suis manuscripti* legavit qui titulum inscripsit: 'Libellum 
luce, qua caret, dignum anno 1780 possidet J. Morellius.' 719. 

Kxploratoris reaponsum foctum senatui veneto de rebus Maxi- 
miliani ltaliaui aceedentis. et de eius exercitu. (I. VII, 425, 
f. 227.J 

lnc: „L1 sereu. sign. re do' Roraani havendo iutimado a tutti 
quelli che doveano mandar zente . . . appresso Trento, adi 
fevrer, 1508 (I.10H). 720. 

Mandatum Muximiliani regis pro dietae convocatione Bolzaui, 
niense maio, 1500, qua decrettim pacem cum regibus Galliae 
et Arragoniae ac Julio II pontifice contra Venetos loca sedis 
apostolicae detinentes, proptereaque a pontifioe 
uieundam. (I. VII. 426, p. 258-260.) 



Digitized by Google 



!i99 



1VW. 



Inc. : „Non dubitiamo, come sapete, con quante notabili et 
gran guerre . . . In civitate Cahauspeyern, 1» maii, 1309." 721. 



Breviarum itale datum orationi!) latinae per oratores pata- 
1509. vinos regi Romanorum, mense iunio ann. 1509 recitatae a doctore 

Jaoopo de Lion. (I. VII, 42«, p. 363—364.) 

Venetorum regimen auctor execratas, tria millia tyrannorura 
ait parata nrbii et regionis pataviuae visceribus dilaniandis: ex 
noto Tertulliani loco pro Christianis. nnllam esse urbis partem, 
nullum inatttutum quod Patavium proprium dicerc possit Maxi- 
milianum deprecatur ut desperatos cives quasi subditos (idelissi- 
mos sub alis recipiat, asaerens cives paratos centum millibus 
auri ei solvere. dno millia equitum, totidem pe- 



Sl iulii. 



81 miii. 



Senatus renetus cotmuunitatem uuremliergenspm supplex 
14 iulii. deprecatur se apud Maximilianum interponat . ut induciae imo 
pax, si fieri potest, cum eo ineantur. (I. VII, 426, p. 450—451.) 
Inc: „8e rendemo cortisnimi le magnificontie vostre harano 
. . In rogatis, 14 iulii. 1509. 73$. 

Henrictts Bnmsviciae et Loneburg dux, capitaneus supremus 
Maximiliani gubematoribus Gradiacae praecipit ut infra dnodecim 
horas tradant ei castnim. (I. VII, 426, p. 448.) 

Inc: „Comandiamo a voi tutti gubematori, cittadini et per- 
tinenti ... Ex castru apud Lisonciura, 23 iulii, 1509." 724. 



Chronicon de obeidione civitatenai. <L. IX, 1*28, f. 
luc: „1509, die ultiroo iulK. Vene lo eiercito della eesarea 
accamp6 sotto questa terra di Cividale cum quindese 
mille persone a cavallo et a piedi." 725. 



Minius Laurentius provisor Gradiseae Petro Bragadeno narrat 
qaae sustuierit ut ipeemet diu noctoque, thorace nunqnam de- 
ab 



76« 



fiOO 



lr.oo. 



2 «ugusti. 



21 aiiguati. 



1609. 



insolutos aere eorriimpcntiom. tucretnr. Post horas viginti qua- 
tuor Itinuin versns reeessisse Alemannos, quis incassum adhi- 
hiti ut lir.uliscam expugnareut. (I. VII. 427. p. 440 442.) 

lue. : „Ve meravigiiate che non vi ho seritto za tanto tcmpo 
del roio ben stare . . . Gradinca, :U luglio, i: r.Ofl." 726. 

Paulus (trndonico provisor generalia iu Foroiulii refert senatni 
de pugua prope Civitatem Austriae. quam Alemanni expugnare 
toutaverant die prima augusti. (I. VII, 427, p. 26 -27.) 

Inc: „Come. esscndo rexeroito nemico accampato a Cividal 
de Friul et bomhardato . . . Itini, 2 aug., 150«." 727. 

Fridericus Contareiius. provisor Civitatia Au>triae, senatui vcneto 
refert quomodo dic trigeMma iulii milites caeaarei magna tormen- 
torum Iwllicorum vi agirrnwi sint Cividatum, umle die secunda 
augusti, re infecta, recedenteR versus Cormous profecermit. ( I. VII, 
427. p. 27— 2'J.) 

Inc: ,,Se non ho scripto alla signoria vostra in questi zorni 
il processo della graude occupaaaone ... Kx Civitate Austrie, 
3 ang., loOH." 

Seuatus duplici epistola dierum .'. et 7 augusti laudat provi- 
sorem, quod hac ocvasione, ut et in caeteriH, tidelitcr et strenue 
se gesscrit. 728. 



I 



Brunsvichw dux cum duce Vcttetiaruro conqueritur quod 
Vcneti tyranniea prorsus saevitie eaptivoa agaut; exemplum pro- 
ponit moderationis cacsarcao in eo iustissimo bcllo: ait »e 
promptum paribus vicibus in eaptivon veneto» rcfcrendw. (I. VII, 
427. p. 1G9.) 

Inc: „Iuxta teuipormu qualitatem inteUeximus crebris aucto- 
ribus vos preter iustum belli usum . . In castris apud Ooriciam, 
24 aug., 1509." V. n. 732. 72». 



28 



Veneti Antonius Ivwtinianus locumtonens vicarins in Foroiulii 
et Franciscns Capello provisor generalis doci (Brunsviciae) re- 



Digitized by Google 



HOl 



! respondent se |tacis propositionibus ab eo et episcopo labacensi 
facti» libenter aeoesauros, qua occasione oonqueruntur qnod, resti- 
tuti» Tergesto et tioricia, belluui acerriinum iis illatum sit. 

. U- VII, 427, p. 114.) 

Inc. : ..Aocepimus litteras tuas, eques nia^nirlco, que religio- 
sissimani animi tui afteetionem . . . L tini, 28 augusti, l.WJ." 730. 

1 309- Francisci Cremeusis lustoria oppuguationis gernianieae Utini, 

men.e » ug u.u>. ann() vmK Kpistohie quatuor. (L. XIV, 133, f. 100-106.) 

Auctor opus antca iuris eonsulto Joanni Regtilo manzanensi 
modo (his additLs quae praetonnLssa idein ltegulus moauerat) 
senatui populoqiie foroittlieusi dkat epLstola: „Annibal Salonus, 
alter e cousiilibus vestris, sapientiss. fratres, in faiuiliari colloquio 
quod nii|»eiTiiiie ruiti de aliis rebus . . ." Kubsiint epistolae, qua- 
rum prima inc: „Iinposuisti mihi, Joannes ainicorum optime, 
ut recentem (lernianoriim in nostram civitatem obsidionern . . .", 
sectinda: „Kcce iterum iniungis mibi, Joannes amantissime , ut 
scriptae editaeque historiae de oppugnatione germanira . . .", 
tertia: „Cogor abs te, novo exemplo, Joaunes suavissime, iam 
puhlicatas lucubratiuucultis . . ." , quarta : „Franciscus CremensLs 
acolytus Venccslao Boiauo. Henuannus Claricinus avus tuus 
maternus, vir clarissinius . . ." Finit descriptio: „Si quid ab 
aliis posthac riet, aliLs deseriheudum reliuquemus." Kpistolae 
respondent additainentis historicis paulatim ab auctore datis. T.i\. 

9 •eptembri*. Dui Venetiarum Hrunsviciao duci miratur quod bellnm id 

instnm appelletur, dunt post inifcis triennales inducias solemni 
; iuraraento firraatas, hostilia irruptio a Maiimiliano iri Forumiulii 
j faeta sit. Aocusationem illatam de captivis male actis toto 
I homise respnit, quin asserit Vcnetos plures homines captos di- 
rnisisse inoffensos ac pecunia quoque pro viatico donasse: crude- 
i litatis notam potias caesareis inurit, incendiis. devastationihus, 
; prostitutionibus. aacrilegiis in captivos saevientibus. (1. VII, 42", 
p. 171 — 173.) 

i Inc.: „Non potnimos non commoveri lectkine litterarum exrel- 
! lentie vwtre quas . . In rogatis, 9 sept, 1509." V. n. 729. 732. 



I 



602 



1509. 
10 »ept«m1iria. 



1 ocl«bri». 



17 



Maximihanus rex litteris per iacula ultra moenia Patavii 
proiectis, excitat Patavinos ut Venetw sedi apostolicae rebellibus 
obedientiam denegantes, ad Maximiliamim legitimum eorum 
principem mieant ; iis abnuentilras ob oculos ponit mala ingruentia 
ohsidionis. expugnationia , inrmdiornm , occisionum. (L VII, 
427, p. 161-162.) 

Inc. : ..Significaitio a tutti capetani, proveditori e soldati cusi 
da cavallo come da piedi . . In castris, 10 septembria, 1509." 



Idem modo eodem eadem repetit, spondens praemia, servitium 
in exercitu, stipendia aucta ; eos in Turcas pugnaturos ut aniroamni 
qnoque saluti provideant. (I. VII, 427, p. 162-163.) 

Inc. : ,,Considerando noi in qucsta nostra terra di Padova attro- 
varsi . . . Kx castru» apnd Paduam, 22 septembris, 1509." 784. 



Idem poteatati et deputatis oppidi mstri 
significat quod cutn adstringatur ab obsidione Patavii. mili- 
tum et armonim vi fortiter defensi, pro tempore recedere, 
statiin victualia opportuna pro hominibus ot equis, skut iura- 
verunt, praemittant, praesertim quod Liniaci obsidionem apparet. 
(I. VII, 427. p. 163—164.) 

Inc: „N T on dubitiamo ve sia manifestamentc cognito come 
li Veuetiani inimiei nostri ... In castria apnd Paduam, 1 octo- 
bris, 1509." 7*i. 



tatibus ei principibus (iermaniae significat Maximilianum quaeque 
tentasse ut Paduam a Venetis recuperatam expngnaret, raultis 
tormentorum generibus moenia quassasse, tnmen re infecta ab 
oppugnatione discessisse. Deplorat propooitum regis belli Venetis 
inferendi ; gperat pacem et concordiam cum eo futuram, dummodo 
oommunitates Nurembergae, Argentinae, Ulmi, Kcmpten. Mem- 
mingen, Salisburgi, qnibus datae " 
(I. VII, 427, p. 225-227 ) 



Digitized by Google 



1509-1518! 



603 



lnc. : , His proximis preteriti* mensibus litteris nostri* omni 
d siuceritate succewsus.. . Iu rogatis, 1» oct., 1509." 736. 



1509^ Hieronymus SavorgnanuH Philippo et Priaroo, ac fratribus 

14 noTcmbru. Vincentio et Nicolao Thnono refert de expugnatione Vicetiae, de 
ordine quo Alemanni inde egresai sunt, denique de pompa qua 
Veneti urbem acoeaserunt. (I. VII, 427, p. 252—233.) 

Inc : „Luni, come vi scripsi, partimo da Padoa per questa 
impresa . . . Vincentie, 14 noverabris, 1509." 737. 



De Venetorum domiuio hreviter diruendo et ut ad cor con- 
vertautur. (L. XII, 209, f. 29-44.) 

Elegia (distichis GO) Zarhariae Fereri vicentini, subasiensi» 
abbatis incip. : 

„Adriaci regina maris veneteque paludis 

Plangito et in lachrymis pallida tinge genas." 
Poeta malo omine vaticinatur Maxunilianum rempublicara 
venetam proxime eversurum, eamque proprio subditurum dominio: 
„Cesareas aquilas tua per vexilla videbis 
Hisque inelinabis seditiosa caput" 
Sub fine: „Datum Veuetiis, XVI cal. dec. 1509." 

Zarhariae Ferreri elegiam excipiunt a. Responsio Democriti 
philosophi (distichis 6J), quae incipit: 

,.Qui te fatidici dignum cognomine vatis 
Ksse putiis. nosti nil tua signa, miser." 
b. Epigrnmmata (105) eiusdem in Zac/tariam monacum malc- 
liicum in Veitetos. 738. 



1509 — 1513. Aloysii Porto epistolae italae de armorum suecessu in Lom- 

bardia, Romagna, Marca tarvisina et Foroiulii, cum inter rem- 
j publicam venetam et caesarianos dimicaretur. (I. VI, 1, f. 1 — 218.) 
Auctor. patricius vicetinus, veritate ac diligentia prope sin- 
gulari pugnas, quibus maguter equitnm intererat, eleganter de- 
scripsit ab anno mille&imo quingenteramo nono ad qaingentodmum 

ad vigeaimum usque quintum 



C04 



1510. 



1510. 



ennarrasset , uiai mors auno 1529 operi absolveudo obstitLiaet. 
L>e editis ex codice v. Valeutinelli, 'Hibuografia del Friuli', Ye- 
nezia, 1MC1. p. 25». 78». 

Ad revnr. et illustr. sacri romani imperii electores, relkfuos- 
que inclitos in concilio augustensi (lermanorum principes car- 
meu (hexarn. 389) exbortatoriuin (ad pacem). (L. Xn, 209, 
f. 50 -5G.) 

Inc: „Mognanimi proceres, quornm sapientia nostro 
Xon cget. et claris virtus exercita factis 
Consilio." 740. 



principi Friderico de 
quod, cum Veneti in id semper incubuerint ut Ma 
plenam eorum voluntatem testarentur, tamen rex propositionibns 
paeis aures non adhibuerit, nec abhorruerit ab incendiis, rapinis, 
violentiis ac sanguinis humani efftisione. Rogat ut causam venetam 
in concilio angustensi foveat. (I. VII, 427, p. 437—438.) 

Inc: „KUi aliis nostris ad illustriss. principes et status 
excellentissimi conventus augustensis . . . 2 febr., 1510." 741. 



Laus pcrpetua Maximiliani regis quem Vicetia se 
lil>eratoremque acclamat. (L. XII, 209, f. 62 -04.) 

Inc: „Si nostre natura parens tribuisset in uno 
Corpore uunc urbi te coram assistere, ceaar, 
Posse, animumque tibi devotum pandere aperto 
Peotore, vcnisset Vicentia tota serenam 
Hanc faciem spectare. . . ." 
Carmen a Marino Sauudo in codke eiscriptuin puto Zachariam 
Ferreri vieetinum auctorem habere. 742. 



regii Marosticensibus significant Vicetiam se 
Maximiliano dedisse, de quo villas iis aubditas instruant; quiete 
degant; ne audeant Marcr, Marce eidamare; signum rubri et 



Digitized by Google 



«05 



1M0. 



1510. 
'27 martii. 



16 aprilU. 



albi eoloris insumant , depraedationibus in viis publicis olwtent. 
(I. VII, 428, p. 320.) 

Inc : „Kssendo data questa magnifica comunita di Vkenza 
alla devotion della imperial maesta . . Vicetie, 26 raartii. 1510." 

748 

Audreas Civran provisor in Histria senatui Veueto refert quod. 
cum iutellexisset tonnenta bellica ab inimicis Tcrgesto recepta, 
Po^lavum accessit, inde Cernichal praeteriens , Vichem castrum 
ultra Postoinani obsedit, unde postmodum recessit, non stne in- 
cendiis, caedilms, depopulatione. (I. VII, 428, p. 48- 49.) 

Iuc: ..Havendome sabado delle palme posto in camin per 
andar verso Sotorian . . Justinopoli, -.»7 martii, 1510." 744. 



Maxiroilianus rex populo et habitantihu* Venetiarura suadet ne 
iuvenum recens in nobilium nnmerum cooptatorum mancipium 
facti, ferant reipublicae iura ab iis proculcata, religionem et 
iustitiam flocci factam, aliena dominia oceupata; potius vero sub 
alis romani iraperii se reripiant, nec caesaris qua ecclesiae Dei 
advocati patrocinium respuant. (I. VII. 428, p. 268—271.) 

Inc. : „Maximiliano . . alli spectabili . . essendo nui desi- 
derosi che tutte le oction et progressi nostn siano noti . . . 
Augtista, 15 aprile, 1510." 

Kputolae ab ipso Maximiliano folio maiori Augustae editae, clam- 
qne Venetias transmissae exemplaria perrara ita sunt nt Venetiis 
tria tantum extent in bibliotheca Marciana, in muscieo Corrario, 
apud equiteni Kraman. Cicogna. Edidit Alberus in 'Kelazioni 
degli ambasciatori veneti'. Firenze, 1862, ser. 1, vol. VI, p. 61 — 65. 

745. 



Crivelli sibi mitti 



Joanncs .lacobus Trivultius duc 
lium captivum restituit. pro qno 
rogat. (I. VII, 428. p. :tl2.) 

loc: „Io non nsero tante ceremonie con la maesta vostra, 
come soleno fare questi altri . . Ex caatris regiis apud Monta- 
gnanam, 20 maii, 1510," 746. 
d. III. Cl. d. k. Alc d. Wi.». IX Hd. IJI Abth. 77 



l.-.io— 1011. 



1510. 
19 mlii. 



W) »u ? i.»ti. 



Petrus de Navarro, exercitus hispanici capitaneus narrat 
viccregi Sieiliae proelium Tripolitanis commissuin et victoriam 
de iis partam. (I. VII, 429. p. 337-338.) 

Inc: ,.K1 iueves de magnana dia de sant Jago pluve a 

. Tripoli, 19iulii, 1510." 

747. 



Senatus Venetus cardinali toletano. quod gratia et auctorit 
apud regem Hispaniae polleat, gratulatur de victoria tripolitana. 
(I. VII, 42»», p. HU.) 

Inc. : „Quod res istius aerenLwimi atque catholici regis in 
Africa tam feliciter snccesserint . . Venetiis, 30 augusti, 1510." 

748. 



30 »u(fii»ti. 



1511. 



Idein Carolo Hispaniarum regi de victoria tripolitana gratu- 
latur (I. VII, 42», p. 163— lf.4.) 

Inc: „Cum res antea a maiestate vestra felkiter 
auditu nobis gratissiroe semper fuere . . Venetiis, 30 
sti, 1510." 749. 

Idem de victoria in tripolitanam urbem parta viceregi Siciliae, 
utjmte cui huius t-ictoriae no» />«m» portio eommunieatur, 
gratulatur. (I. VII, 429, p. 197.) 

Inc. : ,.Etai pro offtcio veteris atque immutate amicitie que 
nol.in intercedit cum regia . . Venetiia, 2 sept., 1510." 750. 

Foedus haereditarium inter Maximilianum et Helvetios, die 
7 februarii. anni 15 11 percussum. (I. XI, 131, f. 77— 81.) 

Inc: „Noi Massimiliano . . a nome proprio et come pro- 
cunitor et a nome dell' ill. Carolo arciduca d'Austria . . et noi 
della lega degli Helvetii . . confeaaiamo." 

(Jompendium foederis qood gallke edidit Du Mont in 'Corps 
aiiiversel', 1726, tom. IV, part. I, p. 133-135. ln eo tractatu 
1474, 1477 menti revocantur 751. 



Digitized by Google 



1511. 



i;o7 



1511. 

1 iuui. 



L>7 



AJ magnificum patricium venetum, ultimumque Veronae 
qua&storein d. Joaunem Pertnarinum , Alrxuudri de Sunltoni- 
facio veronensis diacosiometron elegiacum (distiehis eentum), 
quo se in principuro suorum inviolabili fide perstitisse demon- 
strat, calamitose insinuans Veronam in t»arharicain servitutem 
concessisse , nim olitistittionr Maxitniuni imperatoris ipsam 
iniqur, aoiidis; a divoque Marco patriae liberationem implorat, 
amicumque suum ut id pro mntua commiseratione senatus veneti 
efhciat proseiitice postulat. (L. XII, '211, f. ilH — 97.) 

Inc. : ..Forsitan uude tibi dentur nova carnuna queras 
Kt veniat lachrymis niesta elejria suis." 

Praeit epistola auctoris data Veronae. calend. iulii. 1511. 752. 

(.'ommissarii oaesarei oastrorum in agro tarvisino praefectos 
monent ut nuttant nuntios cum facultate fidelitatia iuramentum 
praestandi. sub poena caesareae indignatkmLs i^ne et ferro exer- 
cendae. (I. VII, 430, p. »35.) 

Iic: ,.Mittimus ad vos comitem .loanuem Autonium de 
Collalto. presentem tubicinem . . In felioissitnis castris ad plebera 
Montis Belluni. 27 aug., 1511." 758. 



19 »cpt<>ml>ris. Capitaneus, locuniteiientes et commissarii exercitua caesarei 

uuntiant oommunitati Sancti Danielis in eius damna venisse. in 
ftenum pcrfidir tt diu/iolire obstinalionis. nui quaedam praestet. 
(L. XIV. 102, n. 490.) 

Inc. : „Ne aliquid relinquamus intactum, antequara conde- 
Bcendamu» ad exequenda raandata . . Excutru. 19 sept., 1511." 

Kdidit .los. Harbaro in 'Cronaea della majjn. eotnmunita di 
8. Daniele, di (iirolamo Sini' — Veuezia, 1««:., p.sii-sT. 754. 



Hieronymus Savorpnanns tubicini caesan-o. Osopi deditiouem 
requirenti, rcspondet fidelitatis iuraroentum dominio vencto prae- 
stitum a se nuspiam infrin^endum : Antonii Savorgnani affinis 
sui proditionera asperioribua verbis eiprobrat. (I. VII, 430, 
p 4C0 461; XI. 6«, f. 165-166.) 

77* 



608 



1511—1511» 



15JJ. 

4 octubris. 



1512. 
6 apnlii. 



Inc : ,.Non reputa el tidel Savorgnan p«wr dcmerita da vui, 
excellentiss. signori capitanei et cesarei commiiisarj . . Sul in- 
victissimo monte di Osopo. adi "21 septeinbrio. 1511." 

Kpistolam diei 20 septembris, cui Savorgnans respondet. dedit 
Barbaro in iisdem Sini chronicis, p. «8- 89. 765. 

Foedus inter Julium II pontificem, regem Hi.spaniae et domi- 
nium Venetiarum. (I. VII, 431. p. G4-G8.) 

Inc. : ,Juliu» episc. . . . Cum civitas nostra bononiensis 8. 
r. e. immediate subiecta et adeo pleno iure pertinens . . ltome, 
4 octobris, 1511"; subscriptis Hieronymo de Wich oratore hi- 
spano et Hieron. Donato veneto. 

Ligae. uti dieunt, iden initae ut Bononia rebdlis pontifici 
restituatur , designantur capitanei ac. vis exercitus terra marique 
ab unaquaque parte comparanda, Maximiliauo, nec non cuique 
christiano regi facultate data foederi accodendi. KdiditLunigII,7'J8. 

Cuius momenti foedus hoc Venetis esset clare ostendunt festa 
ob id Venetiis celebrata, ac praesertim pouipa maxima quae die 
20 octobria habita est, quam Marinus Sanudo minutatim, pag. 
97 112 eiusdcm codieis dcscribit. 7B6. 



lapitula indiciarum inter Maximilianum et < 
(L. X. H09, n. 24: I. VII, 432. p. 84— 8s.) 

Inc. : ,.In nomine . . Xntum sit omnibus presentem paginam 
insjieotiiris quod cum sanctiiwimus . . Kome, fi aprilis, 1512." 

Julio II pontitice et Ferdinando Aragouiae ac utriusque 
Siciliae rege instantibus, ad dissensionea declinandas et pacem 
instaurandam , in conspectu pontificis et cardinalium Antonu de 
Moute ac Fetri de Accoltis, nec non Melchioris de Campania, 
notarii Camerae apostolicae, equites Hieron)Tnus dc Wich ac 
Franciscus Foscari, ille Maximiliani, iste Venetiarum ducis ora- 
tores et procuratore» conveniunt de tremjua ct indutiis intra 
duos mense» ratificandis ac promulgandis . quae ad integrum 
mensem ianoarii proxirai futuri perdurent. eo pacto ut tenninis 
constitutis et sub spe pacis, Veneti Maximiliano quadraginta millia 

757. 



Digitized by Google 



K09 



1612 



1512. Consilium cantonura Helvetiae, cum ex Ulrico libero 

22 aprilia. de Altosano ac eius litterig resciverit pontificeni a Francorum 
rege iniustis oppressionibus vexari, refert cardinali sedunensi 
nuntio apostolico Venetiis die iovis poet inventionem sanctae 
crucis, non obstautibus honestis pacis conditionibus iis oblatis, 
paratos esae Helvetios ei regi tanquam romanae ecclesiae hosti 
bellum movere, primumque mediolanensero ducatum esse aggres- 
suros. (I. VII, 432, f. 166-K.7.) 

Inc : „lteverendissime . . Offerimus paternitati vestre para- 
tissima et promptissima obsequia . . . Turici, 22 aprilis, 1512. 

758. 



Matthaeus Drevitius episcopus presmiliensis et cancellarius 
regis Poloniae, veneto Nicolao Georgio quond. Bernardi refert 
se a negotiis, quibua hucusque est implicatus, quandocuroque 
avulsurum ac Venetias venturum. Foloniae regem asserit pluri- 
mum inclytam Venetiarum urbem diligere, ac in eo totum fuisse 
ut oratorem ad Maximiliaiium mitteret. qui curaret res inter 
pontificem et Venetos componendas, quod tamen quibusdam ex 
causis minime obtinuit. Narrat de bello penc haereditario regfe 
Poloniae cum Scithig quoa Tartaros Tauricos vocant, quorum 
viginti millia die resurrectionis paraverunt regnura aggredl (I. VII, 
432, f. 348—349.) 

Inc: „Profieiscente hoc meo cognato istuc et subinde ad 

3 maii, 1512." 769. 



Katiiicatio treuguae (V. num. 757) facta per Maximilianum 
in oppido Lucemburgi. (I. VII, 432, p. 241—242.) 

Inc: „Kecognoscimus et tenore presentium profitemur uni- 
versis quod cum iam ab aliquo tempore . . Die 20 maii, 1512." 

Maximilianus capitula Komae obsignata die fi aprilis huius 
anni ratificat , conditionibus additis quod captivi utrinque dimit- 
tantur, Veneti vero teneantur decem miliia ducatorum looo qua- 
draginta millium solvere. 76«. 



I 



610 



1512. 
meuae maio. 



16 iunii. 



lf>12. 



Henrieus rex Angliae et Franciae, Maiimiliano regi con- 
questus ob christiani sauguinis eflusionem grnviora Dei ecclesiae 
illata esse damna, regem laudat ob expeditionem in infideles pa- 
ratam, quam tamen diffcrendam quod rex Galliae inde argumentum 
samat vires amplificandi ac poutificis iura invadendi. (I. VIT, 
433, p. 163—165.1 

Inc.: „Henricus... Legimus veslre saeratissime maiestatis 
litteras. quibus ea sanguinis ehristiani . . maio, 1512." 761» 



Ludovicus Gallorum rex dolet consili Helvetii Frihurgi, quod 
aviis hostium suggestiouibus fidem praestantes eum credant lwllum 
contra pontificem acturum. Kogat ut beneficia a se illis praeutita, 
praesertim ( ameracii, meutc recolentes, ci bellum in mediolanensi 
dueatu minime inferant, et in antiqua amicitia ac liga pcrse- 
verent. (I. VII, 432, f. 350-351.) 

Inc: „Certion* faoti sumus pluribus locis vos parare ad 
sumendum anna ut intretis ltaliam . . . Blesis, 16 iunii, 1512." 

762. 



Capitula concordii sivc confoederationis inter ill. Maximilianum 
ducem Mediolani ac strenuos ac potentes dominos Helvetios. 
(I. VII, 433, p. 44-45.) 

Sex capitulis Maximilianus spondet dare Helvetiis 1. centum 
quinquaginta millia ducatorum; 2. castra Lugani, Lucarui et 
Domodossulae ; 3. exemptionem victualium in duuatu medio- 
lanensi; 4. quadraginta millia ducatorum quatuor testonum pro 
singulo, annuatim; 5. auxiliura in bellis; 6. stipulatkmem pacti 
in diaeta proxima badensi. Helvetii capitula approbant ac pro- 
mittunt dare duci Mediolani vel eiua locumtenenti civitatem Asten- 
sem, Vallem Entelmam et Valtellinam ; sex millia peditum usque 
ad exactum bellum, plures etiam dummodo singulis quatuor floreni 
rheneuses exsolvantur; datis conditionibus se teneri asserunt 
duci Mediolani defendondo ac recuperandis civitatibus et castria 

ut et 



Digitized by Google 



611 



IM2 



1512. 



11 



6 ootobri». 



Mediolano tn 
bris. 1512. 



Jacobus Caroldus a secretis, die l 



capitulorum Prati initorum inter Maximilianom 
regem et rempublicam florentinam. tnenae septembri, anni 1512. 
(I. VII, 417, p. 3W1 -3«-.».) 

peditibus equitibusque . ubi opus erit, suppetias iturum; Prati 
ceasionem : respublica vero copiarum aubsidium, neapolitanis peri- 
culis declinandis; cardinalem Medicem et asseclas patriae resti- 
tuendos; quadraginta scutorum millia regi semestri tempore 
soluturam. 764. 



tridentinus pro Maximiliano Ve 
locuratenens negat Danieli Dandulo provisori Salodii galvumcon- 
ductum, quod, eo non obstante, timeat reprrsaleas Alemannorum 
nimiB contra Venetos couritatorum. (I. VII, 433, p. 19—20.) 

Inc. : „Habiamo visto quanto scrive la spettabilita vostra a 
questi consiglieri cesarei . . . Verone, 11 septembns. 1512. 

766. 

Dux Venetiarum dolet Maximilianura malo animo in venetam 
rempublicam succensum, quod iniuria credat Franciscum Capello 
oratorem mandatomm fines eicessisse, et quosdara ex senatn 
veneto auctores fuisse incendiorum in Austria, aliiaque imperii 
provinciis patratorum. (I. VII. 433, p. 170-171.) 

Inc : „Magnificus dominus Joaunes Baptista Spinellus, illustris 
comes Cariati. orator sercnisn. . . Venetiis. 6 octobris, 1512." 

766. 



Publicatio foederis initi inter Julium papam II et 
lianum Romae facta die 25 novembris, 1512, foedere anno sn- 
periori in integrum servato. Venetis exclusia. (I. VII, 433, 
p. 380- 3K4.) 



Digitized by Google 



<i!2 



1612 



Cum Maximilianus Venetos insimulaxset quod Vicetiam alias- 
que venetae ditionis urbes recuperare nggrederentur eontra pacta 
anni superioris, novum foedus, per Matthaeum cardin. gurcensem 
eius locuratenentem in Italia, cura pontifice percutit, cuius haec 
capitula: 1. Maximilianus sedem apostolicam contra qnoscuraque 
defendat. 2. Idem qua sanctae ecclesiae advoeatus, unum con 
cilinm lateranense germanum, conciliahulum pisanum nullum 
declaret. 3. Neuter inra suhditorum altorius partis tueatur, abs 
que eius principis licentia. 4. MaximUianus nullo modo hostibus 
pontiticis, praesertim Alphonso estensi et fratri Hypolito eardinali 
ac Bentivolis ibit suppetias. '>. Veneti a foedere et pace exclu- 
dantur. f>. Nulla pars cum principe christiano in damnum 
alterius negotietur. 7. Infra bimestre tum pontifex tum rex suos 
foederatoa nominot qui tractatui aceedaot. 

Hoc fondns editum est Romae, 1512, foliis 4. 4«. 767. 

• 

l.">12. Maxitnilianus rex Jo. Iktpt. Spinello coraiti de Cariati, oratori 

26 UeccuiWi7 Aragon. regis nuntiat noluisse acceptare inducias cum Venetis 
pactas, uisi pecuniae sununam ei uumerent et falconts surhuros 
qni rapiuntur in Cypro et Cuudia insulis. qnorum in pedibus 
, soni iwlarum dulciorcs sunt audiiu ijuam soniius bombardamm 
: in mauilnts niagistratuum eorum. (I. VII, 433, p. 484 — 485.) 

Inc: „Magnitice dilecte. Coustat ex capitulis induciarum 
quas proxime pepigeramus cum Venetis . . . Landau, 25 de- 
cembris, 151 2." 768. 

Cardiualis gureensis, nomine Maximiliani , ad schisma aver- 
tendum et foederis die 25 novcmbris 1512 percussi capitula exe- • 
quenda, revocat quodcumque mandatum conciliabulo pisano con- 
cessum, eius acta inita declarat et adhaeret tantum cowilio 
lateranensi. (I. VII, 433, p. 407-408.) 

Inc: „Ego vigore dicti mandati cesaree maiestatis . . ad 
abolendum omne schisma." 769. 



Digitized by Google 



«1» 



1MB 



1513. 



80 nurtii, 



7 octobrin. 



,bri.. 



Maximilianum et Venetos, die 6 aprilis 
h mcnsem februarii proxime futuram. 

(Venetiia), 28 iamiarii. 1513." 770. 



anni 1 5 1*2 initaram, prr 
(L. X, 309, n. 26.) 
..Actum in palatio 



DUatio altera per totum menaem aprilis. ex mandato Maxi- 

dato Uhnae die 15 roartii. (L. X, 309, n. 27.) 
„Artam in palatio dncali, 30 martii. 1513." 
V. numm. 757, 760, 770. , 771. 



Audrean Lauredaaus anuorum provisor laudat capitaneo* 
Paduae quod, eorum ab urbe exitu opportuno. libertatis sedem 
animo interrito defeuderint. Hostem omnis commeatus inopia 
laliorantem inaequantur; nou milites s«d latrones urgeudos esse; 
non cuin exercitu aed cum eius reliquii* dinurnndum, unde victo- 
riam, Deo dante, non defuturam contidant. Italiam univernam, 
cui exteraruin geritium invidia ruinaiu luinitatu est, grandia sibi 
ab iis Hpoudere; Senatum iam animo agitare qno praemio tanta 
sit repaudenda virtus. (I. VII, 783, f. 21»c> -'91.1 

Inc. : ..Havendo dalle nostre lettero et dalla relatione di molti 
il senato inteso con quanto ardire . . ." 772. 



Kainerius de Cardona prorex Neapolis cardiaali gurcensi 
refert, ex Albareto per Montagnanam et Athestem Bubulentam 
contendisse, quo bona direpta et plurea captivi ducti sunt; inde 
celori cursu incendio absiitupsisse Plebem Saccensem, Mestrem, 
Lizzam Fusinam, quo loco plures tormontoram bellioorum ictus 
Venetia.s vereus proiecisse: Kartholomaeum Alvianum ex 1'atavio, 
magno exercitu, imperialibus obstitisse, unde j>cr Bassanum et 
Cittadellam continuo c«rtamine Vicetiam iutravit, (1. VII. 435, 
p. 205—208.) 

Inc: „Pro exequeudis rebus a d. v. r iaiu mihi couimissis 
24 die preteriti mensis . 

Leo papa X proregem Neapolis bortatur ne 
netos adhibeat, cuin hi eius 



Vicetie, 7 ortnbris, 1513." 778. 

a Ve- 



Abh d. III. U. d. k. Ak. d W, M . I X Bd 111. Abth. 



78 



(114 



1614. 



1514. 
3 m»rtii. 



11- 



22 m»rtii. 



■y.- 



(I. VII, 435, 




eausas iuter eoa 
p. nu—n\.\ 

Inc: ..Fer eas 
dedimus, quibus te 

liris, i:ji:i. 



.loannes Neunausser et Scipio Horabonus, caeaarei Foriiulii 
locumtenentea mandant communitati Sancti Danielis ut illico ad 
cxercitum mittant centum qmstudore* et «exaginta eumw. (L XIV, 
UK\ n 4Hfi.) 

fnc: „Havemo haruto dai sp. deputati della patria che havete 
dove da nostra partc . . . Itini. 3 martii. I ."»14. 776. 



I 



Christophoru* episcopus lahacensis, Christophorug de Fraiige- 
panilms, Joannes de Auersperg, Ueorgius de Frauensperg, com- 
missarii caesarei mandant eomniunitati Sancti Danielis die cra- 
otina tranaferant Venzonum decem dolia vini, caesareae maiestati 
addicta. (L. XIV, 102, n. 4*4.) 

Inc: „Vi comandemo che domani infallanter debiati mandar 
oon li carri vwstri diese bote de vin . . Ex castris sub Osopo, 
19 martii. 1514." 776. 

Joaimes Neunausscr et Scipio Horabonus iuratis oppidi Sancti 
Danielis et communitati mandant ut furiant rxrrutionem in bonis 
molntihm Hertrandi de Asquini ahseutLs. quod taleam ei irro- 
gatam miiumc ahsolvcrint (L. XIV, 102, n. 489.) 

Ine. : „Reccpimus Iitteras vestras quibug nobis significatis 
ga«taldionem vestrum ab oppido Lsto . . Ftini, 11 martii, 1514." 

777. 

Kpiscopus labacensis et caeteri commissarii caesarei mandant 
communitati Sancti Dunielis ut homiues numero quindecim in 
epistola exncriptos nuttant ad castra, sub rebellionis poena. (L. XIV, 
49. f. 224.) 



Digitized by Google 



IRU 



61 & 



1514. 



1" »mu»ti. 



12 ieptcmbria. 



Inc; „Vi 



che imantmente vista la 
Osopo, 25 martii, 1514." 



77H 



Foedus inter Maximiliannm regem et Basilium 
Moscoviae principem contra Siguimandtim regem Poloniae et 
magnura ducera Lituaniae. (I. XI, 131, f 113-116.) 

Inc : „Secondo la volonta di Dio e la nostra affezione . noi 
Massimiliano . . . abbiaino stabilito . . . Ex urbe Bruridenaeii. 
4 ung, 1514." 

Momeuta potissiraa huius pacti, quod nec in Du Mont, nec 
iu Lunig legere est, eruenda videntur ei oceupatione per Sigis- 
mundtim facta tum caatrorum ordinis teutoniei in Borussia, tum 
locorum aliquot in Moscovia. 77». 

Dui Veuetiarnm Wladislao Hungariae et Bohemiae regi ratio- 
num momenta exhibet quibus Christophorura de Fnwgepanibus 
captivum retinet; asserit venetam clatseui minime, ut percre- 
buerat rumor, oppida Bernardini de Praiigepanibus depopulata 



I 



staase, ad vindicandas iniurias venetae dignitati illatas. (1. VII, 

43fi, f. r",KH — :lf*9. ) 

Inc: ..Accepimus nuper a maiestate vestra litteras que 
pergrate nobis quidem fuere ... 17 augusti, 1514." 780. 

Sigismundus rex Poloniae WladUkv' regi ec. significat post 
conllictus 2* augusti et 1 septembris, quibus hostera ultra Bori- 
stenem propulsaverat , tandem die natali b. Mariae Virginis 
oetogintn liominum millia fndisse, triginta millilws cacsis, eoqua 
arcem Dsunbrovono recuperaase, ac brevi Sinoleusbo reliqnasqua 
esae occupatumm. (I. VII, 437, f. 167- 16*.) 

Inc: ,,1'ost proditam arcem nostram Sinoleusbo, hostis noster 
longe insolentior quam antea ... In castris apud Borissom, 
l > sept., 1514." 



79* 



«10 



1514. 

m. Mptomliri. 

■ 

rl/i |i 

..:«: I ■ I 

, ir^'?>'i'n' ' i ' 
i i-i. .••r.i imsl ■ i*i 1 



<;;; 

- i.ti.-; <;-a 'ir.i";..' 
• >ii'i iij.-«|t'jjit.V1 « 

-•TiTft tf ,«Ml!!l 



1514. 



Janus Vitalis pauonnitanus Joannt Baptistae Pisoni fermrienai 
Hungaronm craaitam anno 1514 fcctora describit tenuioribus 
hiHtoriae momentis, et inlandam saevitiem utrinque patratam. 
(I. VII, 437, p. 68—65.) .1 j 

Inc : ..Tbomae sacro*. eooieeiae cardinalis »trigouieoKi« . . . 
Huperiori auno ereatnr, magnoqne apparatu ad legationem profi- 
ciseitnr . . . Komae, 1514." «82. 

Matthaeus Drevitius epbcopus wratislaviensis et eancellarius 
spondet Nioolao et Beruanlo filio de Georgiis, patritiU venetw, 
se stetim Venetiiis collatorum ac ab agendis regis negotii* liber 
extei Miseret de bostibus eam urbem agitantibus, praeeertim 
cum Sigwmundus recens victor de octoginta miUibiu Mosehovi- 
taruin evascrit, trihu* nobilium eapUvornm miUibus depreheuas. 
(I. VII, 437, p. 263.) 

luc: „Cum condrtk» temporum et vos et nos turbantium adeo 
vebemcnter motevlt nt alter alteri . . . Vilne, 29 septem- 
bris, 1514." 788. 



■ 



i - 

uf i - 1 1 »'r 



22 octubri» idem cum iiadem m excueat de iutarnUBaione litterarum ob 

( gravia uegotia cuw Tartaris et Moscovitia. Sigismundi victoriam 
: hos contra iterum memorat, addens descriptioiiis epistolam: ad 
alium episcopatum se translatum dicit, cui, cum primum ucuerit, 
operam navabit suam. (I. VII, 437, f. 204— 265.» 

Inc: ..Versantibns nobis nunc in remotis Sarmatiae oris et 



bel.i* graviasimis occnpatis iam cum Tartaris . . . Viloe, 22 octo- 
»14." ■ 



M. 



- 

DTW, 1.114." 

-ri'J[ inrmi inb^>| »-iMi«|t .KiifluifM^w l. 

s novembrif) l.w papa X mittit Maxfmilhuid epistolam Seljmis qua Racu- 

! sinis victoriam de Ismaere Sophi nunttat, eoque regem validioribus 
j argnmentis movere contendit ut, spre&i qnibuscumque discordiae 
' cau8ts tntor eum aliosqd^ princrpea christianoe, foedus 

n».*»-«n A u."ii .'>»ivi 
.muwuinti boni: 

m 



: ,.Au<nta 

Turcarum 
3 nov., 1514." 



(h VII, 437, f. 165— 1 «9.) 
rtoria quam ingentom et maximam Se- 



Digitized by Google 



1616. 



617 



1 516. 
8 februwii. 



CurinleR Maxioiibuu regis, cnm venetu respuhlica captivorum 
rodemptioneni inutuam ei obtuliiuet, mittunt Bartholoroeo Liviano 
capitaneo Venetorum generali litteraa patentet* einadem regia, qui- 
bus proregi fecultas data huiuacemodi liberationB tam Germa- 
norum, qnam Hispanorum cum Venetis tractandae. (I. Vll, 
437, f. 331 — 3:52.) 

Inc: „Accepimus litteras vestras ex quibua pariter et ei 

3 febr., 1515." 

786. 



Iidem eidem conditiones proponunt pro 
relaiatione. (I. VII. 437, f. 330—331.) 

Inc: „Cum teinporis opportunitas seae 
tnlerit ut nos pietatia venerando operi adducti 
3 febr., 1515." 



787. 



Cardinali» gurceuns comitem Chrigtophorum de Frangepanibus 
Venetiis in Turrisella captivum consolatur: adveraam fortunam 
imperturbato animo perferat ; confidat iuntitiae niae causae, prae- 
sertim vero amicoTum gtudiia in eius liberattone procuranda. 
nihil laboris eum praetermiKgurum ut demum patriae et amicbt 
rentituatur. (I. VII, 439, p. 62.) 

Inc. : „Quanturo ex hac longa captivitatis vextre i 
cier, tantisque suis laboribus ei animo compatiar . 
26 iulii. 1515." 788. 



18-14 



1516. 



De vtctoria Bartbol. Uviani in Helvetiat apud 
(I XI, 06. f. 53.) 

Rpigramma italum incipit: „Magnaiiimo Livian nell' 
un Mart^." 789. 

Dai Venetiarum mittit Ludovico Hungariae regi oratorein 
Antouium Surianmu, qui condoleat de morte Wladialai eiu8 patrin; 
oerUorem raddat regem de amoris et obeervantiae continuatione 
reipuUioae veaetae. qua oceaaiooe regia demortui ac viventw 
puegyrim texit (I. VII. 440, f. 62-6».) 



618 



iftK.. 



1516. 



Ine. : „Audito nuper obitu aeren. parentia regi« maiest. 
vestre, ea sane animi molestia . . . Venetiia, . . martii, !.'>16." 

790. 

Oratores confoederatoruin ligae llelvetiorum Alamanniae au- 
15 martii. perioris de l?, cantonibus Leoneiu papara X deprecantur ut paeem 
et concordiam inter Maximilianum regem, regem Galliae et Venetos 
eomponat ; Helretii enim pwuniis allecti modo uni, modo alteri, 
modo omnibua serviunt ea eonditione ut fratres ia frutres pugnent; 
semper vero christianus sanguis efTundntur: ea de re mittunt ora- 
torem Knnium (Filouardum) episcopura verulensem. (I. VII, 440, 
f. m -n-j.> 

Inc. : „Cura hucusque inter seren. atque invictisa. principem 
et dorainum nostrum gratiosum . , . Turici, 15 martii, 1516." 

Hac super re pacta anno eodera al> Helvetiis cura pontifice 
inita aunt, quorum suromarium lege p. 382—38:1 codicia 417 

m. 



14 



Maximilianus rex gubernatorem Veronae caesareum .loannem 
Baptistam Spinellum comitem Cariati ac consiUarioa et cives 
Veronae hortatur ut concorditer et in fraterna amicitia vivant. 
(I. VII, 440, f. -267.) 

Inc. : „Fer fidelissimum nobilem oratorom illius constantissime 
civitatis nostre intellexitnus . . Ferzen, 14 iunii, 1516." 79t. 

Capitula fboderis inter Maxirailianum ac Francorum reges 
Bruxellis celebrata, die 3 decerobris. (I. VII, 785, f. 204 
-208; 1217, f. 2-8.) 

Utraque pars belli, aerumnis avertendis paciquae universae 
restituendae, foederi insistena iam Hoionis percusso inter (ialliae 
et Hispaniae reges, in haec coit quae summatim et tumultuarie 
rafero. Anteactornm oblivio; arctiora inter eoe necessitatis vin- 
cula ; fecultas quidqnid agendi inter aequi limites utrinque data ; 
utrinqne auxilii rices exolntae; nonulli subsidium, altera parte 
inscienU. praestitum. Conmiltum de viarum vectigalibus, damnts 
alteri parti inlatis reftciendis. Plura de Veroua a MaxiraUiauo 



Digitized by Google 



1616-1517. 



619 



regi Gailiae tradenda pretio ccntum uiilHuin ducatorum auri, 
de oppidis Riva et Roveredo, deque locia tn Foroiulii a Maxi- 
miliano occupatis eidem relinquendis. Ulterius de aocessione 
huic foederi futura per pontifioem, Hispaniae regem et Venetos. 
Italam documenti versionein habes in codioe 309 class. X. mss. 
latin. n. 31. 32. 

His adduntur exemplar mstructionis Blee 20 decembris, 1516, 
per Ualliae marescallum de Lautrec Andreae Uritti apud exer- 
citura provisori generali datae. qua induciae per menses octo- 
decim cum Maiimiliano proponuntur, conditionibus pactis de 
Verona Veuetig restituenda, solutis bis ccntum millibus duca- 
torum ; ut et litterae eiiudem provisoris, sereniss. duci ex Villa- 
franca die 3 ianuarii anni 15 17 missae. super eodem argumento. 

79S. 



15X6. Salvusconductus pro per»onis ct auuualibus stipeudiariis et 

16 deoembriB. non stipendiariis coramunitatis (ioriciae, co pacto ut ea solvat 
Jacobo Cornelio Iocumtenenti patriae ducatos centum, Antonio 
Bellono notario. (L. XIV, 49, f. 181.) 

Inc: „In Christi . . . IJuum tractatum fuerit . . . Utini. 
16 decembris, 1516." 794. 



Summariura pacis et foederis inter Maximilianum regem, 
lispaniarum et Henricum Angliae rege», anno 1516. 
(I. VII, 417, p. :183— 3M.) 

His capitula concluduntur: singuli non solum sibi obsint, 
sed si casus inriderit, sibi invicem auxilium praestent; nemo, 
alterius iniuria, focdus cum aliis feriat; cuivis principi data 
facultas foedns adeundi: in eo comprehendantur Leo papa X et 
Helvetii. 795. 



1617. Dux Venetiarum eptsoopo tridentino conquerenti quod Dartho- 

loinaeo de Mapheis, aliisque veronennbua Maximiliani regis 
agentibus, molestiae a Veronae procurato: 
det et peculiari reipublicae instituto et 



B20 



1618. 



1518. 



3 m»ii. 



Romanorum regi praestandi, mandasse tit modo dicti 
roolestiam patiantur. (I. VII, 442, f. '204.) 

Inc: ..lUustriss. dominus de Lutrech, christianisa. rega in 
Italia generalis locumteueriH . . . Venetiis, . .raaii, 1517« 796. 



Dei ecclesia 



Leo papa X Maximiliamun ad arma pro 
eapessenda hortatur. (Zan. L 191, t 196.) 

Iuc: „Quare ut res ita se halieat, 
fortissime . . Rome, 5 maii, 1518." 



797. 



Idem creat , tul rfari&siiite nutrrhionum bratutrburtfeiutium 
prosapie j>erprtuum drrm, Albertum Magdefiurgi archiepiacopum 
in cardinalem. (Zan. L f. 195.) 

Inc : „Te igitur ad honorem omnipot. Dei et totius curie 
celestis laudem ct gloriam. personeque tue ornamentum . . . 
8 maii. 15 1*. 79«. 



90 »ugn*ti. Heraami Vitollii episcopi piocensis oratio habita in augustensi 

conventu ad Maximilianum , nomine Sigumundi regis Poloniae, 
die veneris, XX augusti, anu. Domini MDXVIII. (L. XIV. 246, 

f. 52—59.» 

Inc: ..Venimus a rege noetro, sacratissime imperator. ad 
hunc celeberrimum conventum, quem aolita vigilautia tua . . ." 

Oratio ab Herasmo Roterodamo Jaoobo Spiegel dicuta, manu 
Marini Sanudi iunioris in codice exscripta, edita est Augustae 
Vindelioorum, in oflkina Millerana; serioj a Reuasner in 'Selectae 
Orat.' vol. 1, 65; recens ab August. Theiner 'Monum. Iiistor. 
1'olon.' Romae, 1861, vol. II, p. »80 — 384. Pagin. 384 394 
edita acta caetera eius legationis apud Leonem pontificem et 
Maximilianum imperatorem. 799. 



26 augoati. 



lnduckrum quinqueniialiuni capitula iuter Maximilianum «t 
rempubUcam venetam. Amboaiae. 1518. (L. X, 309, n. 33-34; 
I. VII, f. 505-508; 785, f. 208-2O9; 1217, f. 7 11.) 



Digitized by Google 



1 

1M8. 



G21 



1518. 
36 tugiiati. 



Maximilianus ot Veneti Galliao regw officiis indulgentes, in- 
duciis contrubendi* deveniunt, oratoribua apud Pranciscum regem 
constitutis , pro partc Maximiliani, PhUiberto praeposito trege- 
tcnsi et Hieronymo liruuet capitaneo de Brissacco; pro parte 
Venetorum, Antonio Justiniano. iL. X, H09, n. 33— 34: 1. VII, 
443, f. 505-50»; 7S5, f. 208— 209; 1217, f.7— U.| 

Capitula haec: 1. Induciae citra dolum fraudemque conclusae 
incepturae priraadieseptembrigproxitni, abaol. eadem die anni 1523. 

2. Intra hoc tempus nil bostilf eventurura ex utraque parte, 
quacumque de cauwo. 

3 Subditi utrinque poterunt ultro citraque ire per alionun 
terras, iiaque iininorari. 

4. Veneti «olvent Maxinuliano viginti millia ducatorum, tcr- 
minia coustitutis. 

5. Captivi utrinque relaxandi aine pecuiiiarum solutione. 

(i. Quoque anno Veneti Augustae Viudelicorum solvent in 

tuum bonorum spectantiam exulea. 

7. Iidem Veneti liberabunt Parinum de Kufinis eiusque con- 
uortes datiarios et firmarios salis Veronae a pecuniis per ooa 
perceptis qno tempore Verona Maiirailiano parebat. 

8. Ambo coutraheutea retinebunt quae possideut vi tracta- 



9. Condonabuntur et 
belli illata. 

10. In dubiiit valeat interpretatio regis (Julliae. 

11. Articuli ratificandi et litterae in funna authentica ex- 
pediendae. 

12. Si Veneti officio deerint, rex pecuniam pactam solvot 
cum damnia et interesm: 

Confirmata Augustae, 26 aug.. 1518. 
Commktio induciarum a Maximiliano oratoribus data, Oeni- 
ponti exarata die 12 aprilis, 1518, extat italeeodem codice 443, 
p. 509-510, ut pag. 508-509 extat ratificatio ducia Veoe- 
i tiarum diei . . . meusu . . . 1518, quae incip. : ,.Xotum esae 
Abh. d ttL Cl. d k. Ak. d. Wiw. IX. Bd. 111. Ahth. 79 



622 



151f-l&l!i. 



151*. 



39 decembris 



^519. 
18 iulii 



volumus quod qnum ad laudem et gloriam domini noetri Jesu 
Christi in terra Andeguve, die ultimo mensis iulii nuperrime 



Maiimiliunu* rex nuntiat consitiariis et eommissariis belli in 
Foroiulii, inducias per annos quinque, suadento pontifice et me- 
diatore Galliae rege. cum Venetis conciliasse, proptereaque iis 
indutiis nullo modo obsint. (1. VII, 444, f. 46— 47.) 

Inc: „Fideli cari, noi ri damo a intender come la sanctita 
del papa per la grande vittoria et potentia del Turcho . . Au- 
28 aug., 1518." 801. 



Dux Veuetiarum, devotionis ergo. mittit per Michaelem Grae- 
cum Maximiliano regi viginti falconea sibi ab insula Cretae nuper 
delatos, quibus tempore relaxationu a gravioribus ntris utatur. 
(1. VII, 444, f. lSil.) 

Inc: „Semperea fuit mens et animus noster, totiusque status 
nostri ut nihil raagis cogitaverimua quam cunctis . . Venetiis, 
2« noverobris, 1518." 802. 

Maximilianus rex grates agit duci Venetiarum pro dono, 
quasi omine tnelioris inter nos cotuuetudinis ; spondet egregios 
canes illi missurum, quaudo intelleierit Venetos factos venatores 
camutiarum. (I. VII, 444, f. 329.) 

Inc. : „Reddidit nobis litteras vestras Michael Grecus et simul 
20 falcones sacros. . Wuels, 23 decembris, 1518." 808. 



Summario di la relatione fata in Pregadi di ser Alvixe Bon 
el dotor ritornato ambasador dal serenissimo re di Hongaria adi 
18 luio, 1519. (I. VII, 445, p. 345, 382—387.) 

Inc. : ,,Considerando la causa che nel ritorno suo li oratori 
e noucii riferiscono ai soi signori . ." fiuit vero: dando la colpa 
a non sauer piu e non al suo bon voler ec. Et vene zoso el 
principe lo laudoe de 



Digitized by Google 



1019. 



623 



1519. 
M Unoarii. 



Edidit Uustavus Wenzel in 'Actis acad. hungar.' Peetini, 
1846, 8* seorsim impressum pag. 14. 

I,egatus cum biua legatione apud Poloniae et Hungariae 
reges esset functus, de utroque reguo disserit, hiatoriam, topo- 
graphiam, vim uti dicunt oeconomicam eorura discurrens. Luiguam 
aleniaunam Pestini tunc temporis vulgarem fuisse constat ex eo 
quod legatus asserat, proprium a secretis eam Linguam tredecim 
spatio apprime callere. W>4. 



Interreguom — Conventus frnncofurdienHl* — (aroln* V 

(80;. -867.1 



Declarationes (latine) quas, pro servandis induciis, respublica 
veneta, ad dissidia amovenda, per suum oratorem, caesareis ora- 
toribus proposuit. (I. VII, 446. p. 122—124, 130-143.) 

Quae die secunda ianuarii exponuntur ea se referunt ad vexa- 
tiones et occupationes locorum in Foroiulii . Brentonico , Avio, 
Mori, Alla, territorio veronenai, Covolo, Batistaneo, Ampetio, 
Cadubrio, agro vicentiuo, Histria ec , nec non ad possessiones Vene- 
torum in dictis locis: quae die quurta nominatim, loca singula 
propiu» deeignant. Die rero decima quinta ianuarii oratorew 
eaesarei reapondent nullam eaae Venetis iustam conquerendi causara 
de caesareis agentibus, quod evincunt contrariis declarationibus 
refutatis — Pag. 172 - 174 enuntiantur (itale) loca reipublicae 
ab imperatore retenta post induciarinm denuutiationem. — Pa- 
ginis vero 175 -180 inscribnntur gravamina ex utxaque parte 
die 27 ianuarii excussa, quoad locurnm occnpationem, praesertim 
vero quoad personas ; prima oeto pericopis in bvorem Venetorom, 

riginti tribus pro < 



79' 



624 



1519. 



J51!>. 
3 februarii. 



t> februarii. 



Dux Venetiaruin Carolo HUpaniarum regi dolet tnortem Maxi- 
miliani patrin, quatu conndit aequissirao animo ferat, quod 
tHortrui eum nta rommntarcrit. (I. VII, 444, f. 385. 

Inc: „Cum acoeperimua nuper serenias. et excellcntiaa. d. d. 
Maximilianura Romanorum imperatorera electum. Venetiis, 3 fe- 
bruarii. 1519." 806. 

Franciaetui (ialliae rni Ludovicum Hungariae et Uoheroiae 
regem monet ut fidem praeutet iis quae eiua nomine communi- 
cabit Poncetu» de Turre. Kpistolae pjcjMsitio oratoris iungitur 
qua Franciscus sibi 8uflragium ad imperialem dignitatora adi- 
piscendam eispostulat, eius meritit* in christianam rempublicam 
ennmeratis. (1. VII, 455, p. *223— 226.) 

Inc: „Mittimus ad voa dilectum et fidelem noatrum Ponce- 
tum de Turre militem, dominum dicti loci. Paruiis, 4 febr., 1519." 

807. 



CaroluK Hispaninrum rex Ludovico Hungariae et 
regi refert mortoni Maximiliani regia infortunium eaae commune, 
quod potens libertatia aasertor contra Turcas eititerit Confidit 
aliquando cum eo concordibus armis tidei hostes aggressurum : 
aollicitat ut in proximo augustensi conv< 
sed et regis Poloniae suflragium abi dari curet 
tiando. (I. VII, 445, p. *22— 223.) 

Inc. : „Quanquam credimtu non fugere nerenitatem vestram 
quainac^rbiwnobiaesse debuerit. .. Montiderrati, 6 febr., 1519." 

N4)8. 

. 

Idem litteria «uper morte Maximiliani sibi a duce veneto 
oblatia respondet plures non tautum chriatianae reipublicae ued 
et sibi propriaa doloria cauaaa exinde suborUs ; se quaeque prae- 

nscepiwe uentiat. (I. VII, 445, p. 115-116 ) 
Inc: ..Fuerunt nobia reddite littore 



Digitized by Google 



(.25 



1M9. 



1519 . 
10 martii. 



20 .prili». 



nienae iunio. 



morte «fiaree Tnaiestatia dornini atque avi nostri . . . Barchi- 



Litterae proceruni ar magnatiim Hispaniae ad romani imperii 
principes electores, deprecantium summam imperii dignitatem 
| Carolo catholico regi tribuendam. (I. VI, 296, p. 5.) 

Inc. : „Keverend. in ClirLsto patribus . . Nos lnferius nomi- 
n&ti . . Est nonnihil novum et insolitum . . Datum in civitale 
Barchinova, die 15 martii. 1519." HlO. 

Leo papa X, tnanu Jacobi Sadoleti, foederatis Helvetiis tie- 
decim concionum superioris Aletnanniae, ab imperii dignitate 
I alemannicae uationi conferenda abhorrentibus respondet: a. eum 
; sibi honorem Germaniam tot egregic factis promeruissc, ideoque 
privilegium illud se minquam infirmaturum; b. uni rrgum ad 
impcrium aspiranli se aggressum obstare, non odio Ulius qui 
I habrt amplum hiiius sanrte sedis beneficio regnum, sed eius 
iuramento; c. libenter se approhaturum quidquid ab electoribus 



decretun» fuerit. (I. VI, 291», p. 6-7.) 

Inc: „Dilecti filii . . . Accepimus litteras vestra» die sexte 
buius mensis ex urbe thuricensi . . . Rome, 20 aprilia, 1519." 



Dicta ab electoribus sacri rora. imperii in conventu franco- 
furtano P ro electione Caroli V imperatoris. Codex coaevus. 
(L. XI. 142, f. 4—14. 16—26.) 

Oratiuacolae quinque absque titulo vel pronunciantis nomine, 
quaa electoree, ut ex contextu liqoet, in oomitiis francofurdien- 
sibua recitarunt, sic incipiunt: 1*. ,,Ardua et difficilis est pro- 
vincia nobis ritn maiorum demandata . . ." 2*. ^Bectisaime 
seutia, collega, tibiqne omnes debemus qui tam efficaciter adhor- 
tatns . . ." 3*. „Kgo vero cui dicendi provincia iuasa ill. d. v. 
dste eet, si licuisset, tacuissem . . ." 4*. „Ego vero, excellentiss. 
proceres , vobiscum dissentire videor, neutrum enim propoaitorum 



none, 7 martii, 1519.' 



K09. 




• • ■ 




." 5*. „Mihi 




Digitized by Google 



62 1; 



1519. 



1619. 



Auctor primus qualitates imperatori necessariaa enumerat ; 
alter Franeiscum Galliae regem propouit; tertius Carolo Hispaniae 
regi sufftagatur ; utrumque, utpote qui electores doni» corrumpere 
sit expertus, rcspuit qiiartus, Fridcrico Austriae archiduce ob 
oculos posito; aneeps extremus num Carolo aut Friderieo faven- 
dum. rem dirimendam. non sine divini auxilii invocatione, electorum 
conventui relinquit. Tertia oratio fors habet auctorem Albertum 
cardinalem archiepiscopum mognntinum. V. 'Discussio bistorico- 
iuridica voti septemviralis gravissimi, quod post obitum Maxi- 
miliani I imperatoris in comitiis electoralibus pro Carolo austriaco 
rege Hispauiarum contra Franeiscuin Galliarum regem dixit AI- 
bertus cardinalis arcli. mogunt. a Johanne Sleidano consignati, 
praeside Benedicto Carpzovio." Lipsiae! NV.O, 4°. Prorsus diversas 
reeeiuwt Georgius Sabinus in opcre 'De olectione' ec. quas facile 
e mentis sue penu protulit. 

Latinas orationes exeipiunt itale versae. quarum tamen stilum 
verha dialeetus venetae inconcinno modo commixta rudiorem 
efficiunt. H12. 

Oratio anihisinturum regis Caroli Hispaniae coram electo- 
ribus in conventu pro imperatore 
(L. XIV, 247, f. 152—153.) 

Inc: ,,Predigniasimi , generogi 
benivolam ac subiectam obsequendi curam caritati electoralique 
gratiositati vestre semper proferimus . . ." 

Georgius Sabinus brandeburgicus in opella: 'De electione et 
coronatione Caroli V imperaioris' (Coloniae, s.a. 8°.) hanc ora- 
tionem. cuius germanam originem simplicitas ipsa commendat, 
dedit per compendium , ita tamen ut minime cum nostro coaevo 
exemplo conveniat. Caeterum auctoris nomen ignorantes instruit 
Sabinus, qui Caroli legati fuerint seribenii: „Interea venerunt 
Moguntiam legati Caroli archiducis Austriae et Burgundiae et 
rogis Hispaniae: Matthaeus (Langius) episcopus gurcensis, car- 
dinalis; Fridericus comes palatinus, 



Digitized by Google 



«27 



1519. 



1619. 



adinncti consiliarii aliquot." Vide qaoque: 'Inauguratio, ooronatio, 
electioque aliquot imperatorum.' Hanoviae, 1013, 8°., pag. 34. 

H18. 

Oratio unius ex legatis Fraucisci Qallorum regis pro frequenti 
principum electorum Francofurdiae oongregatorum praesentia, eo 
ut dignitas imperialis Francisco assereretur. (L. XIV, 247, 
f. 156—158; 1. VI, 296. f. 1-4.) 

Duplex exemphim, etsi re idem, tamen et sermonis ampli- 
tudine et styli forma diacrepat. Illud incip. : „Vulgatum notom- 
que apud quoscumque quod antiquis temporibus , instantibus 
curis bellandi . ." , istud primo antecollens : „Quanto maioree 
noetri consilio, quaata in rebus gereudis prudentia excelluerint . . 
Nonis innii, 1519 ' edidit Freherus in 'Kerum germanicar. scripf 
ed. Struve, III, p. 16« 171. 

Neminem latet (ialloruin regem ad coronam imperii asse- 
quendam oratores passim ad omnes (lermantae principes misisse, 
nec soUicitationibus, largitionibus, pollicitationibus pepercuwe ut 
negotium ei sententia procederet. ,,Krant et Confluentiae, ait 
Qeorgius Sabinus in opere 'de electione' ec. gallici legati qui 
privatam ingeutibus promissis, animos non electorum tantum, sed 
etiam aliorum principum et civitatum conciliare regi Francisco 
conabantur." Quae in oratione recitata ibidem, leges ab electore 
moguutino in conventu francofurdiensi egregie resuiupta. 814. 

Klectores imperii narrant Carolo Komanorum regi quae ab 
obitu Maximiliaui regis ante conventum fraucofurdiensem pro 
novo cligendo, quae die 27 iunii pro suffragiis colligendis egerunt; 
deprecantur eius electionem in imperatorem, tanquam gingularem 
et fidelem eorum voluntatem suscipiat (I. VII, 445, f. 449 — 451.) 

Inc. : „Quauquani nos sacri imperii romani tanquam propin- 
quiora post Romanorum imperium et reges . . . 
28 iunii, 1519." 



Digitized by Google 



62« 



151!). 



Bodflm oodice pag. 459 extat Copia publicationis et pro- 
tmntiationis reyis Caroli in Bomamorum regtm, quae incip.: 
„Vacante nuper romano imperio per obitum q. sereniss. princjpi8. , • 



815. 



1519. Comniissarii regia Hispaniae unntiant Ludovico Oaroz de 

28 iunii. , Villa Hiaponiae, regu oratori Komae, Carolum regem unanimi 
| consensu imperatorem renuntiatum. (1. VII, 445, f. 359.) 

Inc: „Per priores btteras nostras deceasum uostrum versua 
Pranchfbrdiam : profecti autetn U9qne hanc, auum milliarium a 
Francfort . . . Hoest, 28 innii, 1519." 816. 

Narratio promulgatae ekctionis Caroli arcliiducis Austriae 
in regem Romanorum Prancofnrdiae , in aede s. BartholomaeL, 
die 28 iunii, anni 1519. (I. VI, 196, f. 5—6.) 

Inc: „ltlustri*simi autem principes electores tanquam ger- 
manice nationis patres conscripti et conaervutores imperii obser- 
vautissimi, Oallorum blandimentis , illicibus ac machinamentis 
gaUicanis minime a iuatitie tramite moti . . . Vacante nuper 
sacro romano imperio per obitum quondam . . ." 817. 

10 iulii. Venetiarum dux , duplici epistola , Carolo gratulatur de 

imperiali dignitate ei delata, quae gestiontis animi vota lataus 
oratores designati explicabunt. (I. VII, 44"», p. 374 — 376; 
XI, 143.) 

Priiua incip. : „Magne nobis letitie fuit, seren. rex semper 
auguste, cum primum inteUexinius sacri Komanorum regni impe- 
rium . ."; altera: „Magnam profecto antea voluptatem capie- 
bamiu extimantes virium inagnitudiuem et animi eximias dotes . . 
Venetus, 10 iulii, 1519". Huius habes in altero codice exem- 
plum coaevuin. 

Cum abs re sit senatum binam epistolam Carolo misisse, 
primam ei minime datam propterea puto quod scriptor .Toannes 
Baptista Vielmi in Caroli laudibus recitandis excesserit. 818. 



Digitized by Google 



Iil9— 1B20. 



<>29 



1519^ 
m*e iulio. 



1520. 



Carolus V pontifici significat imperii coronam sibi delatam, 
eoque commissariorum suonim litteraa per archiepiscopum cosen- 
tinum dat. Urates agit pro optitne ab eo praestitis 
ac oratores qnamprimum de negotiis tractandis : 
(I. VII, 445, p. 419 -420.) 

luc: „Cum litteras nuperrime ex (iermania de exitu comi- 
tiorum a commissariis et oratoribus nostris acceperimus . . . 

. iulii. 151»." S19. 



Idem instruit cardinalem de Medicis de iis quae pontifici 
pro imperiali dignitate sibi collata .-cripsit. (1. VII, 445, p. 420.) 

Inc. : .,Cum omnia officia qne a sanctissimo domino nostro 
in oranibus rebus et precipue in bac 
. . iulii, 151!». 



Kxemphun articulorum mutui congressus futnri in Anglia 
inter Henricum regem et Carohim V. (L. X, 309, n. .15.) 

Cum Carolus imp^rator dictus Aquisgranum versus, coronam 
recipiendi cansa, ab Hispania navigans. Angliae littoribus vero- 
similius fuerit appulsnrus. oratores misit Henrico, qui uuutiarent 
Carolum infra qnintam maii diem ad portum et oppidum San- 
derici applicaturum : quod si ventonun adversitate id fieri nequeat, 
die vigesima seeunda iulii in loco medio inter Calistum et Grave- 
linghea cum Angliae rege conviniet. His conditiones additae de 
mutua utriusque partis securitate. Ixmdini , 1 1 aprilis , 1 520.' 

Documentmn cartac. inc: ..Universis et singuhs ad quorum 
noticias presentes littere pervenerint. Nos Tliomas permissione 
divina duuelmensig episcopus . . . Cum sereniss. . . rex Roma- 
norum futurus imperator iamdudum sit electus atque ob oara 
catuam ab Hispanis . . Londini, 11 aprilis, 1520. 

Bdidit Carolns Lanz in 'Monura. Habshurg.' sect. II, vol. 1, 
p. 146—156. Hil. 



Corneliua Franciscus ad Carolnm V orator duci Venetiarum 
refert de porapa qua, imperii electoribu* praeeuntibus , 
Ahh. d. III. Cl. d. k. Ak. d. Wi.s. IX. Bd. III. Abth. 80 



630 



1620-1621. 



1520. 
7 novembris. 



1521. 



Aquisgranum ingressus est, ae corona imperiali caeterisque in- 
signibus ab electore coloniensi est decuratus. (I. VII, 447, p. 338.) 

Inc: „11 giorno dopo spedite a v. s. le mie del 17 da 
Maestricht, ritorno in quel luogo da Colonia Kochendolp e riportd. . 
Aquisgrana, 23 ottobre. 1520." Publki iuris fecit S. Ko- 
manin in \Storia doc. di Vmmu', tom. V. p. 513-517. 822. 

l)ux Venetiarum Carolo V gratulatur quod im frequentiasimo 
illo lotius (iermuuie jtrorerum reliquorumqtw optimatum <xm- 
ve»i(u imperiali corona fuerit redimitus. (I. VII, 447, p. 347.) 

Inc. : „§imnl atque oratoris uostri apud t-athobc&m et cesa- 
ream maiestatem vestram litteriit facti faimus certiores . . Venet. 
7 nov.. 1520.-' 



Kiemplum diplomatw quo Carolus V Franciscum' Cornelium 
sibi oratorem, comitem palatinum renuntiat. (I. VII, 
1643, f. 1—3.) 

Inc. : „Cum imperatorie maicstatis mkantissima dignitas ab 
omnipotenti Deo, ad sui potissimum gloriam . . . Vorraatie, 
die 20 ianuarii, 1521." 

Caesar praeclara fawiliae Corneliae merita singulatim repetens, 
non tantum oratorem (quem iam in Hispania militari ordine et 
cingulo donatum, Aquisgranis post coronationem, ictu enais, equi- 
tem constitueratl sed et eius filios tam natoe quam nascituros, 
nec non plures ex eadem familia eligit comites imperiales pala- 
tinos, facultatibus tributis a. creandi notarios; b. spurios legiti- 
mandi; c. equites nominaiidi ; d. proraovendi doctores in iure 
caesareo et pontiiicio, in artibus et medicina, ac poetas laureatos; 
e. concedeiidi cuivis potestatem filios adoptandi; f. servos manu- 
mittondi ; g. inlames in bonorem pristinum restituendi ; h. cornites 
palatinos creandi. Tandem msignia familiae, aquilae bicipitis 
imperialis adiectioue a Friderioo III illustrata confirmat et, qua- 
tenus opus erit, do novo concedit. 

Cornelium anno 1616 oratorem renuntiatum puto quod extet 
in diplomate: „recolentes tuam, Francisce, maturitatem, ingenium, 



Digitized by Google 



«31 



1521. 
2tf ianuariL 



, congilium quo ultra trienninm apud nos in re 
omnibus usos es." Eum maio a. 1521 auU discedentem Caspar 
Contarenus exoepit, electus die 24 septembris, 1520. 824. 

; 

Dux Venetiarum mittit caesari viginti eximios falcones quos 
aacroa voeant, ex Oriente proxime advectos, quod munua etsi 
exiguum benevola magis quam iuxta mensura metietar. (L VII, 
447, p. 523-524.) 

Inc.: „Exoptantibus nobis occaaionem aepenumero suboriri 
qna summam ac perpetuam noatram erga ceaaream et catholi- 
. Venet, 24 ianuarii, 1521." 



m. februario. 



17 



26 »prilU. 



Idem caesari gratulatur de nuptiis eius aororia cum Hungariae 
rege, et eiua fratria cum sorore dkti regia, gaudetque quod regiis 
corporis et animi dotibus conveniant (L Vn, 447, f. 603—604.) 

Inc.: „Ea semper nobis fuit erga cesaream et catholicam 
maiestatem vestram singularia observantia . . febr., 1521." 826. 



Idem Hungariae regi gratulatur de duobus connubiis, 
cum aorore Caroli V, ac huius fratris 
(I. VII, 447, p. 604.) 




Idem Ferdinando Austriae archiduci, infanti Hispaniae, gratula- 
tur de duplici connubio ec. ut supra. (I. VII, 447, p. 604—605.) 

Inc : „Posteaquam nobis nuperrime nunciatum est maiestatem 
coonnbio iunctam eaee sereniss. Annae . . Ven., 17 fe- 
1521." 



Contaranus Caspar Nieolao Thenpolo et sociis significat qua 

, itemque de erroribus Lutheri quem pridie Vor- 

80* 



639 



1S21. 



1521. 



3 rnwiL 



brpvinrium, itale. (I. VII, 



ha trovato raalismme strade et mali 
25 aprilis, 1521." 



matia abountom narrat 
448, p. 145 -146 ) 

Inc: „Come in I'i 
tempi oon neve et piova 



Idem leviro Matthaeo Dandnlo se. comitantibos Krancisco 
Comelio oratore et Andrea Kubeo a secretis, Vormatiam cum 
satis rrleftri jxnnpa ingressum fuiisse. ibique post quatriduom 
ab imperatore, cui senatu* litteras obtnlit et orationero diiit, 
, beoigne exceptum. Plura de Martino Luthero iis diebus Vor- 
matiae praesenti, quem milla vitae integritate , nulla prudentia, 
nulla scientia conspicuum asserit. (I. VII, 448, p. 141—144.) 

Inc. : „Duodecimo kal. maias Vormatiam perveni, cum biduum 
prius in Spira urbe constitissem ; nam a Prancisco Cornelio ora- 
tore . . . Vormatie, 26 apr„ 1521.'" 

V. 'Lettere del cardin. Uaaparo Contarini e di altri a lui, 
con vario notizie sopra il colloquio di Vormaria, volum. I. part. 
secundae operis: 'Monumenti di varia letteratnra, tratti dai 
manuscritti di mons. BeccadellL' Bologna, 1799, 4°. Eiusdem 
documenta citat Emman. Cicogna p. 228 volum. II 'Delle Iscrizioni 



Capitula flrmata inter Mercnrinum de Gattinara conaUiarium 
et Caroli V magnum cancellarinm . ac Franciscum Cornelium 
veuetum ad caesarem oratorem, supcr difficnltatibus circa obser- 
vationem induciarum sub Maximiliano imperatore initarum. Vor- 
matiae, 3 maii, 1521. — (L. IX, 128, f. 43-47; X, 309, 
n. 36; I. VII. 448, p. 254—257; 785, f. 148-150; 914, 
f 4-16: 1217. f. 14—16.) 

Incip. : „rniversis facimus manifestum qnod cum exortis 
bellorum motibus inter divum Maiimilianuro cesarem pie 
dationis et illustriss. duoeni ac dominium Vonetorum. 

Capitula (fugius data codice ital. 914 ei saeculo XVII) arti- 
iclndnntur: 1. Induoiae initae anno 1518 in suo 
.t. - 2. Solutio vigiuti milUnm ducatornm a Venetis 



Digitized by Google 



633 



1521. 



animo proxime elapso, nrinime contra paota praestita, fiat Augustae 
Vindelicor. statim Jacobo Villinger theeaurario imperiali. — 
3. Quarta pars redituum booorum exulum exsolvatur, terminin 
datis, Tridenti in manibua Jacobi Banisii. — 4. Disidiin amo- 
vendis limites constituantur exeroeudae potestatis supremae in 
ForoiuliL - :». Istriae et alibi iurisdictione* fortilitiorum et 
villarum exerceantur hinc inde ut antea. — C. Bona. redditus, 
actiones et iura subditoruni utriusqne dominii sita iu Foroiulii 
possideanUir et exerceantur libere sicut ante inducias, ubicumque 
iuerint posita vel exercenda. — 7. Haec capitula, post ratifica- 
tioneni, promulgentur Trideuti, Bovereti, Veronae, Vicetiae, Utini, 
Goriciae, Marani, Uradiscae, Tergesti et JuBtinopolis. 

Ea capitnla a Oarolo V Vormatiae obfirmata die 6 maii, 1521 
superextruuntor iudueiarum capitulia Amkwiae, 31 iulii a. 1518. 

831. 

Compositiopacifl etamicitiae perpetuae inter Franciscum Oalliae 
regem, tres annos post eiua deceswum valitura, ac ligam Ale- 
manniae superioris, conditionibus quibu&dam decretis. (I. XI, 
148, n. 4.) 

Inc. : ..FrancLscus Dei gratia . . et nos burgimastri, scultheti, 
amani, consules, communitatea, civea, patriote . . notmn facimus 
universis . . quod cam nujwr in urbe looeriensi certus tractatua 
lige, unionis . . . Luoerie. die 5 maii, 1521." Docuroentum 
cooevum. *32. 



Suiuinarium capitulorum initorum inter Leonem papam X et 
Carolum V, anno 1521. (I. VII, 417, p. 3H5— 386.) 

Inc. : ..Ahsolutio Curoli a ceusuris quas incurrisaet, licentia 
qua possit se appellare imperatorum electum, et cum imperio 
regnum Sicilie retinere . . ." 

Pacta his resumuntur: Carolus a censuris absolvatur ac im- 
peratoris titulum cum regno SicUiae retineat ; album jnrafrmum 
et septem miliia ducatorum annuatim pontifici solvat; binas 
pro tuitione maris tyrrheni dato tempore habeat 



634 



1621. 



1521. 
*> iuaiL 



« inUi 



12 iulii 



parataa; permittat pontifki et cardinalibus fruroenta pro eorum 
fainilus ex Siciliae regno eitrahant ; drliquentes captos ad sedem 



Capitula prorsua duTeruut ab iia quae Romae inita sunt octava 
die maii anni eiusdem, ad expellandos Gallos Mediolano, Janna, 

dedit ex Cri^lib. memorabilmm , f. 166. 



Ludovicus Hungariae et Bohemiae rex dnci Venetiarum signi- 
ficat subsidium ab eo per oratorem venetura petiisse; eiercitum 
octoginta millium Turcarum, Mebemet Bego duoe per Valaobiam 
interiorom Transylvaniara petiturum ; eam aoiem anctam unadra- 
ginta miUibus horainum a Valacbiae duce ; novas copias paratua 
in Croatiam et Sclavoniam; deniqne quinquaginta Tartaromm 
millia in eo esse ut Poloniam, suadentibus Turcia, aggrediantnr. 
Aperto demum christianae reipublicae periculo, precatnr nt sub- 
sidium paret. (I. VII, 449, p. 26—27.) 

Inc : „yue nuper de Turcornm conatibus ad no« fuernnt 

hic agenti coram decla- 
), 29 iunii, 1521." 834. 

Antomna Grimanna dnx Venetiarum Garolo V nuntiat se 
imparem tante provincie regende ad principatns apicero 
evectum, spe tamen erigi Deum vires et ingenium subministra- 
turum, ut offirio suo satisfaciat. (I. VII, 449, p. 1.) 

Inc: „Cum vita functo fflustriss. principe predecessore 
noatro, domino Leonardo Lanredano . . Venet., 6 iulii, 1521." 

Eadem mutatis mutandis pontifici, regibus Francornm, An- 
gliae, 



Caroli V edictum contra 
p. 897—98.) 

Inc. : „Cnm de his qne 
ne sint qui ignoratione 

12 iulil 15J1." 



Galliae. (I. Vn, 449, 



Digitized by Google 



«35 



1M2. 



1521. 



13 



Enarratis qaae ab eo et qua rege Iiomanorom et qua impe- 
ratore acta nunt pro pace constituenda, vel quinquennalibus in- 
duciis adiniaris, vel ingenti classe ad inaria custodienda parata, 
vel religionis defensione, asserit se coactum bello, et proprio et 
pontificis nomine, iialliae regi indicendo, quod in Belgiam et 
Navaram arma imniiserit, ac oppugnato Kegio romanae eccletriae 
bellum denunciarit. in belli partom suis 



Capitaneus generalis. locumtenens, veiilliferi et 
consiliarii Thurici poteatati et vicecapitaneo Bergomi significant 
se cum copiis per provinciam bergomensem, salvo ilamno et de- 
centibus victualibus . pontificem cui serviunt adituros. (I. VII, 
450, p. 12.) 

Inc. : „Non fugit magnificentiam vestram Helvetiam habere 
fedus cum sauctissimo . . Zogni, 13 octobris. 1521." 8$7. 



13 



1H 



Helvetii Mathaeo (Schiner) cardinali sedunenai nuntiant in 
diaeta Zug statutum quod Helvetii in servitio pontificis in Lom- 
bardkni contra (iallos, cum quibus pacifice vivunt, rainime in- 
currant ; rumores de motu armorum aliquot principnm ab oratore 
turicensi Holtiab et Henrico Miserbach ad se relatos significant. 
(I. VII, 450, p. 54 — 55.) 

Inc : ,,Pervenit post accessum peditum ad notitiam domino- 
rum helvetiorum quod aliqui capitanei ducerent . . . Turici, 
13 oct, 1521." 888. 

Carolus V senatui populoque mediolanensi nuntiat se, non 
obstante pontificis morte, ad perficiendum bellum, missurum quem- 
piam cum umplissimis mandatis ut et Januam recipiat et Fran- 
ciscum Sfortiam ducem Mediolanensibus restituat. (I. Vn, 
450, p. 2U1.) 

Inc. : „Non debet pontificis mors qneraque vestrum torrere 
ut nempe rei bene gerende parta iam victoria discedatis . . . 
Odenarti, 18 decembris, 1521." 



Digitized by Google 



15*1-1625. 



1521. 

20 deceml»ris. 



Ludovicus Hungariae rex nuntiat Venetiarum duci se, etsi 
animuin proxitna in Turcas expeditione aeatuantem gerat, diem 



1521-1525. 



i regina, sorore Caroli V, quibus vellet intersit dux venetus. mlris 
mpnltlirc le</i(m*; eas tninen contidit, ducis nomine, oruatunim 
Laurentiiun Aurium oratorem venetum. (I. VII, 450, p. 2*6.) 

lnc: ..Solemus nos, tit tit inter amicoa, inclitum dominium 
ac vestram dominadonem illustriss. de rebus et letis et tmtibus 
facere certinrem . . . Bude. 20 decemhris, 1521." 84«. 

Anonimnn refert duci Venetiarum quae cum Odeto de Foix 
domino de Lautrec egerit quoad bellum in Alemannos. Auto- 
graphum puto. »1 VII, 1222, f. 59-60.) 

Inc: „Hcri ad bore 14 et 21 Rcripa alla signoria vostra, 
et veramente era in opinion, non cssendo cossa de molta impor- 
tantia . . . Crenione. die 26 deoembris, 1521. hora secunda." 

N41. 

Kegesta epistolarum septuaginta super tercentas. quan Caspar 
Contarenus venetus a<l Carolum V legatus veneto senatui ex 
Agilar, Amona, Antona, Autuerpia, Augusta Vindelicorum, Bravo- 
purgi (Burgos), Burgis (Bruge), Bruxellis, Cantuaria, Cotroi, 
Doino, Oandavo. Haga coroitis, Londino, Matrito, Moguntia, 
Odenard, Palentia, Sancto Andrea (Santander), Toleto, Tridento, 
Unisort. Vallissoloto, Valentiana, Victoria. Vincester. Vormatia, 
a dio 23 martii, anni 1521 ad 28 iulii, a. 1525 dedit. (I. VII, 
1909, folia 47» ) 

Contarenus qui extremo februario legationis commissiouem 
reeeperat, Franciscum Cornelium praedeceasorem Vormatiae eon- 
venit, ex qua urbe epistolae nomine utriusque datae adie 28 aprilis 
ad 7 maii eins anni. I^uti extraordinarii suffecti Andreas 
Naugerius et Laurentius Priolus epistolas. una cum legato ordi- 
nario, senatui mittunt ex Toleto a die 12 iunii ad 28 iulii 
a 1525. 



Digitized by Google 



637 



Epistolae, non una raanu exscriptae, auctorem habent Lau- 
rentium Trivisanum Contareni a secretis, ut e nota manu eiua- 
dem Trivisani. 842. 



1522. 
26 ianuarii. 



Carolus V cardinalium eollegio grates agit quod talem virum 
pontifiem elegerint in quo surama omnia insunt, eiusque propterca 
animum officiis devictum haberent; modo demum de republica 
hene gperanduro. Nuntiat se certo* homines >n Hiftpaniam cum 
Htttris iuansse, ut pontificem debito honore prosequantur. (I. VII, 
450, p. H25; 87ti. f. 4-5. 

Inc. : ,.Magnitndo rwi qua pietatem ia Deum, vestram erga 
nos benevolentiara declarastis, facit ut cum sumina vobis debea- 
tur . . . BruxeUis, 2G ianuarii. 1..22." 

om. II, p. 14'J. Extr. ttaynald §. 6. 843. 



3 februarii. 



6 



Caspar Contarenus novi pontmcis vitam doctori et equiti 
Mattbaeo Dandulo sororio evolvit, his notitiam perstringens, quod 
educatus Lovanii ducipuium BruxeUU hahuerit Carolum V, 
serius consUiariua extitit. (I. VII, 450, p. 320.) 

Inc: ,.De boc novo pontiflce audisti ut reor ex litteri 
ad aenatum ewn iiilimis parentibus ortum fabrum lignarium 
patrem . . . Bruxellfe, a fcbruarii, 1522." »44. 



describit hastihidia BrnxeUis celebrata, 
pugnas mUitum Mauritaniae aut (iraeoorum, quibus caesar et 
frater Perdiiiandus palmam retulerunt De epulis et choreis 
quilms deitit operam, longius scriberet ni quadragesimale tempus 
obstaret. (I. VII. 451, p. 59 — 60.) 

Inc : „Diel»us hisce bachanalibus interfui invitatus ab impe- 
ratore quibasdam ludis quos ipee cesar cum multis principibus 
edidit . . . BruxeUis, 5 martii. 1522." 845. 



» martii. Carolus V nuntint marehioni Mantuae, se eum cum fratre, 

ex voto , commendasse novo pontifici , ex quo sibi rescriptum 
marchionis dignitati provisum iri quod de eius in chriatianam 
Abh. d. III. Cl. d. k Ak. d. WiM. IX. Bd. III Abth. 81 



636 



1522. 



16 iulii. 



16 «uguui. 



rempublkara de: 
p. l. r il— i:i2.) 

Inc: „Per Lupum . . ., quem 
in Hispaniam misimus. de virtute tua 
9 martii, 1522." 



non diflidat. (I. VII, 451, 



opera ad pontificem 
.. Bruxellis, 
84«. 



Caspar Contarenus mittit Baptistae Egnatio quendam haere- 
mitam caesaris farailiarem , plurimae apnd omnes existimationis, 
miraculorum quoque, ut ex certa fonte deprehendit, operatorem. 
Cum Italiam accedat, denderio praeacrtim Venetias visendi, et 
christianiae religioni profuturus Jerosolymam navigare intendat, 
rogat id praeatet ut commodius fiat voti oompoe. (I. VII, 451, 
p. 282.) 

Inc. : ,,Hic heremita, cui ad te litteras do, natione hispanus 
et quinque annos et amplius in heremo Pyrenes montis . . . 
Ex Bruxellis, 28 aprilis, 1522." 847. 

Capitula foederis inter Carolnm V et Henricum Angliae i 
contra regem FraiKorum. (L. X, 809, n. »8 ) 

Inc. : ,.A tutti manifesto sia conciosia che la recta 
cion de li regni et de le coae in queato raaxiroe consiata quando 
la volonta di principi e intenta al ben . . . Datum in castro Vin- 
dexore, die 16 iulii, 1522." 

Praestatutis quod hostis partis unius frit et alterius, quod 
status quilibet christianus foederi accedere possit, in Franoorum 
regem liga inducitnr nt, remotis impedimentis, inTurcas armo- 

848. 



Ferdinandus archidux Austriae cardinali Julio de Medicis 
sgatum Leonardura Bonomum decanum tergeatinum ut 
confirwationis mutius svper ecclesia viennensi in personam 
1'etri (Bonomi) episcopi terocstini , ac confirroationem ecclesiae 
tergestinae eidem Leonardo clerico t&rgestino impetrei. (I IX, 
166, f »76.) 



Digitized by Google 



15M— 1528. 



639 



Inc. : ,,Mittimus ad sanctissimum 
Nove civitatis, 16 augusti, 1.V22." 



cui eommisimus 



849. 



1522. 



152!. 



13 iunii. 



Presbiter Joannes, capellanus episcopi scardonensis 
apontolkn ad caesarem, nuntiat die 20 novembris missam ao- 
lemniori ritu cantatam propter victoriam vaivodae Transylvaniae 
in Turcas relatam, nec non quendam palatinum ex Hungaria ad 
Danubium victualia Turcarnm Bellogradum 
(I. XI, 66, f. 1H5.) 

Inc : „In questi zomi passati sono 
. . Prage. 22 novembris, 1522." 



In Venetos querelae galtici ad eos oratoris qui, una cnm 
Bentio de Cere ac domino de Villers regis Oalliae a secretis, 
verebatur ne foedifragi ad partes Caroli V descirent (I. VII, 
45H, p. 1-18.) 

Docuroenta ab amanuensi coaevo itale Rwcripta constantepi- 
stolis a mense ianuario ad decembrem anni 1.V2! datis, tribns 
quidern anepigraphis, extrema Marii Favicolae (Parmae, 10 dec.) 
Joanui Baptistae Malatesta. Haec summatim ntomenta: sancta 
es*e inter Uallos et Venetos foederis conventa; hos grati animi 
ergo iUiB devinctos , quod amicitiae gratia Mediolanum amiserit 
rex Francorum ; huuc maiura praetstiturum, praesertim post indu- 
cias cum imperio absoluta». Helvetiis quoqne in subsidium vocatis, 
dnmmudo fidem et pecunias Carolo V deuegent ; hunc e converao 
magna Venetis sponsurum, quos laqueo irretitos non amicos et 
comites sed gubditos, immo servos (veteribus offensionis caosis 
ac iuribus in rejriones quae imperio ante plures annos parebant 
prolatis) suae subdet potestati. Quid quod et universae domina- 
tionis idem Carolus cupidua, eum de Hadriaui pontificis voluntate 
sibi obsequente sit securus, Italiam totaui armis subiiciendam 
parabit 851. 



Ludovicus Hungariae et 



rex Carolo V questus quod 
insolescant i 
81* 



640 



i.vj.i. 



nw spes tranquillitatis et concordiae inter christianae reipubucae 
principes affulgeat, ex disaidiis inter caeaarem et regem Galliae 

torem suiun, cui fidein integram adhibeat. (I. VII, 442, f. >4!) - 5. r >0.) 

Inc. : „Non dubitamus allatnm esse ad vestram maiestutem 
ut animi Turcarum tam proflperi* reruro «uccessibus . . Bude, 
13 iunii. 1523." 852. 



1523. Foedus inter caesarem, Aontriae archiduoem eiua fratrem, 

inlii , rempublicam venetam et ducem Mediolani. (L. X, 309, n. 39; 

I. VII, 452, p. 257—263; 785, f. 151-156; 914, f. 20-24; 
1217, f. 18— 23.i 

Inc: ..Cupions summopere aacratias. et invictiss. d. d Ca- 
rolua . . . ut optimum decet imperatorem non solum occurrere . ." 

Foedus hiscapitulis concluditur: a. Quaelibet iniuria et offensa 
utrinque remittatiir. - b Subditi et vassalli ex utraque parte 
quo eis lihet loco. oum rehus propriig libere vivant — c. Kmi- 
grati et rebelles, eorum nomine in posterum aboleto, eodern modo 
tractentur, quin et ab omni infamia vindfcentnr. — d. Item 
nnllo modo cogi possint vel pecuniis vel rebus cuinacumque generis 
restituendis, iis exceptis quae pontificias ordinationea spectant. — 

e. Veneti bis in anno, terminis constitutis, solvant caesari quin- 
que millia aucatorum pro bonis rebeilium nsco adaicu*. — 

f. lidem gaudeant secnre posseseis de praesenti, eiceptis quae 
imperii vel Austriae archiducatus , vel Tyrolw iurisdictionem 
spectant. — g. Veneti illico sohrant caeeari viginti septem millia 
ducatorum, qno aere gravati sunt usque ab induciis cum Maxi- 
miliano rege. — h. Ab ea snmma deducantur octodecim millia 
ducatoriim pro redditibns et fruetibua Marani et Qradiscae, quae 



Venetis restituerentur. — i Concordii et pacis perpetuae gratia 
Veueti solvant caesari bis centum millia docatorum festo nati- 
vitatis domini, quorum viginti millia qnoquo anno. — k. Ii quo- 
que teneantar propriis impenBis Carelo V pro defenaione ducatus 
et Neapolis octingentoe mitites aila italia$ta, quin- 



Digitized by Google 



1M3. 



641 



1523. 



gentos equites, sex miUia peditum. quindecim triremes instructas 
offerre. — 1. Foedus istud ad defcwlendura tantum, non ad offen- 
dendum couclnsum, cni adeundo principe* cbristiani sex mensium 
spatio invitantur. — m. Nomina reciUuitux eorum qui foederi 
coenndo adfuerunt. Haec capitula rata habentur pro Ferdinando 
Hiapaniarum iufante VaUissoleti die 9mau; Medioiani pro Fran- 
ciaco Sfortia die 5 iunii; Oeniponti pro Oarolo V die 13 iunii; 
Venetiis pro Andrea Gritti dute die 28 iuUi ; die vero vigesima 
noua, ibidetn, ab omnibus oratoribus aolemniter confirmata, prae- 
sentibus oratoribus amriico et pontificio. 

Codex quatuorcentesimus quinquagesimus secundus habet 
pleuiorem documentorum apparatum. ut etoompendium pactorum 
p. 251-2a3. 

V. Lflnig III, 54. 858. 

Dux Venetiarum gaudet Carolo V de sincera et inviolabiU 
pace cum eo firmata, praeeertim quod Deus talem imperatori 
detlerit mentem ut coffitationem ntam ud Jtaliae vel christianae 
potius reipublicae pacem et quictem cou/irat. (I. VII, 462, 
p. 271—272.) 

lnc. : ,.Etsi nobis tum pro singuUri nostra erga cesaream 
atque eatholicam maiestatem vt-atram reverentia et observantia . . . 
2augusti, 1523" 



16 auguati 



Marinus Sanudo narrat de pompa solemniori Venetiis habita 
qua die 15 aug. anni 1523 dux Venetiarum foedus a repubUca 
cum Carolo V compositum nuntiat. (I. Vli, 452, p. 284—284.) 

Coniugea Bianchini ediderunt, curo notis Bm. Cicogna, Venetiis, 
1852, p. 18, 6*. Promulgatio vero eius foederis typis data eodem 
die, titulo: k I* vera pace & Uga couclusa ad XXIX Luio. 
MDXXIU et publicata adi XV Auoeto sopra la piaza de San 
Marco.' H56. 



Ferdinandus archidux Austriae Petro Bonomo episcopo terge- 
stino, ehis consiliario ac magno caneeUario veniam impertitur 



642 



1524. 



Tergpstum remeandi, cum provisione dr cmvetiienti 
<ul vittim fius. (L. IX, 166. f. 373.) 

Inc. : ,,Tcstamur . . quod cum rever . . 1'etrus 
. Nove Austrie, 29 octobris, 1523 



85«. 



(iregorius Cornelius. procurator seuabim a foedere cura Ca- 
rolo V coraposito deserendo deterret. (I. VII, 783, f. 299 — 302.) 

Inc. : „Io non fui mai d'una stessa opinione con quelli che 
credono poterxi irovernare irli stati semnre con una medeHima 
regola . .** 

Praeeunt animadversiones de commota dnorum principum 
(ialliae et (iermaniae armis universa Kuropa, de incerta belli 
fortuna : regera Franciscum etsi Mediolanum occuparit. bello tici- 
nensi, cuius anceps exitua, gravari: Imperiales Laudem Pompeiam 
et Creinouam forti praesidio tenere: Ferdinandum Austriae archi- 
ducem cura peditibus hiapanis et alemannis iam iam adventurum : 
(Jallos natura impatientes, exercitum (ex classe nobilram) consti- 
tutione enervem montes iteruin transvecturos. Quae spes salutis, 
(iallis expulsis, Mediolano Iroperialibus restituto, Italiae statibus 
de foedere et pace inter se dissidentibus ? Ab eo foedere, quod 
iara Uallorum tarditate cum imperio conciliarunt , Veneti ne 
declinent, quin immo imperatori animum addant ad pacem gene- 
ralem stabiliendam ; temporis beneficio utendum, diverso adhibito 
consilio. 857. 



senatum venetum horUtur foedus cum 
(ialliae rege componat . qui tuuc temporis in Italia magno cnm 
exercitu praeseus Caroli V fortunae succrescenti obstiterat. (I. VII, 
783, f. 302-305. 

Inc: „In tale stato si ritrova al preseote conatituita la re- 
poblica nostra et per la qualita dei prencipi molto potenti cbe 
hanno rivolte." 

Auctor postquam rempublkam bello perpetuo et infortuniia 
1 eo deductam dixit ut temporibus Kervire cogutur, evinrendum 
insumit foedus cuiu Uallis conciliandutn. Summam caesaris po- 



Digitized by Google 



643 



[ 

! tentutm esse metuemlam; Gallos aatiquos Venetorum foederatoe, 
| armorom vi modo praecellert; eoe, ri Veneti accedant, Carolum V 
ab Italia exterminaturo*, praesertim quod Albaniae princeps nea- 
pobtanum regnuzn sit ingresaurus. Oratorem Comelium acrius 
aggreditur quod Gallos fugue &e daturoe asseruerit, qua occasione 
grandiorem animum regis et praeatantiores Ualliae duoes summopere 
laudat. 858. 



1524. 



1 martiL 



24 iulii uique 



Carolu» V duci Venetiarum signiflcat exercitum suum Fontis 
Ral,idi (Fuentarabia) oppidum ab Hispauis superioribus annis 
tmperatum, tunc vero aGalba forti praesidio oocupatum, aliquot 
dierum obsidione recepisse: sperat brevi maiora in Gallos prae- 
(I. Vll, 454, fl 142.) 



plura qne etiam re ipsa 
Victorie, 1 martri, 1524." 



ex tuo qui apud noe 



859. 



Dux Venetiarum gaudet Carolo V de Fontis Rabidi oppido 
eipugnato eo maxime quod id factum optatam Hiapaniae pariat 
securitatem. Ea victoria futuns gerendis pro bono pacis aesti- 
mat iacta fundamenta Armorum felicitatem ut in Hispania ita 
et in Italia ominatur. (I. VII, 454, f. 142—143.) 

Inc: „Etai nos cmr 



. . aprilis, 1524." 

V. 'Correspondenz des Kaisers Karl V , mitgetheilt 
Dr. Carl Lanz/ t I. p. 95—97. 



860. 



Descriptio itineri* quod Carolua Contarenns orator, veneti 
ad Ferdinandum Austriae archiducem, Castellae 
principem habuit. (1. VII, 7G1, t 6G-91.) 

Inc : „1524, adi 24 luio cbe fu domenega. Al nome de 
Dio et de la gloriosa verzene Maria prinripiasiroo el riazo per 
l, scilicet el cl-. inisser Carlo Contarini del cl~. 
al aer. arziducaa de Austria, et se ] 



644 



H M l • 

.•• ,»r. 



M-l 



!' i 



il 



Contarenus a dte vigeaima quarta iolii &d secundam augusti 
ex Casali in regione tarvisina Villacum oontendit, broviter Aviano, 
Spilimbergo, Utino. Colloreto, Venzono, Reeciutta, Ponteba, Tar- 
vis, Bnrghetto, Spitali, quae loca in itinere attingit, descriptis. 
Biduo Villachi immoratua plura offert de illius statu et historia 
ante incendinm diei 2 1 iunii einsdem anni. Feldkircben et Sauctura 
Vitum diebus quarta et quinta adveniena, laudat castra familiarum 
Fuger, Rauber, Lichtenstein , in proximis iugis. Die septima 
Judemburgo, qnem Bassano comparat, consistens, de fontibus, 
oommercio, agricultura disserit. Diebus septima usque decimam 
KnitteHeid, Leoben. Marzuschlag, Schottvrien, cuius munitum ca- 
strum arcurate ob oculos ponit, venit. Per Novecherich (sic), 
quod oppidura. decem miHibus passuum a Schottwien, Mestre 
apud Venetias comparat, Urbem novara (Neustadt) pervenit. 
Ibi triduo xtaiis. urbis quem Vicetiae similem dicit, ritum et 
instituta sfrmono persequitur, sacra lipsana, monumenta Maxi- 
miliani et sororis Friderici III, sculpturas in ecclesiis, armorum 
apparatus in castro munito. Uinc decima tertia die augusti 
disoedens, equites ab archiduce obviam missos latine alloquitur. 
vuinque niiiiious passuum a vmaooona uoen oarones , comiu-s 
aliique viri legatum, pompae ritu, in urbem maximam ad 'domi- 
oilium in Catnerstox (Kartnerstrasse) deducunt. Die decims 
quarta solemnia apud archklucem oratoris receptio, qua reipublicae 
dignitati sarvieus latina oratione disserit, cui aeque latine re- 
sponsum. Scitu pretiosiora sunt que de archiducali metropoli 
eius teraporia, eodesiis, Uirri campanaria s. Stephani, palatinis 
aedibus, plateis, commercio, moribus. coena cardinalis legati, 
aliisque non minoris momenti enarrat. 

Universae huius descriprionis compendium manu propria, ex 
autographo hor cancellarii Contareni, retulit Marinus Sanudo 
eodire 4f>4 rlassis VII mss. italorum, fol. 103 — 409, quod com- 
pendium eilidit S. Romanin in 'Storia documentata di Venezia", 
V, p. 520-528. 861. 



Digitized by Google 



645 



! 



1524. 



21 



Declaratio aliquot ex capitulis Vormatiae, die 3 maii. a. 1521 
firmatia, quae orator Carolus Coutarenvu Vindobona Venetias, nt 
executioni mandentur, transmitttt, 21sept., 1521. (I. VII, 454, 
p. 403.) 

Tribus articulifl haec a Venetis praestanda requiruntur: 
I. Boua Antonii de Savorgnano foroiuliensis, Villachi diun 
Austriae deserviret interfecti, eorum capitulorum vi fisco addicta, 
concedantur Petro fratri et parentibus propinquioribus ; 2. Iuru- 
dictio villae Fallazioli communitoti Maraui restituatur; 3. Por- 
tusnaonensea habeant ex integro iurisdictiones, praerogativaa et 
iura quibus ante bellum fruebantur. 



Capitulum continens ea quae per aenatom imperii in materia 
novarum doctrinarum sant lonolusa, ex vernacula lingua in latinam 
translatum per Simeonem Uihisen iuris utriusque doctorem, ca- 
nonicum et d. Fauli vormatientis praepositum, circa id quod 
ratione universalia concilii cura sanctiasimi dom. noitri Clementis 
papae VII legato conventum fnit. (I. VII, 4 .4, f. 224-226.) 

Inc : „<4uum insuper prefata nostra instructio Joanni Uannit 
oratori nostro ad hanc imperialem dietam data . . ." 

Jussum ut famosi libelli et iuiuriosae picturae in futurum 
amoveautur; quam citius generale et liberum concilium totius 
; christianitatis in Germama habeatur; proximo divi Martini die 
Spirae cougregatio gerroankae nationis celebretur, et deliberetur 
quo pacto agendum usque ad indicendum generale ooneiliom, ad 
quod ex civitatibus nbi archigymnasia sunt, mittantur doctores 
futuro concilio preparandae; hoc principibus et locum- 
praescripto ut interim sanctum Dei evangelium , se- 
onndum sincerutn intellectum, sine tnmultn et Bcandalo praedi- 
cetur, ac depntentur personae quae examini subiiciant gravamina 
nationis germanicae contra sedem apostolicam et laicorum contra 
eccleaiasticos. Sub fine, hoc titulo: 'Hi sunt articuli quoe 
principee et civito* Nnrimbergi tractorunt, sed non fuerunt con- 
clusi" leguntur capitula de reaistontia in Turcai 
i aut Mognntiae celebrando, rooneta, Bociotatibus et 
d. III. Cl. d. k. Ak. d. Wi«. IX. IM. III. Abth. 82 



f.4fi 



1524. 



tollendis, raonasteriis , pecnniis Romam non amplius mittendia, 
doctore Luthero et virgine Floecerna ad conciliutn vocandis. 863. 

Hirronijmi Alrmidri archiepiscopi brundusini consilium guper 
re lutherana cum eo commnnicandum qni ad Germanos mittendus 
erat nancius, priusquam de rever. legato certi quidquam pontifex 

i statuisset. (L. IX. IW, f. 2-44.) 

Inc : „Primnm omnium oretnr Peus assiduis precibus, pura 
mento et toto corde ut ecclesiam snam sanctaro . . ." 

Consilinm fol. 2—26 excipiunt — a. Ad Uciorem, quam 
ob causam non srripta sint hacc rlriiantius , f. 26 — 27, quod 
incip. : „In eo opere quod de re lutherana tam in nniversum 
qnam speciatim maiori studio componimus . . ."; b. epistola 
Aleandri pontifid in idem argumentum, quae incip. : „Humani 

I generis et auctor et assertor .Tesus Christus multaa in domo 
patris sui dicit esse mansiones . . ." fol. 2H— 29; c. liber alter 
de re lutherana. qno pontifiei quid contra lutheranam haeresim 
agendum sit suggerit: incip.: „Quod in priori feci libro que de 
remeiiis contra lntheranam heresim ah araplissimo legato in 
Germania . . ." f. 29-44. Auctor ad finem ingruit in Fri- 
dericnm rxiguum durem in extremo Saxoniae angulo deli- 
Wsmiicni. - cot. 



'■ Scriptum ab oratore eaesareo aliiaque in 
veneto, oratore ducis Mediolani interveniente. (I. VII, 455, 
p. 172—174.) 

Inc: „Ancora che da questo illustriss. dominio per suo na- 
tnrale et immutabile antiquo institnto ..." 

Sanctioribus datae fidei oonditionibus insistena, promissam 
a Venetis coniunctionem eorum exercitne cum caesanano modo 
fiendam exposcit orator, ut dux Mediolani in «ua iura, contra 
Gallos, restituatur. Amipitem Venetorum animum ut eicutiat, 
armornm vim ex ntraque parte singulathn perpendit, qua com- 
paratione instituta, caeaarianoti GnlHs praecellentes evincit, prae- 



Digitized by Google 



647 



1624—16^5. 



1524. 



1524-1525. 



minas 
faciant. 



magm 
865. 



Ferdinandus infans Hispaniarum, archidux austriae invitat 
fratres Delberi civee Roveredi ut prima die ianuarii proximi com- 
pareant, vel per se vel per procuratores, coram eo ant deputato 
ad id consilio ut iura propria in restitutione bonoruni 
fienda adducant (I. VII, 455, p. 275.) 

Incip.: ,.Decrevinm8 tandem negotium restitutionis 
venetorura in conventione vormacensi comprehensorum . . Eoi- 
ponti, 21 decembr». 1524." 866. 

Acta varia in unum ooacta. regimen universit&tis vindo- 
bonensis spectantia, partim manuscripta, partim tjpis impressa, 
1524-1526. (L. V. 1, folia impr. 26, mss. 88) 
Opellam typis (post annum 1529, sine nota sub forma quarti 
quara dicunt) datam: 'Consilium supcr iuribus et preeminentia 
cancellariatus studii alicuius generalis , pro reverendo patre et 
domiuo de Paulo de Oberstain, preposito vienensi et eiusdem 
studii canceUario' , excipiunt acta manuscripta de cancellarii 
querelis contra vindobonensis universitatis rectorem, univerBitatem- 
que ipsam, super praelatiouia iuribus sibi utpote cancellario 
debitis. Insunt exempla a epistolae Laurentii Campeggi car- 
diualis et ad caesarem oratoris, qua officiab' pataviensi maudat 
ut, vocatis universitatis roctore, doctoribus. 
audiat et iudk-et Inc: „Humilibus supplicum votis ex < 
uobis legationis offitio libenter annuimus . . . Vienne, 16 kal. 
nov. 1524." b. quatuor epistolarum (1524— 1525) Ferdinandi 
archiducis Austriae Christophoro episcopo labacensi et adniini- 
stratori secoviensi, Leonardo de Harrac Austriae inferioris vice- 
locumtenenti , Dieterich episcopo neoburgiensi , Feliciano de 
Fetschach, Erasmo de Doremberg, de ea re commisariis. c. epi- 
stolarum eorundem ac Pauli de Oberstein (1525). d. poaitionum 
et gravaminum utriusque partis, tum universitatis, tum c&ncellarii 
• in idem argumcntum (1525), latine et allemanice. 

82* 



648 



JlV. 



■ 

1526. 



29*«i. 

Mtfotii'' :•• » 



' I 

ikrHjl:: V/| 1 
-ll<:>jiiij; J!» I 

-r?7 <iii« ■rrft 

■it< i 'i i;i ,;irt'i 
-K} 



. fjl*-' . 



••i'-.f V>< uutnriuruu*** ?)nM-iimti\ wt umini 

Bellwu n»UcTu m( «68-«7 .). 

;■..' -..f- . n. 'i'[' *ln if/sT>r«.jl • ■ ■> ii »1 V-iijrvfl >iiiJcb«»b(i is 

Epistolae aliquot de rusticorum tumoltu, et quidem a. Marci 
Antonii Longini a secretu, datae Oeniponti diebus 17 et 20 maii, 
Joanni Hieronrmo fratri, ut eiv Aloygii Bella data Koboreti 
20 maii, Baptistae Hispano et Augustino Campagnolae, narrantee 
quomodo ab arohidnoe privilegia et iura sibi concedi vellent, 
quae caedee ab iis perpetratae, prapsortim Bolzani, Briiinae, 
Maraui. Tridenti, Caldarii; b. episcopi tridentini data Bipae 
29 martii, rectoribue Veronae , de eodem tumnltu in Alaaiia, 
Saxonia, Anglia. (I. VII, 469, p, 266—260.) 868. 

Spiegl Jacobus refert principi . . . ducem Lotharingiae sedi- 
tioaos rueticoa inAlsatia aliiaque locis peraecutum fnisse, eorum- 
que mfflia plura interfecisae. (I. VII, 449, p. 22.) 

Inc: „Dux Lothoringiae, nt ad principem scriptum est, per 
Jaoobnm Stnitzel, collectis quatoor ruillibus equitum ... Eni- 
ponti, 29 maii." 869. 
..i', *-i*trT.'ii irtff^-jclsMn^ i^iirp- . rrw&qi :nl}i 

Quidatn refert Octaviano de Grimaldis, de seditione rusticornm 
contra eorum dominos in meditullio Germaniae excitata, cui 
FridericoB Saxoniae elector fevit, uti credHur; quomodo oom- 
munia venationis ei piscationis iura repeterent ; qnid ab episcopis 
bambergensi, herbipolenai , et marchione Casimiro praestitum iis 
compeacendis. (I. VIT, 454, p. 319-321.) 



Inc: „His in locis omnia sunt in motu, nam 
Franconie insurreieruat contra eorum dominos . . . Nurimberge, 
12 iuuii, 1525." 

tt I ) |MM-<WO ■»B llutfl 5*" 11011» WlT! tUt*. 

Petenda et proponenda a commnnibns provinciae 
tyrolensis in proxima diaeta Oeniponti celebranda ani 

1525. (I. VH, 457, p. 97—107.) 



Digitized by Google 



649 



1525. 
9 augusti. 



Inc: „Ex qoo longe retroactis temporibus in spirituali et 
seculari potestatibus multe abmiones exorte aunt per quu 
verbuin Dei postergatam. . ." 

Bello rusticorum, ut appellaut, contra primores in Germania 
per haec tempora graviter fervente, OenipouU captum ut Austriae 
arcbiduci ad tumultus et seditionis cauaas in posterum decli- 
naodas, articuli sexaginta quatuor proponantur qui ah eo in rei 
publicae emolunieatum erigantur ac firmentur, pro novis statutu 
proviucialibus conficiendis. li autem se referunt ad externum 
eccleaiae cultum, noaocomia, tribunalia, castra munita, domna, 
vias, alienigenas, operariorum mercedes, venditiones, nundinaa, 
vectigalia, dediuas, haereditatea, uuptiaa clandeaUnas, nothos: 
omnia archiduci subsint, nulla persouarum distincUo admittatur : 
ex iutegro toUantnr ordiuea mendicantes , beneficiorum ecclesia- 
sticorum pluralitas, dedicatioues sacrae (Kirchweihen), praeben- 
darii et provisionales, servilis conditio, r<>botae, aocietates merca- 



suetudinum multiplicitas. 

Caeterum de hac teterrima rusticorum rebellione Marinus 
Sanudus in 'DiaruV egregie retulit anno 1525, vol. XXXVIII, 
p. 134, 14 1— 14J, 153, 180-181, 184-186, 192—194, 
200—201, 204 -205, 209—210, 210—217, 228 — 231, 235 
—242, 246-247, 249—251, 253, 255—260, 272, 278, 284 
— 287. Scriptorum 'de bello rustico* seriem lege in 'Schmit 
Kitter von Taveira. Bibliographie zur Geschichte des Osterreich. 
Kaiser8taate8.• Wien, 1808, vol. II, p. 90—92. 871. 

Quidam refert Thomae Kaconiensi bohemo Venetiis, de bello 
ruaticorum contra eorum dominos; de gravibus infortuniis hoc 
anno iu Bohemia, Auatria et SUesia; de nuptiis Martini Lutheri 
et Martini Marchinech. (L VII, 457, f. 356-357.) 

Inc. : „Prage de die in diem alieni a fide exilimn patiuntur, 
hoc est Pichardi fortes iu fide chriatiani . . . Prage, 9 au- 
1525." 872. 



650 



15-J5. 



97 febnwrii. 

- 

- 



,1UJ 

•un 
.■J.\ 



Dux Venetiarum Carolo V venerabundus laetatur de victoria 
ticinensi contra regum Oallorum, ex qua spem de pace futura 
ab eo christianap reipuhlicae sortienda insumit. Huiu^ gratula- 
tionia ofliciura plenius oratoris veneti ad id deputati praestabunL 
(L VII, 455, p. 612.) 

lnc. ; „Haud facile eiprimi possit quantum anirais nostris 
gaudiutn nuper attulerit a Deo optimo maximo . . . Venetiis, 
27 febraarii, I.Wi." 878. 

Joannis Ijiscari oratio Carolo V pro rege christianissimo 
in libertatem vindicando. (I. VI, 276, f. 12-22.) 

Inc. : „Sacra cesarea et catholica maesta, io presentai laltro 
gionio el breve de la santita del papa a vostra serenita . . ." 
finit: „La informatione faro con piu ocio et commodo di vottra 
maesta , poi che el christianlssimo re sara liherato , che prima 
poco serve." 

Studia undeqnaqne anno 1525 collata in Franciseum I a 
captivitate redimendum liquet. Ko .Tanus Lascharis, quem patriae 
suae a TnrcLs occupatae amor urgebat, a Clemente papa VII, 
id petens, caesari deputatur ut regem carcere expediendum et 
bellutn Turcis inferendum adsequatur. UeUe orator ubi regis 
in libertatem donati animum caesari devinctum iri ostendit, fa- 
cilins germanicoram gallorumqtte annornm concordiam in Turcas 
conrerti posse asserit. Hinc imperatori aperit se a prima usque 
aetate mores ac vivendi institnta Tnrcarnm callere; pluribus 
dehinc ad sultanum legationibus , eorum linguam, indolem, po- 
tentiam . arma, castra, metandi modum, situs terra marique, 
subsidia quae Christiani sub eoram iugo degentes praestaturi 
essent, appriroe nosse : se denique ad ditiores super ea re notitias 
praehendas, quod belli fortanae fauturam sperat, paratissimum. 
Vividiori penHllo untiquam Oraeciae felicitatem turpi conditioni 
hodiernae opponit, caesarem adprecans: . 

„I)a propriam, vox magne, domum, da moenia pulsis." 

Orationem ex eodice ms. oollegii nrbani romani , pnhlici 
itiris fecit Corcyrae anno 1845, Jo Haptista Scandella in 'Oior- 



1526. 



651 



nale di legislazione, giurisprudenxa. letteratura, scienie e varieta 
di utili conoscenze' p. 132—151. Huins compendium gallice 
i dedit Andreas Papadopoulo — Vretos in opella: 'De 1'idee 
dotninante des Grecs sur la conquete de Conrtantinople'. (AlMuee, 
1854, 8* p. 6 — 13.) Longe antea orationem integram, tempore 
et loco omisso. edidit Uodius in: T>e graecis illustribus' (Lon- 
dini, 1742, p. 260). 87*. 



1525. Carolus V Clementi papae VII epiatolam per CastUlionum 

4 »pr»li». nuncium acceptam signifieat Grates agit quod optimnm in se 
auimum demonstret, nam de eius victoria gratulatus est, quam 
divino tribuit buxilio, ac ad ecctesiae christianae hostes repeUen- 
doe opportunam ait. Foedus cum Gallo a pontifice percuKsum 
pacis auspitinm fuisse existimat, quod Gallus propriis viribus, 
caesareia imminutis, confisus, nimia sua existimatione victua 
foerit. (I. VU, 456, p. 211-212.) 

Incip. : „Exhibuit nobis reverendus Balthasar Castillionus 
apootolice sedia protonotarius vestreque sanctitatis apud noe 
. . Majorche. 4 apriba, 1525.'* 875. 



Idem Victoriae Columnae 
Franciscum U.uiterium onitorem nomine marcbionU Mantuae, 
eius viri, sibi de victoria contni Gallos gratulatum, qua occarione 
ludens in verbo Yictoriae, nomen ex mente minime sibi excetwu- 
rum ait. (I. VII. 456, p. 297.) 

Inc. : „Quam primum allatum nobis est de tam insigni, tam 
memorabili victoria, quaro Deus optimns maximus in Insubria 



16 novembri». 



Breviarium rclntionis coram in senatu veneto habitae a 
Caspare Contareno. a legatione apud caesarem reduce. (L VII, 
458, p. 213- 221.) 

Inc. : „Come era ben sta instituto dalU nostri mazori che 
nel ritorno di soi oratori dovesseno riferire in senato di quelle 
... 16 novembre, 1525." 



Digitized by Google 



652 



1635. 



liclatioms ab Eugenio Alberi ex integro exhibitae (BeUxioni 
degli atnbasciatori vencti, aerie II, voL II, p. 9—73) breviarium 
ntpole coaevura et tidele maxime factendum existimo, praeeertim 
quod, nescio quo casu, eius exempla non ita obvia sint. Etai 
miuime opportunum putem in ea iam edita excntienda immorari, 
tamen non posgum qnin plurimum auctorem commendem, quod 
continenti sermone ocuUs vividius subiecerit quidquid eorum tem- 
porum difficiliorem iudolem , Hispaniae administrationem , viros 
ex ea praestautiores , Caroluni imperatorem potissimuiu ac eiua 

877. 



1525. Carolus V nuntiat duci Vnnetiarum, per Ferdinandum Hkium 

familiarem suum , Elisabeth Lusitanorum regis sororem natn 
maximam sibi coniugio adiunxisee, quod potat venetae reipnblicae 
gratissimnm fore, ut et Hispaniae fuit universae. Sponsam reli- 
gionis, pietatw ac prudeutiae dotibus praestuntem ita laudat ut 
ei regui sui administrationem committere valeat, ubi ad inferen- 
dum christianae religiouis hostibus bellum aut ad illatum pro- 
pulsandum revooetur. (I. VII, 458, p. 454 —455.) 

luc. : „Cum preter comraune illud hominibus ingeneratum 
procreande sobolis desiderium ut filios animi et corporis . . . 
Toleti, 30 novembris, 1525." 

Epistolam scripsit Joannes Alemannus a secretis. Marcus 
Ferdinandus Hitius ob notitiam dclatara scutis a sole biscentum 
donatus est, asib vadi bcn satisfato ria. 878. 

Dux Venetiarum Curolo V gratulatur, nomine seuatus, de 
auspicatissimo eius coniugio, sponsamque Elisabeth summopere 
laudat: eo voro magis gaudet quod hoc modo per affinitates 
studeat inter principes christiano* ad speni pacis concussam 
clirLstianam rempublicam facilius erigeudi. (I. VII. 4'>8. p. 2S8.) 

Inc. : „In recenti cesaree maiestatis vestre feltcitate multa 
quidem nos ad gaudium et letitiam exhortant . . . Venetiis, 
18 dec., 1525.'- «9. 



Digitized by Google 



152«. 



653 



6 Unusrri 



Idem itemni grutulatur, eadem aliia verbis repetens. Cupit 
Deum ita eius votis favere ut tiberi nascantur qui parentum 
imajrinem etcorpore et animo referant. (I. VII, 458, p. 457— 58.) 

Inc: „Accepto nuntio auspicatissimi coniugii quod inter ce- 



Venetiis. 5 ianuarii, 1526." 

Vuto epistolam ab oratoribus gratulantibus caesari delatam. 

880. 

Summarium artkulorom pacis inter Carolum V et regem 
Oalliae, cum celebratione matrimonii, initorum iw vtlla Madriti, 
die Uiauuarii, 1526. (I. VII, 417, p. 386 H92.) 

De tractatu (cui desunt articuli 32—40), utpote noto, nil 
recitandum puto. Codex Marcianus coaevus. 88L 



Carolus V signitkat duci Venetiarum 
iniisse, cui in amicitiae vinculum Rleonoram sororem suam ma- 
trimonio copnlandam promudt, idque operit ut sciat quid ille 
pro christiana quiete et Italiae otio effecerit, quid veneta res- 
publica ex eo sibi poUiceri poasit. (I. VII, 45«, p. 604-665, 
690 - 691.) 

Inc. : „Quo atudio non solnm Italie sed universi christiani 
orbis quietem, libertatem et tranquillitatera pro viribus procura- 
verimus . . Toleti, 26 ianuarii, 1526." 

Eandem magistratibus , senatoribus, populo Mediolani dedit, 
quae legere est p. 690 691. 882. 

Dux Veuetiar. caesari gratulatur de pace inter imperium, Hispa- 
niam etGalliam abeo composita (quam Carolus V litteris 26 ianuarii 
duci signincaverat). Laudat quod ea qnae Venetis et universis 
christianiB principibus pollicitus erat praestaturus sit, quod animi 
moderationem in victoria contra Gallos servarit. Eapropter illi 
omnia prospera adprecatur. (I. VII, 459, p. 12—13.) 
Inc.: „Ktai pro summo ac perpetuo nostro erga 
Abh. d. III Cl. d. k. Ak. d. Wi«. IX. Bd. III. Abth 83 



654 



et 

tiis, 2 martii, 1526." 

Auctore Niooko Sagudino, a secreti*. 



1526. 
26 martii. 



S aprili». 



Feate et archi triurofali cbe furono fatti in la intrata dello 
invitissimo cesare Carolo V re de' Komani iroperatore sempre 
augusto, et della sereniss. et potentiss. siguora Isabella impera- 
trice, sua muiere in la nobilissima e fidelissima citta di Siviglia, 
adi 3 di roarzo, 1526. (I. VII, 459, p. 262—26»*.) 

lnc: „Venendo lo serenissimo re di Portogallo a sposare cou 
lo invittiasimo cesare . ." 

Auctor narrationis, quae Itomae die ultima aprilia anni 1526 
typis est edita, scribit quo ritu imperatrix a toletano archiepi- 
scopo, a principibus et ducibuB ac prknoribus civitatis excepta 
sit, qua pompa Seviliam ingressa. Univereae 
spectaculis, arcubus trinmphalibus , ornamentis, 
expressa. Arcus septem prudentiae, fortitudinis, clementaae, pacis, 
iuatitiae, fidei, charitatis, gloriae simulacra, facibus interiectis 
decorabant, epigrammatibus inscriptis latine et hispanice, vel 
prosa oratione, vel carminibus, allegoriisque imperantium virtutes 
et vitia opposita referentibus. Sub fine rittu solemnior nuptiarum 
per cardinalem de Salviatis celebratus de*criptus. 884. 

Ludovicns Hungariae rex rogat ducem Venetiarum ut, hosto 
propriis regnis immiuente, donec concordia principum et expeditio 
generalis effoctum sortiatar, aliquod subsidium pecuniarum pro 
proelio conducendo praestet, praesertira cum proprium periculum 
cum Venetorum coniunctiasimum sit. (I. VII, 459, p. 222.) 

Inc : „Superfluum existimamus commemorare et quanta ne- 
nobis in ista 
iu dominica paliuarura, a. 1526." 

Capitula foederis, quod sanctissimum vocant, inter romanum 
VII, regem Gallorum, Venetos, 



igmzea Dy 



Google 



15'ifi. 



655 



1526. 



25 iuoii. 



Sfortiani ac Florentinos 
(I. VII, 459, p. 339-351.) 

Textus inc. : ..Cum multos iam annos diuturnis et continuis 
bellis vexata christiana reapublica tam fracta ac debilitata . . . 
Cogniaci, 22 maii, 1526." 

Bdidit Lfinig, cod. Ital. I, 175. V. Raynald §. 6. 886. 



Lndovicus rei rogat ducem Venefciarnm ut, cum 
itinere trium aut qnatoor dierum absint a Naudoralba, regnum 
hungaricum aggressuri. quam citissimo autiiio subveniat, quo 
paeio non tantum Hnngariae qnam christianae reipublicae saluti 
conferet. (I. VII, 460, p. 137-13*.) 

Inc: ,.Cum dominatio vestra illuatrigsima ex creberrimis 

22 iunii, 1526." 



Capitaneus colocensis nuntiat Ludovico regi quos ex transfugis 
aliisque rumores habuit de ingenti Turcarum bellico apparatu ad 
Hungariam aggrediendam. (I. VII, 460, p. 163—170.) 

Inc. : ,.Nudius tertius pervenertint tres familiares maiestatis 
veetre sereniss. qui nuperritne cum Nicolao Sclender . . Vara- 
diiii Petri, 25 innii, 1526." 888. 

Ordo pompae aolemnis Venetiis celebratae promulgatione facta 
foederis quod sanctissimnm nuncuparunt, inter Gallorum regem, 
pontifieem, Venetos, dncem mediolanennem et Florentinos in 
imperatorein, die dominko, s iulii, 1526. (I. VII, 460, 

p. 42- :.:>.) 

Inc: „Coiuaeri dil palazo nu la piaza per mezo la panataria, 
prima era poato do man di apaliere." 

Praeest descriptio ditioris apparatus quo ducale palatium, 
ecclesiae ss. Marci et Oeminiani, ao porticua quos Procuratie 
vocant, diei festi dignitatem portendebant : structnrae architecto- 
nicae ex ligno, picturae, signa, ornamenta, panni auro intexti, 

eet quod , 
83* 



mUiae ConUrenae, pannus purpnreus cura eius insigniis turrim 
d. Marci campanariam a summo ad imum obduxerat, flammulis 
et tintinnabulis beUe ad superiores fenestras appositis, ut, vento 
agitante, et visum et auditum recrearent Nuncius ducalis 
: lapidi drl bnndo, uti dicunt, insistens, duce, principum oratori- 
; bus, senatoribus, viris patriciis stautibns, foedus promulgat. In 
j pompa primus locus fraternitatibus (scuole) datus: monaoorum 
familiae, congregationes presbyterorum, capitula succedunt, magno 
I legatorum et magistratuum , ad vota reipublicae nuncupanda, 
j comitatu. Ab omnibus de magnificentia oertatum; viri enim 
i splendidius induti pontifioem, principes qui foederi nomeu dede- 
runt. divos Marcum, Petrum, Ambrosium, Ludovicum, Georgium, 
. statuum protectores referebant : puellae, indiciis adhibitis, virtutes 
Tktoriamque foedere obtentam fingebant. Kqui ipai, fercula et 
pilenta cum sacris lipsanis auro, argento, gemmis coruecantibus, 
donaria, cerei eius pompae splendori augendo mire couferebanL 
V. num. 886. 889. 



1526. 



36 sogtuti. 



Cirolns V, ubi enarravit quae post ticinensem victoriam egit, 
dum Galliae regem captivum in Ubertatem restituit, eique Eleo- 
noram sororem matrimonio copulavit, ac reipublicae cbristianae 
commodis consulere studuit, romani imperii principibus, episcopis, 
marcbionibus ec. scribit se mirari quod, suadente pontifice (cui 
onus discordias compouere), foedus inter Uallorum reeem , pon- 
tificem, Venetos et Florentinoe coutra imperium percussum sit; 
unde omnibua principibus, vassalis, feudatariis ec. indicit ut im- 
minentem iniuriam pro viribus propulsare apparent. (I. VII, 4G0, 
p. 503-504.) 

Inc. : ,,Qoe nostra bactenus pro christiane reipublice salute, 
pace ac tranquilitate fueriut consilia, evidentioribus testimoniis .... 
23 augusti. 1526." 
V. num. 886, 889. 



Christophorus Rothnrandt Joanni patri suo, nurembergensi 



Digitized by Google 



657 



fioe opitulante; sexdecim naves Massiliae Galliae regi sub- 
didisse; adveniaae qnoque ibi sexdecim ex Venetiis, octo ex 
parte Andreae de Auria: narrat ramores de navibus ei Hispania 
venturis: dolet de caesare ea minime curante: rogat de ruati- 
corum tumultu, lntheriana fide, diaeta spirensi. (I. VII, 460, 
p. 406—407.) 

Inc: „Campus pape et Venetiarum eet usque adbuc fortis 
ante Mediolanum, tali modo se muuiendo . . Genuae, 26 au- 
gusti, 1526." 89L 



1526. Conventnm inter Clementem papam VII et : 

cada Garoli V oratorem et ad id deputatum, de 
sione, uti dicunt (I. VII, 460, p. 536—537.) 

Capitula incip.: „Quod ait suspensio belli 
et indutiarum hinc inde tam mari qnam 
21 aept., 1526." 

Quinque capitulis pacta absolvnntnr: 1. Suspensio belli, 
armorum et induciarum quatnor menaium spatio habeatur pro 
Mediolano, Janua, Florentia, Ferraria, Senis, et aliis locU. 
2. Commercium sitlibcrum. 3. Tempus bimestre amicia et con- 
foederatis utriusque partis conoedatur ad suspensionem appro- 
bandam. 4. Columnenses et adhaerentes plenana absolutione 
gaudeant 5. Hugo, eapitnlatione firmata, copias militares quae 
t cnm ipso et Columnensibus Komae sunt, ex^tra loca eccleaiae in 
regnum neapolitanum reducat Cardinales in castro S. Angeli 
praeaentes subscribunt et Martini de Portngallo ac Bernardi de 
Kubeia epiacopi tarvisini testimonio roborant V.Kaynald§. 17—44. 

892. 



31 t»ptembrM. Mandatnm Caroli V Camlo de la Noy viceregi Neapoli», 

procuratori deputato ad paciacendnm cum pontifice de foedere 
offensivo et defensivo. (I. VII, 462, p. 247-248.) 

Inc. : ,.Si christiana respublica in tanto unquam discrimine 
constituta fiut ut christianorum principam opera qnam maxime 
>, 21 septembria, 1526." 



658 



1326. 



4 octobru. 



1526 



Turcarum in chmtiatiaru rempublicani ausus quotidie Huccre- 
scentes animadvertena, unaque cogitans qaantum Itali&e tran- 
quillitatis conducat ad animos oootra eoedem cogendos , deputat 
Carolus V Carolum de la Noy suura proeuratorem , qui cum 
romano pontitice et caeteris Italiae principiboa ad ligam defensivam 
et offensivam contra Turcas caeterosque christianae religionis 
V. num. 80 s. 



•j-iif,' ». 



Ferdinandus archidux Austriae mandat Sigismundo Dietreich- 
hamer et Andreae Kauber vicedomino Carinthiae ut abatiae, 
praepositurae et parochia.es ecclesiae omniu clenodia aurea et 
urtfi Httii , et bnneficia centum florenorom raynensium redditum 
excedentia medietatem reddituum exhibeant ad loca Hungariae 
a Turcis bostiliter occupata recuperanda et ad archiducatum di- 
latandum; eoqne signifieat mense eodem sibi dilectum Christo- 
phorum Frangepanem contra Mahumetem progreasurum. (I. VII, 
461, p. 87-88.) 

Inc: „Vohis committimus quntenus pro defenaione et con- 
servatinne snbditorum nostrorum Austrie, Styrie, Carinthie et 
Carignole . . . Lincii. 4 octohris, 1526." 894. 

!•!. 

Franciscus flnlliae rex electoribus principibus romani imperii 
apud Spiram congregatis dolet Turcas Hnngariam fere universam 
armia invasiwe, ac in eo esse ut Austriae archiducatum facile 
occupent , quod non validis munitisque urbibus eorum progressus 
retardetnr. Protestantinm dissidiis memoratis, miratur eo magis 
graTioribus inter se odiis animos concitari, quo christiana religio 
propius periculo accedit Dum nihil praetermisisse assorit ut 
imperatorem ad pacem componendam hortaretur, Oermaniae prin- 
cipes rogat nt tantis medeantur malis et ab imminenti periculo 
iam taeantur. (I. VII, 461, p. '2 ><>— _'_>4.) 
Inc: „Kedditis a tabellario vestris litteris, nihil magis ex 
animo nobis (aeiendnm pntavimus qnam ut primum petitioni . . 
Ex Belgentiaco, 6 octohris, ir.if.." N95. 



Digitized by Google 



659 



I52B — 1627. 



T 



Joannas Hungariae rex dnci veneto aignifieat se, poet honoris 
officia Ludovico regi demortuo prae^tiU , omninm praelatorum 
et nobilium conaeneu, in muimo oonventu Albae regali», in 



bit ut in conservatione amicitiae et boni foederis cum republica 
venet» praedecessore» superet. (I. VII, 461, p. 285 — 286.) 

Inc: ..Postqnam Deo maximo placuit ut post noviaamam 
acceptam cladera, hoc regnum nostrum Hungarie . . . Albe 
regalis, 16 novembris, 1526." 896. 



acquiato del regno di Hongaria. (I. VII, 464, p. 339 — 343.) 

Inc. : „Non habiandosi per modo o via alcuaa poduto con- 
cordar non obstante la interpoaitione del aereniss. re di Po- 
lonia . . . ' 

Ferdinandus rex, Hungaria, Bohemia, Silesia et Moravia 
peragratia, cum frustra Joanuem Zypa ad renuntiationem iurium 
in coronam bungaricam hortatus esaet, magno exercitui Casiroi- 
rum Brandeburgi marchionem praefitit et Vindobona Hungariam 
versus proficiscitur. Altemburginm, Poaonium, Javarinum levi 

897. 



Gapitula indueiarum et «uspensionts armorura inter Clementem 
papam VII et Carolum de la Noy viceregem neapolitanum, 
locumtenentem et oapiUneum generalem Caroli V, eiusque pro- 
curatorem. (I. VII, 462, p. 241—249.) 

Haec capitula partim itale, partim latine, data Romae 
16 martii, 1527, denuo recognita sunt die 29 eiusdem menais. 
In iia haec saromatim recitata proponuntur, ad pacem generalem 
apparandam. Suapenaio armorum in universa Italia inter ponti- 
flcem, imperatorem, regem Francorum, Venctos et adhaerentes 
nominandos, qui teneantur loca vi uccupata restituere a die sti- 
pnlationis, et intra mensero ab hoc termino sicut confoederatOB 
et amicos se declarare; commercium Uberum; mutua defensio. 
dicat de rebellibna et I 



660 



tifox solvst bia centum millia ducatorura imperatori , auferat 
censuras et excommunicationes , nibil inuovet qnoad occupuntes 
eccleaias et benefick Agitnr ulterius de iia navibua quae in 
portiboa admittendae sunt et de piratia, terria pontificis et Vene- 
torum ab Alemaunis post strpulationem evscuandis, damnia refi- 
ciendis ubi nna in alterius partis regionom incuraionem fecerit, 

pacem p ^ 



Induciae inter 
lani dneer 

pacem praeparaudam 

p. 329— 332.) 




regem Galliae, Venetoa et Medio- 
Angliae rege, ad universalem 
aprili. 1527. (I. VI, 462, 



anno superiore 1520 factas, temporum iniuria fuisae infirmatas, 
eoidem instaurandas proponit, quibusdam additu aut immu- 
tatk Statut* octodeeim capttuhs reaumuntur: Confoedera- 
torum oopiae eam Italiae partem defendant, in quam hostium 
impetus vividior. — Hex Galliae ad hnstes ab Italia avertendos 
bellnm ultra moates movebit, et classe SiciHam aut aliam regni 
neapolitani partem invadendam parabtt. — Regno neapolitano 
recuperato, disponendum erit eo modo ac in conventis iam initis et 
firmatis, data pontifici faoultate imperatorem privandi omni iure 
in id regnum, et sabditos ac barones ab iuramento fidelitatis 
absolvendi. Pontifex spondet censuris ecclesiasticis fulminaturum 
Italiae hostes ac praecipue Carolum Borbonium. Classis Agri- 
gentura versus erit profectura ad frumenta conquirenda. Rex 
Galliae et Veneti, eorum quilibet trigiuta millia ducatorum singulis 
menaibus, per tres monsea exaolvent, cuius summae partem illico 
Galliae rex numerabit. Pontiiioem Veoeti qnindecim millibus 
ducatorum donabunt. Nuilus ex confoederatia aliquid inibit sine 
tu»'U>rorum couaensu, sub poena bis ceutum millium ducatorum. 
Oratores regts Augliae vades pro confoederatis subscribunt 

Capituiorum nuncio Venetias delato. excandescere aniini quod 
Venerio oratori nulla foret paciscendi raoultas. eum in 



Digitized by Google ' 



HHl 



1627. 



1527. 



6 maii. 



36 iulii. 



38 iulii. 



28 iulii. 



amentetn, 

iiciendum. 



quin et propoatam in carcerem con- 

899. 



et capitaneos caesareos 
Bomae compositae die 5 maii, 1577 (itale). (I. VII, 417, 
p. 392—394; 403, p. 178—182.) 

Quae per compendiom in marcianis codieibus sub die 5 maii 
exhibita, ea textu absolutiori leges die 5 iunii data in a. Dumont, 
IV, 3, 99-101. — b. Lttnig Codex Ital. drplom.' I, 187—194. 
— c. Buchholtx 'Geschichte der Regiernng Ferdinand I.' III, 
609-613. - d. Sudendorf 'Registnim fOr die deutsche Ge- 
schichte* 169-172. 900. 

■ 

Joannes rex Hungariae Augustino Valerio provisori Vegliae 
commendat .Toannem Baptistam Ikmzagnum in iis in quibus eius 
consilio egeat, maxime ut possit Veuetias celeriter adire et fre- 
quenter ad se ac comitem Bernardinum de Frangepanibua litteras 
mittere. (I. VH, 463, p. 483 - 484.) 

Inc: ..Mittimus ad illustriss. domiuium venetum hunc fide- 
lem nostrum rever. Joannem Baptistum Bonzagnum utriusque 
iuris doctorem . . Bude, 25 iulii, 1527." 901. 

Carolus V cuidam Bomae dolet de foedissima eius urbis direptione 
ab eius exercitu, Carolo Borbonio duce, anno eodem facta, ita 
tamen ut iuiquorum hotninmn sycophantiam qui eam cladcm 
crimini nostro ascribere presumant declinet (I. XI, 148, n. 10.) 

Inc. : „Cum argumento omnis felicitatis discesserat Petrus a 
Vercy, camerarius noster . . Vallissoleti, 28 iulii, 1527." 902. 



se gravi amm 

accepisse quae Bomae acciderunt. Propriam in pontificem bonam 
voluntatem aaserit, pro quo et arma a se sumenda testatux in 
improbos et sycophautaa (I. VII, 464, p. 21—22.) 

Inc: ..Disceeserat Petrua a Vercy, uamerarius noster quem 



Abh. d. III. CL d. k Ak. d Wi„ IX. Rd III. Al.th. 



8* 



602 



1027 



ad summurn pontificem misimus, 
Vallissoleti, 28 iulii, 1527." 



salutaret . . 
903. 



1527. Capitoli fatti tra lo illustriss. ct exoellentiss. mons. de Lau- 

12 ieptftnliriB. trec, conte de Foys, locotenente della maesta cristianiss. in 
Italia et capitauio general de la liga, con lo illustriss. conte 
BaptisUi Lodrone, colonello de Alemanni in Alexandria, adi 
12 wptembrio, 1527, nel felicissimo eaercito della liga presso la 
detta citta. (I. VII, 444, p. 4h— 50.) 

(^uae referuntur ad deditionem arcis munitae Alexandriae 
capitula his absolvuntur: 1. Lodronus Alexandriam locumtenenti 
de Lautrec. vacuain geutibus gennanico servitio addictis dabit — 

2. Miletes lumii hencchi (Landsknechten) appellati et alemanni 
Gennaniam coucedant, quo itali quoque si velint, dummodo 
iureut sex mensium spatio contra ligam nou pugnaturos. — 

3. Qui loedifragi ante capitulationem fueruut eadem comprehen- 
duntur; captivi in arce relaxentur; luneichetiechis ligae adhae- 
rentibus res propriae restituantur. — 4. Capitaneus Hieronymus 
Pecbia vercellas redeat, ut et officiales cum familiis eant quo 
libet. — '). Urbis depraedatio aut quodlibet damnum severiua 
prohibeatur. — (5. Hemissio impeusarum, restitutio bonorura 
mobilium et itnmobilium , cuiusque processus et sententiae sup- 
pressio indicatur. — 7. Privilegia urbi confirmata sint — 8. Latui- 
chenechi alemanni nihil secum deferant de iis quae cives spectant 

904. 

Ferdinandi Hungariae et Bohemine regis edictum. (I. VII, 
464, p. 21)7-298.) 

Inc. : „Notificamus omnibus et singults nostris aubditis tam 
in spiritualibus quam in temporalibus , cuiuscumque gradus, 
status . . Vindobone, 8 novembris. 1527." 

Victoria apud flumen Ti«i prope Tokai contra comitem Joan- 
nem Zyps memorata, nuntiat omnes Hongaros ac eidem comiti 
adhaerentes coraro diaeta regali hungarica Budae comparuisae, 
ratamqne hahuisse eius electionem Poeonii habitam die 16 octo- 



Digitized by Google 



I 



663 



1528. 



•prilL 



bris in regem Hungariae. qui ritua H et 4 
Spondet Turcas a finibus imperii aversurum et christianitatem 
toto homine defensurum. Mandat ut pompLs, missis, praedica- 
tionibus, pro praestitis beneficiis Deo grates agantur. 5*<>.°> 

Joannes Hungariae rex principibus imperii, iuribus propriia 
in Hiinguria regntim recitatis, iniuriaa sibi a Ferdinando Bohe- 
miae rege illatas enarrat, eorum historiam a morte usque prae- 
cessoris sui Ludovici praetexens. (I. VII, 468, p. 298 — 302.) 
Inc: ..Optiine oonstare apud dominationes vestras credimus 



i 



aprilis 1V2S. ( 



V Lucense* hortatur consilio et 
piopriis agentibns qui Lucae sunt, brevi euim cohibitnrus erit 
insanos conatus Clementis VII et Francisci regis, quomm primum 
ad pontificatum evexit. alterum e captivitate liberavit. Confidit 
eos iustam causam non ignoraturoH , ac brevi arma pro imperio 
et contra infensissimos christiani nominis hostes moturos. (I. VII, 
466, p. '263.) 

Inc: ,.QnanU benevolentia Clementem VII iiontificem inaxi- 
mura, Francorumque regeni prosecuti semper fuerimus . . Vpllis- 
soleti. 20 april., 1528." »«7. 



Hungariae rex, ad res proprias coinponendas mandat 
suo onitori Venetiis, excitet Venetos ad res Italiae stabiliendas 
ac Ferdinandi et Caroli fratruni progressus coliibendos; illi totis 
viribus obstandum ne fratri suppetiiis ferat. Urget eo in negotio 
de Venetorum salute ac propria agi; studeant Veneti comita- 
tum Tyrolis et Carniam austriacae familiae sibi infensae sub- 
trahere. Non dnbitat Sclavos et in Hungaria et in Transylvania 
ferdinandicae servitutis osores. Addit regem Poloniae neutralitate 
postposita sibi auxiliaturum. Dolet de Carolo imperatore cui et 
fratri asserit imputanda quae darana christianae reipublicae im- 

(l.VH,466.p.l92-194.) 
84 • 



Digitized by Google 



1528. 
^2 m»i> 



10 



152- 



Inc : „Quck1 u<1 negotia nostra attinet scribimus satis 
ad illuatrissimum dominium, quarura litterarum oopiam . . . 
Tharnovie, . . maii, ln2b." »08. 

Idem protestatur toram Deo et caesarea maiestate, non aibi 
eulpae adiudicandum , si ad Hungariae regnum ab iniuriia Fer- 
diuatidi fratris vindicanduro, bellum ei 
gesserit ad haec pericula a cbristiana 
enarrat. (I. VII, 468, p. 302— 303.) 

Inc: ..Pout interitum serenissimi d. LudoTici, domini et 
precessoris nostri colendissimi felicia memorie . . . Thamovie, 
22 maii, 1528." »09. 



nandom Bobemiae regem Hungariam armis turbare, quibusdam 
in id regnum iuribus sibi inique arrogatis: in patria libera, libero 
omnium consensu regem coronatum se valde mirari quod Ferdi- 
nandns regionem hostili caede madentem aggrediendam inmimat, 
prece, pretio, promissionibus quosdam rebelles ad se alliciens. Rogat 
ut adiumento sit, uam Veneti quoque Ferdinandum in Foroiulii 
inimicnm, et Carolum fratrem una cum Ferdinaudo 
in Italiae et reipublicae ruinam paratum 
(I. VII, 466, p. 189—191.) 

Inc. : „Miseramus anno superiore ad 
natiouem fidelem nostrum rev. Joannem Baptistam , 
Tharnovie, 22 maii, i:>28." V. num. 901. 910. 

Christianisgimi Francorum regis conalium adversus impera- 
torem electnm, prorogati duelli auctorem. (L. XIV, 199.) 

Inc. : „Anno a Christi opt max. natali millesimo quingen- 
teaimo vigesimo ootaro, IV idus septembr. in aulapalatii regalis 
inclite Parisiorum urbis . ." — 

Historia agitatur de dutllo a nuntio Caroli V Franciaco 
Galtiae regi proposito ; item acta iu consibo supremo Parisiis supra 
re eadem. Consilinm editum eet Pariaia, 1528, 4». 911. 



Digitized by Google 



665 



J.V28. 
16 leptembrii. 



27 decerabri*. 



1529. 



28 iui.il. 



Officiaies et conaervatores libertatis senenses caesarem rogant 
ut tiliam Ferdinandi Ptolomei Kacanae in Apulia domini, recens 
demortui. eius haeredem ooastitutam, nni ex quatuor Ferdinandi 
nepotibus matrimonio iungat (L. XI, 8rt, f. 237—239.) 

Inc. : „Eos maiestati tue commendare cives quos ornat vite 
integritaa, scientie copia nec vulgarU doctrine splendor . . . Ex 
palatio Senarum, 15 septembria, 1628." 

Accedunt Utterae eorundem cancellario imperatoris ut hoc 
quod rogant beneficium impetrot, sic incip.: „Omnium rerum 
que in hominum vita consuetudineque versantur nihil pulchrius." 

913. 

Carolus caesar respondet ofticialihus baliae et conservatoribus 
Senaruui, hono animo sint et. si quid acrrhius aut dirfum aut 
factum ab rius aycHtibtts factum fucrit, id in meliorem partem 
intcritrttrtttur. (L. XI, 83, f. 'J:(9.> 

lnc: „Que de conatanti veatra in nos et romanum imperium 
fide ac devotione multorum ore ad nos identidem perferantur . . 

22 decerahris, 1528." 918. 



Joannes Hungariae rex, Dalmatiae, Croatiae, 
tatus castriforensis signifkat pacem cum Turcis, abaqne ullo 
gravamine, pepigisse: eapropter cum compertum habuerit quos- 
dam artibus Ferdinandi archiduck deceptos rebelUonem moliri, 
admonet UUco mittant nuntios qui fideUtatem et obedientiam 
profiteantur, alioqnin sibi imputent quidqnid maU iis in 
iUatum fuerit (I. VII, 469, p. 251—252.) 

Inc. : „Sciatia nos cum potentiaaimo ceaare Turcarum 
perpetuam, ut regnum hoc noetrum Hungarie cum partibi 
subiectis . . . Ex Hippa, 28 iumi, 1529." 914 



Summarium pacis inter Clementem papam VII et Carolum V, 
Barcinone mense iunio anni 1529 initae. (I. VII, 417, 
p. 400—403.) 



660 



1529. 
5 augusti. 



lnc: ..Fit liga et 
i antiquis . . ." 

Agitur de familia de, Medicig Florentiae regimini ac ponti- 
fice 111 locorum subreptorum dominium restituendis ; obedientiae 
iuramento per eaesarem eidem praestando ; iuvanda expeditione, 
ni opus erit. contra Ferrariae ducatum, arbitrio in Mediolani 
ducatum jioiitifiei dato; distributione salis in eodem ducatu; 
Ferdiuando Hungariae rege in foeduB cooptando. Accedunt arti- 
culi de expeditione contra Turcas et de bulia cruciatae. 915. 

Sumtnanum capitulorum Cameraci pactorum inter Carolum V 
et regem Galliae , mense iulio , anno 1529. (I. VII, 417, 
p 4OH-40.*i.) 

Inc: ,.Sia pace fra le dette maesta et siano amici degli 
amiei . . ." tinit: „a calende dagosto si puhhlichera 1'awordo." 

Foedere hnc, quud Gulliae dedecori maxime vertit, Franciseus 
natos, vades datos, tunc recepisse coutidit cum ingentem pecuniae 
vim eaesari et Augliae regi exsolvat, urbes principes Neapolim, 
Mediolanum, aliasquo in Italia et Gallia restituat, elassem com- 
modet, eautiones prael>eat. Pactioues calendis augusti evulgandas 
docretam. 916. 

Caroli caesaris ad Hispanos de eins disocssu oratio, a. 1.V29. 
(I. VII, 469, p. 16-19.) 

Ine. : ..Video, viri hispani, quara solliciti sitis, quam egre 
feratiH me hanc expeilitionem atque hinc ahitionem moliri . ." 

Gratum se imperator Hispuuis protitetur quod <ie eo disce- 
dente sollicitudinetn significaverint , timent enim bella inter eos 
oritura, hostes paratos regnum aggredi, aliquid detrimenti Carole 
imminere. Hispaniam utique. uxorem et filios, anxios subditos 
minime deseruisset, nec universae provinciae moerorem sprevisset, 
nisi imperatoris officium iter ad Italiam pacandam non modo 
opportunum sed necessarram testaretur. Cui itineri tria maxima 
impellunt: ardor relijjionis uiendae, pontificis votum, desi- 
derium dignitatis suae conservandae. Mores ab eo esse in 



Digitized by Google 



<;r>7 



iam, luium cohiben- 
! dum, modum ambitioni ponendnm, toUendas haereses, supersti- 
tionea oorrigendaa. Urbes deflet direpkas, oppida incensa, millia 
. hominum caasa, omnia proetrata, Sui esae, Gallorum rege laces- 
situs antiquum imperio viudicare sptandorem, quo loco dudhnn 
mwnorat Fraaciseo proporitum. Hortatar bano animo sint, quod 
hoc disoessu longius imperium cum mi nominis laude erit 



A mense iunio naves pro discessu Barcinone paratae; rei 
promittebat adveniente augusto soluturum ; die augusti duodecima 



.Tanuam apjiellit. 



917. 



_la29._ 
23 septfmhri». 



aprili 



Commissarii et conwliarii deputati ad bellum Carolo V enar- 
rant Tunas magno copiarum et bellicorum tormentorum appa- 
ratu Viudobonam ob»idere; civitatfm non aeque instructam in 
proximo periculo versmri, nec posse cito. ut rei gravitas postulat, 
muniri: suburbia iam iam in raauus Turcarum casura; melius 
esse eorum magnam partcm incendio delere: rogant enixe ut 
oopias, arma, tormenta bullica illico mittat. (I. VII, 470, 
p. 192 - 194.) 

Inc.: „Ciueiuadmodum scripHimus proiimis diebus vestre maie- 
stati quia nos curtissime obsideraur et detinemur per Turchum . . 
Vienaae, 2» aept., 1529." 918. 



larolum V et Franciscum 
regem Galliae, anno item K.2U. (1. VII, 417, p. 394 -39X.) 

Inc. : ,.Pax et amicitia perpetua in futiirum sit inter dictos 
reges et praesertim a celebratione tractatus in oppido de Madrid, 
de anno 1526 citra . . ." 

Foedus articulis 40 conclusam iam editum est. 919. 



Galliae rei mittit Germaaiae priucipibus oratores qui 
tnr quarn inique probris et columniis eius nomen offundere mali 
bornines in Germania tentarint. Memorat quae paasus est ad 
I paceni cnm caesare componeudam et liberos quos tenet obsides 



66* 



1521». 



1529. 



redimendos. lis proporitionitras spretia, Tureaa animum insumpsisse 
et reipublicM christianae Hnes esse transgressuros, cum aperto 
Germaniae periculo. Spondet 88 ingentibu* copiis, germanicia 
rebus aflictis opem laturum, statim ac caesar conditiones oblatas 
acceperit, arma depoeuerit, filios ribi reddiderit, pacem beUo 
praetulerit. (I. VII, 468, p. •215—218.) 

Inc. : „MaUem equidem, Qlustrisa. principes, in tanta rerum 
perturbatioue inque tanto Europe huinamodi tumultu . ." 920. 



Carolua V Bononiae coronandus (921—927). 



De Careli V adrentu Bononiam triumphali , die 5 novem- 
bris, a. 1329, auctore Antonio de Marsilio. (I. VII, 470, 
p. 203—210.) 

Inc : „La intrata sopraditta fu alli 5 di novembrio, 1529, 
con l'ordine infrascritto et cominci6 a hore 22 in zercha . 

Badem enarrat quae plures hac super re scripserunt, uisi quod 
ubi de variia equitum ordinibus sennonem instituit, fusiori de- 
scriptione eos persequitur. Addit insuper syllabum sacrorum 
lipsanorum arae maximae in eccleria s. Petronii superporitorum, 
et verba adiuncta orationi et posteommumoni in missa pro 
imperatore. 921. 



Hieronymi Bontempo. Descriptio pompae solemnioris qua 
Carolus V Bononiam est ingressus. (I. VII, 470, p. 196 — 203.) 

Inc: „AUi 27 del passato scrisri come meglio potei a. v. 
s. ill. la entrata fece la santita di nostro signore in questa 
citta . . Bononie, 15 novembris, 1529." 

Auctor effuso sermooe narrat quae diebus Jovis et Veneris, 
quarta et quinta novernbris, ea occasione acta sunt, ac primum 
quo ordine porta 



Digitized by Google 



1W». 



Kli9 



1529. 



numerat, cnm patriarchie, archif piMopis , episeopis, 
octoginta, ultra mflliarium eonstiterint; domicellus vero ponti- 
fieis cum quatuoreentum equrtibus bononiensibus , Rheni pontem 
tran.sgressus iverit in oeonrsum imperatoris ex Castrofranco ve- 
nientw. Prmcipis maiestatem antecedunt plures onlines equitum 
numero fere bis mille, cohortes levia armaturae, catafracti, manu- 
ballistarii. turmae regiae proteetorum, equitee singularei, pueri 
eminentes, rei tormentariae apparatus, veiilla quatuordeeim. 
Carolum fulgide loricatum, albo equo insidentem, plausus universos 
serena fronte excipientem principes et praelati ex Italia et Hispa- 
nia circumstant, sexcentorum equitum agmino vestium splendore 
oonspicuo insequenti. Ut ventum ad Fornaces, prima cardinalium 
salutatio. qua absoluta imperator ad monasterinm cartusianense, 
miUiario ab urbe, pernoctaturus devebit. Poetridie rei munici- 
pali» curatores cum viginti quatuor ex primoribus iuvenum bono- 
nieneium ad portam civitatis sub tentorio offcrunt claves urbia 
Carolo, cuius vestes aeque ac ephipiae auro coruscant et gemmis 
che valevano un mondo. Portara picturis imperatorum imagines 
et navium rostra ac gubernacula referentibus ornatam, signa et 
vexilla in viis excipiunt, epigramraata latina pontifici ac impera- 
tori dicta. aulaea strata, buccinarum et campanarum clangor, 
populi frequentia ad octoginta hominum tnillia. Quadruvium 
prope palatium arcus triumphalis ex opere lateritio, statuis super- 
positis et laudibus Clementi papae VII, Constantino M., Sigis- 
mundo et Carolo V caesaribus, Ferdinando Hispaniae regi inscriptis 
eiornat Carolus, caesaris maieetate dimissa, obviam fit genibus 
flexis pontifici in palatio urbis maximo, eaque humanitatis et 
submissionis testimonia eihibet, ut adversarios quoque in lacrymas 
et admirationem trahat. Idem deraura ubi in ecclesia s. 1'etronii 
ovans substitit. palatium sibi et pontitici paratum 

922. 



Idem epistola 
Bononiae acta sut 



'25 novembris narrat quae ad eum diem 
i , pleraque in esculentis , imperatori a 
communitate bononiensi decimaixtava eius mensis oblata, adven- 
Abh. d. III. CL d. k. Ak. d YViw. IX Bd. III Ahth 8. r » 



t 



670 



1529. 



< 1 P 



8 deoombris. 



tus »t aalutationes principum. vagos de futuris 
certamina parata. (I. VII, 470, p. 231—235.) 

Haec omnia latios descripta a Caietano Oiordani in opere: 
'Della venuta e dimora in Bologna del sommo pontefice Cle- 
VII.' Bologna, 1842, p. 1-tiO. 923. 



Marci Maii. De triumphali Caroli V 
(I. 711, 470, p. 210—214.) 

Inc: „La partita dilo imperadore da Piasenza perBoIogna. . 
Partito dnnqne da Piasenza a di 25 de octobre cum ante et 



Auctor parum ab iis discrenat quae Mandlius et Bontempo 
enarrarunt; iter et eventus a Placentia, die 25 octobris usque 
ad locum Fornaei die 5 novembris breviter adiicit, satis se apo- 
stolieae sedi Lufestum ohtestans, dum quo loco Carolum cum pon- 
tifice congreasum nuntiat, rardinaies diavoli appellat. 924. 



Capitula inita ab duce Pranciseo Sfortia cum Carolo V Bono- 
niae. (I. VII, 470. p. 320-82».) 

Inc. : ,.Cum alias sanctissimus . . . Carolus . . . FranciBCuni 
Sfortiam Vicecomitem . . In ducatam et statum Mediolani . . . 
3 decembris, a. 152»." 

Non ohstantibus criminationibus iisque gravioribus in Fran- 
ciHCiim Sfortiam, Carolns, suadente clementia, intercessione qno- 
que accedcnte pontifiris, eundem eniie rugaiitem in investituram 
ducatns mediolancnsjs, inramenhi fidplitatis admisso , restitui se- 
qnentihus conditionihus indulget. 1. Franciscus realem posses- 
sionem Mediolani et Papiae ac earuni pertinentiarum aasequatur, 
iuxta prioris investiturae formam. — 2. Solvat caesari, terminis 
statutis, tertrnta millia ducatorum. — 3. Det cautionis titulo 
eastruro Comi cum arce et castrum Mediolani. 4. Offerat 
victualia et munitiones qnae teroentis personis arcis Mediolani 
— 5. Solvat praedictam summaro ad rationem quin- 



Digitized by Google 



671 



gentorum millium dueatoram quolibet anno, securitotibu* merca- 
torum datis. — 6. Fnmcisco sine legitima sobole decedente, 
praefecti arcium et civitoto.ru eaa consignabunt imperatori, solu- 
tionum, si quae esaent fiendae, obligationibus raanentibus. — 
7. Kchelles a tempore expulsionis Ludovici Sfortiae plenam in- 
dulgentiam conaequantur , et patriae, famae, bonoribug, bonis 
restituautur. — 8. Imperator sibi reservat arbitrium cum Medio- 
lani duc« tractandi de remunerationibuB iis praesttndis qui in 
raediolanensis ducatus vel «cquisitione, vel recuperatione, vel < 
servatione deservierant. — 9. Quoad remunerationes 
in antecessum designantur ; siugulares vero constituuntur pro 
Antonio de Leyva et marchione Vastii. — 1U. Capitula in primo 
conventu contenta de ccssione ducatus Barri et distributione 
salis inviolata remaneant. — 11. Rex Galliae quoad defensionem 
ducatus Mediolani, in foedere barcinonensi censeatnr inclusus. 
Accedunt noraina procuratorum, testium, nottriorum, cum decla- 
ratione gratiarum quas Franciscus Sfortia caesari pro 
egit. 



1 525). 



I 



I 



Capitnla pacis conclusae inter summum pontiiicem, caesarem, 
Ferdinandum eius fratrem et illustriss. dominiura Venetiarura ac 
fllustr. ducem Mediolani. (I. VII, 785, f. 150—161, 186—187; 
914, f. 26—34; 1217, f. 20-33, 70—71.) 

Inc. : „Cum alias inter sacratiss. et invictiss. principem Caro- 
lum V divina favente clementia electum Itomauorum impera- 
torem . . Boudnie, 23 decembris, 1529." 

Accedunt eiusdem foederis confirmatio per Carolum V data 
Barcinone, die 26 aprilis, 1535, et per dominium venetum Nea- 
poli, 10 febr., 1535. Compendium habes in codice 417, classia 
VII. mss. ital., p. 399-400. 

Docuraentum integrum legere est in 'Dumout', Corps univ. 
diplom. IV, 2, p. 53—56 ; 'Lflnig', Codex Ittliae diplomat III, 
154 — 166; 'Itaettno (iiordani' Della venuta e diroora in 
Bologna ec. 



K3< 



■ 



672 



1529. 



Conventa singulatim iu foedere generaii Bononiae- a Carolo V 
cum legatis Alphonsi Kniensis ducis Ferrariae. (I. VII, 470, 
p. 336-338.) 

Dnobns capitulis foederis bareiuonenBis, mense iunio eiusdem 
anni recitntia, Tidelieet. 1. Pontifiri restituantur Cervia, Ra- 
renna, Mutina, Jteijinm et Ituberin. — 2. Dueatus Ferrariae 
utpolr ecclesiae fevthim apostolieae sctti devolutum ob felloniam 
et rrheUionem, senhvtia eonsistoriali obfirmatam, Alphonsi 
Ksfcn$i8 dueis, arwis spiritualibus, rcl, ubi effectum ea non 
sortiantnr, etiani brachio seculari. imperatore opitulante, pon- 
tifiei rque restituatur; captum : Ferrariae dux illico restituat 
sanctae sedi Mutitiam, Kegiura, Kuberiam : imperatori vero com- 
munitatem earpensem , nec non fructus exinde a dato termino 
perceptos ac pecunias promissus. 

firatiarum et suhmissionis ofhYiis tum p»ntifici, tum impera- 
tori praestitLs, ferrariens*>s legati res|H>ndent neutiquam evinci 
pos-e poiitificem eivitatihus Mutinae, Kegii ac Huberiae spoliaturo 
fuisso. Asserunt enim Ferrariae ducem eo facto, quod spolium 
dicunt, sihi recuperasse quae inique .lulius II abstulerat Siqui- 
dem. de \oluntate Leonis pajtaeX, earum terrarura possessionem 
apprehenderat , quo*l demonstrandam suinunt per litteras apo- 
stolicas ab i|*o Clemente recognitas et puhlico notarii instru- 
mento rogatas. Vnliditatem capitulonim foeilcris barcinonensis 
oppugnatit, qu»<l facta duce inscieute, quod antilogiam in illis 
notent, quod doinus Kstensis per saeeula ea loca possederit. 
Propterea idem legati suppliees impcratorem rogant ut aliquam 
composttiouem duci Kstensi favi-utem facere curet. 

Couventa desiderantur in 'liiordani'. 'Della veuuta' ec. 927. 




laso. 



G73 



CaroluH Bomanornm rex Benonla* coronntur. (028—982.) 



Clemeus papa VII oonoedit facultatem cardinali Willelmo 
Euchenvoer uussam solemneni et divina officia in capella palatii 
bonouieiuris celebrandi die vigesima secunda februarii, nt et Caroli 
imperatoris inungendi atque imperii signa ei tradendi, sibi reser- 
vata impoaitione coronae ferrae, eius capiti. (I. VII, 470. p. 462.) 

Inc : „Cum die crastina qua erit eatkedra s. Petri poet 
missarum solenmia insiguia regalia et imperialia . . Bouonio, 
21 febr., 1530" 

Quae deest in Uiordani. 'Ddla vcnnta' ec. habet Raynal- 
dus 8- 8. • 928. 



equiti de 
et ornamenta singulatim describit, 
ooronationi praesentes, corumqne nominatim in accossu ordinem 
notat; caesarif» quoque hehignitatem cnique laeta fronte oocnrrentia 
summopere laudat. Aulsie splendorem demiratus, caeremoniarum 
seriem minutatim ob oculos ponit, formulis ritualibus latinis 
reciUtis iurameuti imperatori* , sacrae unctionis, impositionia 
ac praesentatiouis insigniuui imperii. Idem fere 
die Joanui patri scribit. (I. VII. 470, p. 45:) — 462.) 
lnc : „Noi siamo qui tanti et di tarite sorte cbe potressemo 
fare feste, conseglio et pregadi. et certo uon solo 
Bologna, 22 febrajo, I5M0." 



Caeremouiae in coronatioue imperatoris in urbe Koma 
vaudae, libro pontincali inseriptae. (1. VII. 470, p. 491 500.) 

Inc: „Notandum eot quod cesar antequam corouetur impe- 
riali diademate, sedet post primum episcopum cardinalem . . .*' 

Cum plura in nostris codicihus de Caroli V coronatioue ex- 
tent, eius ritum etsi cuique imperatori coramuuem hic loci quasi 



674 



1530. 



tractationis complementum paucis resumo. Tempus coronationis. 

- Adventus pontiftcis et caesaris ad ecclesiam. — Vestos. — Im- 
peratoris iuramentum. — Caeremoniae ad capellam s. Georgii. — 
Inuuctio ad capellam s. Mauritii. — Osculum oris et pectoris. — 
Missa pontificalis. — Iusignia imperatori data. — Coronatio. — 
Litaniae pro imperatore. — Hic oflfert aurum pontifici. — Com- 
munio caesaris. — Indulgentia plenaria concessa, — Proeeasio 
pontiiicis et imperatoris per urbem — Pontifex offert rosam 
iroperatori ad s. Mariam in Cosmedin — Imperator creatur cano- 
nicus s. Joannis in Ijitorano - Convivium in palatio Latorano. 
Soquitur tractatiuncnla de triplici imperatorum corona. 

Huiu* ortliuis caeremoniarum non tantum textus sed et me- 
uioria desiileratur in opere 'Pontificale romanum' a Catalano. 



Romae, 1 1 :ts, f*. • 



H30. 



1530. Matthaeus DanduluB narrat Laurentio de Priolis fusius quae 

25 fabruariL post coronationis ritum evenerunt. (I. VII, 470, p. 473 — 481.) 

Inc. : „Io scrissi torza sera le cerimonie di la ferrea corona- 
zione particolarmente assai, ma rai scordai . . Bononie, 25 fe- 
bruar., 15i9 (more veneto)." 

Quae biduo post coronationem memoratu digna occurrerunt 
diligenter notat Dandulus; et primo principum (quos inter Tri- 
deuti opiscopus) adventum die vigesiroatertia. Quod hac die a 
primoribus ex caesareis in suggestu eminenti comiter exceptua 
sit, narrat testis oculatna quomodo caesar ecclesiam maximam 
ingressus, canonicus s. Petri , intra missarum soleinnia a ponti- 
fice celebrata, sit renunciatus, ab eo pane eucharistico refectus, 
qua demissione post missam , pontiflci equum adsccnsuro adsti- 
terit, qua animi promptitudine plures in ecclcsia s. Dominici 
equestri dignitato exornaverit, qua pompa remeaverit palatium, 
quo comitatu ad rcgias sederit mensas. Potior narrationis paro 
spectat ornatum ecclesiae et caenatorii. picturas, aulea strata, 
copiarum in platoa maxima et rei tormentariae apparatum, vestium 

mtoxtarum. Ubi de 



Digitized by Google 



uuo. 



<i75 



1530. 



3 m.iiii. 



comeatu serrao est, ordines varii numerantur, 
descnptii: ii (unt apparitores «t stratores, antistites caeremonia- 
rum, campidoctores, magistri venationis, sacrae domus praepositi, 

ec. 931. 



Hierooymus Bontempo Stepbano consobrino, de eodem. (I. VII, 
470, p 482-491.) 

Inc: „Eri mattina che fu alli 24, ad hore 13 se partissemo 
dal monasterio et io portava in mano la mitria . . , 
25 februarii, 1630." 

Cum pleraque iis consonent quae in epistola a Dandulo 
rantur, non abs re puto narrataonis adiunctis insistere quae tem- 
porum indolem mlolent Mitto aquilarum et ftonum simulacra 
vinum in platea maxima e gutture fudentium, aasatum bovem 
vitulo et pullis praegnantem, ebrios lumirheneeos ordini servando 
praepositos. CJuod vero memoratu singulare ezhibent oratorea 
de iure praecedcutiae vere eertantea, dum sibi invicem capillos 
et barbam evellunt; aliqua ex contignationibus in ecclesia pro 
spectatoribus extructis praeceps immodico pondere ruens , vul- 
neratorum et morientium quoque eiulatu ritus sanctitatem fune- 
stante; podia pontis ad s. Petronium avulsa populi frequentia, 
cuius pars graviter laesa; plures praesertim pueri contusi, pro- 
iectam pecuniam colligendi gratia 



Ferdinandus Huugariae et Bohemiae rex rogat Jacobum de 
Nordis, decanum patriarcbalera aquileiensem ut cruciatam pro- 
moveat in christiani nominis hostem. quod aestate anteacta ter- 
centena millia Turcarum in Oriente ac aliis mundi partibus 
daesevierint ; provincias Hungariae acQermaniae incendiis, stupris, 
internecionibus , captivitate devastaverint. ac iam paraverint de 
novo in eas regiones irruere. (I. VII, 471, p. 1(3 -114.) 

Inc: „Non dubitamus iampridem vestram devotionem intel- 
lexisse id quod toti orbi proh! dolor, manifestum . . . Prage, 
3 martii, 1530." 



67» 



1530 



1530 . 
16 iunii. 



14 



Conventa* Anguxtae Vlndelicoruni (934—936). 

Confessio caesari eihibita in comitiia augosteusibus vere 
anni 1530. (L. XIV, 201.) 

Proocmium incip. : „Cnm vestra cesarea roaiestas indiierit 
conventum imperii Augustc, ut adhiberetur ad auiilium contra 
Turcam atrociaMmum . . ." 

Confessioni. cuins plures articuli subscripti a principiboa Oer- 
adduntur: a. Confessio opinionis sive resoluiio intcn- 



tionis Martini iMtheri in presenti imperiah dieta Auguste 
proponenda, XVII artieulis eotnprehensa. — b. Nomina aliquot 
principum et civitatum utriusque Germaniae confoederatarum in 
verbo Domini et libertate evangehca. — c. Uee senttunt de 
eucharistie saeramento eeelesiustiei auyustani dissentientes a 
Lnthero. »34. 



Orator veuetus apud caesarem hunc rogat ne 
hibeat quibos manifestom Dei evaugelium traditur, eo maiime 
quod concionatorea populum quotidie hortentur ad orandum Deo 
pro felki statu christianae reipublicae, et contra impia dogmata 
de sacramentis Augustae diftusa religioae ingruant. Nullo modo 
imperator patiatur immutari promiasa quae in edicto de concilio 
coadunando continentur. Obedieutiam et gratum animum idem 
imperatori profitetur. (I. VII, 471, p. 194-196.) 

Inc: „De concionibus hic committendis deprecamur cesaream 
maiestatem cum summa reverentia ne velit. eas prohibere . . . 
Auguste, 10 iunii. 1530." 935. 

Imperator pontifici significat fllectores et principea promptos 
in eiun servitium siquidem esvw, tepidoa vero et infirmos iu haere- 
sibus et eectis luthpranis retotandis, praeaertim Saxoniae docem, 
quinimmo in opinionibns propriis defertdendiB pervicanores, unde 
autnmat concilium, qnod aeque in bonorum ac malontm votis 
erat. ritnsime cogendnm. Kmolonienta in rhristianam rempobli- 
cam ex coneilii convocatione profluentia enumerat. (I.VH. 471, 
p. •253- 256. 



Digitized by Google 



153". 



677 



1530. 



1 •eptambrit. 



21 decembri». 



Iiic: „Benche el rever legato ha scritta a 
in che stato sono i negotii di queata dieta . . Augusta, 14 lu- 
glio, 1530." 

, Iingna originali gallica dedit Carolus Lani ei tabulario brn- 
lelleusi in •Correspondenz des Kaisers Karl V vol. I, p. 390—391. 

936. 

Divhno et distributio ducatorum longoruni quinque millinm, 
assi^natorum eitorribus patavinis et vicetinis aliisque (singulatim 
nominatis) facta a Jacobo Banisio decano tridentino, ex man- 
dato imperiali. (L. X, 309, n 42.) 

Inc. : „Carolus . . Hecognoscimus . . quod cum ex federe 
cum ill. domiuio Venetiarum aimo 1523 percusso et nuper Bo- 
nouie anuo 1529 conrirmato . . Tridenti, 1 septembris, 1530." 

Distributionem, qua Patavinis ducati 3250, Vicetinis 1750 
sunt aaugnati, approbat Carolua Bmiellu, 26 februarii, 1531. 

937. 

Imperatoris sententia, laudum et arbitramentum. (I. VII, 
472, p. 48G — 488.) 

Inc. : ,.Iu causa promiss 
inter beatitudinem sanctissimi 
Colonie, 21 decembris, 1530." 

Alphonsus Kstensis Ferrariae dui, ei capitulis , papae Ha- 
driani VI tenebatur eidem offerre annuatim ceutum auri ducatos, 
unam libram argenti ac ceutuni annigeros. Knatis super re 
dissidiis, coinpromissum facit uterque iu Carolum V imperatorem, 
qui laudum pronunciat: 1. Pontifei in gratiam recipiat Alphon- 
sum, quam iste supplei infra duos menses vel per se , vel per 
procuratores erit iiuploniturus. — 2« Alphonsus bco census dabit 
una vicc septem millia ducatorum auri, terminis constitutis, et 
Mutina civitate pro cautione exbibita. — 3. Idem absolvatur a 
restitutjoue Jlutinae, liegii, eastrorum Kuberiae et Cotiniolae, in 
quae loca pontifcx iura allegaurat. 



et arbitraria vertente coram uobis 
domini noatri Clementis VII . . 



Abb. d. III. Cl. d. k. Ak. d. Wi». IX. Ud. III. Abth. 



678 



1531. 



26 i«nuarii. 



Brodericus electus sirmiensis. a Venetiis Budam regressus, 
nuntiat Francisco d« Nobilihus dioto Cherraee Venetias, res Hun- 
gariae prosperc sucv.i*ssisse, Joannem regem quinquaginta integris 
diebus Ferdinando regi eastrum regium obsidenti obstitisse, quin 
immo ht>st«»s coaetos reeedero tali caede ut eorum duo millia 
fuoiint in desidorio , ex iisquc non pauci primarii. Laudat vir- 
tut-'in bellicam Aloysii Critti nothi ducis Venetiarum, quem 
vahle mcritum rci Hungariae praefecit regno ot comitein do 
Jlarmaros «-onstituit: nnntiat cundem Constantinopolim missum 
ad indncias cum Turcis oomponendas. (I. VII, 172, p. ;>:h» 337.) 

Inc: ,.Kgo post meuin a vostra dominationc disecssum, licct 
fuerim in multis et diversis diffieultatibus . . . Bude, 25 ia- 
nuarii. 15 i|." »39. 



9 ootobri». 



6 novemhri». 



Joannes Hungnriae rex l*aulo Casali Komam signifieat quid 
egerit iu cbristianae reipnhlicae emolumentum , quod restituerit 
episcopo sirmicnsi quacdam oppida ; per Tranquillum Andronicum 
a Turcarum rege impctraverit partcm Transylvaniae. Moldaviam 
et Yalachiam ab armis infidelium liberari. Kogat ut fratri Gre- 
gorio Casali grates agat quod impigre et inlrepide negotia hun- 
garioa apud |»oiititicem commendaverit, ac urget ut cardinalibus 
quoque eum commendatum habeat, ulterius pro ecclesiae et chri- 
stianae reipublieue emolumcnto se nctunim spoiidens. (I. VII, 
473, p. 2-28-229. 

Inc: „Dedimus his diebus ad vos litteras referentes nos in 
its que scripsit ad nos fidelis noster reverendus sirmiensis . . . 
Kx cenobio heremitarum prope Albam Juliam transylvanam, 
<> oot<»bris, 1531." 940. 

Ferdinandus rex Komanorum nuttit Selymo imperatori Tur- 
earum oratores I^onardum de Nogarolis eame»jarium et Joscphum 
Alcmberg viceregentem marescalciatus suae curiae, ut de 
cordia et amicitia cum eo contrahenda referaut, quibus 
praestet fidem. (I. VII, 474, p. 454—455.1 



i 



• 



Digitized by Google 



679 



1581. 



Inc : ,,1'ost 



oratoram nostrorum quos superiori anno 
. . Eniponti, 5 nov. »41. 



1531. Idem nuntiat Ibraimo Baasa raiaiase Selymo oratores amicitiam 

b nov*TD»iriH ntilem utrique tractaturos, a qua Ibraimum non putat alienum ; 

eum pottus auctoritatem suam interpositurum sperat ut concordia 
Uthaec feliciter inchoetur. (I. VII, 474, p. 455.) 

. Inc: „Ideo eam in bonam amicitiam et coucordiam cum 
serenUsimo et potentissimo domiuo Selymo Turcarum cesare, 
amico nostro . . Eniponti, 5 novembria, 1531. ' 942. 

nbri» Joannes Hungariae rex conqurritnr cum electoribus, princi- 

pibus et gtatibua Germaniae quod , etsi pluries per oratores de 
propriU iuribus in Hungariae coronam a Friderioo rege in du- 
bium vocatU retulerit, Ute tamen secretum foedus cum Turcis 
compotiuerit ; horum incursiones Hungariae et Germaniae exi- 
tiales non destiterint Bogat ut libera sui electione in regem 
Hungariae ac adversarii proprii obstinatione consideratU, quandam 
viam pacis amplectantur. (I. VII, 474, p. 601—603.) 

Inc: „Etsi perscpe uon solum litteris sod etaam nuntiis et 
I oratoribus nostrU ad privatas personas ex vestris . . Segeschivar, 
25 novembris, 1531." 943. 

• I 

1 ilcopinbrii. Bartholomaeus Fontius Martino Bucero clerico argentorateturi 

refert de rebus ecclesiaaticis in conventu augustano agitatis, prae- 
sertim vero de sacramentis. (L. XIV, 201.) 

Inc: „Quum primas et ad te litteras obeignarem et tabeUario 
traderein, Buoere vir utrumque rarUaime, verebar. . . Auguste, 
calendU decembrU, 1531 •' 9*4. 



Idem Hieronymum Marcello Venet. instruit de magistratibua 
augustanU recens electU, partim e Znitujlianis, partim e Luthe- 
rams, partim e Vapistis, deque lorma regimiuU. (L. XIV, 201.) 



86' 



680 



1631. 



1531. 



1531 — 1544. 



1531—1535. 



Iuc. : ..Magnihco padrou, salve iu Doniino ut volo . . . Si 
vales beue est, ego valeo, et desidero intendare da novo se 
qualche eosa . ." 

945. 



Martinus Bucerus respondet Bartholomaeo Fontio de re sacra- 
(L. XIV, 201.) 

Inc : ,.Non lieet iam fusius. Uloria et honor omnis Deo 
sit . . Argentorati, 17 decembris, 1531. 

I)e encharistia haee habes: „Scio temere ne dicam impie a 
multls de sacra encharistia disputatum. 4 Bucerus Fontium 
appcllat theologum eximium vereque pium. 946. 

Notitiae et acta varia super quaestionibus territorii et vecti- 
galium Marani. Uradi et Montisfalconis, agitatis inter rempubli- 
cam venetam et Austriae archiducatnm annis 1531 — 1544. 
Documenta varia. nuniero plura itale data. (I. VII, 1008, 
f. 37-67, 75, M. 84. 947. 

i 

l'na breve narrazione della grandezza, virtu , valore^ et della 
infelice morte dell' ill. sig. conte Alouise (iritti del sereu. sig. 
Andrea (iritti principe di Venetia, conte del gran contado di 
Marmnros in (tagaria, et general governatore di esso regno et 
general capitano dell' esereito regio appresso Sulimano impera- 
tofe do' Turchi et alla maesta del re Giovanni re d'Ungheria. 
(I. VI, 122, folia 49.) 

Auctor Franciscus della Valle patavinus, .Toanne Oddo eius 
avo incitante. die 21 iulii anni 1531 Constantinopolim cum 
Petro Zeno veneto ad Turcarum imperatorem oratore proficisci- 
tur, ibique die prima octobris eius anui pervenit, Aloysii (iritti 
ministerio addictus. Quocum cum annum usque 1534 stetisset, 
eius incolatum Constantinopoli , dignitatem, luxum, ingressua 
triumphales in itineribus per Traguvistam, Brassoviam. Collusvar, 
Cibinum, Varasdinum. 1'estinum, Uudam, Strigonium, Tauruuum 



Digitized by Google 



» 



6H1 



1531— 163d. 



(Belgrad) qua Solimani locumtenentis , ac eius mortem Megbies 
describit. qua oecasione locorum et personarum notitias ingerit. 
Auctor Veuetias repetens 14 iuuii, 15 35, enarrat duci Andreae 
Gritti, instante Matthaeo Dandulo ad concilium tridentiiium ora- 
tore, historiam , cuius serius copiam facit comiti Kambaldo Col- 
lalto, Joanni Gritti potestati Tarvisii, ac demum Aloysio Pisaui. 
Kdidit Joatines Nagy, a bibliotheca regia pestinensi, volumine 

tertio operis: Mugyar Tortenelmi Tar.' Perten, 1857, p. 9—60. 

uiu 



1534 — 1535. Frutris Au</ustwi Musri, de succcssu expngnationis Megghes 

vel Meghies. - Item constitutio sive interrogatio a marescalco 
caesareae maiestatis sibi et Joanni Petro cremensi facta, post 
snum in Viennam redditum de Bnda. (L. X. 305, f. 61-70; 
I. VII, 80 >, f. 42—45, 46-50.) 

Primum incip.: „Die prima martii, cum d. Antonio Gritti 
filio ill. dom. guliernatoris discessimus Buda, de mandato ipsius 
domini gubernaUtris . . ." Alteram partim itale, partim latiue: 
„Gionti in la cita de Vienna adi 3 de febraro la sera tardi 
Zuan Piero da Crema et mi insieme . 

Augustinus Museus, ordinis s. Augustini, annis 1524 — 1526 
in monasterio s. Margaritae Tarvisii prior, ab Antouio Gritti 
episcopo agriensi ad se accitus, anno 1532 per Tridentum, Oeui- 
pontum , Augustam , Xuremlwrgam , Vratislaviam , Cracoviam, 
Budam cum fratre coutendit Trieunio apud illum immoratus, 
die prima martii, anni 1531, cum episcopo ac eius patre Aloysio, 
pro Turcis Hungariae gutornatore Buda discedit et Hungariam 
ac Transylvaniam menses sei pererrans, tandem extremo augusto 
Megghes ingreditur, unde, postquam Aloysio Gritti extremo 
septembri caput a Moldavis obtruncatum, hc urbs expugnata est, 
Budam repetit, anuoque proxime insequente die tertia februarii 
Vindobonam cum Joanne Petro cremensi dicti episcopi procun- 
tore concedit. Ambo in auspicionem adducti, quod Buda venisseut, 
diebus fehruarii quarta et sexta a marescallo imperiali scverius 



Digitized by Google 



« 



«82 



1532. 



iiiterrogantur, donec Francisco Contareno ad Komanoram regem 
oratore aduitente, diinidio martio insequenti Venetias revertuntur. 

Kxemplum primum autographum idem Museus Vindobonae 
ex hospitio ubi diversatus. clam Contareno reddidit, dimidio fe- 
bruario. Xarrationi de cxpugnatione Megghes praeit dedicationjs 
epistola quaeincip.: „Pheacum convivia interpretatur l*roculus in 
rtputiltca Ptatonis, Deorum convocationem." Alterum exemplum 
propria manu exscripsit Contarenus in epistolarum regestis, de 
quibus infra. Joannes Xagy cdidit volumine quo supra, p. 61— 81. 

»49. 

Hieronymus Lasclii, Joanuis Hungariae regis orator, Oermaniae 
principibus significat aibi a Ferdinando rege denegatum salvum- 
conductum ad spirensem diaetam profecturo. Rogat propterea 
ut itnperatori et Komanorum regi incitamento sint ad bellum de- 
clinandum ; hunc de errore evincant sibi Hungariae regnum 
uxorio nomine pertinere; Joannis votum id semper fuisse 
servare, ita tamen ut diadenia sibi sponte oblatum toto 
tneatur. (I. VII, -174, p. 10-12.1 

Inc. : „Sereni88imus princeps et dominus Joannes Hungarie, 
rex dominns meus clementissimus postqnam multa fecisset et 
operatus esset . . 

De auctore archiepiscopo gneseusi et primate Poloniae noti- 
tias ut et epistolas vel ei vel ab eo datas lege in 'Monumenta 
Hungariae histor.' Diplomat. ann. 1441—1538. Pest, 1857, 
vol. 1, p. 89-112, 127—131, 146-147, 160, 262-271. 

Diaeta spirensis die 14 septembris, a. 1531 habenda, Ratis- 
bouam transfertur die 6 ianuarij. 1532. 960. 

Artkuli induciarum inter Joanncm Hungariae et Ferdinan- 
dum Komanorum reges. (I. VII, 475, p. 418 — 419.) 

lia statuitur ab armis utrinque cessandum, milites a deprae- 
dationibus prohibendos ; cuilibet principi ius esse proprios subditoe 
corrigere et punire; quibuslibet indultum sine 



Digitized by Google 



1532. 
17 «prilis. 



1133 



lihere jHrittjrtm: emtre, durrre. jtellrre utrinque: debitores ad 
commissarinm principum iu oppido t)war septima die februarii 
proxima congregandos ut aetoribns sntis fiat; possessioues uobi- 
lium post diem primam maii anni 1532 ab aliia oeeupatas, iis 
esse remittendas. Plnra componuntur in dissidiis eirca occupa- 
tionem mstrorum, cirittitttm mimitnrtim , citstcllorum, fortali- 
tnmim, qnao vel saeenlares vel spiritaales persouas spectant. 
Comitatus de quibus non liqnet ad quem principem pertineant, 
pareant regi cui conrites snhditi es.*e desiderant. Dc veetigalibus et 
induciis disseritnr. Keus crinrinis laesae maiestatis dicatur qui 
hos articulos vnl ex toto vel ex parte violaverit, exeeutioni man- 
datis quae siiperiori anno a commissariis utriusque principis Stri- 
gonii deliberata sunt. »51. 

Caroli V mandatum sacii romani imperii electoribus, princi- 
pibus, ac aliis statibus, eorumque orutoribus. (I. VII, 474, 
p. 105 — 108.) 

Inc. : „Quod sna maiestas nou sine magnis, arduis evidenti- 
busque causis, clementi animi inclinatione ac desiderio . . . 
17 aprilis, 1532." 

Cum pluribus extantibus causis, praesertira rumoribus de in- 
gentt Turcaruin expeditione futura, diaetam quam Spirae cele- 
brandam die 14 septemhris, anni 1531, Ratisbonam ad dicm 
sanctum Epiphaniae anni 1532 transtulisset ; cum praeterea dissi- 
dia in christianitate exorta Turcis animum addidissent ad Hun- 
gariam invadendam et Austriae archiducatum igne et gladio 
vastandum; cum deuique per explorabores compertum habeat 
maiora Turcas ausuros, maguis copiis per Danubium permissis; 
Carolus V principibus et oratoribus mandat ut articulum de Tur- 
carum tyrannide riiligentiiu excutiant ; perpendant quomodo 
dtssittsio in fitle ratholira ad unanimem thristiauum intcllectum 
perduci possit; consilia de agendis ineant et imperatori referant, 
fidentes caesarem pro bono iustitiae et pacis quae meliora vide- 
buntur et erunt operatnrum. !)•">». 



I 



«8-1 



1533. 



1532. Joannes Hungariae rex Sigismundo Poloniae regi asserit nihil 

6 maii. a 8e praetermissum quod paci cum Romanorum rege compo- 

nendae conducat, imperatorem pro raediatione rogatum oratores 
hungaricos in id firatri suo missos prohibuisse nec ipsum Hieronymum 
Laschi vayvodam Transilvaniae admisisse. Quapropter iniquam 
caesaris voluntutem incusans, renuit mittere oratores Patayiam 
vel ad aliam civitatem Germaniae Ratisbonae proximiorem, con- 
fisns aequas pacis propositiones elusioni obioctas. Miratur quod 
pontifex vel ob beneficia Carolo gratus , vel sibi tdmens, postulet 
rem proprio iudicio subiici. Quid pro tranquillitate univerea 
egerit, Sigismundum testem vocat, consiliumque de agendis de- 
poscit (I. VII, 474, p. 333— 335 ) 

Inc: .,Yigesimaquiuta presentis allate snnt ad nos littere 
maiestatis vestre quinta einsdem date Cracovie ... Ex Lippa, 
6 maii." 953. 



Imperator Hungariae sortem a Turcis 
accedente etiam oohortatione fratris sui irri et leyitimi retjis et 
ilomini tcstri, nuntiat subditis regni Hungariae a comitiis electo- 
rum et principum imperii obtinuisse validum subsidium militum 
et pecuniarum contra Turcas, iis locis mittendum quae oppor- 
tuniora Hungari monebunt (I. VII, 474, p. 309.) 

Inc: „Poatquam non sine magno animi dolore percepimus 
ngustias et persecutiones quas ab imanissimo . . ., 
nii, 1532." 954. 



Idem cum credat, agitatis in imperiali consilio iis quae Hun- 
gariae rex pro pace habenda, imperii principibus proposuerat, 
nullo modo aut citius dissidium illud poeae oomponi nisi antea 
fiant induciae, eas Sigismundo Poloniae regi, qua inter utrumque 
mediatore, annuit firmandas vel ad annum vel ad tempus 
a Poloniae rege indicendum. (I. VII, 474 , p. . .) 

Inc : ,.IiescripKimus superioribus diebus ad ea quae serenitus 
vestra de componendo dissidio inter serenissimum . . Ratisbone, 
. . iunii, 1532." 955. 



Digitized by Google 



id:s2. 



685 



1532. 



6 iunii. 



10 iunii. 



10 iunii. 



15 



Fontiu8 BartholoinaeuB significat Hieronymo Marcello Venet. 
quid actam usque ad eum diein iu conventu schweinfordensi, 
quid ad praesetis in augustauo. (L. XIV, 201, f. 181.) 

Inc: „Gratiam et pacem in domino . . . Seripsi preteritis 
diebns ad prestantiam tuam pontifieios et cosarianos nihil non 
tentasse in conventu illo schweiufordiensi nt Lutheranos a Zuin- 
glianis (ut vocant) seiungerent . . . Auguste, 6 iunii, 1"»32." 

9o6. 

Idem eidem refert qtiid in comitiis imperii Katisbonae agatur. 
(L. XIV. 201, f. 184.) 

Inc. : .Dominus tecum. Mague. . . Quoniam de uoremI>er- 
gensi couventu, cuius acta non dubito qttin ad te referri cupiaa, 
nihil dum eerti aliquid auditur, scribam interim quid in comitiis 
imperii Hatisponam agatur. . . Auguste Vindelicor., lOiunii, 1">32. W 

Has Fontii epistolas, ut et superiores. dissertatiunculas potins 
appella. 957. 

Joanncs Rhodus decantis lulwccnsis significat Livoniam pa- 
catam, festa morc veteri cclebrata; eius senatus secretarium 
a Schwinfort rcstitutuni ; Evangeliariorum et Zninglianoruin 
sehisma propagari, halccburgenses canonicos in exilium actos; 
plures Lubccen>es periisse Xorvegiae contra Christiernum, cui 
tamen quinque naves ab iisdem eaptas, bugolemensem ecclesiara 
spoliatam; depraetlatos et sedibns pulsos episcopos octoniensem 
et burdcgalensem. (I. VII, 474, p. 307.) 

Inc. : „l»reposittw regius pridem mihi scripsit totam Livoniam 
essc pacatam, douunumque suum . . . Lubece, 10 iunii, 1532." 

958. 



Joannes Tengfell nuntiat Aacharon de Neehach Ibraimum 
Ilassa Ziolerum pervenisse, brevi Zerimnium adventurum Vindo- 
donam coutendentem. (1. VII, 474, p. 308.) 

Inc. : „Hac hora venit erga me novus nuntius cui fides adhi- 
Abh. d. III. Cl. d. k. Ak. d. Wi M . ix. bd. 111 At.th. 87 



686 



16112. 



benda est: certe dicit 
nii, 1532." 



castro nostro Zugliche, 15 iu- 

969. 



1582, Klectores, principe* ct status saori rom. imperii subditis et 

20 iunii. incolis rvgni Hungariae nuntiant se, imperatoris rotis obsequentes, 
copias auxiliares apparasse in Hungaria oontra Turcas quam 
primum expediendas; unde conftdunt Hungaros non passuros a 
fide abduci. immo operam daturos ut Turcis 
stant. (I. VII, 474, p. 332.) 

Inc: „Sanciissima cesarea maiestas dominus 
sissimus vobis in his eomitiis imperialibus fide . . Katisbone, 
20 iunii, 1532" 960. 

Paulus Hacrig Komanorum regi refert per exploratorem resciviase 
Turcarum oaesarem Belgrado, eiusque milit^s Serimio iam consedisse, 
sibique proposnisse Vindobonam obsidionn expugnare: quibus riis 
id consmiturum speret, explicat. (I. VII, 474, p. 330—331.) 

Inc. : ,.Istud revera maiestati vestre possum significare quod 
hodie quidam homo et familiaris meus ad me rediit. . . Ex aroe 
Jauriensi, 1 iulii, 1532." 961. 

1 inlii. Idem Joanni Kaezianer et caeteris belli commissariis Vindo- 

bonae nuntiat caesarem Turcarum e Belgrado Scrimium versus pro- 
fecturum ut per Zalam Vindobonam contendat, quam sibi pro- 
posuit expugnare inimensi* tcrrae aggeribus in circuitu, vallis 
completis ad exemplum Rhodi insulae; quare rito, ritissiwr de 
opjiorttmo remrdio cureut (I. VII, 474, p. 331.) 

Inc. : ,.Notificamus dominationi vestre quemadmodum homo 
noster, quem Belgradum miseramus, rediit ad nos . . Jaurini, 
1 iulii, 1532." 962. 



16 iulii Thomas episcopus agrieosis nuntkt domino Caxiander Turcas 

Budam et Strigonium perveiiisse, ac ultra progressuros ; dissidia 
inter Joannem vaivodam et Ludovicum Gritti suborta de prae- 
«dio Budae. (I. VII, 474, p. 391-392.) 



Digitized by Google 



» 



1532. 



687 



1532. 
10 iulii. 



iulio. 



Inc. : ,,Venit nunc ex Buda servitor egregii Stephani Amadi, 
qui refert noniine doraiui sui . . Posonii, 15 iulii, 1532." 963. 



Idetn eidem significat Turearum caesarem decreviase , statim 
ac Budam octoginta millia equitum perveneriut, Austriam ei 
Moraviam depopukri ac vaatare; rem citisairae regi communicet 
ut de Hasarcoibus conduceudis consilium habeatur. 

Inc. : ..Qnid novi lieri ad nos allatum est dominationi vestre 
significavimus et nuctorem etiam desiguavinius . . . Posonii, 
1C iulii, 1532." 964. 



Propositio ab impcrii principihus ac statibus facta 
de concilio babendo. (I. VII, 471, p. 342 — 314.) 

Prineipes animadvertentes quod 1. quae de auxilio contra 
Turcas imperator quaesierat iam peracta hat^eantur; 2. fidei dissi- 
diis et iucommodis in dies magis ingravescentibus, oninis disci- 
pliim ct olicdicutia , oinuis cirtus tam in spirititalilnts qttam 
in tnnjiornhhus peksum eant; 3. frustra de ea re in comitiia 
Xurembergae. Spirae, Angnstae inita sint consilia; de iis cupiunt 
edoceri quae apud pontilicem de concilio certo loco, intra anni 
spatinm cngendo egerit; rogat ut illud intra sox menses post 
finem comitiorum (ratishonensium) indieetnr et anno emenso cele- 
bretur; cui propositioni si pontifex vel nolit vel negligat acce- 
dere, caesar ipse, summa nece&sitate urgento, generale concilinm 
vel saltcm nationalem congregationem advocet, loco et tempore 



Inc: „Cum electorum legati, principes ac status de articulo 
auxilia contra Turcam concenienti , quem maiestas vestra . . ." 

Propositionem dimidio iulio factam puto, quod die 26 eius 
meusis caesar in diaeta ratusbonensi promittat concilium iutra 



80 iuliL 



Imperator scribit Sigismundo Poloniae regi supervacaneum 
litteris adverearii (Joannis regis), quod plura in 

87* 



688 



1532. 

31 mlii 



22 angUBti. 



l&JJ. 



iis falsa et indecora; pontiticem de iure fratris proprii plenius 
instructum aequam sentetitiam daturum; ndversariuin exprobrat 
quod cum seripserit sirio inndem iujriidiini, nnn declaraverit ubi, 
quando, quibus modis id sit faciendum. Et.si minia Turcarum 
non deterreatur. tameu considerans omnia diseordia dilabi, pacem 
et concordiam iuter coutendentes firmiter stabiliendam desiderat: 
quaeomnia Sigismundum latere uou vult. 1 1 VII.474, p. :!3j— 336.) 

Iue. : ..Legimus litteras serenitatis vestrae quas de uegotio 
hungarico die 15 iuuii ad uos dedit, et exempla quoque littera- 
rum . . Ratisboue, 30 iulii, 1532." 

Kdidit Tbeiner 'Monum. bistor. 1'okmiae*, vol. II, p. 494 -405. 

9b6. 

Prautner refert Turcas, Danvibio relicto. Styriam veraua pro- 
eessisse. finitimas provincias vastare panitos; stratagemate contra 
eallidos hostes agendum; Joannem vayvodam eontra quosdam 
Nazaristas missura , caepissc ex Turcis captivos eosque Budae 
ohtruncasso ; Turcas dosperatos quod, in insula Danubii propu- 
gnaeulo oxtructo, ultra cum navibus tramirc nequirent. (I. VII, 
474, p. 442.) 

Inc: „Quoniam dominatio vcstra cupit cortior fieri quis sit 
noster status, ipse aliud subiuugero non possuin . . . Posonii, 
31 iulii." 967. 

Nicolai Theupoli propriae ad caesarom legatiouis relafio 
Veuetiis iti seuatu recitata, die 22 augusti, 1532. (I. VII, 
873, f. 120-201; 911, f. 3-77; XI, 91, f. 82-12:..! 

Inc: „Ho sempre stimato, seren. principe ed ill. signori, 
grandemento giovare nel govemo delle rcpubliche a coloro che 
in tale amministrazione . . .'• 

lklatiotiin huius, utpote ex integro ab Alberi in 'Kelazioni 
degli ambasciatori veneti' (Firenze, 1839, ser. 1, vol. 1, p. 31 
— 110) exhibitae, aliquid perscribere supervacaneum puto: anim- 
adverto tamen orationis condusionem , fusiori sermone in manu- 

ab editore florentino, quibusdam 



Digitized by Google 



1632. 



omiuissw daUm: hoc ideo noUndura censui quod ille eam par- 
tera, mihi certe pretiosam oh adiuncta quae oratorem, eius fami- 
liam , «ecreUrium specUnt enarrata, fere semper missam faciat, 
et scienter, causam interserens: „perche tali conclusioni uou ci 
sembrano dover gran fatto intcressare i nostri lettori " Marinus 
Sanuto in Dinriis ad hnnc annum dedit fere integram nomiue 
Sumario. (I. VII. 474. p. lK«-->0«.) 

Nicolans Thoupolus electus die 4 ianuarii anno l. r »30 orator 
ordinarius ad Carolum V . qua occasione IJononiam solenraiter 
pergebat, hunc secutus est viginto octo mensium spatio. »6«. 

PraerepU clam data a Ferdinando ltomanorum rege Hiero- 
nymo a Jadera, ad Sulcimauum ('ousUntiuo|M)lim legato misso, 
pro pace cumponenda et Hungaria sibi ex intogro vindicanda. 
(I. XI. ]fi, fol. 1-12.) 

Archetypum instrumentum a Ferdinando rege ct Beruardo 
Clesio a secretis subscriptum, signo cereo munitum iiicipit: 
„Erstlich nach lebcraniitwortuiig unsers Credenzbrief solle er 
vor aus unnser Frundschatft vnnd (iutwilligkait auch das wir 
im von Gott dem ADinechtigen Uesuudthait seines Leibs unud 
seiner Seelen Seligkait wllnscheii . . Viudobone, H octobr., 15 VJ." 

Ferdinandus urget Je eius amicitia et benevoleutia SulUnum 
certioreiu reddat, exeuset extraordinariae legationis eiusque comi- 
Utus Budam et Sempronium versus, adversum successum; Sul- 
tani voluntatem diligentins personitetur ; caute ncgotietur; a 
qualibet tracUtione cum vayvoda ahhorreat. His generatim in- 
dictis, praecipit Ferdinandus pacem cum Ttireis. per decem annos 
post mortem cuiuspiam ex contrahentibus duraturam, componat, 
qua iinperator, pontifex ac universa lUlia includatur. Caeterum 
pars potior mandati eo se refert ut llioronymus a Jadera toto 
homine Hiingariam a manihus Turcarum, per pacta, rodimat. 
Compensationis tituln pecuniae summam proponat a riginti milli- 
bus usque ad quinquaginU florenoruni millia gradatim progro- 
| diens, opportunioribus terminis oonstitutis. Si vero Suleimauus 



r.gn 



1532. 



2—3 nnvembri» 



annuam pensionem praeferat. paulatim a surama minori viginti 
ducatoruni millium ad maximam centum ducatorum millium, 
quutuor statutis terminw et post ratum habitum tractntum, ex- 
solveudorum proeedat. 1'aota Sultano renuente , orator curet 
loca in Huu^aria a Ferdinando posseasa in int*«?rum restituantur 
saltem eius domiiiiis contermina, Posoninm, Ad Flexum, Sem- 
pronium, Claudia Aiurustu. Arabonia, Comorn. Xegotio infecto, 
Strignnium vayvodae ntterat; novas indueias proponat: pacem, 
mediantibus caesure. rege 1'oloniae et Saxoniae duce. innundam 
asserat. Ibraliitiii passa animum sibi de\iucut, eique promittat, 
pace inita, quatuor usque decem tlorenorum hun^aricorum millia. 
Caeteris quoqiie negutio faveutibus certam pecuniae vim designet, 
Sultano iura Kerdinandi iu Hungaria , eitis regioms momentis 
bistoricis evolutis, iii mentcni revoeet. 

Huius uuthentici documeuti , quod ex libris Amedei Svajer 
augustani in s. Marci bibliothee. delatum est, ut pote deperditi, 
ita Antonium von Gevay taedfhat: „Von der Instruction Konig 
Ferdinands I fiir Hieronymtts von Zara war uur in den Heilagen 
unter liiim. IV ah<redruekte Auszujr." Gesaudschaft Kfinig 
Ferdin. I an Sultan Suleiman 1, i:>33. Wien, lrvSH, a°. Cae- 
terum coinpendium lectu pa<r. ;>.•>, lineis 22 concluditur. 969. 

Theophilus Vincentius Calidonius prior s. Hartbolomaei narrat 
]H>iiipam qua Carolus imperator Vindohona rediens, in domo Cassau- 
drae de Sessis Dorici, vicentini districtus exceptus est; iteni 
munera splemlidiora vini et victualium quae Veneti per oratores 
loinnes vicentinos) ibi nominatos eaesari obtulerunt ; ut et Caroli 
hospitium in domo Stephani Gualdi, ac demum eius recessum 
Mantuam versus. (1. XI, 143, n. 14.) , 970. 



Stephanus Gualdus vicentiuus narrat de imperatore, quo- 
modo e Vuidobona cum exercitu rediens. die secunda novembris 
a. 1532, ex villa Dorici vicentini districtus. in qua pernocta- 
verat, in Gualdi palatium Monticuli maioris (Montmhio maggior) 



Digitized by Google 



691 



I5»a 



hora diei vigesima secunda deelinavit, leporem in pomerio necavit, 
ficum suis manibus in huius horto decerpsit, comeditque crastina 
die ante discessum, equitibus lectis Antonio Porto, Joanne Tri- 
, Strphano GuaUlo Franrisri filio todque jmtrono. 
(I. XI, 143. u. R.) 971. 



153-2. 



Breviarium reUilionis quam Mareus Minio ex legatis ad 
Carolum V, Venetiig in .«cnntu habuit mense novembri anno 
1532. (I. VII, 47:'), p. 211—213.) 

Inc. : „Come era statu con li soi collegi in una laboriosa 
legation, licet sia stata briexe di zomi 18, ma per le fatiche 
haute . . ." 

Cum anno 15.H2 ad fincni vergente caeaar ab austriacis pro- 
vinciis per Italiam Hispaniam contendisset , die nona octobris 
Venetiis treu in senatu oratores, Laurentius Bragadenus, Marcus 
Minio, Marcus Poscari ad eum delecti qui itineranti gratula- 
reutur. Cui cum in via Sanctum Danielem versus in Foroiulii 
occurrissent , Marcus Foscari italam habuit orationem. Legatus 
postquam narravit quomodo imperatorem familiariter cum eis 
usque ad insnUmi Drlln smln deducerent, unde Man- 
ingressus est iter, imaginein imperatoris tum physi- 
eam tum moralem ob oculux ponit, quot calleat linguas edicit, 
quomodo hispanos et italos militibus alemannis praeferat. Refert 
insuper legatos venetos magno honore excoptos ; oratorem Marcum 
Autonium Contarenum, capitaneum Antonium de Leva, Urbini 
ducem laudibus ab eo elatos ; damna a militibus illata Chiu- 
sae et Spegnembergo ei intcgro rcfecta. De concilio cogendo, 
navibus Barbariae. Ducis locumtenens Paulus Do- 

972. 



Digitized by Google 



<;02 



15:«- 1535. 



— PetruH Paulu* Vergerlua 
nuntlus apoat. (1)73—977.) 



COHCtlli 



1532— 1535. Coiuniereium epistolarum Fetri Fauli Vergerii k 

1532 — 1 535, pontificii oratoris vel, ut aiunt. nuntii apostolici in 
(iermania. |L. IX. ilii— G>; I. V. 63 — 65.) 

Legatio duplex ; prima «le nei(otiis vel religiosis. vel politicis 
a«i Ferdinandum tuntiim, qua Romanorom regem; altera ad hunc 
et iinhersae (Jernianiae principes. concilii oecumouici eogendi 
f^ratiu . ut reluis tidei in graviu* adductis periculum remedium 
adhiheretur. ^uas marriani eodices. latinas vel italas Vergerii 
epistohi* numero fere hi* centiim per mdimenta exhibent, vel 
in penitiori Vaticani tabulario, vel alibi latent: primas pretio- 
siores iudico, quod, cum emendationem nullam passae sint, ger- 
mana animi sensa ntiqne indicent : ex earam numero recito quas 
Ferdinandus rex pontificibus Clementi VII et Faulo 111 dedit, 
vel Vergerti linulibus plcnas, vel eius legationis conhrtnationem 
deprecantes , vel epistopattiin iiistinopolitanum ei valdo merenti 
cotiferenilnm pmponentes. omnes manu eiusdem Vergerii dcsrriptaa; 
utpote et illas quihiis ideni nuiitins fratri Folae opiscopo dat 
librum propriis luuilibus inscriptum : sibi docunieuta familiam 
illustrautia ab eo mitti petit ; a Carolo V ordini mtlitum divi 
.lacobi de Compostella initiari postulat : abbatiatu de Caponioch 
sibi trademlam efilagitat; episcopatitm tergestinum , praevisa 
morte Fetri Boiiomo aeUtte grandioris, ambit. Ktei Clemens 
papa septiimis Vergerii legationem instaurasset bulla diei !( febr. 
1532 data llononiae Ferdinaii«|o regi (Memhrana originalis cum 
plumbo appenso extat codiee L. IX, 68 1, tamen epistolae non 
ultra trigiutaa tneiuse iunio 1533 ad aniium exta-mum 1534, Vin- 
dobona. Neostadio, Praga, Augusta \ indelicorum datae, inscriptae 
sunt Clementi papae, Ferdinando regi, Georgio ex tuarchionibus 
de Hraiidenburg , Aleandro archiepiseopo brundusino, capitibtu 



Digitized by Google 



Iiv2- i::;r,. 



<JH3 



; cousilii deeemviruro Venet., fratri Joanni BaptLstae episcopo polensi, 
Francisco Burlo ac Ambrosio Recalcato et N. Carnesecca, pontifi- 
cis a secretis. lis refert de itinere Cleraentis papae Massiliam, 
| invitis iraperatore et Romanorum roge; de hoc et caeremoniis 
I in coUatione baptismatis eius filio; Angliao regis a sede apo- 
stolica recessu; vayvoda Hnngariae et Aloisio Gritti turbis prae- 
ennte; romano vayvodae legato Hieronymo Rorario; pace cum 
Turcis componenda; Fantino Molin e Venetiis, aeris simulati 
causa, Austriae in careerera coniecto. Multa insunt de haere- 
sibus (iermaniam vastantibus ; quomodo Monasterii Anabaptistae 
vel rebaptizati clerum persequereutur; rea fidei, praesertim in 
Hoheinia, in peius ruerent; sacerdotes numero pauciorea ad mi- 
seratn adducti sint conditionem. Philippo Melanchtono et Joanne 
Eckio coUaudatia, Lutherum, cuius impietatem capitibus decern- 
virum Venetiis nuntiat, et Krasmum Kotterodamum atro pingit 
peniciUo; Zuiuglianos maximis turbis coagitari; Augustarn Vin- 
delicorum, Argeutinam, Constantiam, Basilaeam, districtus helve- 
ticos a germana fide abhorrere ; eapropter concilium illico cogen- 
dum poutifici renunciatuin. Quae de 1'aulo Kiccio ticinensi hac 
illac enarrat Vergerius, eo magis memoratu digna existimo quod 
papiensea historicos utpote et alemannoa prorsus effugerinL Anno 
enim aetatis vigesiroo baptisniate renatus, fidei vividioris argu- 
mento, opus ediderat: 'Conunnatio catholicae veritatis' (Papiae, 
1507, 4°.); postmodum vero Ferdinandi regis medicus renuntia- 
tus. ita religiosis tunc temporia conccrtationibus se immiscuit nt 
non una vice severioribus verbis a nuncio Vergerio reprehendi 
raeruerit, praeaertim quod eius opus 'Statera prudentum', quo 
concordiam inter Catholicos et Protestantes conciliandam insum- 
serat, diaeta ratisbonensis ac Joannes Faber episcopus vindobo- 
nensis damnaverat: quo loci animadvertendum extare in alio 
codice (L. IX, *>6) ajwlogiam eiusdem Faber manu exscriptnm 
contra Kiccium incusantem vindobonensem episcopum de luthe- 
ranismo, huiusque Vergerio epistolas plenas querimoniarura contra 
reiurfaiauitvm Saulum Riccinm. Cum idem Riccius uni ex 
duobus filiis praeposituram redditus octingentorum florenorum 
Aba. d. III. Cl. d. k. Ak. d. Wim. IX Hd. III. Abth. 83 




094 



1632-K.86 



in Austria obtinuLsset, alterum roatrimonio loca89et, dignitatem 
eoadiutoris episcopi tergestini senio ingravescentis xibi conierri 
a rege postulat, 'Statera prudentum' libro revocato, ne eins 
censura confirmationi pontificiae easet impedimento. Tamen 
Petrus Bonomo episcopus, Kiccii molestias conquestua, eum a 
rege nominatum renuit excipere, aeque ac"anno 1533 Vergerio 
uuntio coadiutorem abbatem de Victoria proponenti ohstiterat. 

Pontifice Clemente VII kalend. oetobris 1534 aupremum 
diem obennte, Vergerins die 12 decemhris ') eius anni Romam 
revertitur voluntati obtemperaturos novi pontificis Pauli III, qui 
cum animadverterit eum jermantcas res prorsus edoctum, denuo 
oratorem Ferdinando praemittit, addita insuper ad Germaniae 
principes legatione, qua locus. tempns, modus concilii oecumenici 
tenendi discuteretur. Bullam regi Romanornm datam die 10 fe- 
bruarii anni 153.') legere est in 'Kaynaldi, annalium eceles.', 
tom. XIII: p. 380: recens vero in Sirt: 'Petrus Paulus Vex- 
; gerius', p. "2W : tres originales eadem die, primam principibus 
1 Germaniae generatim, alteram cardinali tridentino, extreraam 
i Wilhelmo, Ludovico et Ernesto electo pataviensi, ducibus Bavariae 
oblatas in nostro codice (L. IX, 68). Vergerius antequam Roma 
discedat, Ferdinando refert de pontificis indole einsque voluntate 
plura praestandi quam aetas ferret : quomodo instet ut concor- 
diam cum vayvoda Hungariae ineat ; mittit litteras indulgentiarum 
apostolica8 regi et reginae. proximo paschnte valituras. Idem, 
itinere per Venetias instituto, maris tempestate propellitur ad 
oras Marani, quo loco gubernator imperialis Korarium ptttans, 
carcerem minitatur: Labaci in aula episcopali basilice excipitur; 
extremo martio Vindobonam accedit. 

Quo animi ardore concilii generalis convocationem assequeu- 
dam insumpserit tcstantur petitioues Ferdinando factae: 1. Orator 



1) ..11 rcver. nnncio poutificio »• partito qucnt» mnttins . . ." Sic 
Franciscm Conturenus I>-£Htus ud Ferdinnnduin rcgem , 12 dec. 



1533'- (t. VII. H02. f 122) 




153J-1585. 



extraordinarius legationi comes addatur ut digniua ea tanta res 
prouioveretttr. 2. Imperatoris consilium de looo, modo, tempore 
adhibeat, ac proprium expromat. 3. Diligeutius caveat ne ex 
dilato concilio aliquid ortodoxae fidei exitiale exsurgat. In aula 
regia occurrunt eoncilio acclines cardinalis trideutinus, langravius 
Assiae, dux brunsvicensis. Cum litteras commeudatitias patentea 
a Ferdinando VergeriuB nd omnes Germaniae principes obtinuisset, 
medio aprili Yindobotia, Othonello Vida a secretis relicto (quem 
tamen quandoque socium habet itineris), Halisburgum, Frisingam, 
Monacbium, Augustam Vindelicorum contendit: ex eo actis valde 
conhdit circuli bavarici principes sibi fauturos; eos tamen, cum 
differant Monachium conveuire, augusto iusequeuti in sancti 
operis proeecutionem monet. De Katisbona lutherana disperat, 
etsi is senatus quaeque egerit, donis etiam oblatis, ut Ver- 
gerio diversam ingereret sententiam. Plura scribit de Norim- 
berga religiosis iunovationibus data, de principibus metuentibus 
a sede pontificia vana legatione irrideri, de priucipe Heidelbergne 
cuius malas artes exprobrat, de ditiasimo Bambergae episcopo, 
Joanne duce juliacensi, clivensi et moutanensi. Vindobonam 
revertitur iunio iucipiente. ad finein vergente novo se committit 
itineri, Monachium, Neoburguiii, Eystat, Heidelbergam , Bam- 
bergam, Esaen, Paderbonam, Coloniam, Confluentiam, Moguntiam, 
Dresdam, Pragam se conferens. Epistolae datae pontifici , regi 
Komanorum, Joanni Alberto, murchioni brandeburgensi, Philippo 
et Ludovico comitibus palatinis Uheni, cardiuali salisburgensi, 
archiepiscopU et canonicis moguntinis ac coloniensibus, episcopis 
vindobonensi et agriensi, praesidi cancelleriae regiae, Androae 
Standmayer . cui defert vestium insignia a pontince concessa, 
abunde satis ostendunt qui Vergerius operi incubuerit. Verona, 
Placentia, Taurinum , urbes a pontifice primum concilio tenendo 
propositae excipiuntur omnes. Mantuae ab eodem pontifice postea 
oblatae favent principes catholici, qui taroen, ubi imperatori et 
regi id visum, nutant consiiio, dum ad comitia imperialia futura 
se referunt, ad disputandum de loco, tempore et modo concilii 
habeudi. Caesar stabat pro Bononia, Placentia, Mediolano et 

88* 



696 

US82-1&.1&. 



Mantua: Tridonto rex et cardiualis trideutinus subscribunt: status 
(iermaniae vellent Argentinam, Coloniain. Vormatiam, Constan- 
tiam. Haeretici student conrilium iu (iermania habendum, quod 

j asseeutum putant dom die 21 deccmbria Smalcaldae conventum 
celebranL Ka legatione dimidio octobri ad tinem fere perducta, 
Vergerius parat Vindobonam reverti, qnod irruptio multorum 
militum millium Monasterium versus irapedit. Calendis decembria 
oflert octo articulos ad principes electonw Saioniae, praelo com- 
niissos anno 1536 (S. I. et a. 4*.). Denique die 7 decembris, 
sub vespere, Vindobonam remeat, unde Romam versus die 12 

| eiusdem discedit, non sine longu reditus spe, quam tamen Pau- 

i lus III disiecit, cum die prima septembri anni proiime iuse- 
quentis litteras revocationis Ferdinando daret. De (Hhonello 
Vida, qui ad eitremum iulium 1536 apnd regem loco nuntii 
stetit, nil extat quod referam. 

lisdem codicibug insunt epistolae in eamdem rem, fere omnes 
originales pontiBcum Clemeutia Vll et Pauli 111; Caroli V im- 
peratoris; Ferdinandi Uomanorum regis fere viginti'); Henrici 
et tieorgii, ducum Saxoniae; Joachimi, marchionis brandeburgici ; 
Willelmi, oomitis palatini Kheni; cardinaiium Hernardi Clesii 
et Matthaei Langii; Christophori Welneri episcopi et Joannis 
admiuistratoris ratiabonenais ; Stanislai , episcopi olomucensis ; 
Aegidii epk*copi Chiemensis ; Waltserii a Cronberg. His accedunt 
a. sexdecim Joannis Fabe/ episcopi vindoboneusis, datae \ ergerio 

1 annis 1534 — 1536 ex Vindoboua et Vratislavia, quibus sui apo- 
logia in Faulnm Kiccium calumniatorem interseritur. Faber in- 

| super refert de libro Lutheri Vucodaentm a se latine translato; 

I mittit librura a se editum, addens; quidquid temporis rebus 
puhlicis ct priratis suffurari }>ossumus. id omne translationi 

i quinque hbrorwn Moysis accomodamus; dat urbis et belli hun- 



1) lUrum aliqtiot preelo ooraniiune •unt qn» occMione Fr»nci»cu« 
Jo.eph. Au.trit* in>per»tor. VeiHtin» vi.il. Vcnetii.. Antoneili, 
lKi6. r. 



Digitized by Google 



l^-isai.. 



(397 



I garici notitias; caesaris victorias depraedicat ; nnntiat mortem 
Krasmi Rotterodami (5 iulii, 1536). Keliqua animi in amicum 
; Vergerium propensioris egregiam Toluntatem testantur; nempe 
, regem comitanti gratulatur de occaaione videndi Silesiam ; praebet 
consilium de veetibus sibi coemendis; quas Vindobonae reliquit, 
beue excusaas loco tutiori apud se cum caeteris eius sarcinulis 
conaervari. Mouet de periculis quae eius nepotem iuniorem Vin- 
dobouae circumstant: viaticum Kaphaeli et Laurentio Vergerii 
faniiliaribus sufficit, quod iter ad Vergerium commodiua insti- 
tuant ; optunum vinum ex proprio cellario mittit ; hospitium offert 
ei, Othonello Vida, et stabulario quoque ex Italia redeunti. — 
b. Joannis Cochlei, primum misniensis, postmodum vratislaviensis 
canonici, annis 1533— 1541 ex Bamberga, Misnia, Vratislavia 
epistolae tresdecim, quibus insertum exemplum epistolae Jacobi 



Sootorum regis eidem Cochleo (1 iul., 1534). Mittit paulatim 
suos libros aere proprio impressos de futuro eoticitio, opuscula 
contra Lutherum et Philippum Melanchtooern , qui simulato 
nomine Alexii Scoti assvrtiones ediderat; nuntiat proxime a se 
, edendam historiam antiquornm et novorum Hussitarum, cuius 
operis longioribus verbis praebet rationem; maecenates qui dent 
in sumptus pecunias dolet sibi abesse, etsi nuncio apostolico 
Venetius, episcopo Veronae aliisque opeUas suas transmiserit. 
Urget piuries Vergerium ut summam a praepoaito pragensi ideo 
testamento dispositam, pro imprimendis Ammalarii episcopi tre- 
virensis operibus ac propriis in Lutheranoe, sibi destinandam 
curet. - c. Joannis Kckii epistolae septem annis 1533—1535 
lngolstadii scriptae. Mittit duos tomoe contra Lutheranos et 
homiliarium de sanctis tomum tertium a secoiiscriptos. Caeterum 
, toto homine oontendit ut eius in germanam religiouem merita 
, piuguioribus ecdesiasticis bcueficiis rependantur. dum commendat 
ne obliwscatur sui, s, ccucrit aliqua cacuntia cx dicecsibus 
jrisiiiycusi ratishoncnsi , cistvttvnsi ; postulat praeposituram 
iu Kastatt herbipolensis dioecesis. vel canonicatum eoclesiae 
collegiatae in Spalt, quem utpote ditiorem praefert ; canonicatum 
ratisbonensem eius advtrsario Huunio utique dandum, quod «r- 



698 



jwrtrt phiyMtorrm; comroendat nepotem Michaelem Knab pro 
canonicatu frisingensi. Concilium a centenis annis propositum 
minime futurum asserit. d. Joannia Haneri epistolae tres 
ex Bamberga anno 1535. HoBj»eH Vergerii dolet quod Bamber- 
gam cito reliquerit . nullo sibi otio dato bibliothecam invisendi; 

> eam pulverulentam adeundi sibi facultatem ab episcopo impetret 
deprecatur: gratc* agit de spe data adipiscendi canonicatus 

1 ecclesiae collegiatae extra muros in Haugis herbipolensis dioece- 
seos: arcliiopiscopo moguutino cui dicsvit librum de norae legis 
sacnfirio comroendari desiderat causam quam Romae habet pro 

beneficio consequendo dcfinicndam. c. Q. Logii sUeaii epi- 

gtolae quatuor 1'atavii dotae anno 1534. fere ex integro rem 
litterariam speetantes. 

Nou abs re puto hoc loco advertere huius documentorura 
supelleclilus raentionem in appendice operis clarissimi I<eopoldi 
Kanke: "Deutoche Geschichte in der Zeit der lteformation', de- 
siderari. 97S. 

Propositio ab imperii principibos et statihus imperatori facta 
de concilio habendo (I. VII, 474, p. 342 — 344.) 

Inc: ,Cum elector, legati, principes ac statua de articulo 
aurilin coutra Turcas concernenti, quem maiestas vestra . . l. r >32." 

Principes eonsiderantes quod 1 . quae de auxilio contra Turcas 
irnnerator qnacsierat iam peracta habcantur; 2. fidei dissidiis 
et incommodis in dies magis ingravescentibtis , omnis discijtiiiui 
ft oltrdirntia. omnis virtus tam in spiritualibus quam in tetn- 
poralihus pessum eant; 3. frustra de ea rc in comitiis Norim- 
bergae, Spirae, Augnstae Vindelicor. inita sint consilia; de iis 
cupiunt edoceri quae apud pontificem, de conciUo certo loco, 
intra anni spatinm coegendo eijerit; rogant ut illud intra sei 
mensium spatiuni post finem comitiorom (ratisbonensium) indi- 
cetur, et anno einenso celebretur; cui propositioni *i pontifei 
vel noUt vel negligat accedere, caesar ipse, summa neceesitate 
urgente, generale conciUum vel saltem nationalem coqgregationera 
advocet, loco et tempore designatis. 




699 



1633. 



1533. 



l>ie 26 iulii 
intra sei 



in diaeta ratisbonensi promittit concilium 
indicendum et post annum celebrandura. 974. 



Ferdinandus rex Paulo papae III refert motus in Oermania 
contra ndem catbolicam impendeutea iam conciliari, quod totum 
attribuit famae probitatis pontiticis, et nuncii Vergerii ardori in 
negotio concilii proraovendo. (L. IX, 67.) 

Iuc: „Scribo nunc sanctitati vestre commotus atque im- 
pulsus magna vi . . . 133j. ' 975. 



Paulus papa III Wilbelmo, Ludovico et 
viensi, ducibus Bavariae. (L. IX, 68.) 

Inc. : .,Intendentes universale concilium celebrare, ad tollendas 
in fide catiolica dissensioues . . Kome, 10 febr., 1535." 976. 

Ferdinaudi regis litterae patentes alamanica lingua, quibus 
Petrum Paulum Vergerium, nuncium apostol. ad Alemanniae 
principes proficiscentem enixe cororaeudat. (L. IX, 68.) 

Inc. : ..Nachdein der Bapslichen Heiligkeit nuncius Petrus 
Paulus Vergerius protonotarius . . Vindobone, 16 aprilis, l. r >3.>." 

977. 

Caroli V imperatori* mandatum super uegotio marchionatus 
Montisferrati, anno 1»:«. (I. VII, 476. p. 306-367.) 

Inc: „Cum semper fuerit cesaree maiestatis intentio quan- 
tum ad niarchionatum et statutn Monttsferrati attinet . ." 
Cnm morte Georgii, Moutisferrati marchionatus in imperialem 
i, cui immediate subesse asseritur, restitutus sit; plures 
sesc exhibeant qui ius in eundem stattim sibi vindicant; 
impt-rator iustitiae conservandae, quietis eiusdem status et futurae 
pacis Italiae teneudae gratia, deputat novera praestantes viroa 
quos norainut, ut ad se contendcntes evocent, et processus ex 
probatiouibus instructos eaesareo consilio subiiciant, ut de eodem 

978. 



roo 



1633- 



1533. 



27 febnwrii. 

- 

■ 

1583. 

21 rnurUi. 



Capitula lnjat Bononiac conclusae die 11 fehraarii a. 1533, 
iu palatio pontificio. (I. VII, 475. p. 4 40 -444.) 

1'ontifex et imperator eonveniunt liononiae, pacem inter chri- 
stianos princtpes conciliaturi. ut tandem Italia pacata, communis 
fidci hostis eoninnctis viribns reprimatnr. Foederihus Matriti, 
Ilarcinones, Camenici memoratis, anrumenta excutiuntur quibus 
couventuB bononiensis diei 23 decembris, 1529 effectum sortitu3 
miuime est. Enpropter pontifex et caesar ineunt foedus cum 
ducibus Medi>>luui. Ferrariae. Mantime: cum rebus puhlicis senensi, 
lucensi, ianuensi, ac uliis italiae principihus, pactis quae sequuu- 
tur: 1. Foedus J3 decembris, 15*J9 ex imVgro servatum ad omnes 
contrahentes extendatur. — Antonius a Leyva sit ligae capi- 
tnneus generalis. — 3 — 4. Confoederati dahunt statim pro de- 
fensione centum et octo millia smtornm auri, casu vero l>elli 
octoirinta quatuor millia unoquoque mense. — 5. Capitaneus et 
<i>iiiiiiissarii reficiant dainnuin illatum provinciis, quihns copiae 
morabuntur. — 6. Ctjnfoederati simholam pniebeant solvendis 
«quitihus, peditihns et tormentis bellic.is ad defeusionem stattu 
Mediolani. — 7—8. Casu iwcessitatis , vigintiquinque millia 
scutorum auri, ultra summain mensilcm, a confoederatis solvan- 
tur, qui ultcrius se praestaturos spondent. nbi id res exigat. — 
9 — 10. Nullus ex confoederatis opem inimicis praestet, secus 
coiitra eum quasi patriae hostem procedendum. — 11. Capi- 
et commissarii conferant cum personis sufticienti mandato 
super qnihus erit consulendum et providendum. — 
13. Hniustuodi defensio pro custodia et ronservatione Italiae 
tantum hahenda. — 13. FlorenUni foedere oomprehenduntur quod 
eorum dn\ nepos sit pontificis. — 14. Confoederati favore ac 
armis qnoque sedem apostolicam tuehuiitur eontra eos e confoe- 
deratis qui vel a Christi fi«le deficerent vel haereticis erroribus 
impliearentur. — Dux Sabaudiae foederi accedere valeat. H/tt. 

liaurentius Tronus Marco Karhadico . capiti consilii decem- 
virum Venet., narrat qua pompa Maurarethnm diveimcin, < ;in>li V 
filiam, uno et dimidio milliario ah urbe, nohilium ordines exce- 



Digitized by Gc 



701 



4 tprili*. 



perint . et \ eronam deduxerint die 1 m martii. Nomina adstan- 
tium ex utraque parte, vestes, ornamenta pretiosiora minutatim 
describit, ut et eaenam hosilice in maximo palatio, ac choreaa 
celebratas. Ludi et choreae diebus 1!), 20 pariter habentur donec 
die 21 qui epistolam dat usqiie ad Villafranca Margaretham 
conteiidentem Mantuam deducit, ubi vespere eius diei sedisset. 
(I. VII, 475, p. 462 — 4ti4.) 

Iuc: ..Diiwtai a v. m. dil zonzer di madama Martfarita 
fiola di la cesarea maesta, la vene adi 18 dil presente . . . 
Verone, 21 martii. 1333." 980. 

Carolus V Hulimano sultano Schiach, Turcarum, Asiae et 
Graecie imperatori grates agit quod oratorom a fratre Ferdinaudo 
ei missum comiter exceperit, et pacis cnm eo conciliandac spcm 
dederit. (L V, 5?v 59, n 55.) 

Inc: „(juum ex litt*'ris sereniss. principis dominS Ferdinandi. . 
Iratris nostri cariss. intellexerimus qua benevolentia . . Alexan- 
drie. 26 martii. 153:?. 

Epistola edita in 'Prineip. austriac epistolae/ Venetiis, 1 856, 4«. 

981. 



Ferdinandus Komauorum rex Hierouynio de Jadera, suo Oon- 
stantinopoli oratori agenda cum imperatore Turcarura exponit. 
(I. XI, 16, f. 16-31.) 

Inc: ,.Wir haben durch deinen Snn Vespasianus de Zara, 
welcher am zwellten Ta<* des Monats Martii zn Lyntz erstlich 
bei Uns ankumen . . . Geben iu unser Stat Wien, am vierden 
tag-Aprilis MDXXXIIt" 

(fuae Ferdinandus promissa oratione mandat summatim refero. 
Pacem cum Turcis ineundam instet legatus; ideo Strigotiium 
cedendum proponat, dummodo tamen exinde et ex Buda nullutn 
l christianitati damtium inferatur. - Id efficiat legatns ut Ibra- 
himns paseia vaivode (Zapolia) suadeat partem superiorem Hun- 
gariae, quam possidet, Ferdinando restituere, damno refecto vel, 
locis aliis exhihitis. vel pacto annuo pretio a 20,000 ad 50,000 
Abh. d. III. (1. d. k. Alc .1. Wi, s IX. Itd III. AV.il,. H9 



702 



1633. 



et 100,000 floreiioruui, additis oppidis pulchrioribus, quae inoolat. 
Ubi propositum cotisequi nequeat, curet ne vaivoda Ferdinandi 
subditis moleatiae sit vol Cibinio tninitetur. — Si Hungariae 
univcrsae recuperandae Aloysius Gritti tuanuni efficacem praestet, 
triginta usque quadraginta millia ducatorum ei promittautur, 
vel quatuor aut sex aut octo usque decein florenorum millia 
annuatim donanda, quibus et oppiduiu munitum Olissae addatur, 
dummodo tamen Ferdinando Huugariae regi pareut. — Consilium 
Ilirahimi pascia Aloysiura (iritti Transylvauiae vaivodam insti- 
tuemli irritum faciat. — Omni ope enitatur ut pai perpetuo 
duratura tirmetur. vel sallem ad quiuque super vigiuti annos. 

Authenticum hoc documentum eodem codice ms. de quo 
guperiusnum. 'J09, desidcratur iu Gnay. Gcsandtschaft ec. 982. 

1 .*>:?.!. Cagioni che mossero sultan Soliman gransignore de" Turchi 

menso »priii. a venir con tauti eserciti ai dauni de Lamagua. (Catal. impress. 
Zan. I. »9, Mia 70; I. VI, J7G, f. 4S-'i4.) 

In>v: ,,1/anibitione mortalissimo veleno delle humane menti 
accieca tutti li homeni . .", tinit: „Ma intendendo sua maesta . . 
posto regola et modo alle cose d'Italia, giunto a Genova la 
settimana santa del 1 r»:t:i se imbarco et in Spagna traghettando 
la dove dalla bella et savia imperatrice fo amorevolissimamente 
racoolto." 

Auctor morem gerens cuidam deprecantt ut de rebus turcicis 
scriptoteuus dissereret, tractationem in duas sectiones partitnr, 
quarum uua de Turcis, altera de ol»taculis imperatori factis ad 
Turcas imperii et Italiae finibus exterminandos. Prima demou- 
straudum euititur Solimauum II, procemm spretis consiliis, immo 
Ibrahimi pascia malis artibus abductum, ingenti exercitu in Ger- 
maniae damna per Hungariam venisse; nulla militari virtute 
praestare, etiamsi in castris bello adsit, cum, pugna fervente, 
in tentoriis iocis detineatur; eum snmmam rerum in aleam pro- 
iecisse, uti exemplo eius copiarum Vindobona anno 15_>9 prae- 
cipiter recedeutium patefactum est;' Tiircas sive armorum vi, sive 
pugnandi peritia uon eo metuendos ut de victoria iu eos referenda 



Digitized by GooqIc 



1693. 



703 



; dinperandum sit. Seeunda curat evincere regem Galliae, oopiia 
in luliam invadendam saepe praemis»is, ac Lutherauos religionis 
dissidiis toti (lermaniae agitandae paratos. eaesaris coutra Turcaa 
incoepU retardasse; imperatorem vires sine intermissione omnes 
contendisse in Vindobona non tantum sed et NeosUdio, Graecio, 
1'osonio a Turcarum aggressibus defendendis. Demum momentis 
expensis quibus hostium rictoriae tribuendae sunt, orator cxemplo 
Hungariae vastatae et malorum a TurcLs appropinquantibus super- 
stantium, Carolum hortatur ut impcdimentis maior christianae 
reipublicae tuendae, per expeditiouem, eollatis ex universa Europa 
militum et acris suhsidiis, operam enixe adhibeiat. 

Oratiouera editam leges saeculo XVI, sub forma octati, nulla 
addita vel urbis, vel impressoris, vel anui nota; denuo Bononiae, 
per Bartholoni. Bonardum et Marcum Autonium Urassnm, anuo 
154:;, in t>°. hoc titulo: 'Discorso di M. Uiovanluigi di Panua 
sopra 1'impresa doirAustria, fatta dal Granturco nel 1532.' 9H'i. 

klxemplum diplomatis quo Carolus V motu proprio tt sutio 
accetlmtc prineipum roiisilii), Titianum Vecellium de Cadubrio, 
lateranensis palatii aulaeque imperialis comitem, eiusqiie succes- 
sores instituit, iura et privilegia exinde manantia tribuit. facul- 
Ute conlata notarios et tabelliones per imperium tt ubiqur. 
ftrrurum creandi, ac nothos legitiniandi. (I XI, 55, f. 20.) 

Inc : „Cum nobis semper mos fuerit, posteaquam ad huius 
cesaree digniUtis celsitudinem . . Barcinone, 10 maii, 15 53." 

Documentum hoc, quod authenticum Venetiis apud Catheri- 
nam (laleaxzi-Zandotiella extat. publici iuris fecit. cum versione 
itala, Joseph Cadoriii , nuptiis celebrandis Cadorin - Benedetti 
( Venetiis, Cecchini, ]H50, 8°.) ex qno Franciscus Beltrame edidit 
in opere: 'Tiiiano Vecellio e il suo monumento' (Milano, 1853, 
ediz. sec. p. 71--73), italeqne redditum opere eodem (Venezia, 
1H52, ediz. pr. p. 99—103). V Cadorin Giuseppe.' Dello 
amore ai Veneziani, di Tiziano Vecellio (Venoria, 1833, p. (»8). 
Illud bina excipiunt sequioris aetatis, quorum primo Titianus 
Faustum quondam Michaelis Vecellii creat noUrium publicum 



1533. 



10 



704 



1633 



| (Plebis Cadubrii, 1 octobris. 1565), altero legitimat notbos elerici 
aquileiensis Petri Constantini de Cadubrio, Antoninm et Joannem 
Baptistara (Venetiis, lb septenibris, 156i>). IUud (fol. 16 — 20) 
inc : „Preclara est omnino acribendi ratio et una omnium voce 
laudanda, quippe que ea omnia . ."; alterum (f. 10—15): 
„Magnificus dominus Titianus Vecellius . . . Viso prius per eara 
et dUigeuter mspecto dicto privilegio et eius tenore pariter . ." 

984. 

1533. Albertus cardin. legatns, archiepiscopus raagdeburgensis et 

27 maiL moguntinus ec. Vinceutium Pimpiuellain. archiepisc rossanensem 
ac uuncium apostol. ad Homan. rcgem rogat ut a pontifice di- 
spensationem ab impedimento consanguinitatis impctret pro Georgio 
ex marchionibus de Hrandeuburg nuptnro Acmiliae filiae Henrici 
Saxoniae duci (L. IX, 6(i.) 

Inc: „Cutn proiimis dicbus per cbarissimos cognatos nostroa 
proparte.. Hallis, in aree nostiadivi Mauritii, 27 maii. 1533." 

985. 

2 iunii. Henricus dux Saxoniae, eques provincialis Tburingiae ac 

marcliio Mistiiae idem ab eodem postulat. (L. IX, G6.) 

lnc: „Xolumus revereiidissimam pateniitatem vestram prae- 
terire nos ad interccssionem ill. priiuipis catbolici . . Friburgi, 
1 iunii, 15 33." Subscriptio autograplia. 

Facultas eodcm aimo per oratorcm Vergerium data. 986. 

l augmti. Antonius Verantiua. praepositua ac a secrctis regis Hungariae 

nuntiat oratori Angliae Turcarum imperatorcm cum rege Ferdi- 
nando pacem iniisse, conditionibus tamen huk faventibus ; rebelles 
paubitim ad regem Hungariae rediisse. Tria prodigia eiua fcem- 
poris notat: quatnor cometas — aquarum coUuvionem Hungariam, 
maxime Transylvaniam damnis coaoervantem — cruorem ex 
arboribus defluentem. Regem cum exercitu Quiuqueecclesias pro- 
fecturum significat (I. VII, 476, p. 375 — 376.) 

Inc: „Nova quae babemus bona habemus, utinam bene 
cedant. Preteritis circiter quindecim diebns . . Nude , 1 au- 
gusti. 1533." 987. 



Digitized by Google 



705 



1 :>33. 

27 »ugu«ti. 



11 



11 



28 Uecembrit. 



Paulus ab Oberstain praepositus ecclesiae vindobonensis et 
eius gymnasii cancellarius geueralis refert pontitici de 
ac turbulenta eius sfWn conditione. (I. V, Go.) 
Inc: „yaamprimum ego prepOHituram ecclesie 

27 auguati, 1533." 9S8. 



Joachim, marchio brandeburgieas rogat Vergerium nuntium 
apostol., tiliam Margaretam Joanni Anhaldiae principi matrimonio 
iungendam a tertio consanguinitatjfl gradu per poutificem expe- 
diri. (L. IX, 66.) 

Inc: „Quum ab ineuute etate, susceptisque regni mei habe- 
nis . . Ex arce colooiensi cis Spreuam, die Martini episcopi, 1533." 

»S9. 



Hegius locumtenens, cancellarius et con&iliarii regiminis Austriao 
inferioris signiricant Vergerio diremisse litem inter Andream Kdmer 
plebanum in Krembs, et Oswalduro Sturm presbyterum , super 
quodam benefick» obortam. (L. IX, 66, f. 1.) 

Inc : „Meminisse dom. t. rev. proculdubio dtgnatur quod 
ad eandem vigesima novembris dominos e medio nostri Collonitsch 
et Uobrohost doctores . . Vienne, 11 deceml.ris, 1533." 

Exemplum litterarum Caroli V imperatoris quibus, interce- 
dente comite duidoue Kangonio suo eapitaneo, uuimo dcliberato 
i et mno aeredmtr principttm consilio, Valerium Negronum comitis 
palatini titulo insignit, facultate data creandi publicos notarios 
et iudic** ordinarioa, nec non ex dtieito et dunitmto coitu pro- 
crratos legitimandi. (L. V, 7. f. h.) 

Inc. : ..Imporatoria maipstas tum vero laudis splendorem sibi 
comparut qiium dignis homiiiibus virtnteque preditis . . Bono- 
nie, 2s decembris. l.Vi:l." 

Kxemplum ratum habent notarii tres, Camlus Klanco, Joannes 
Laurentius Georgins et Julianus, coram Jacobo Fasolo plebano 
8. Jacobi de Kivoaldo (sic) Veuetiarum, iudice ordinario. Vene- 
tiis, 7 iunii, l -,:■»:;. (Krror forta^- irrepsit in anno.) HiH. 



« 



1584. 
lfj apnlis. 



1534. 



Carolus V Bernardino de Meneses militi ordinis d. Jacobi 
maudat JuHtiuopolim se conferat ad inquirendum de genere 
Vergerii petentis praetato ordini initiari. (L. IX, OH.) 

Inc: ,.Notuni tibi esse volumus quod ex parte Petri Pauli 
Vergerii illustrw venete reipublke subditi . . Toleti, 18 apri- 
lis. i:.:S4." 992. 



23 iunii. Joaunes Lckius Bernardo Clcsio episcopo tridentino, in curia 

regis ltoiiiauorum. desiderium aperit benencio quodam ecclesiastico 
investiri. (L. IX, oo ) 

Inc : „Posteaquam oleum t»t operam peididimus in bcneficio 
spirensi, scribo in presentia rev. pStri . . . Ingolstadii, - 23 iu- 
nii, i:>:54." 993. 



1 iulii. 



16 iulii. 



1534—1536. 



Jacobua Scotorum rex grates agit Joanni Cochleo de libro 
sibi dono dato. iL. IX, 00.) 

Inc: ,,1'ertulit ad nos, Cochlee doctissime, hic adoleacens 
libellum queiu in Alexandri tirati assertiones editum ... Ex 
regia nostra sancte crucis (Holirood, Edinb.), 1 iulii. 1534." 

994. 

Ueorgius dux Saxoniae, Heiirici frater mittit Petro Panlo 
Vergerio summam petitam pro disponsatione. (V. num. »85, 
■isB.) (L IX, 00.) 

Autheuticum inc. : „Accepimns litteras quibug dominatio vcatra 
nos submonet ut quamdiu de remittenda summa quam frater 
noster . . Dresde, 1*> kal. augusti <is iulii), 15:54." 



Kegesta per compendium latinc exhibita epistolarum veneti 
senatus ad Franciscum Contareiium oratorem ad Ferdinandum 
regein, a die 20 novembris, 1534 ad diem .10 niartii , 15:50. 
1.1. VII, M>2, f. -2— 0 j 

Commissionem oratori datam de solitis cum rege, farnilia, 
proceribus officiis: gratulatione ob uuptias archiducissae Annae 
cum duce Bavariae; rebus in conventu tridentino dcfiniendis; 



Digitized by Google 



707 



materia loci nuneupati «7 Snprii, ni/irisahis, eoiifirmatione pa- 
cis cc, excipiunt epistolae rcferentcs conveiitui tridentino missos 
Joannem Dclphraum et Andream Ruheum a secretis, quibus data 
facultaa nititicandi sententias Tridenti factus 1C iunii, cum reser- 
vatione recuperandi Bcllogradum et Castrumnovum a ducibus 

1 Saxoniae; qnosuper proposito plurieseumoratore actum. InstetCon- 
tarenus liltertati donandos fmtreiu Augustinum et .loannem Petrum 
de familia Antonii (iritti (V. uuiu.'.i4.-, «149,903, 081); dissidia cotn- 

i ponat super domibus quas Theupolus Uradiscae pussidet, ac salinis 
Augustini Cfuirini iu territorio tergestino positis; damnis a comite 
1'etro Crussich de Clissa Tragurio illatis; violentiis quibus capi- 
taueus Uradiscae Aloysium Grimaui Aquileiae potestatcm perse- 
eutus est, et Nicolaus Kauber capitaneus Tergesti liabitatores 
villae Cervicalis in Histria gravahut ; vectigalibus abrogandis supcr 
bobus ex Hungaria, ferro ex Villaco, iisque Aquileiae innovatis 
Demuni mandat senntus gratulationis ofticia regi deferat ob ca- 
ptam lioletam. expuguationem Tuneti, fugam Harbarossac; doleat 
de morte ducis Mediolani, gratam habeat invitationem suscipiendi 
de sacro fonte infantem regiuae, eique mille ducatorum munus 
iwrrigat. 

Epistolas octodecim a die prima iauu;irii ad quaitam martii, 
• l.*>3.*>, utpote res Hungariae spectantes, protulit Joannes Nagy 
volumiue tertio operis: '.Magyar Tortenelmi Tar.' Pesten, 1857, 
p. t>2-ll">. 996. 

Kegi>sta Iitterarum numero c*>ntum quinquaginta Fnincisci 
Contareni senatui veucto oblatarum a die -_';s novembris, i:>34 
ad secundam aprilis, 15HH, lere omuium ex Vindobona. (I. VII, 
80.», f. 18— 1JW.) 

Orator die quarti uugusti anui l.*i34 dectus, evtretno no- 
vembri per Sacilum, Vennuium. Villacttm. Feldkircben, Sanctum 
Vitum, Frisacum. Vindottonum conteudit. Primis statim epistolis 
rcfert de jtonte Lednte iu Foroittlii refieiendo : episcopi banilter- 
gensis in Villacnni iuribus, quae c;u>sar sibi pecunia rc<Iimenda 
stud-bat; de Villiico iam liammis «ombusto ex diris cardinalis 



liai. 



Caietani. liiodo innovato; de ferro ex Carinthia cui vectigal a 
Venetis impouenduni ceuset. Die decembris decimaseptima Vin- 
dobonam adveniena stupet spectaculum sihi a rege datum cursus 
in trahis lubricis; mmtiat partum reginae et dona huic oflerenda; 
Ferdiiiandi liliain nuptam duci Bavariae; acta Monasterii per 
Joannem de Leyden smtnrrm, ac indolem et formam eius salvus- 
i eonduetus. ltelei t plura de Hungaria: internecione Alojsii (Iritti; 
Augustini Musei Vindobonam adventu: Turcarum imperatoris 
legatione ad Ferditiaiidiini ; comite 1'hilippo, palatiuo Rbeni; 
Antonio Verantio: Hieronymo Adorno ticinensi, medico Joannis 
reuis Hungariae; Joanne Faber episcopo viudobonensi , quem 
nuiunie laudat; Hieronymo et filio Vespasiano, iadertin», 
res bossineiiscs negotiantibus ; Luthero adhaerentibus. Festive 
deticribit regis Fcrdinandi palatium Neostadii, solemniores ac fre- 
queutes aulae vcnationes. puhlieas iurrstiturus ducum Saxoniae, 
Vittembergae et Luneburgae. Plures ex epistolis datae sunt 
Joanni Delphiuo, Andreae Kuheo a secretis, Mario Savorgnano, 
Matthaeo Avogaro Tridentnm pro Venetis ad conventvun pro- 
feetis, res politicas, praesertim vero quaestiones de restitutione 
Bellogradi et Castrinovi in Foroiulii agitantihus. Sub initio octobria 
anni i: V>:> grates agitsetiatui ob redditum ei pennUsum; ianuario 
usque martium regem Salishurgum et Oenipontum comitatur, 
quoadusque, Carolo Capello sticcedente, primis aprilis diebus Ve- 
netias reddit. Omnia in libro manu oratoris exscripta. »97. 



15 35. 
~26 «prilis. 



21 



Coufirmatio foederia hononiensis anni 1.VJ9. <L. X, 309, n. 43.) 

Inc: ..Carolus . . Quum superiori anno 1329, die 2.'? mensis 
decembris in civitate bononieiisi iuter felic. record. Clementem VII 
pontiticein ac sereniss. principem Ferdinandum . . . Barcinone, 
26 aprilis, I.V!:V" 998. 

Ferdinandus Romanorum rex capitaneo (iradiseae ac capitaneo 
ad S. Vitum in Flumine praecipit ut nocaswne alicuius insueti 
de quo Veneti gravabantiir , illud abrogent. ac illico 



Digitized by Google 



709 



1535. 



21 



26 luiui- 



11 iulit 



;:<» I 



1R35. 



imtroant num vectigalia imposita nova sint aut de antiquo 
servata. (I. VII, 802, f. !)2-93.) 

Inc. : ,.Commi8sarii nostri cause restttutionis venetice nos 
inter alia fecero oertiorea Venetos se aggravaro . . . Vienne, 
'21 niaii, 1535." 999. 

Bernardns Clesius, episoopus tridentinns respondet Joanni 
Eckio, sacrae theoiogiae prolessori, uhi eril , super quibusdani 
quae ab eo petierat. (L. IX, 06.) 

Inc : „Binas vestras 25 preteriti et 4 maii datas eo- 
dem accepimus tempore. Ad prinms parum est . . . Vienne, 
21 maii, 1535." 1000. 

Paulus papa III laudat Joannem Eckium de praestitis in 
fidei catholicae emolumentum. (L IX, 08.) 

Inc: „Littere tue nobis fnerunt gratissime. Non solum 
quod nobia id quod alioqui eiploratoni habueramus . . Bome, 
26 iunii, nas." 1001. 



Compositio Tridenti die 17 iunii anni 1535 facta inter Fer- 
dinandum regem Bomanorum et rempubticam venetam super 
posseasione locomm aliquot et iurium inhaerentium in Foroiulii. 
(I. VII, 785, f. 1G2— 185; 1217, f. 38—04.) 

Controversias de ea re usque a saeculo decimoquinto inter 
duos principes austriacum et venetum obortas, Gradiacae Fori- 
iulii die 12 novembris, 1533 tollendi causa ab utriusque procu- 
ratoribus conveutum e*t. Cuin vero principes super compositione 
approbanda dissiderent, die II iulii, 1535 statutum ut quae unua 
et alter approbaret obtinerentur , caetera agentibus definienda 
mandarentur et quidem Sigismundo de Thuuo, Baimundo Doriro- 
bergo, Autonio Quetta, Nicolao Basileo, Petro Aleiandrino, Hiero- 
nymo Thoner, Hieronymo Attliimo ei parte archiduciB ; ei Vene- 
torum Andreae Bubeo, Joanni Delphino. Jacobo Florio; iuris- 
consultis adhibitis pro rege Hieronymo Blndumgo, pro Venetis 
Matthaeo de Advocatis, mediatore iurisconsulto et senatore medio- 
Abh. d. 1EL Cl. d. k. Ak. d. Wii. IX. Bd. III. Abtb. 90 



710 



I53V 



lunensi Ludovico Porro. Longi dissidii causis et historia enar- 
ratis, enuntiantur primum quae sponte conventa sunt, dein quae 
loea et castra reatituenda, quo modo patriarcha aquileiensia ad 
civitatem Aquileiae redintegrandus sit, quo iure loca, domua, 
possessiones, affietiis, census, molendina, salinae, nemora, pisca- 
tiones. venationes ec quibusdam personis nominatis vel institutifl 



ComjMsitio vel settttntia, uti appellant, sic incipit: „Cum 
ad tollendas controversias quae in conventu tridentino coram 
magnificia arbitris et snperarbitro inter sereniss. Romanorum 
regem ..." . 

Uterque codex haec diversa mana habet sub fine: „Pre- 
niLssam sententiam arbitrariam oontentam in foliis . . presenti 
imputato ego I^onardus Agricola notarius utinensis coUegiatuB 
accurate descripsi ei alio exemplo inserto in libro 
manu s. ip. d. Antonii Belloni notarii itidem 
me existenti et in fidem cum signo subscripai 
die ultimo aprilis, 15« 1." — Codici altero f. 72—74 
inest epistola a quodam imperatoris mintstro data oratori veneto 
in idem argumentum: ea inc: „Sacra rom. tnaiest. . . iussit 
indicare et referre magnifico domino oratori Ul. dominii Venetiarum 
quod . . Vindobone, die 4 deoambris, 1550." 1002. 



tioleUe expugnatio. (1003—1005.) 

Duci Mantuae eius ad caesarem legatus Joannes Agnello 
refert de iis quae in expugnatione Goletae exercitua praestitit, 
et de coeptis Tuneto oppugnando usqne a die 4 iuliL (L. VII, 
877, f. 216-217.) 

Inc. : „Xon dir6 a vostra eccelentia particularmente tutto i 
quello che sia acascato fra questo esercito . . Goleta presso 
Tunisi, 14 luglio, 1535." 



Digitized by Google 



1S34. 



ISM. 
98 mUi 



,-/ .! ,.{■ 

.#",*.| • 

i ■ • • . 

I "n, JV ?. ■' 

'/•••/ / '■' - 



lii ••• . - / 



-■■ f 



Carolus imperator narrat Ferdinando Romanorum rajri ea quae 
Africae etpeditionem obtingunt ab expugnatione Goletae ad 
dietn vigeaimam secundam ialii. (I. VII, 802, f. 104-105.) 

Inc.: ..Postquam vos de occupatiooe Golete oertiorem reddidi, 
ut mihi in animo erat vereus Tunurium ire. . . Datum Tunisii, 
•23 iulii, 153.V 

V. HJornwpondemt des Kaisere Karl V, mitgetheilt von 
Dr. Karl Lanz/, t. n, p. 18« -904. 1004. 

Goeptum expeditionis tunetanae a Joanne Arabrosio novarienai 
de Viglevano, a secretis marchiouis Finalii descriptum. (I. VII, 
312, pag. 63.) 

luc* „Correa Yt 
Sultan Suliman iniperatore de' Turcni cum potentia 
ftnit: „et se non sera (Carolua) impedito da altri, 
oerti de br«vi veder io effecto de queata aua sancta volunta." 

Auctor qui sub fine fatetur vidiaae quae enarrat: „mi ho 
trovato preseote a tutta queata impresa et cum logio mio veduto", 
ab expeditione Hadriadeni Barbarossae ortus, ingentes caesaria 
ad beUum apparatns belle exprimit (p. 3-15); inde sub diarii 
forma, quae evenerunt usque ad imperatoris reditnm Neapolim 
(25 novembris) singulatim enarrat. Extremo rolio extant deli- 
neatio Tuneti et quae 



II 



Orator apnd Ferdinandum regem venetus el significat 
tum senatum, etei sententia tridentina ae laesum sentiat super 
facto Bellogradi et Castrinovi, commbusse Joanni Delphino 
ut eam ratificet et approbet; dimcultatea vero residuas ad rem 
bene coinponcndam e medio tollat (T. TO, 802, f. 98.) 

Inc. : „IIlustriss. dominium vcnetum audita pronunciatiooe 
sententiae facte . . Vindobone, m. augusto, 1535. 1006. 

Philippufl, comes palatinus Kheai, inferioris ac superioris 
BaTariae dux plura de concilio eogendo Paulo papae TII scribit 
(L. IX. 68.) 

90* 



712 



Idc: ..liediit rarsus ad uos saiictttatis vestre nuncins dominos 
Hetrus Paulug Wrtrerius, qui post dili^enteui suam admonitionem, 
qua nos ad futurum concilium . . Kx arce mea Uruklangenfeld, 
i Ifi I 1007. 

,ii»intiT nuur.il 
1585._ 

Wi 



NOJ 

| |l /rtfl l)i«it<i|ll I 

ins et consuetudinem in Istria . 



Mootobri*. 

t«w mm>>M| . rtft 

".«tlUlloV ftitllM 

."••)n]r,/ i.im «.i«n.i| 
Ihiil. <iV •)I.ji» .( 

IUi!'-!J. ■/ r;,.-ti|Kn 

-fcft fiujji'1 ofM 

.«IMM 

30 novembrit. 



Capitaneus 1'biini plura refert super dissidiis circa coniinia 
in Histria, Venetoruin ex |>arte Pigmenti, Austriacorum ex parte 
Pisini et territorii de Wolmbrod usque ad Waruth. (I. VII, 
802, f. 120—121.) 

Inc. : „Capitaneus Pigmenti Venetorum subditus. contra omne 

m. septembri, 1535." 1008. 



Ferdinandus rex queritur cum PetroCrusich quod pacem cum 
Tumis compositam et lionae viduitatU offida cum Venetis asper- 
natus, raratuuiim spalatensem ex tSibenioo venientem, septeni 
necati* bominibus rit aggTeeMis, ac equos caeteraque ad castrum 
-eBmnse ahlata restatuere denegaverit; unde mandat ut illico 
na illata renciat, ac in posterum qualibet simili violentia 

eat. (I. VII, 802, f. 113.) 
Inc: „Kxponi nobis fecit tllustriw. venetum dominium per 
oratorero suum hic apud noa . . Vienne, 25 octobr. , 1535." 

1009. 

Idem eidem praecipit protinus restituat mille boves, centum 
equos, quinque millia aliorum pecorum Morlachis ablata in looo 
Spico. (I, VII, 802, f. 119.) 

Inc. : „Proxime elapao men9e octobri super quercla ill veneti 
dominii coram uobis . . Viennae, 30 nov , 1535." 1010. 



11 decombrii. 



iMMl| 



Idem Paulo papae III eniie laudat Petrum Paulum Ver- 
gerium pro legatione sua in mgotio concilii , eumque rerum 
germanicarum ita expertum ut nullus aeque idonens ad id offi- 
cium esse powit. (I. V, 65.) 

Inc: „Kediit ad nos sanctitatis vestre nuncius rev. Petru9 
Paulus Vergerius a legatione sua . . Vienne, 11 dec., 1535." 

Epistolam idem Vergerius sua manu scrijisit. 1011. 



> 



Digitized by Gc 



713 



1424-1&35. 







1535. 



12 d«cembria. 



• < l. 



Ferdinandus rei Romanoram eputola. manu Christophori 
C&etilegii a secretis eius hisp&nice deacripta, Martino de Salin&s 
apud imperatorem agenti l&udat Bomam prorkisciseentem Petrum 
Paulnm Vergerium, quem pro opera strenue in 
bita circa cmcilium coyendum, pontifici per 
dari desiderat. (L. IX, 68.) 

Inc: „Pedro Paulo Vergerio, nuncio de 
padre, que era ydo por mandado . . 12 dec., 1535." 1012. 



Scripta pler&que tum autheutka, turn per exempla, annis 
1424 — 1535 qnoad Bellogradum et Castrnmnovum in Foroinlio. 
(I. VII, 802, foL 98, \02, 10», 114; 994, folia 85.) 

Anno 1498 Leonardns cmnes (Joriciae cesaerat Cormona, 
Bellogradum. Castrumnovum ac iura in Quadruvium Maximiliano 
regi qui statim duci Saxoniac, annorum imperialium in Foroiulii 
duci , pro debitis quinque supra sexaginta millibuB raincs , ea 
loca obligat. una curn futuro Ooriciae dominio. Ea retinuit dnx 
Saxoniae usque ad annum 1507 quo, Leonardo vita fnncto, comi- 
tatus floriciae Maximiliano est assertus. Anno 1508 Veneti, 
pulsis Constantino Hernici et Francisco Houer Castrinovi et 
Bellogradi dominis, ea reeeperunt; piiulo post caesarei Castrum- 
novum comitibus de Strassoldo, Bellogradum Brunoro de Portu- 
naonis tradunt, donec Veneti iis anno 1514 ex integro potiuntur. 
Etsi iu conventibus Veronae et Bruxellarum nulla qnaestio de 
actis interesset, immo in vonnatiensi (a. 15J1) eorum looorum 
doroinium Venetis assereretur, exorta postmodum lis de ducis 
Saxoniae iuribus vindicandis. Ke in conventu tridentino (a. 1 535) 
agitata, legatis veneti* .Toanne Delphino, Mario Savorgnano et . . 
Avogadro praesentibns, iudicee arbitri conutituti aententiam dicnnt 
Venetis contrariam : eapropter reepublica mandat legato Delphino 
ut eam sententiam ratifiret et compositionero amicabilem pro- 
ponat, quam, oratoribus caesareis id abhorrentibus , minime con- 
sequitur. Senatna venetas oratari suo Vindobonae, Francisco 
Coutareno, rem cum auHa regia trnctand&m praecipit Liquet ex 
actis in consiliis oblata quinque millia 



714 



U24— ir,36. 



Miftfl..' ■UlJl. t 

*htti< >h *U oinl 



llll 



■ i. •unnMr, 
>• '.iv.l 



., .. . ■ II 



a Venetis duci Saxoniae solvenda. Actus »22 maii, 154.3, ut 
infra, innuit quacstionis solutionem dilatam. 

Codex octingontosimun secundus continet commercium episto- 
laram oratoris veneti ad rejjem ea de re : documenta habet alter 
quae per summn capita enumero. 

1. Instruraentum qno Henricus comes Ooriciae et Tyrolis, 
tanquam maresealus dominii venoti, penuflexus coram duce Vene- 
tiarum, in sUKJjestu de rxtra errlesiam d. Marci intcr jiortum 
mtnpwm rt fMirtitni udnrsus marsariam, recipit pro se et fratre 
Mainardo feuda quae ipse et projjenitores sui a camera aqui- 
leiensi (modo venet») tenuerunt. 1 novembris, 1424 (f. 83— 85). 
V. 'De Rubois'. Monum. aquil. ool. 1045; fandidu»'. CommenL 
aquil. lib. VII. p. <>!>; Muratori' Script. rer. ital. tom. XXII. 

2. Quidam venetus a secretis nuntiat Catherinae r nmitii—n 
Cillii bcne a senatu exceptum Theodorum eius nuncium. 1 3 iunii, 
1472. (f. 53.) 

3. Cum Catherina comitissa Cillii dono dedisset fratri despoto 
castrum coemtum Hellogradi, eique praefecisset capitaneum Oli- 
vinum, ut fratrem caocum, dum in humauis ageret, ab insidiis 
comitum Goriciar dcfonderet ; senatus venetus , apeciae tutelae, 
praecipit locumtenenti Foriiulii ut, Olivino remoto, castrum ad- 
ministrandum insumat ac redditus ex integro comitissae Cillii 
exsolvat. In rogatis, die 25 augusti, 1477. (f. 54.) 

4. Instrumentum quo Catherina coimtissa Cillii degens nunc. 
in partibus Turairum . donat Matthaeo Spundonino equiti et 
coniiti palatino, oh amorem nepatis sue, uxoris dicti Matthaei 
castrum Bellojfradi (^onntantinopoli, 9 dec., 1488. (f. 56— 56.) 

5. Constantinus Heruiei postulat sibi dari a rege Romauorum 
ius redimendi aliquot castra comitatus Ooriciae — Oeniponti, 
19 martii, IAA2. (f. 47.) 

ti. Communitas Civitatis Austriae refellit rationum momenta 
quitms LudovieU8 Porro iudicaverat nuiium /trnitus in nrcem 
Tutmini nolris ius compeirrr. 22 novomhris. 1533. 



1424— 163V 



715 



7. Joannes Fridericus et Joaunes Josephus Strassoldo senatum 

venetuin rogant ot ipsis doininium Castrinovi ex iustitia asserat, 
j quod castnun anno 1476, die 19 aprilis a Leooardo comite 

liorkiae Soldooerius et (kloricus de Strassoldo coemerant. Cum 

vero anno 1490, eis deranctis, Ijeonardus rem divenditam sibi 
( violenter arripuisset, ideoque Joaunes et Fridericus Seldonerii 

nlii a caeaareis (post provi*>rem venetum Ceorgium Cornelium 
, domiuis), pretio octingentoram florenorum aureorum de Bens, 

rediniissent , ii instant ut iura propria in integrom vindicentur. 

15:15. (f. 13 14.1 

6. Forma deveniendi ad executiouern restitutionis Castrinovi 
, et BeUogradi. (f 31-3:'.) 

9. Marinus Savorgnanus depntatus ad conventum tridentinum 

mittit legato veneto Viudobonam, canceUarium suum qui de actis 

referat. Iridenti, 20 aprilis, 1535. (f. Gl.) 

iu. Joannes Delphinus nuntiat senatui, poot arbitrorum sen- 

tentiam ante tres dies missam, sibi esse nuntiatum oaesarem cum 

duce Saxoniae res conciliasse ita ut unuir. ex castris det armorum 
| duci Martino Spuch, alternm Kaiuiundo Doremberg. Tridenti, 

22 iunii, 1535. (f. 12.) 

11. Seuatu» veuetus maiidat legato Joauni Dandulo ratifioet 
seutentiam arbitrorum TridentL In rogatis, 5 iulii, 1535. (f. 48.) 

12. Epiatolae tres Joannis Deiphini legato veneto Vindobonam 
missae diebus 21 aprilu, a et 30 iulii (1535) in re Castrinovi 
et liellogradi. (f. 62 - 03, 65.) 

13. Marinus Savorgaaous Venetiis, oratori veneto Viudobonae 
gratulatur quod quaestionem Castriuovi et Bellogradi ab eo de- 



1 4. Commissarii regii coram senatu veueto conqueruntur quod 
quindecim dierum apatio Venetiia steterint quin negotiationi pro- 
positae post sententiam arbitrariam principinm datum sit [t 33.) 

15. Seuatua respondet oratorem caesareum negotium Castrinovi 
et Itellogradi expediendum insumpsisse. De quinque cooventibus 




Venetiis, 24 rolii, 1535. (f 61, 65.) 



Tridenti habitis disseritur. (f. ;i4 — 35.) 



TlG 



1638. 



,itJlL:'i- 



. • 



1536. 



17 



i.- . • lUfc !•-••'[: 



16. Joannra Delphinus a conventu tridentino redux refert 
senatui veneto quid egorit non tantum in re Castrinovi et Belle- 
gradi, sed etiam de dissidiis ob confinia Isontii. (f. 59—60.) 

17. Kex Koraanoruni nuntiat legato veneto Castrumnovum 
et Bellogradum per arbitros tridentinos Saxoniae electori adiudi- 
cata, ex huius ccssione sibi obvenisse: ubi Veneti uliquid iuris 
in ea prctemlunt. ad caesaris liberum arbitrium ae referant. (f. 1.) 

1 B. Orator venetus rogat regem sibi dari eius cessioni* eiem- 
plum Venetias ad senatum mittendura. (f. 10.) 

19 Oblata a veneto legato Vindobonae oompositio amicabilia, 
qua propositum quinque millia florenorum rainensium tantum 
duci Saioniae solvenda, quod Goritia et Cormons in pignoratione 
Maiimiliani comprebendantur. (f. 23.) 

•20. Kranciswis Contarenns orator senatui siguificat dominum 
de Granvella sibi communicasse epistolam (ma pcr esser in 
Unt/tta franccsc non jtoti cusi jtcrfettamenie intender) qua 
caesar post sententiam arbitrariam inuuebat di rimeiUre la 
difpeulta di Heltjrado e Vastclnuoro a sua cesarea tuaesta. 
22 septembris. 153.7. f. 1H.) 

21. Consultatio Vonetorum de natura pignorationis Caatri- 
novi et Bellogradi. (f. 25—27.) 

22. Quacrttio proposita utmm in pignoratione facta a caesare 
duci Saioniae, Oontia vel ternum tantum castrum, Bellogradum, 

22 maii, 1543. 1018. 



Quidam epistola nobilibus viris . . . refert Carolum impera- 
toram Tuneto reducem, ea ipsa die ooraiu pontifice, cardinalium 
eolkgio, praelati», principum legatds, orationem habuisso qua con- 
Tocationem gmeralis concilii ac bullas eapropter celeriter appa- 
randaa urget. (I. XI, 86, f. 56 6«; aO, f. 62—82.) 

Inc.: „Havendo la cesarea maesta deliberato de qui partire 
domani al tutto, questa mattina si e trovata alla presenza della 
santita . . Roma, 17 aprile, 1536." 

Quae perieula christianae religioni instout ci mora, caesar 
quotjdie magis ingravescentem ac principum 



Digitized by Google 



717 



dissidia praecipue incusans. Cnde oceasione arreptii, qnid ille 
pro pace, quid contra Galliae rex egerit, probat. Tota fere ora- 
tione caesar in eo est nt, exemplis allatis. evincat regem Galliae 
malis artibus semper paci obstitisse. 

Auctor uddit sub fine. postridie eins diei, regis Galliae legatos 
caessarem conveni»se. rogaturos num consulto belli singnlaris 
(duelli) cnm Francisco II propositionem coram pontifice attigerit. 
Eadem die impenitor, postqaam pontificom et cardinalem Far- 
nesium munitice esset largitus, bora decimanonn Montemrosolum 
versus inequituvit. 1014. 



1536. Renovatio et approbatio fooderis initi et pacis, post obitum 

10 februwio. ducis Mediolani, per illustriss. dominium Venetiarum. (I. VII, 
7S5, f. 1 86— 187; 1217, f. 70-71.) 

Quod foedus Uononiae die 27 decembris anni 1 52'.' per- 
cussum. post mortem Clementis papae VII Barcinone renovatum, 
idem post mortem ducis Mediolani, Neapoli, die 10 febmarii, 
1536 approbatur. 

lnc: ..Cum de anno 1529 die 23 mettsis deeembris in 
civitate Bononie pax et fedua . . . Neapolis ec. 

Protulit Sudendorf 'Itejristmm oder morkwurd. Urkunde fflr 
die deutsche Geach.' vol. III, p. 213 215. 1015. 



Ntcolaus Visentinus (Hallis. vitrarius) supplex Ferdinandttm 
deprecatur ut per venetum oratorem Franciscura Couta- 
renum impetret relaxationem aflinis sui» Danielis Zabarella iam 
viginti annos carcere Venetiis detenti , eo pacto ut salvoconductu 
per integrum annuin ad res suas curandas obtento, postmodum 
relegationis |voenam in insula ultra mare sustineat. (I. VII, 
HOJ, f 1HU.) 

Inc: „Sereniss. maieatatem buroilitor certiorem facio, quod 
Daniel Zabarella ex Padua, aftinig metu . . ." 

Kaymandu* regius consiliarias epistolam hanc mense martio 
dat oratori Contareno ut Venetiaa ad senatum mittat. 1016. 



Abh. <L in. Cl. d. k 



: Ak.d. Witt.lX.Bd.in Abtb. 



91 



718 

1636. 

, , 

1536. Compendium rdationis Marci Antonii ConUreni, Venetiis 

mtnse iulio. in senatu reciUUe mense iulio anni 1536, cum redux a lega- 
tione apud Carolum imperatorem esset. 

Inc: „ . . . che sua intentione era di dire le eose piu 
imporUnti della buu legatione. kusando le altre a dietro . . . 
luglio, 1536." 

Marcus Autouius Contarenus die 16 iunii, anni 1531 apud 
imperatorem iniasus, ea legatione sex supra quinquaginU men- 
< sium spatio functus est. Etsi pigeat plura oblirioui mandasse 
quod litterarum regosU, ante discessum Africam versus, igni 
traderet, ne in aliena* inonus excideront, Umeu ternum egregium ' 
imperatoris facinus, uempe in Hungaria contra Turcas, in Iiar- 
baria et in Gallia describendum ab origine sumit. Quoad primum 
narrat meuse febrnarii anni 1532 Ticini adiisse imperatorem, 
l qui ingentes belli apparatus ad Turcas ab imperii linibus arcendos 
cogebat; Tunas terrore perculsoe ab Uungaria deseivisw: impe- 
ratorem per Forumiulii, Mantuam et Jauuam, inense uovembri 
eius auui Hurciuonem triumphi ritu contendisse. Quoad alterum, 
disserit de maxima elasse quain caesar ornandam ab autumno 
anni 1534 ad aesUtem anni 1535 sumpserat; declarat quomodo 
GoleUm die 8 iulii appulsus duobus mensibus, pluribus obsUn- 
tibus, vtetoriam retulerit, quam successu Tuneti absolvit. Extre- 
mum quod attinet, id essc imperatori cousilii Oalliam armis 
contondere, ne Oallus aeque armia potens imperio nooeat Haec 
eicipiunt notitiae de gravioribus inipensis ab oxcrcitu et prae- 
sertim a classe imperatori illatis, de equitum ordinibus et auri 
copia ex Peruvio in Hispania, sumptu domus imperialis, caeaaris 
morali caractere et bona in Venetis voluntoto. 1017. 

■ 

Ferdinandus rex Paulo papae III Vergerium episcopatui 
instinopoliUno promovendum oommendat. (L. IX, 68.) 

Inc. : ,,Venit huc fama quod vacaverit episcopatus civiUtis 
Juatinopolis, que eet patria . . Hyspruch, 12 aug., 1536." 

Membrana auth. edita est in 'Principum austriacorum epi- 
stolae.' — Venet. 1856, 4«. 



12 nugusti- 



Digitized by Google 



719 



36 tu«rMti. 



Die 4 maii 1536 Vergerius episcopus 
dictus, 6 9ept«mbris eius anni, Justinopolis. 



in Croatia 
KUS 



Idem denuo pontifici Vergerium 
triennio nuncii merita depraedicat, (L. IX, 68.) 

Inc: ,,lamdudum optavimus nobis occasionem dari qua po- 
rev. devot. sincere nobis dilecto . . . Insprugg, 
26 augusti, 153.")." 

Membrana originalis edita in 'Principum' ec. ut supra. 101». 



Idem Ambrosium Keealeatum primarium pontificis a secretw 
rogat ut Vergerio in adsequendo patriae suae Justinopolis epi- 
scopatu adiuraento esse vellit. (L. IX, 68.) 

Inc: „Cum non ignoremus vos multura et gratia et auclo- 
ritate vestra valere apud sanctiss. dominat. . . . Insprugg, 
26 augusti, 153G." 

Kditam leges in 'Prmcipum' ut supra. 1020. 

Ternum italnm epigramma (sonetto). versibus similiter desi- 
nentibus, Carolo ex Italia, post copias in (lallia fusas, Hispaniam 
novembri anni 1536 revcrtenti.. Primum habet auctorem ano- 
nymum; alterum Hannibalem Caro; tertium Laurentium Medicem. 
Secundum in caesaris laudem, iam typis editum incip.: „Dopo 
tante onorate e degne imprese"; quae supersunt ,.Dopo si triste 
e scellerata impresa", contumeliosa. (I. VI, 128, f. 80—81.) 1021. 



Ferdinandns rex cardinali Laurentio de Campegio. episcopo 
praenestino commendat Vergerium episcopum iustinopolit&num, 
Homam propediem reversurum, quem in rebus suis apud pontificem 
adiuvare velit (L. IX, 68.) 

Inc, : .Jntelleximus rev. devotum 8incere nobis dilectum . . . 
Vienne, 10 dec , 1536." 

EdiU eodera opere. 1022. 



•1* 



720 







Succcsso delle cose truttatc dopo la inorte di Franeeaco Sforza 
duca di Milano, eou Carlo V et altri principi pcrteneuti a quel 
stato. (I. VII, 785. p. 210— jr>4: 1279, f. 150-220.) 

Iuc. : „Morto il duea di Milano, di subito il contc Masfd- 
miano Stampa che era eastellano per uome di esso duca, dichiaro 
di tencre e»so castello . . " 

Francisco Sfortia demortuo (autunino anni 153:0, Paulus 
prognatus Neapolim ad imperatorem pro ducatu adipisccndo 
contendcns, Florentiac propinato voueno ah Alaxandro Medici, 
uti creditur, oeeubuit. Maximiauus vem Stampa Mediolani ca- 
struin, quod pro imperatore tenuerat, Antonio de Leyva guher- 
natori dcsi^nato ccsRit. Haec inter Carolo V Neapolim ex , 
Tuneto redeunti plurimorum principum legati, quos inter quatuor 
vencti, ohviam proeesserunt. vietoriam gratulaturi. His caesar 
foedus oh morteni ducis Maliolani interceptum renovandum, 
antequam de novo eligendo ageretur, propouebat, quod, ctsi non 
aperto sennoue. facto tamen renuehant. Quid pontifex, rex 
(Jalliae, Fcrdinandus rex, Veneti egerint ut novus dux Medio- 
lano daretur, quomodo in eo renunciando sententiae disereparent, 
dum in alhum tilii regum Homanorum et Lusitaniae ac duces 
aurelianenses et aiigoulemenses referehantur; quam partem Veneti 
( amplexaudam insumerent , consiliis in senatu frequentibus toto 
anno l.j:iti, plurihus in tractatione disseritur. 1023. 



Venetiia iu Senatu dlsputatur num caesari aut ttalliae 
regi adhaerenduiu (1024-1026). 

Oratione di Alarco Antonio Corner al senato nella quale 
consiglia a continuare la confederatione con cesare, et non atten- 
dere alle proposte fatte dal re di Francia, d'entrare con lui in 
lega. (I. VII, 783, f. :!0S-312.) 

Inc: „Chi consiglia le cose gravi et importanti deve portar 
lanimo in modo libero da tutte le 



Digitized by Google 



721 

1536. 



Eiponit auctor refutauda quae a Gallis, publicae violandae 
fidei gratia, proponuntur, ideoque uee bellum Carolo V indieen- 
dum, nec pacera cuin SoLiinauo servandam, quanquam sint qui 
id consukut niinio Turcarum metu perterriti- proavos reipublicae 
fines utique propagasse, armisque obteuta tenuisse, pronepotes 
vero teiupornm augustia coactos. Havenuain et Cerviam poutilici, 
loca in Apulia imperatori eessisse: non arrois, sed artibus in 
praesentiarum Veuetis dimicandum: caeteros Italiae principes iu 
eos concitaturos foodus cum (Jallia, quae, mediolanensi ditione 
sibi subdita, amicos desereret (juod denique accedit paci cum 
Carolo V tenendae ait esse Hi>llum in Turcas, cni fovendo minime 
conferunt dis*idia principum cbristianorum et Galliac lonjrinquae 
volunta». plurimum vero imperatoris poteutia ac eadem cum 
Venetis remm conditio. 1024. 

• 

Oratione di Lmmrdo Emo uel senato. nella quale consiglia 
a procedere liscrvntainente nel rispondere al re di Francia intorno 
alla projwsta della lega. non esclndeudolo affatto d'ogni speranza. 
(I. VII. 7S:i. f. 312—315.) 

Inc: .,Ho osservato nella lunjra et onnita orationc de m. Marco 
Autonio Cornaro che per ritrovare materia d'impugnare . . ." 

Auetor Marco Antonio (,'ornelio contra Cialliae rc^em oranti 
I in senatu rcspondet propositum focdus uon manifeste refutandum, 
quod eo modo 1'rancisci indijrnatio in Venetos conversa: parcius 
' re, verbis generosius cum Gallis procedeudum, quibus non animus 
hostilis aperiendus, sed potius indicandum quae caesari ofrkia 
praestanda sint. co mapis quod ruinores in vuLjrUK prodierint 
Carolum et Franciscum foedus Venetis exitiale inituros. Ancipiti 
Venetnrum consilio regis iter retardatum iri. sumptibusque parsum 
quos copiae ei pactLs eaesari suppeditandae et in Turcas iussae 
reipublicae inierent: hanc illud magni interesse ut Gallia et 
imperium aequa lance ad trutinam revocentur. quod pluries a 
Venetis iam praestitum. 1025. 




722 



1637. 



1537. 

18 iunii. 



Diseorso d'ineerta persona che si finge d'esser cittadino e 
consultore veneziano, se la Hignoria di Venezia deve coUegarsi 
col re di Francia, lasciando l'amicizia di (arlo V imperatore, 
fatto in tempo che Janusbey, ambaeciatore turco si trovava in 
Venezia. (I. XI. 2, f. 158-180.) 

Inc : „t'osa molto nuova e strana mi pare, sereniss. prin- 
cipe, che ogni giorno si ritorni a prendere per mano . . .'• 

Cum .lanus bey Tnrcarum ad Venetos legatus, reipublicae 
primoribus suaserit llallorum regis propositum fc*dus caesaria 
amieitiae esse anteponendum, Caroli V historia univeraa ad tru- 
tinam revorata nititur evincendum nihil reipublicae tutelae ac 
dignitati magu» conferre quam pacem cum imperatore con- 
tinuatam. 1026. 



Suinmariuro treguae initae Siciae inter Carolum V et regem 
Fraueiae. de anno 1537. (I. VII, 417, p. 40.j— 406.) 

Inc : ..Tregua per dieci anni in amplisaima forma, per tutti 
li lor sudditi. . ." 

Documento induciarum decennalium die 18 iunii anni 1537 
pactarum inest tantum elenchus statuum indnciis conclusorum. 
V. num. 1033. 1027. 



Monita «ardmali Alexandro Farnese ad Carolum eaesarem 
in <iallia. anno 1537 deputato a pontifn-e data. (I V, 62, 
f. 153-1G9.I 

Inc. : ..Monsignor rever. legato deve andar diritto a ritrc- 
var il re dove sara. et perche non essrndo ancora arrivato l'im- 
peratore ..." 

Paulus III cardinali nepoti commendat: (ialliae rcgi (qucm 
statim invisat) referat se nihil in ea legatione acturum. nisi 
eius nutu ; eadem caesari repetat ; gratuletur utrique de bona 
voluntate in pacem componendam et erclesiae bonum promo- 
vendum; aaserat de animis utriusque concordibus nec dubium 
quidem inesse pontifici, quem eorum votis obsequentem habent 



Digitized by Google 



723 



1M7. 



j urgeat contiuuationem generalis concilii; in Nicaea propouita 
flrmanda curet. 1028. 

1537. Couailiuni cardiualium Casparis Contareni, Jo&nnis Petri 

Caraffa, Jacobi Sadoleti, Reginaldi Poli; ac praelatorum Friderici 
Fregoso, Hieronymi Aleandri. Joannis Matthaei Giberti, Gregorii 
Cortez. Thomae Badia, de enieiidanda ecclesia romana, pontificiu 
Pauli III iussu, auno 1537, conscriptuin. (L. IX, 1H1, f. 46 55.) 

luc: ..Tantuni abest ut verbis explicare posaimua quam 
inagnas gratias respublica cbristiana I>eo optinio agerc debeat . ." 

Consiliuni istud saepius exciisum (V. ilrown Fascicul. rerum 
eipetendarum et fugiendarum', Londini. 1G90, vol. II, p. 230 
— 23G) ideo retuli qtiod actis in concilio tridentiuo inscribatur. 
Additur foliis 56 65 oratio eorutidem. ut puto, cardinalium 
pontifici de curiae romanae emendatione . eontra rerum oompo- 
sitionera ab eiusdem datario propositara, quae incip. : „Vix dici 
potest, heatiss. pater, qtiam magna animi sollicitudine labo- 
remus . . ." Idem argumentum foliis 6G — 80 excusum in ora- 
tione Paulo papae 111. sub titulo: "Sixti IV |K)ntificis couiposi- 
tionum defensio', quae incip.: .,Cum multa, Paule optime, pro 
christianae reipubl. salute et ornamento a te fuerint cogitata, 
prudenter ac divinitus iustituUi 1039. 

Jucohi StuMi ti oratio ad primipes et populos Germaniae, 
I ut a lutberaiiis erroribus abhorreutes in germana verae eccleaiae 
fide consistaut. (L IX. 181. f. 11 1-141.1 

Iuc. : ..Maxime erat optandum. priucipes populique Ger- 
maniae, ut nos cuncti qui cliristiaiiam fidem protitemur . . ." 

Oratiouis sine nomine auctorem ex eius verbis f. 122 infero: 
„0,uibus ego gravaminibus sivc adeo postnlatis in conventu pu- 
blico Augustae annis abliinc decem circiter editis, cum ego tunc 
abessem ab hac urbe, atque in ecclesia mea carpentoractensi 
residerem . . ."; annum vero ex verbis ,,pTopinquo in conventu 
Vicetiae» (indicto mense octobr. 1537). 1080. 



124 



153*. 



15:ih. 

8 fcbruurii 



17 ium 



1 



Summarium inter Panlum 111, (feroluni V et Venetos 
contra Turcas. (1. VII , 417, p. 406—407. ) 

Inc: ,,Pontife.\ promittit iu expeditione tam offensiva quam 
defensiva facienda contra Turcas . . .'• Romae, 8 februarii, l. r >:$M. 
lvlita Uijn in 'Annales ltaronii", l.">38, p. 470—471. 

Capitulis statutuin quid aeris, equitum peditumque , trire- 
niium a singulis fooderatis expeditioni iu Turcas tribuendum 
sit. quid a statibus qui l«jm aeeedent ; capitaneos generales 
renuneiandos. torrestreni Crbiui ducem, navalem Andreaut Doria; 
vktualia ex locis, nbi exereitns babet castra, sumeuda; lites 
poutitieis arbitria componendas. 1031. 

Carolus imperator in protectiouem et snlttinuiuardtiim 
cialem recipit monacbos ordinis ilontis Oliveti et eorum 
poeua statuta in eos qui darana dictis monachis intulerint, decem 
marcarum auri puri. (Zan. L. l'Ji>, t. 431.) 

lnc : ,.Kt«i cesareu benignitate nostra omnes subditos 
uostros, quos sacrum ambit imperium . . . Apud Villamfrancam 
Nicoe, 17 iunii, 1538." 1032. 

Orationes ac notitiae de rehus imperii, sumptae ab epistolis 
(dispacci) quas logati ad conventum nicaeensem Nicolaus Teu- 
polus ct Marcns Antonius Cornelius senatui veneto obtulerunt. 
(I VII. 1235, f. 27-43.) 

1. Oratio de pace aU Carolum imperatorem inc, : „Mi e, 
cesare invittiss. di suiumo eemtento il parlar della pace . . ." 
f. 27. 2. De actis a Carolo V, ac de iis quae coniicieudum 
«rit acturus, f. 30. — - 3. ^uae Paulus papa III cum venetis 
legatis de induciis a Carolo V et Franeisco rege initis disputa- 
verit, f. 33. 4. O^io modo veneti oratores poutificem hor- 

tati sint ut pacem inter impenitorem et tialliae regein eompo- 
nendam curaret, f. 35. 5. Oratio Caroli V coram in con- 
ventu nicaeensi habita, de pace cum rege (ialliae et de bcllo 



Digitized by Google 



1539—1540. 



725 



1539. 



1540. 



in Turcas. f. 37—39. — Eiusdem cum venetis legatis collo- 
quiutn de pactis conciliationis cum rege Galliae, f. 41 43. 

Relationem eonvontus nicacensis scnatui veneto a Nicolao 
Teupolo datam leg.-s in 'Thesr.ro politico' Coloniae 1593; 'Phi- 
lippi Honorii Thesanrus polit.' (cnm versione latina.) Franco- 
furti. 1C.17, p. 477-500; 'Dumonf, IV. II. p. 172. 1033. 

Docnmenta quae pontifex Panlus III aptiora putat ut caesar 
rem in (lermania publicam feliciter gerat, per Marcellura Or- 
vinum de Montepcssulano in Hispaniam anno 1539 delata. 
(I. V, 62, f. 251 -267.) 

Inc: ,.Sono molte cause per le quali niossa la santita di 
nostro signore e di costante opinione . . ." 

Commentario duobus supra triginta capitulis digesto ponti- 
fex instat: a. comitia Francofurti inita facienda; — b. de 
Saxoniae electore difiitendum ; — c. Lutheranos ad tempus ca- 
tholica liya excludcndos; — d. hos nullo modo ferendos ne 
quid detrimenti imperium patiatur: — e. nihil nnnqium nebu- 
lasitis esse artum qtiam quod actum rst /xr lutjdutirtisrm r.t 
regis romtnissarios iti ris comitiis; — f. foedus catholicum 
augendum : — g. in regis Komanorum ditione hispanos et italos 
milites congregandos , ad expeditionem turcicam paratos; — 
h. cavendum vel per legatos. vel alio modo ne lutheranismus 
Poloniae fines excedat, neve caesaris soror Maria lutheranis clam 
faveat. 1034. 

Caroli V edictum (itale versum) in haereticos pniesertim 
anabaptistas. (I. XI, 143. n. 19.) 

Inc: „AUi miei amati et fedeli cancellier . . . Ancorche 
per provedere debitamente alli errori, abusi et heresie, le qual 
da longo tcmpo . . In Bruselle, 21 settembre. 1540." 1086. 



Eiusdem decretum (itale) contra haereticos, aere alieno gra- 
vatos, monetas imminuontes, contractus illicitos eiercentes, quos 
poenis opportunis puniri praecipit. Praeterea de controversiia 
Abh. d III. Cl. d k. Ak. d. WU. IX. Bd. lll. AUh. 92 



< 

726 



1540. 



1540. 
meu»e ootobria. 



inter iudices ecclesiasticos et laicales, testamentis , notariis, sti- 
pendiis, matrimoniis occultis, delectu officialium rei publicae. 
(I. XI, 143, n. 20.) 

Iuc: „Carlo per la divina . . . Kssendo noi al presente 
vennti nelli nostri paesi da basso per provedere et mettere 
ordine . . . Bruselle, 4 ottobre, 1540. 1036. 

Summarium legationis germanicac, seu relatio quam Petrus 
Mocenigo orator coram senatu Venetiis habet. (I. VII, 1231, 
f. 242-247, 261.) 

Inc: „Io mi sforzero, principe sereniss., exponer a vostra 
serenita le cose cbe mi pareno degne di scientia, di quelle di 
questa mia legation de mesi 28 . . ottobre, 1540." 

Orator, cuius electionem historici nostri ad diem 26 maii 
1537 referunt, anno 153S Venetiis cum filio discessit, uti ei 
prooemio: „Ai 1» di marzo del 1538 io mi partii di questa terra 
et gionsi a Oenova a 24 aprile." Anriae navigio inde profectus 
Nicaeamcontendit. quo loco, mense iunio cum imperatore convenit. 
Dehinc per Massiliani et 1'rovinciam, Hispaniam accedit. Demum 
Oandavi illum eieipit (2Sapril., 1540) Franciscus Contarenus suc- 
cessor ( 7 aug., 1539). Momenta praecipua relationis iis resumuntur: 
Conventus Nicaee — Hispauiae geographica, statistica, politica 
descriptio — Miuuta eaasaris effigies, non tantum qua corpus, 
sed qua ingenium, habitus, mores attinet. — Sub fine auream 
catenam dono datam pretii quatuor centum ducatorum poscit 
a seuatu sibi concedi. 1037. 

Carolus imperator Venetos deprecatur ut septuaginta quin- 
que uiillia ducatorum, regi Komanorum iamdiu debita, cito eius 
legato Didaco Urtado de Mendoza numerent, quod ea summa 
idem rei suo rogno Hnngariae rocuperaudo egesit. (L. X, 309 n. 47.) 

Versio incip. : „Gia sapete come noi havemo renuntiato et 
deputato al seren. re de Romani. . li 100". ducati delli 200". .. 
Bruselle, 29 ottobre, 1540." 1038. 



Digitized by Google 



1640-1541. 



1540-1541. 



Franicaci, Contareni veneti ad caeearem legati, epiatolae ultra 
octoginta senatui veneto datae ex Oandavo, Antuerpia, Meclinia, 
Bruxellia, Brugis, Haga comitum, Traiecto, Valentiana, Namurco, 
Lucemburgo, Divoduro, Spira, Nuremberga, Katisbona, Oeniponto, 
Tridento, a die 28 apriUs, 1540 ad 13 augusti, 1541. (I. VII, 
»02, f. 144—19:).) 

Orator (idem qui annis 1534—1536 ad Ferdinandum regem) 
meuse martio vel incipiente aprili 1540 verosimiUus electus 
(epistolae quaedani ab initio desiderantnr) , Gandavi cum prae- 
ccssore Petro Mocenigo, Marino Justiniano ct procuratore An- 
tonio Capello, illo ad Ferdinandum, hoc extraordinario ad Caro- 
lum V legatis, caesarem ct Ferdinandum fratrcm convenit. Paulo 
post Moeenigo et Capello aureo torque donati per Gallias Venetias 
contendunt, Justinianus Ferdinandum ad diaetam spirensem comi- 
tatur. Cum caesar Gandavensibus niimero tercentis quinquaginta 
nudipedibus, subucula tautum indutis, fune ad collum alUgata, 
sibi pro tribunali sedeuti veniam impetrantibus eam indulserit, 
capite aliquibus obtruncato; castrum iu media urbe, eeclesia 
s. Bavonis (cuius sacra lipsana in ecelesiam s. Joannis delata) 
eversa, construi iubet aere urbis, opera cuiusdam Dona fabromm 
tignariorium Corcyrae magistri. Senatui relatis adduntur: de 
imperatoris querela quod Vcnetorum plures Luthero faverent ; eius 
triumphali ingressu Ilagam comitum, Nurembergam, Ratisbonam; 
iuribus in ducatum Gheldriar; ingenti aeris vi ex Belgii et 
Hollandiae provinciis pcr eum exacta; quomodo freqnenU-s poda- 
grae dolores caesarem impediant quomoilo vel id petentes alloquio 
admittat. vel res cxpcdiat, vel Valentianae festum aurci velleris 
in aedibus d. Fauli celebret. Narrat praeterea legatus quid in 
bimestri colloquio Vormatiae ab Eckio pro catholicis, Molanch- 
tono pro protestantibus disputatum sit ; quomodo Ratisbonae con- 
tinuatam conc.Ttationem Kckii tertiana interceperit, conciliatione 
inter partes minime obtenta. Viros summos Venetias adeuntes 
commcndat; Nuremlvergam dcscribit; refert de visitatione cubi- 
culi Erasmi Kotero«lami; roachinationem ad aquas sublevandas 
a sc Brugis inspectam Venetiis imitandam proponit, aqua pota- 

92« 



728 



1440— U.45. 



1540-1545. 



1541^ 
28 febru&rii 



toria ex maiuri Medoaco (Brenta) por canales subterraneos in 
lacunam derivata. Fratrum Marci et Philippi mortem conquestus, 
itinerum defatigationem ac aetatem ingravescentem incusans, 
pluries rogat revocari. donec senatus mense deeembri anni l. r >40 
Contareuo Marinmu Justinianum , iam ad regem Homanorum 
legatuin suffici mandut, qui tamen diniidio augusti anni 1541 
nondum ad aulam accesserat. Cndecim extremis e Katisbona 
epistolis subscribit quoque Frauciscus Sanudo, Marino Justiniauo 
ad Ferdinandum datus. 1031». 



Plura sparsim de occupatione MaranL ( I. VII, 783, f. 32«, 
334—337; 785, f. 275, 279—280.) 

Legatus eaesaris Venetiis ubi intellexit Maranum iam a 
Beltrame Sanchia. anno 1540 ad finem vergente. occupatum, 
dichus 2 et 4 ianuarii. 1541 couqueritur reipublicae, praesertim 
quod rumor increhuerit eonsultationes ea de re Venetiis habitas 
in donio Luciae Virentinae, paraeciae s. Jonnnis novi lin oleo). 
Instat ut respublica Marano recuperando imperatorcm adiuvet : 
postridie rem urget : mittantnr e Venetiis qui Maranum adeant : 
commnatu8 et epistolarum commercium ad eum locum non prohi- 
beatur : si Veneti intentionem Marani occupandi communicassent, 
se paratum (dummodo imperatori simulacrum marmoreum prope 
pontem Kivoalti erigant) pretium solvere: his non obstantibus, 
quaeque illum adhibiturum ut Marannm ah Austriac archiduce 
Veneti habeant. Querelas die 4 ianuarii anni 1545 denuo senatui 
iterat legatus caesareus. 

Codice 206, classis VI mss. italonim, f. 12 inest exemplum 
verborum gallicoram quae continet instrumentum quo rex Galliae 
Petro Strozzi Maranum largitus e*t anno 1543. 1040. 

Bemardus Urbanus refert Hermanuo Cruyserio ad Galliarum 
regem oratori clivensi de Petro Paulo Vergerio in luUieranismum 
(L. IX, 68.) 



Digitized by Google 



1641. 



729 



Idc: „<juum non ita pridem Vormatiae resarcicnde reli- 
giouis gratia ageremus, relatura eat mihi eo loci d. a Grandvelle 
etplerosque alios subornaase falsam . . KatLsbone, t»8 febr., 1541." 

Auctor praesens dietae vonnatieusi, ilie 14 ianuarii huius 
anni inceptae, faLso putat lutberanismi notam Vergerio inustam. 

1041. 



Conventus rathbonensis (l aprilis 

(104-2-104.'..) 



iulii). 



Respousioues quae iudicio meo (nempe Casparis cardinalis 
Contareni ad conventum ratisbonensem oratoris) videntur posse 
fieri ad interrogata nomine sanctiss. doiuini nostri super materia 
germanicae nationis i-t extinctionis haeresls |L. IX, 1*1, 
f. 93—96.) 

Inc: ,,In pnmLs videtur mihi rogandum et exortandura 
esse cesarem per sanctLss. dominum nostrum, etiam . . ." 

Auctor instat decreta in conventu vorrnatiensi revocanda, 
spirensem iinpediendum. De eo sic in 'Annal. ecclea.' Lucae, 
1755, voL XIII. p. '>67 : ,,Contarenus qui caesari valde gratua 
erat, etiam post pacem a Venetis cum TurcLs sancitam, et qua 
ratione cuni GermanLs agendum esset apprime callebat, amplis- 
sima potestatc a pontifice instructus est ut haereticos ad fidem 
catholicara pelliceret. ' 1042. 



Casparis Contareni Alexandro cardinali Farnesio duplex 
2K— 30 apriliB. epistola RatLsbonae data qua de actLs in conventu ratisbouensi, 
caesare, Echio, archiepiscopo nioguntino. aliisque minoris ponderLs. 
(I. XI, 8G. f. 1—5.) 

Prima inc: ,.Per 1'altre mie alligate a queste di questo 
no giorno . . . '2b aprilis"; altera: „Havendo per li qui 
scritto quaado v. s. reverend. vedra, con questa gli 



730 



1541. 
1 



27 iulii. 



1541 



dird . . 30 aprilis." Utrumque edidit Quirinus in 'Epistolarum 
Beginaldi Poli', Brixiae, 1748, part. m, p. CCLm — OCLVI, 
ex codicibus ms romanis. 1043. 



Agitata in ratisbonensi oonventu anno 1541 de iwttificatione, 
fidr et oprnhus. (L. IX, 181, f. 98-110.) 

Duplex tractatio quarum quae incipit: „Accepi litteras tuas 
que mihi fuerunt gratissime tum quia docte et ingenue" aucto- 
rem babet Casparem Contarenum. Kam habent editiones eius 
operum parisiensis (1571, p. 588- 596), veneta (1589, p. 588 
-596), ut etcollectio epLstoiarum Rcginaldi Poli (Brixiae, 1748, 
par. III, p. CIC - CCXXI. Singulare est quod exemplar edi- 
tionis parisinae, Jacobi Contareui testameuto in acrimnia bibUo- 
thecae palatinae Venetiarum anno 1595 inlatum habet emenda- 
tiones manu exaratas quas posterior veneta. Typis editis tamen 
deest prooemium epistolac cuins dedi initinm: eapropter incipit 
opella: „Quoniam in omni dispntatione primum oportet disqui- 
rere ac plane penipere." Altera tractatio incip. : „NuIli chri- 
stiano dubitandum est post lapsum primi parentis, omncs homines. ." 

1044. 

Statuta et conventa sub fine diaetae. uti appcllant, ratis- 
bonensis, ab itnperatore edicta. (I VII, 873, f. 44 — 73.) 

Inc: „Kos Carolus . . recognoscimus . . quum nos 
nobis cum anirao sepe summaque cura, diUgentia ac 
sollicitudine . . Itatisbone. 27 iulii, 1541." 

In generali congressu electorum , principum , praelatorum, 
comitum, baronum, oratorum civitatum imperii et matiJatariorum 
Caroli V imperatoris nomine, captum ut ea de quibus a thec- 
logis catholicLs et protestantibus dissensum est, decisioni futuri 
concilii vel synodi nationalis gennanieae. vel diaetae imperii 
intra menses octodeciin celebrandaesubiieiantur. Praeeunt enarratio 
rerum a Carolo gcstarum in reipuhlicae christianae emolumen- 
tum, nec non expositio causarnm, quibus supereminent Turearum 

pax Kuropae universae concUianda, 



Digitized by Google 



1641. 



731 



1541. 

911.(3 iulio. 



sua religioni libertas ac tutela reatituenda. Tota tractatio mauu 
coaeva latine exscripta tribus super octoginta capitulis distribui- 
tur; germanice autem edita est a Joanne Christiano Lunig in 
'Dea Teutechen Rcicha-Archiv', Leiprig, 1713, vol. I, p. C44 
— 661 : sic autem incipit: „Wir Carl der Funft . . . Bekennen 
und thun kundt allerm&nniglich, nachdem wir in unserm kaiser- 
lichen flemuth zu mehrmalen . . ." 1045. 



Negoziato di lega et di pace fra rimperatore Carlo V et 
Francesco re di Francia, coti altre particolari propost*; di mon- 
signor Ardinghello, nunzio di Paolo III a quella corona. (I VII, 
528, f. 247 -268.) 

Inc: „Sire. La santita di nostro siguore mi ha commesso 
che io saluti et benedica in suo nome la maestii vostra . . ." 

Nicolaum Ardingliellum . Aleiandri Farnesii cardinalis a 
seoretis Paulu* pa|ia III ad Franciscum (Jalliae regem anno l.Vl 1 
consulto mittit ut (ieorgium austriacum, patruum eaesaris, archi- 
episcopum Valentiae, captivum in libertatem vindicaret, specie 
vero rerum pacis et concilii tractaudarum. Legatus tribus, uti 
vocant. aurfimfiis negotium pertractat: prima disserit de pacis 
cum Carolo V emolumentis , deque eam impellentibus causis; 
altcra de induciis servandis et de archiepiscopo valentino; tertia 
de concilio coegendo. terna proposita urbe. Ferraria, Mantua, 
Cameraco. 

Tractatum ite ticgotiatione sua pro jtaee imunda inter 
Carolum V et Franciscum regem, ltomae in tabulariis burghe- 
sianis latere asseruit capite XVI libri IV suae 'Istoria del con- 
cilio di Trento' Sforza Pallavicinus . qui materiam hanc fusius 
pertractavit. Ex tabulariis parisiensibus edidit primo, cum ver- 
gjone gallica. non sine mendis, Nicolaus Tommaseo in 'Relations 
des ambassadeure venitieus'. Paris, 1838, tom. I, p. 3—117. 

104«. 



732 



1541—1542. 



1541. 
aute oclobrom. 



15«. 



Marini Justiniani. rciuiio suae ad regem Romanor. Fer- 
dinaudum logationis Venetiis in senatu habita. (I. VII, 873, 
f. 204 -341.) 

Ins.: „Tra le buone institutione delle quali i nostri san- 
tissimi preeessori . Ante mensem octobris, 1541. 

Cum Kugenius Albcri hanc relatiouem volutnmi secundo 
primae seriei: 'Kelazioni" ec. Firenw», 184u p. 117-158, inse- 
ruerit, non relert enarrare quae orator senatui communicat de 
Gennaniae provinciis: de familia laroli V imperatoris: fidei 
concertationihus inter eatholicos et protestantcs ; eorum ; 
in religionis negotio nutantibus seutentiis: pace cum 
Hungariae rege; iis quae probahilius iu Germania eventura 
autumat. Id tameu animadverteiidum venit lectionem codicis 
praeferendam ob nomina quae editor florentinus, teutonieae linguae 
certe ignams immutala deilit, aut quae indolem venetam non 
sapinnt, ut cum scrihit inyo^atn (p. 122) pro hauslo (sic) 
latina voce in eodice adhibita. Adde quaedam in impresso deai- 
derari quae in ro<iice rei historicac fusius declarandae mire 
inserviunt. 

.lustinianus mense decembri anni 15 »0 ad caesarem orator 
Francisco Contarono suffectus, post augustum proxime insequentiB 
anni legationem ad Ferdinandum adit, mcnse octohri eins anni 
moritur. 1047. 

Sicolaus Ardinghellus, nomine cardinalis Alexandri Farnesii, 
episcopum niceonsem , pontificium in Gallia legatum edocet de 
actis apud caesarem pro pace cum Galliae rege concilianda; nec 
non de auxiliis conlatis quoad occupationem ducatus mediola- 
nensis, hclgicas provincias doci aurelianensi tribuendas, eaptivos 
hispanos, maxime archiepiscopum valentinum. relaxandos, aliaque 
eiu.smodi. (I. XI, 86, f. 46-55.) 

Kpistola inc. : „Alli 1 2 del presente arrivo il Montepulciano 
essendosi partito dalla corte della maesta cesarea alli 27 del 
. Koma, 21 febbraio. 1542." 1048. 



Digitized by Google 



783 

H13-1545. 



: .. 1545. Eiemphim instrumenti intar caesarem et ducem Wilhelmum 

dueam Oliviae et Juliae, ante oppidum Venloe, 1543. (I XI, 
143, n. 22.) ( 

Cmn WiihelmoB Caroio caesari se submittens supplicarct ut 
flli omnem offenaam condonaret, eumque in suam gratiam reci- 
peret, terras suas haereditarias ac suhditos, intercessione prm- 
cipum, denno recupcrat, coiuiitionibus tanien appositis de renun- 
tiandis in perpetuam dueatu Gheldriar et Zutplianiae, castro 
Aremberg, oppido Amersfort ac dominio Kauenstein. 1049. 

t . , , .' • 

1543—1545. Kpistolae nltra biscentum quas veneti ad Romanorum regera 

legati Bernardus Nangerus et Dominicus Maurocenus sonatui 
veneto dant, a dk 17 septembris ad 25 deoembris anni 154."». 
(I. VII, 992. 093.) 

Cterque codex, ille pluribus, iste, cui authenticum regestorum 
• characterem mdiderim, una mauu conscriptus habet litterarum 
repetitum eiemplar. 

Naugerius dio 14 iulii orator iu senatu dictus, commisjtione 
Caqiineti in itinere die tantum 14 septcmbris, 1543 eicepta, 
per Tridentum, Memmingam, Montem Hannoviae, Valencianam 
Bruiellas contcndit, quo loco pluries cum caesare convenit. Mense 
ianuario anni 1514 per Vormatiam et Coloniam, imperatorem 
ad Spirac conventum comitatus, senatum de actis in comitiis 
edocet, ac praecipue de bello ab imperii principibns in Galliam 
pacto. Idem praestat a die martii undecima ad nonam iunii 
eiusdem anni, una cum Dominico Mauroceno, qui regem Koma- 
nonim a«i conventum sequutus fuerat. Die decima iunii Carolum 
Spira Divodunim versus reeedentem consequitur Xaugerus, qui 
ab ea die usque ad dimidium maium anni 1545 dat Divoduro, 
Mursiponto, S. Desir, Cameraco, Crepy, Gandavo, Hruiellis, Me- 
cliuia, Antuerpia, Colonia agrippinensi, senatui epistolas, quibus 
quae bellnm , vel imperii" cum eiteris priucipibus neius propius 
attingunt referuntur. Carolo et Ferdinando die 1G maii Vorma- 
tiam solemniter ingredientibus, Naugerus et Maurocenus principum 
comites, coeuntea, hinc una senatui dant ad eitremum iulium 
Abb. d. in. Cl. d. k. Ak. d. Win. IX. Bd. III. Abth. 93 



734 

1644. 



discedente, quae supersunt, epistohw iumis Naugerus ex Vor- 
matia, Colonia, Uruxellis, Meclinia, Gandavo, Brugis, Antuerpia, 
Silva ducis oonscribit. De caetwo litterariim datarum segetem 
non absolutam puto quod Naugerus in relatione inaequenti qua- 
tuor rapra triginta roensium legationeua innuat. 1050. 

1544. Panegyrica oratio in honorem Caroli V iroperatoris anno 

1544 habita. (I. VII, 873, f. J— 3; XI, 143, n. 24.) 

Inc : „Non si puo gia negarc, anri confermar bisogna, cbe 
da Augueto sin qua non mai sia stato . . .", flnit: „poi che 
in voi, per voi et sopra voi si fara un sol pastore et uno ovile." 

Auctor Caroli gesta dcpraedicat in eoque totus est ut incu- 
sationes ei datas tanquam iraperium univeraum inbianti refellat, 
iis in medium allatis quae pro religione tiienda, pace Italiae 
servanda et Turcis ab eius ftnibus deterrendis geasit. 1061. 

Disoorso di m. Claudio Toiomei sopra quello che potesse 
rare Faolo III par salute di se, delle cose sue et dello stato 
suo, 1'anno 1544. (I. VIII. 9, folia 30.) 

Inc: ,.In tutti i tempi devono i prencipi savj con maturo 
consiglio discorrer le cose loro et prudentemente risolversi . ." 

Auctor id sumpserat demonstrandum bello inter Carolum 
caesarom et Galliae regem nefas pontifici neutri parti adhaerere, 
quin potius eum gravioribus niomentis adduci ut a Francuco I. 
| starct. Pax eo temporis inita sermonem, quem caeterum auctoris 
| fama, acre iudiciura, sententiarum libertas ac vis eloquii com- 
mendant, est frustata. Animadvertendum quod aequo nimis 
pontifici in principum status dominii tribuatur. Opellae etsi 
ineditae plura extant in bibliothecis exempla. 1052. 

Acta super gravioribus flnium dissidiis inter Toblacum (ToUac) 
ditionis austriacae et Aurontium venetae in Cadubrio. (I. VII, 
1008, f. 3-36.) 



Digitized by Google 



1M4 



735 



1544. 



24 



25 auguBti* 



DoCTimentis partini authenticis, f. 3—20 utrinque oblatis, 
adduntur a. uwtrnmentuiu coneordiae inter commissarioe Sigia- 
mundi oomitw Tyren* et NieoUi Troiii ducia 
Bnnnekii factae die 22 iulii, 1471, oraaeutientibii 
monasterii in Symerburg, dioeoeeb brixinensis, ad quaeetiones 
inter conwnniUtes Ampitii etMarebii super tinibus cum Venetia, 

ductoram hinc inde ex procaMU actitato, occaaione coniinium 
de Miturina , inter anbditoe dommii veneti de Aurontio 
c subditos regios de Doblaco, eoram indicibus delegatia 
in anno 1544, p. 24 -33. 105*. 

Pauli papae III admonitio Caroto V imperatori. (L XIV, 
79, f. 153-186; 171, f. 216-223.) 

Inc: „Cari8sime fili . . . Ex edicto maiestatis tue acta 
conventus tui spirensis oognovimus, de quibus cum nostram 
senteutiam dissimulare . . . Datum Rome, apud s. Marcnm, 
24 augusti, 1544." 

Carolus imperator cum in spirensi couventu quaedam cum 
lutherauis tractaaaet quae dignitati et auctoritati sedis apostolicae 
advereabantur , pontifex lias litteras sub forma brovis caesari 
scribit, reprehendens quod laicus de spiritualibus iudicasset, qnod 
sedis apostolicae tantum sit de rebus religiouis definire. Exempla 
onert ex scripturis et historia profana quibus evincatur reges 
manus religioni admoventes vol violenta, vel ignominiosa morte 
ohiisse. Sub fine Dcum adprecatur caeearem ab iniquarum con- 
ciliis revocet. Raynaldus in 'Annal ecdesiast.' , Lucae, .1755, 
tom. XIV, p. 70—73, diversas prorsus litteras monitoria» recitat 

1054. 

Responsum Caroli V imperatoris litteris Pauli III papae 
convocatoriis ad concilium trideutinum celebranduro. (L. XIV, 
2H0, f. 130-141.) 



93* 



73B 



164ft — 1B«3. 



lnc. : „Reddidit nobi» nnntius «■uetitatis vestre exemplum 
bulle quam ealend. iunii proximia . . . Daturu in oppido nostro 
Montisoni, die 25 auguati. 1542." 

1'aulus papa 1H bulla undec. calend. iunii Romae data 
(quae in codke legitur, p. 1*20—130) concilium tridentinnm 



cui invitationis epistola data est, 
reipublicae christianae coucordiam, principum eouciliationem, 
et reli^iunis integritatem laudaaaet, se quoque in ea 



coagendum putat, nisi antea tot christianitatis ealamitatibus 
medella adhibeatur, pax et tranquillitas univereo restituatur orbi. 



1544. 



1? «.•|.teml)ris. 



154". — 1. -,«3. 



Suiniuariuin articuloruni pacis initae inter caesarem ct Gallo- 
ruin re«em, de anno 1544. (I. VII, 417, p. 407-414.) 

Inc: „Che sara 1'ra li sudditi principi, loro sucoeauori et 
sudditi pace . . . Orespy, 18 settembre." 

Articulis quinque supra quinquapinta actum de locia post 
indueias niceenscs bello quaesitis mutuo restituendis , vadibus 
dondis, bello in Turcas, subditis mutno redintegrandis, uuptiis 
ducis aurelianensis cum cacsaris rilia natu maxima, vel aecundo 
loco gonita fratris Ferdinandi, denique de accessione principum 
tractatui. 1056. 



Concillum tridentinum (1057-1104). 



Concilii tridetitiui versio itala presbyteri Andj-eae Bianchini 
veueti. in utroque iure doetoris (I. II, 7, folia 4C5.) 

Anctor volumen a se exscriptum, corio rubro vitulino auro 



inscripta: ser. truetar rripuhlirae opits pontificiu diplomatc 



Digitized by Google 



I 



737 



t - 



UM-\M3. 

!i«w; infcriori: Ortkodoziar robur ac firniamentum, Sub 
fine leguntur, nt in editis, bullae pontiftcum, nomina concilium 
adeuntium, index sesiaonuin. Rudem stylum tnc tuetur auctor 
in principio: „I>ebbo poi liberamente confessare di non aver 
isludiato eleganza di stfle, ne neltezza di parole, poiche trattan- 
dosi d'un libro di tanta geloria ed importanza, ho creduto meglio 

1057. 



Senatus venetua proprio Komae legato significat desideriis 
Sforza Pallavicini petentis propriae coucUii tridentini 
historiac venditionein Yenetiis )iermitti, obstanduin, quod auctor 
reipublicae venetae ac noroinntim Paulo Sarpi iniuriam ingerat. 
(Riaerv. 91.) 

inc : „Avemo in vostte lettere una distinta particolar rela- 
zione delle istanze fattevi e dei desiderj del p. Sforza . . . 
•21 giugno, 165H, in Pregadi.'- 105«. 

Notae seiagintu quatuor morales. oensoriae, historicae ad 
inacriptionem , epistolam ad lectorem, approbationem et capita 
tredocim introductionis ad lnstoriam cimcilii tridcntini p. Sfortiae 
Pallavicini, Stanislai Felix colouiensb operatypis evulgatae(lGG4j. 
His additus est lilwllug continens disuussionem quatuor iudiciorum 
iam impressorum de eadem p. Pallavkini histuria , nna cum 
incommodis ab ea romanae eccle«iae illatis ac inferendis, ac 
iUius pariter commodis . quam subseqnitur exceptio contra accu- 
sationem historiae Pcfri Soace poiani , eiusdem accusationi» 
coufutatio. (I. V; 15, f. 1 — 60.) 



Antimii Millcdmine Historia del concilio di Trento, e 
prima un ristretto di tutti li coneili generali. (1. V, 4, fofia JBo; 
o.folia 1H9; 47, folia 78; »4, p. 1-117; 118; VII, 1790, p. 219. 

Operis occaaionem et indolem auctor sic indicat in pro- 

Ioemio: ..Poiche non poaso manoare di obbedire a quei signori 
i quali amo et revcrisco sommessaraente, cbe mi hanno coman- 
dato a acrivere 1'wtoria dcl sacro eoncilio celebrato in Trento 



Digitized by Google 



738 



(quella pero del tempo cbe vi sono stato segretario con li cla- 
riaaimi ambaaciatori della seren. ugnoria di Veneua) k> la divi- 
dero in due Hbri. Nel primo ai trattera aoaunariamente delli 
coucili cbe sono stati tino aJ presente, nei secondo di questo 
ultimo di Trento. Gt perche questa seconda parte e Q princi- 
pale soggetto, interseriro in essa I hiatoria universale di quelle 
che sono occorse in tal tempo, degne di meraoria . . . Se 
vi sara purita della lingua, vi sara certo la verita delle 
i havendo ie havuto cotnmodita di saperle, ne eesendo in 
me passioue . . ." Liber eecundun inc.: „Creacendo tuttavia la setta 
di Lutero, et easendo gia gran parte della (termania . ." 

Hoe compendium citat errate Curaver in prooemio versionia 
gaUicae hfetoriae cotwilii trident. a Panlo Sarpio. Codex penulti- 
raua habpt fragmente eiua historiae cum additameutia historicis 
mann fratris Faali Harpii, qni libnun in suos usus convertit, 
historiae concilii tridentini exarandae. Exemplum secnndum 
fusius datum ac in textu originali. Bina exempla saeculo de- 
cimoseptimo exscripU. Sub fine ultimi codicis p. 171 — 219 
extat vita auctoria ab anonimo a aecretis concilii 
exarata. 



Historica et formaliH descriptio totins concilii 
tridentini, per Joatttteni Buptistum Fiklerwit, eo temporis Joanni 
Jacobo(Khuen deBelasy) archiepiscopo aalisburgensi, sedis aposto- 
licae legato a secretis ad idem conciliutn. (I X, ltiG, f. 1 — 14.) 

lndex actorum eoncilii tridentini , manu eadem auctoris. 

1061 

Dcclarationes quornndam concilii tridentini decretorum ab 
illustr. et reverend. dominis cardiualibus sacrae congrcgationis 
eiusdera concilii. (L. IV, 75, folia :.u6.) 

Expoaita respondent iustar annotationuui verbis aliquot ca- 
pitulorum sessionum quartae usquc septimam, decimae tcrtiae, 
oecimae quartae , \ igesimae prnnae usque vigesimam quintam. 
Materies fere tota de reformatione non congrueuter exbibita 



Digitized by Google 



739 



1546—1564. 







eat, ita ut semo quarta unqae septimam foliis 1—53, decima 

tertia et decimaquarta 54—81, vigemma prima usque vigesimam 

tertiam 82—215, vigesiiuaquarta -217 — 397, extrema 398— 556 

oomprehendantur. 1062. 
» 


i;,46- 


1547. 


Fntttcisci Jiotnaei CastiUionei, magistri generalis ordinum 
praedicatoruui auimadversiones in roiisidtationes gertnanieas super 
negntio retigionis caesari exhibitas qua orcasionc (puto) Romaeus, 
nutu pontificis, ad synodum tridentiuan) anno 1546 sc contnlit, 
ibique usque ad prorogationis declarationem rcmausit. (L. XIV, 
58, f. 218—221. 

Iuc. : „In primia offeudor in prologo cura dicit sic in titulo 
de cereiuoniis: si quid forte irrepsisset, quod causam daret 
superstitiotii . . ." 106t. 


1560— 


■1564. 


Veneti senatus epistolae fere centum equitibus Nicolao a Ponte 
et Matthaeo Dandulo ad concilium tridentinum legatis, a die 
2 martii, 1560 ad 6 octobris, 1564 datae, de rebua idem con- 
cilium spectautibus. (I. VII, 1657, folia 186.) 

Iia interseruntur epistolae latinae quaedam ducis Venetiarum 
ac italae eiusdem senatus legato veneto Romae. 1064. 


1561- 


1564. 


Exempla epistolarum latinarum et italarum quas dederunt 
Pius papa IV, Feniinandus I imperator, Carolus Gallorum et 
Philippus II Hispaniae reges; cardinalee Ludovicua Simoneta, 



Carolus Boromaeus, Hercules Gonzaga, Hieronymus Seripando, 
Carolus a Lotharingia, Hieronymus a Morone; episcopi Carolus 
Vicecomes et Paulus Giovius ; oratorcs comes lunensis et Melchior 
Lassi: item consultationes, decreta, explicationee, monita, narra- 
tiones historicae; ornnia de re concilii tridentini. (I. V, 16, 
f. 1—269.) 

Codex noster, saeculo decimoseptimo exscriptus ex codice 
olim apud Petrum Gradonicum Venetiis, de quo fusius Fusca- 



740 



1561 1562. 



1.-.62. 



18 f«liru»rii. 



8 martii. 



2i m»rtii. 



renu» in Letteratora venetiana, sub initio quarti libri. Horum 
maiimani partem habent oodiees 48" et 49" eiusdem classis. 

1065. 

Caroli Vicecomitis epistolae vigintiquinque Carolo cardinali 
Itorrotnaeo Komani datae Tridento a die 2 octobris, 1561 ad 
vigesimamnonam ianuarii, 1 "»62 (itale) de re concilii, sessionum 
historiani contoxentos. (I. V, 16, f. 168— 226; 49, f. 2—62.) 

Codici eitremo dcsunt duodecim epistolae quae primo in- 

sunt. 



Carolus Gallorum rei nuntiat patribus in sacro concilio 
tridentino eongrcgatis virtoriam /« scclcstos reliyionis osores, 
hortaturqn^ dent operam emendationi monim ac disciplinae in 
ecclesia ut sui regni proeellae plaeentur. (I. V, 16, f. 228 — 230; 
49, f. 207-209.) 

Inc: „Non dubitamus, sanctissimi patres, quia nobis chariss. 
nostrique amantks. consobrinus noster cardinalis Lotharingie . . 
Datum in civitate Carnutorum, 1H februarii, 1562." 1067. 

Ferdiuandus imperator conqueritur cum Pio papa IV, nil 
pro]>o)ii aut tractari in concilio quod a romana curia speeiatim 
haud imponatur, ac ob id quidam seetarii iniuriam maiestati 
eaesaraee taciant. (I. V, 16, f. 3-5; 49, f. 70-71.) 

Inc: ..Secundo congressi inter duos nuncios sanctitatis vestre 
et nos super negotio sacri huius concilii. . . . Eniponti, VIII 
idus martias, 1562." 1068. 

Philippus II Hispaniae rei legato suo Vargas Romae prae- 
cipit instet apud pontiftcem pro continuatione concilii tridentmi. 
(I. V, 1G, f. 230-231; 49, f. 210-211.) 

Inc: „Presupuesto pues todo lo suso dicho y el intento 
que en cste punto se eleva y tiene lo que queremos .... 
22 martii." 1069. 



Digitized by Google 



Iu62. 



741 



1562. 

2 epriln. 



14 



Inxtractiones domino de Lausac, aliiwiue ad tridentinum con- 
eilium legatis a Galiiae rege datae. (L IV, 92, i. 411 — 414.) 

Ine. : ,.Che gli ambasciatori subito ehe fosuero arrivati a 
Trento, dumandassero et instassero ... 2 aprile. 1562." 

Legati octodecitn artieulis ea urgent praecipue quae integram 
libertatem, miuime pontilki et Hoinae obnoxiam, attingunt. 1070. 



Carohis cardinalis Borromacus commendat concilii 
tini legntis Caiolum Vicecomitem, ad concilium qua sui vicem 
gerentem mis.sum. (I. V, 16, f. 16; 49. f. 89 -90.) 

Ine. : „Monsignor Visconte cxhibitore oltreche e prelato do- 
roestico di nostro signore . . . Roraa, 14 maggio, 1562." V. num. 
1076. 1092. 1071. 

Uuidonis de Faur, domini de Hibrac, legati galli oratio 
dicta in conpregatioue generali concilii tridentini. (L IV, 92, 
p. 431—441.) 

Inc. : ..Voi havete, signori, nelle lettere che vi habbiamo 
presentate per parte di sua maesU cristianissiuia ... 26 maggio, 
1562." 

l'bi orator merita regis Galliae in concilium coegendum lau- 
davit, urget pacem inquirendam et ecclesiam in membris refor- 
mandam. 

Teitum latinum lege in 'Oratio habita a Guidone Fabro". 
Kipae, 1562, 4°. quae incip.: „Legationis nostrae, patres ampli- 
simi, habetis . . ." 1072. 



7 iunii. Postulata a legatis caesareis in concilio tridentino quoad re- 

formationom, nomine imperatoris, articulis viginti. (L. IV, 92, 
f. 415-416. 

Inc. : „Che il concilio comincii dalla riforma dclli costumi, 
e primieramente da quella della cortc di Roma ... 7 giugno, 
1562." 

Habes latine in 'ConcUrara tridentinum' Patavii, 1563, hoc 
initio: „Constitutura nobis oratoribus . . ." 1073. 
Abh. d. III. Cl. d. k. Ak. d. WiH. IX. Bd. III. Abth. 94 



742 



1562. 



tnm iulio. 



1 iulii — 5 decem 



22 »eptembria. 



Mdehior Lussi orator belveticus, dum merita Helvetiorum 
in ecelesiam , patribus concilii depraedicat , instat ut omnem 
operam ponant ad eam repurgandam. (I. V, 16, f. 107 — 109; 
49, f. 335—339.) 

Inc. : „Quando tanto turbine atque inteniperie , illustr. rev. 
patn>s, omnia nunc sacra profanaque , sunmia cum ignominia . ." 

1074. 

Hispaniae rex Fnrdinando de Avalos, marchioni Piscariae 
significat quid illi agendum in fadis eontinuationis coucilii et 
residentiae praelatorum (ab hispano itale). (I. V, 16, f. 1 — 2; 
•1!), f. 66—68.) 

Inc: „Aucora che si sia ricevuto la vostra lettera di XI di 
giugno, uon se rispondera per hora . . ." ( puto sub initio meusis 
iulii, 1562.) 1075. 

Curoii cardin. liorromtwi epistolae quatuordecim Romae 
datae, a die 1 iulii ad quintam dccembris anni 1502 Carolo 
Vicecomiti Tridcntum, de ro concilii tridentiui (itale). V. num. 
1071, 1092. 1076. 

Artieuli duodecim de rcformatione principum, a patribus con- 
cilii tridentini propositi, renucntibus vcro principum legatis, mi- 
nime admissi. (L. IV, 92, p. 451 454.) 

Articnli co tcndunt nt clenim principibussaeiularibusuulla inre 
obnoxium praodicent. 4 V. Du Pin.Bibl. eccl.' t.XV, p. 328-329. 1077. 

Questus Antahli Ferrerii (du Ferrier) legati gallici, in 
congregatione generali concilii tridentini, die 22 septembris, contra 
articulos reformationis principum. (L. IV, 92, p. 455-458.) 
V. 'DuPin.Biblioth.eccles.'tom.XV,p.330. V.num.l<>82. 1078. 

Henricus dox brunsvicensis nuntiat Othoui Truchscs» car- 
dinali, episcopo augustano, pergrate notitiam accepisse de concilio 
iucoepto, archiepiscopum bremensem invitasse ut cum eo catho- 
licam sententiam in eodera concilio tueretur, Rodulphum Halvenun 



Digitized by Google 



743 



viceeancellarium suum quamprimum ob id missurum, opiscopum 
hildesroensem commendat, ita ut eiu9 litterarum expeditioni iu 
curia faveat. (I. V, 49, f. 340—341.) 

Inc. : ..Accepimus ante paucos dies litteras tuo dflectionis 
quas propria manu in causa concilii ad nos scripsit . . . Hol- 
nozsdena, 22 novembris, 1562." 107». 

1562. CardinaUs Lotharingiae nunciat Briiia legatis concilii triden- 

menae novt-mbri. tini iter sunm Tridentum versus ad concilium, cui iidem adven- 
tum bene ominaiitur. Legatorum consultatio quomodo ilie exci- 
piendus et quo modo congregationibus admittendus: mense 
novembri, 1562. (I. V, 16, f. 60—63; 49, f. 254 — 258.) 
V. num. 1083. 1080. 

23 novembri». Gallorum rex patribus in concilio cougregatis allegat causas 

cur dihtulerit praelatos suos ad concilium mittere; cardiualem 
lotharingium missum commendat, (I. V, 16, f. 227 — 228; 49, 
f. 204—206.) 

Inc. : „Etsi ea fuit Dei optimi maxinii voluntas ut iam inde 
ab ineunte etate nos ad tanti huius regni imperium . . 23 no- 
vembris, 1562." 

Itale edita est in 'Littcrae Caroli Gallorum regis'. Veuetus, 
1562, 4°. 1081. 

23 novembri». Anialdus Ferrerius Galliae legatas prationera in congregatione 

generali concilii dicit. (L. IV, 92, p. 443—445.) 

bic. : „Noi uon habbiamo che aggiongiere o che levare, illu- 
striss. signori e sapientiss. padri, da ci6 che avete fino ad ora 
aecoltato dal sig. cardiaale di Lorena . . . Trento, 23 noveni- 
brie, 1562." 

Auctor urget ecclesiam reformandam, iuxta contenta in 
scripburis, conciliis et patribus. Eodem codice, p. 446—448 
, extant excerpta alterius eiusdem legati orationia in idem argu- 
mentum. 



94* 



1562. 
23 novembri». 



1562—1563. 



15fi2— \M3. 

ivlita priroam latine in 'Litterae Caroli rogis Francornm . .' 
lirixiae, 1 >6_>, 4° V. num. 1078. 1082. 



Cardinalis Lotliariti^iae oratio episcopis in concilio congre- 
gatis. de pace tenenda ac reformatiouH ecclesiae et morum disci- 
plina provocanda, 

Inc. : .,Le lettere hora k-ttevi sono state ordinate dal cri- 
stianissimo re Carolo, d'autorita della cliristianissima regina 
madre . . . _:i novenibre, 1562." 

Latinam leges in 'Littorae Caroli regis Francorum" Briiiae 

1562, ut et responsum eidem, sanctae svuodi nomine, factum a 
Mutio Caliuo archiepiscopo iadrensi; deuuo in 'Concilium tri- 
dentin.' Patavii, 1564. V. uurn. 1080. 1083. 

Clumlius Frrinnulc; Qnimjnojni comes lunensis nuntiat 
Herculi Pagnano Trideutum, se a Philippo II desiguaturo ora- 
torem ad coiicilium tridentinum : quid interca illi agendum de 
residentia praelatorum et continuatione concilii, quam urgeat (ex 
hispano iUle). (I. V, 16, f. 2-3; 1H, f. 6S-69. 

Inc. : „Ho risposto poco fa ad una sua, vengo ora a rispon- 
dcrc all' altra ricevuta li XV del presente . . Augusta, 20 de- 
cembre, 1562." 1084. 

Varia turbate de actis in concilio tridentino annis 1562 — 

1563, quomm maguam partem scripsit manu propria Rupertus 
Costayuti, ordinis servorum s. Mariae, postea episcopus Sancti 
sepulchri. (I. V, 15, p l-:!20.) 

Insunt notitiae historicae, acta in seasionibus, epintolae, ora- 
tiones, aliaque eiusmodi. 1085. 



Legatorum concilii tridentini epiutolae quadraginta Carolo 
cardin. Borromaeo, Tridento datae annis 1562 — 1563, de re 
concilu (itale). (I. V, 16, f. 5- 10, 63-101, 119-122; 49, 
f. 72-79, 258—333, 341-350.) 



16«3 



745 



Legati sunt cardinales Hnrculcs Uonzaga, ffieronymua Seri- 
pandus, Stanislaus Hosius, Ludovicus Simoneta, Marcus Siticus 
de Alteraps 1086. 

1'auli Jovii episoopi nucerini epistolae quatuor Carolo Vice- 
comiti datae Trideuto diebus 19 ianuarii, 21 februarii, 20 apri- 
lis, . 1562 ; 11 ianuarii, 15C3, de rebus concilii tridentini (itale). 
(I. V, 16. f. lO-i:., 29-30; 49, f. frO-89, 110-112. 1087. 



Caroli VitrcomHis episcopi albintirailiensis epistolae viginti 
tres Tridento, Carolo cardin Borromaco Komam. a die 22 octo- 
briii, 1562 ad mensem integrura martium 1503 itale datae. Liber 
secundus. cui interseruntur epistolae cuidam Bendoni. (I. V. 48, 
f. 56-149.) V. num. 1095. 1088. 

llieronymi Seripamli cardinalis epistolae quinque Tridento 
Carolo Borromaeo Komam, a die 16 iulii, 1562 ad 17 maii, 
1563, de re concilii datae. (I. V, 16, f. 35-60, 103-107; 
48, f. 1-53; 49, f. 211 -253. 1089. 

Postulata reformationis cardinalibus in concilio tridentino 
proposita a Galliae legatis, sub initio anni 1563 (itale). (L. IV, 
92, p. 417—424.) 

Capitulis 34 ea qnaerebantur quae coucessa auctoritatem apo- 
ntolicam oranino everterent. — La habes latine in opere: 'Peti- 
tiones Caroli noni'. Patavii, 1563, 4°. 

V. 'Du Pin. Biblioth. eccles.' tom. XV, p. 278-280. 1090. 

Piu* papa IV commendat legatis concilii tridentini ut aucto- 
ritatem pontiticiara tueantur et a di&ddiis in re concilii caveant. 
(L V, 16. f. 28-29; 49, f. 109—110.) 

Inc: „Vedrete quanto raons. Borromeo vi scrivera. Noi 
di piu ve dicemo che per questa materia . . Roma, 9 geonaio, 
1563.-' 1091. 



746 



1563. 
9 ianuarii. 



13 aprilU. 



16 



1*63. 



Carolus cardin Borromams iisdem legatis quaedam emen- 
danda advertit in quibusdani canonibus eiusdem concilii, prae- 
sertim de primatu papae et residentia praeiatorum. super quibus 
cardinalis Lotharingiae non convenerat. (I. V, 16, f. 20—28; 
49, f. 100—109 

Inc: „S'e atteso tutti questi giorni a pensare come ai potesse 
accomodare la forma del settimo canone.. . Roma, 9 gennaio, 
1503." V. num. 1071, 1076. 1092. 



Fcrtlinandns 1. imperator nuntiat iisdem eorum epistolam 
accepisse; grates agit quod de coronatione filii sui Maiimiliani 
gratulati sint ; laudat acta in concilio pro reformatione monun 
et disciplinae; significabit in posterum per oratorem suum Gre- 
gorium episcopum quinquecclesiensem quid agendum in re. (I. V, 
16, f. 101 — 10M; 49, f. 334-335.) 

Incip. : „Reddidit nobis devotus nobis dilectu9 .Toannes Fran- 
ciscus episoopus Commcndonus vestr. reverent. litteras ad diem 
28 proiime elapsi . . . Isprug, 20 febr., 1593." 1093. 



Ilicronymi cardin. Morone oratio dicta cum ad concilium 
tridentinum accederet, qua occasione loco Herculia cardinalis 
Gonzaga orator suffectus esl. (I. V, 16, f. 262—264.) 

Inc. : „Quo in statu sit respublica christiana, patres rever., 
omnibus perspicuum est . . die Martis, 13 aprilis, 1563." 

Edita est sub titulo: 'Verba prolata ab ill. dom. .Toanne 
cardin. Morone.' Ripae, 156*, 4°. V. num. 1097, 1098. 1094. 



Caroli Vicecomitis episcopi albintimilicnsis epUtolae 
| Tridento, cum altquibus cuidam Bendoni insertis, Carolo cardin. 
Borromaeo Romam, ab aprili, 1563 (itale). Liber tertiua. (I. V, 
48, f. 149-196.) V. num. 1088. 



Epurtola data Bemardo cardinali Naugero oratori ad 
cilium tridentinum. (I. XI, 94, f. 82—91 ) 

Inc.: ..Aasai conosco cke rimoase dalla supeVbia quelle figli- 



Digitized by Google 



747 



1563. 



uole, da vossignoria ill. tanto biasimate, invidia et contentione. . 
Roroa, 15 giugno, 1563." 

Auctor venetus urget Naugerum ut toto homine potestatem 
pontificiam (qua quidrm sublata rorruit omnis machina) tueatur, 
quippe quod salus reipublicae venetae ei cohaeret, atque ob id 
ingruit in cardinalem Carolum a Lotharingia et Antonium Augu- 
stinum episcopum ilerdensem, eam potestatem impugnantes. 1096. 



Hierongmi cardin. Morone epistolae tres Tridento datae 
anno 1563 Carolo cardin. Borromaeo Komam. itale, de re con- 
cilii. (I. V, 16, f. 109-114, 12»— 137. 139—146.) V. num. 
1091, 1098. 1097. 



Surmua rationum ndductarum pro fine eoncilii, in congTega- 
tiono publica habita Tridenti die 29 novembris, 1563, per car- 
dinalcm Moronum. Narratio historica itale ab anonimo data. 
(I. V, 16, f. 258—262.) V. num. 1094. 1097. 1098. 

Julii Poggiani disputatio de tridentino concilio, quo exaeto 
orator retrospieit quid in eo actura, Deoque grates pro benelkiis 
exinde eeelesiae collatis dandas asscrit. (I. V, 16, f. 264— 269.) 

Inc: „Verc hec dies aliam vitam afTert, fratres, alios mores 
postulat , est enim coucilii tridcutiui aucturitate correcta . . 

1099. 

Agitata in consilio caesareo, praesidcntibus Friderico Stafileo, 
reginao Bohemiae confessore et Drakowits quinquecclesiensi epi- 
scopo, supcr capitulis concilium tridentinum spectantibus , anno 
1563 (itale). (L. IV. 92, p. 423-424.) 

V. l Du Pin. Biblioth. eccles.' tom. XV, p. 2S5. 1100. 

Klucidationes quorundam locorum concilii tridentini, ab illu- 
Btriss. dominis cardinalibus congregatis emissae ac conccssao 
diversis episcopis et praelatis. (L. IV, 106, folia 240.) 

Praeeunt quingentae ordinationes ac responsiones praelatis 
factae super materiu) eccleeiasticia ex variis concilii tridentini 



r48 



1567-169',. 



1546. 



26 iunii. 



U 



I64H. 



sessionibn* desumptae (f. 1 — 110); eas excipiunt 
latis annis 1564 -1576. Tertio referuntur ilucidationcs super 
coiuilio tridctitino pcr illustr. nc rtrcrctid. ciu.i interprctcs ad 
itistnntiam dirersnrum epistoporum et aliomm praelalorum tn 
nrditw srssionum positnc , qnarum extremae datae annis 1570 
-l.-.ss. 1101. 

Klucidationes aliae ab iisdem. numero oetingentae septaa- 
pinta septeni, manu Aemilii Flori iuris utriusque doctoris ei- 
scriptae. (L. Xf. 15. f. 23 -'275.) 

Praeennt itidcr et rcftcrtorium iihri. Conveniunt plerumque 
cnm codice praecedenti, cui tamen plura degunt. 1102. 

I>ecreta conpregationis cnrdrnalium interpretum aacri concilii 
tridentini, data annis 1567—1695, nullo ordine chronologico, 
sed pr saltum. (L. IV, 26, folia :««.) 110S. 



Allegata qnibus concibum tridentinnm in Gallia minime 
receptum ftiit. (L. IV, <»3, p. 45« — 461.) 

V. 'Du Pin. Biblioth. eceles.' tom/XV, p. 381. 1104. 



Summarinm capitulationnm inter Pauh-m III et Carolum V 
Itomae initarum, contra hacreticos et protestantes Germaniae. 
(I. VII, 417, p. 414-415.) 

Inc. : ,,Cbe se sua maesta non li pu6 ridurre alT obbedicnza 
della santa sede, al mese di lujrtio prossimo cominci 1'impresa . 
(26 iunii, 1546). 

Pontifex spondet caesari pecuniae, peditum equitumqne vi, 
suppetias itnrum, si bellum in protestantes sit declarandum. 1105. 

Carolus imperator Sifrismundo regi Poloniae roganti ut im- 
perii rebelles in eius gratiam reducat, respondet iustia caosis 
in eos, praeeertim in Fridericum , qui se ductm Saroniae 



■ 



Digitized by Google 



1646. 



749 



electorem cocut. et Philippum asserbmt Hassiae ImUgravium 
: rompsiss«, quod nemo ignoret eontm conatua, violentiaa, calami- 
tates ecclesiae illatas. 

Ine.: „Que vestra serenitas ipsius ad nos litteris quaB oratori 
suo magnitico sincero nohis dilecto Acatio Rome . . In castris 
nostris ad Apmanshofen, die 11 octobris 1546." 1106. 

licmartti Xangerii relatio suae legationis ad imperatorem, 
Venetiis iu seuatu recitanda annoi;.46. (I. VII, 377, f. 37-60; 
873, f. 2015-293; 906, p. 3-64; «109, f. 3-29; 917, 
f. 135— 1G9.) 

Inc. : ,.In questa rolatione che « l*ultima parte della lega- 
tione mia, soren. prencipe. conosco dover haver . . ." 

Rernardtis Naugerus die 14 inlii, 1543 ad Carolum V orator 
inissus omnilius legatioiiis partihus egTrgie functus est, quippe 
im|K>ratori per Relgium et (iermaniam comes, Spirae aii diaetam 
imperii et Piviwluri cum Dominico Mauroceno interfuit, ac dissi- 
dia cum repuhlica. ex lihera oppidi nmniti Marani possessionc 
(Manini negotiuin et a legato Marino Cavalli serius anno 1550 
pertraetatum) euata composuit, itaque ut caesar discedentem anno 
1541! equitem renuntiaverit ac aurea catena donaverit. 

Kelationem quam quadruplex cudex marcianus integram, non- 
gentesimus vero octavus per compendium exhibet, edidit Alberi in 
'Helazioui' ser. I, tom. 1, p. 269 — ;i68, ita tamen ut vel partea 
non semper breviores passim desiderentur. Desunt in impresso 
a. enumeratio aliquot expensarum doraus caesareae in Hispania 
— b. 1'ut/he dc colontielfi tcdcsthi, tfcl funte, dei capitani a 
cuciillo, ifri/fi Si>tit/niioli, ili i/li Ituliuni, — c. nomina guberna- 
torum provincianitu in Klandria. — d. pericope qua de testa- 
mento Oheldriae ducis siue filiis demortuo, eiusque mandato duci 
Clivii, aliaque non minoris ponderis. Nostros codices pretiosiores 
rcdduut variantes lectiones; exemplo sint: 

Abh. d III. Cl. d k. Ak. d. Wit». IX. I»d. III. Al.th. 95 



750 



1647. 



1547. 



Iinpr : „Dagli esereiti . . . 
aono le imprese cosi nominate." 



„Sono ancora 
cbibngio" 



dar- 



..Fiamminghi." 
Jiranvella . . . cerca d'in- 
trattener cesare." 



Codd. ntii. ..Dagli eserciti . . 
»on veuute le prese dei re, ilei 
pontetici, lo spa\ ento di Italia ." 

„Sono armati d'aleuni ar- 
chil.usetti che si searicano 
da se." 

..Aleniantii l.assi." 

..(Jranvella . . . corca din- 
tratteuer eosare fuori di 
Spagna." 

..Maria iFlandriae praesesi — ,, 
feminaihe hadell' uonio assai. 

('a.terum Nan«ierius helle per aiiaeephahieosim rotulit in pro- 
oemio a se pertractata: .,< 'onsidercro brevemonte due cose ne- 
eesjsarie, l'una le for/.e di quel priucipc dal quale io ritorno (nella 
ijual partc m diraimo tutti gli stati suoi, le entrate, le spese. 
le qiialita de* capitaiii di terra e di mare, coine siano uniti fra 
loro e divisi. eome grati a sua maesta, le cotidizioni de' suoi 
soldati, fortez/.e, artiglierie e monizioni : commemorando di questa 
part« i succe.-si di cjuelle azioni che sono avvciuito nel tempo 
della mia peiegrinaziotic di LU niftsi); 1'altra lc condizioni e le 
qualitii dell' aniiuo chc sua niacsta ha vcrso tutti i principi fedeli 
ed infedeli, e iiiassiiiiamentc verso vostra serenita (ove tocchero 
alcune cose della natura, qualita ed aniino de suoi consiglieri, e 
dei modi con i quali si puo s]KTare dessere loroamici); le quali 
eose tutte mi sforzero di raccontarle et dirle miuutamente con 
tanta brevita che spero non eccedere lo spazio di 3 ore . . ." 
Suli fine de seeretariis venetae legutionis Formento, Donino, Da- 
burti. liuonriceio. Trainezzino. et dc se ipso disserit. 1107. 

Summarium foederis intcr Carolnm V et Ferdinandum regem 
cum principibus ( iermaniae, Augustae in conventu imperiali, anno 
i:>47. il. VII, 417, p. 41f>- 41(1.) 

Inc: ,,Lign per singnlos annos observetur. et si que discor- 
die inter eos . . ." 



Digitized by Google 



751 



1547. 



l.-)47. 
21 aurili». 



Anno incipionte 1647, Augustae Vindelieoruin eonventum de 
circulis et quarteriis in toto imperio constituendis, orditie ao con- 
stitutione eorum eirculorum. nec nou ligno iuribus et officiis. 

1108. 

Summarium iuduoiarum quinqueiinalium inter reges Ferdi- 
nandum et Solimanuin Turcarum. do anno 1347. (I. VII, 417, 
p. 417.) 

Inc: ..Controversie tiim de timaris ae baronibus, quam de 
bonis et eastellis Fetri Pereni ac Valentini Theoreeh . . ." 

Earuiu induciarum iudole definita, de prineipibus in ea com- 
preheudendis, de latronibus et transfugis docretuni. 1109. 

(iratulatio victoriae iu putrtin qua .loannes Fridericus dux 
Saxoniae a Caroli V exercitu captus est, non procul ab opjiido 
MulberR. tlie 21 uprilis, 1.VI7. (h. XI, 74, f. 1 — 1_M 

Inc : ,.I)iutumi doloris ac sollicitudinis no>tie. cesnr, qun 
tum ex presentilms reipublice christiaiie cnlaiuitatibus . . ." 

Qui scribeiitein in huius bibliothecae repimine antecessit, vir 
doctLssimus Jacobus Morelli codicem hunc ms. apud Nanios ex- 
tantem sic describit: „Ab homine disserto ct latini sermonis 
hauil leviter perito ea prodiit: is attamen qui fiierit. nec ex ipsa 
oratione, cuius insoriptio in codice nulla est, nec aliunde mihi 
cognoscere liouit. Cacsarem sic etiam alloquitur: Xou tu igi- 
tur pios modo «iermanie populos , cesar. tutos incoluroesque 
prestitisti, sed (ialliam etiam profeeto et Italiam, et hanc in 
primis urbem, atque amplissimi saeerdotii sedem, cuius illi 
(principos) semper so infensissimos hostes esse professi suut, ab 
imminentibus calamitatibus inaximis liberasti" »)• 1U0. 

De coniuratione IMacentiae. (I. VII, 877, f. J54 -203.) 
Inc. : ,.Colui cho rhistoria maestra ehiamo della vita, mostro 



11 Codices manuiicr. latini bil.lioth. Xai.ianae. Venctii», 1776, p. 94. 

95* 



752 



1547. 

U ocUibris. 



1S47. 



quelle cose principalmcnte . . .", tinit : „tarda iuterpretatioue 
veramente per lui, ma so finta ingegnosa, ao vera mirabile." 

Plaeentiae eoniurationem auno 1547 habitam , ibi ubi de 
historia ('aroli \' sernio est, ininime praetereundam censeo. Oum 
euim tunc tcmporis fama percrebuisset Petfum Aloysium Farne- 
sium una cuin Paulo III pontifico moliri Mediolani dominatum 
vel per se vel |>er alios iinperatori surripere, referunt Ferrantem 
(touzaga Medioluni giibernutorem Joanni Anguissola placentino, 
auctori coniurationis principi eonsilium de Faruesio occideudo 
ingessisse (Augustinus Landus Farnewium 10 septembris inter- 
fecit). 

Anonymi et inediti huius tractatus, cuius exemplaria plura 
in tabulariis PlacenUae et alibi quoque extant, auctorem depre- 
hendimus JuIiuuhm Gosclliuum a secretis FerrauUs (Jonzaga, 
quod in plorisque apograpliis, noti vero iu marciano , sub initio 
legatnr; ,.Io del vero informato vefacemente a' posteri il narrero 
piii appieno e pcr avvoiituru con piu online cbe nella vita non 
feci di don Ferrante (ionzaga." Vita autem haec proprio auctoris 
nomine publici iuris facta est Mediolaui aiino 1574. Venetits 
anno 1579, continet vero competidkdi forma eundeiu tractatuiu 
paginis 43— 5G; causis et monientis praecipuis eiusdem coniu- 
raUonis , quae iu upograplio suut , silenUo obrutis. Ainpliorem 
eius tractatiouis usuram fecit Christophorus Poggiali in opere: 
'Memorie storiche di Piucenza.' Piacenza. 17C1. tom IX passim. 

1111. 

Ferdinandus rei prohibet ab illicito mercimouio nurcatons 
ct nci/otuitorcs qui mcrcutnras a muri et ad- uiarc cxcrccnt, 
et praecipue qui /mblicis ciis ct itimribus L/ibucum, Goritiatn, 
Tcnn stum ct trrram Fnminis Sunrti Viti crrsus utuntur. (I. VII, 
S73. f. 5, 15 ) 

Inc. : ,,Quaiuvis cuililiet vestrum probe eoiistct per quas pu- 
blicas vias et per que itinera vobis et omnibus aliis antiquitus . . 
Vienue, 14 octobris, 1547." 



Digitized by Google 



753 



Cnm occasione pestis in dncatnm Carniolac et Tergcstum 
annis IJ43 - 1544 frr-jwantis. mercatore» viam frequentanmt 
versus oppidnlum Sancti Joannis sub castro Duini , sane cum 
imminutione reilditus itnjiositionis quttrantrsiniae fisvo devolutae; 
Ferdinandus iubet retrrr.s rt nott prohihttus vias a negotiatoribus 
esse percurrendas. 1112. 

1548. UaroU V monita filio 1'hilijipo faeta. (I. VI, 185, f. I -58; 

l* _uiu-rii. vil, 87-_», f. 19— 3G; XI, a:i ad finem 

Textus hispanieus in ultero codiee incipit: ,,Hijo, por que 
de Ioh trabaios passados se me liau recrescido alirunas dolen- 
cias . . ." vcrsio itala in caeteris: ,,Fij;liolo, perchc. dalli travagli 
passati ct da alcuna infirmitii che mi da molestia . . Kx Augusta 
Vindelieorum, 1* ianuarii, 154«. 

Carolns qua rex (il rrt/ suhscribit i cum iutjicr injjravescente 
morbo morti fuisspt proximns, quasdam, sine ordine, status ad- 
ministrandi nornuis prael>ot, iis praesertiin iii<istvns quae reli- 
gioiiem spectant, nenipe quae electioncm pontiticis, cuiu eo dis- 
seusus pro fudo reirni ncapnlitaui et monarchiae Siciliae, couci- 
lium toejjeiidum , collationem diirnitatum eeclesiasticaruiu et 
beneficiorum. Inijieratoi eiu consiliarium adhibeat. coniidat ducibus 
Florentiae. Ferrariae , Mautuae. .Tanuae, non item (ialliae rejn; 
declinet bellum et belli causas ; inducias cum Turcis ineat. 1113. 

Confamti hiHimti, reducis a legatione ad Ferdinandum 
Romauorum rejrcm anno 1548, rrlutio Veuetiis in senatu (I. VII, 
580, f. 1-120» «iO«t, f. 49 l: ■>_».) 

Inc: ..Sc tutte le oj>erationi nostre sono indiriz7.ate a qualche 
finc et clie a quello dehba princijialmente attendere . . .'• 

Orator ad Ferdinandum dimidio anno 154l> Bernardo Naugero 
suffcetus, re patria jmiorlare Vindolwnae jjesta usque ad dimi- 
diuni aiiiuim 15 4*. notitiam praebet senatui eorum oinnium quae 
vel jiristiuae vel praesenti provinciarum archiducatui Austriae 
snhditurum conditioni illustrandae conferunt. Habsburjncae fa- 
miliae historiam ah origine nsque deducens, proviucias jwulatim 



7."t 4 

IUL 

aduoxas Austriam, Styiiam. Carintbiara , ('arniolam, Lincium 
Iquo 1 Austriae proxiniuin, uon partem considerat). Tyrolim, Bohe- 
miain, Moraviam, Sitaiam, Lusatiam. HunKariam, in iisque urbee 
praecipuas enuiuerat, earuni lines, incolamm indolem, eastra 
muuita, vim militaiem. caeteraque huiusmodi describens: quin 
et uimouaiii, vecti^alia. imlicia suinmo du/ito attin^it. i'otiorem 
tiinieu eiiarrationis partem «tcrmaniae eiusqiie politicae constitu- 
i tioni tribuit. iis quue ml status tiiiitimos referuntur in tractationis 
unruuientum perductis. 1'luriini faeienda ea sibi in scribendo 
suimpta ab aiidore facultas de bello uvrmanico aiini 1 ">47 libere 
iinlicaiuli; s-nteutias eniiii de priinoribus eius aetatis, iiistitutio- 
nibus, gestis. intcntiouilius interserit 

Huius tflxtionis brev iaiiuin edidit, narrationem intejrram 
putans, Kii;eniiis Alberi ih •Kela/ioni' ser. 1, vol. I, p. H0.9— 4«9, 
nu-ndis scatfiis. ut ex. jjr. Muniiio semper Kh-o Moraim . et 
aliquot locit mam-uui. praesertim qua rclijriouem spectat. 1'rimus 
cod.x alteii aiiteferendus. 1114. 

I I Mnrini Caialli relatio suae ad impeiatorem hyationis, Ve- 

netiis iu natu lccta. (I. VII, «107, f. 1— 12; 908, p. 6.". -1 12.) 

lnc; ..Haveiido io da render cmito della mia lejration, la 
quale e .^Lit.i aiTiinperatoie, cho e tanki prudente . . ." 

Ku<ren. Alberi ex eodice tlorentino lainiliae 1'apponi, quem 
purioris lectiouis jrratia depraedieat, protulit ndationem ser.I, vol.II, 
p. 1!»H — 22:% eo laiuen uiancam ut intejrra ex nostris i-inlicibus 
folia desint. Xou ibo iulicias plura et omis-is, mutatis mntan- 
dis, frequentius iu aliis rrlntwuilais occurrere (exempli jrratia 
profero quae de orijrme domus austriaeae, imperii finibus, dominiis 
i quae caesari propria vel quae sibi obventurai, ea tamen diversi- 
mode enarrata inomentum aujrent historieum. t^uae vividioribus 
coloribus in narratione universa de.M ribuntur, sunt: enumeratio 
reddituum ex Hispania. Indiis, Neapoli, Sicilia, Mediolano, lklgio; 
florentissimum proviueiaruin imperaton subditarum commercium; 
plura quae Huujrariae rejrinam Mariam, Beljrii praesidem attinent. 



Digitized by Google 



15i2. 



' 7.55 



1551 1553. 



15 52. 



*J nuvembris. 



Kditor tiorenitiuus errute animadvertit Marinum Cavalli Xau- 
gerutu in legatioue excejiis*. quod ist»' unno 154(5 dignitate 
legati excesserit, Cavulli vero lmnses tantum viginti scptem (ut 
in utroque marciauo codice. dutu in imjircsso se|itemdecim uume- 
rantur) apud caesarem stetit. ab anno scilicct, ad suiumum, 1548. 

1115. 

Vvtri Ciiimiiuiii cxemplu cjiistolurtim fere sexaginta pontifiei, 
•loanni Mariae cardinali del Monte, .loanni Angclo cardinali de 
Medicis. ac .lulio Canano. a senetis pontificis. annis 1551 — 1553 
datae. il. VI, f. 21 210.) 

Die tertia octobris anni 1551 pontif.-x l'etrum Caciaiaiium. 
sibi a secretis. ad Carolum V lcgat eo ut Octavius Puruesius 
ranuae ducatu anioveatur. siliique supjictiae ad bellum prose- 
qiietidum fcrrantur. Kpistolarum pars potior data est anno 1551 
Oenipouti ab iauuario ad uiaiuiii; iunio et iulio a Villaco et 
Ilrixinu; Augustac Vindelieoruiu. Argentinae, Sjiirae, Uruxellaruni, 
ab augusto cius anni ad aiigusltiiu proxiiue insequentis. Cama- 
iaiiuin niedio augusto 155 '. excipit legatus Hieronvmus Dandinus 
cpi^jopus inioleiisis, cuius aliquot in codicc epistolae datae liru- 
xollis. Camaianus februario anui 1552. episcopus fesulaiius 
remuitiatns, a legatione rcdux scdein ingreditur. lllfi. 

Otbonis Truscbis ex banmibus de Wartburg, cardinalis epi- 
seopi augustani dujdex epistola. itale, Jnlio paj)i«> III, qua, ctim 
significavit se belbi pulsiun ad amicum arcbiepiscojmm salisbur- 
gcnsem confugisse, Atigustae Vindelicorum continia ab inimicis 
vastata, proprium Dilingae ctistrum direjitum. graviora religioni 
ct bonis moribus diunna illata couqueritur. IVima epistola data 
estSalisburgi lomaii, 1552. (1. VI, 131», f. 301 -302, 305-30«.) 

1117. 

(Jalliae rcx ^tatibus (icrmaniae. conqueritur de foedere quod 
siiorum praedccessorum merito et proprio , inter (ialliatn et im- 
|ierium romanum intercesserat, malis caesaris artibus intercejito. 
Kapropter cum impcrator gravi morb» Uborans morti sit jiroxi- 
nms, suadet: ab eins consiliis abhormuit, pacetu cum Oallia 



756 



1668— 1564. 



1553. 



1 654. 

6 iuuii. 



iiieant, belli declinationem eorum utilitati 
(I. XI, M, f. 7—11.) 

Inc. : „Noi non dubHaamo che voi aapete benissirao la grande 
et perfetta amicitia, lega et conventione . . . Da Keinz, 6 no- 
1552." 1118. 



Otho Trusehes, qui supra, Julio papae III 
tum utile sed et iiecessarium ei collegio cardinalium ad proximnm 
proeerum et principum imperii eonrentum, negotiorum praecipue 
religionis et paeis causa cogendum, legatum mittat. (I. VI, 139, 
f. »02-304.) 

Ine. : „('um multa sint que multorum hodie suspenaoa animos 
tetient, ut quid in hoc imperiali . . Dilinge, 20 iunii, 1553." 

1119. 

Caroli V imperatoris testamentum, hispauiee. (I. VII, 913, 
f. 3—29.) 

Inc. : „Kn el nomhre de Dios . . Nos don Carlos . . Cono- 
ciendo que no ay cosa mas eierta a los hombres que la muerte, 
ni mas yiieiertti que la ora della, qut*iendo hallarme y estar 
prevenidii . Hrussellas, B iunio, 1554." 

Testnmentum (f. 3—18) iam notum escipiunt a. codicilli in 
monasterio s. Hicrouymi de Yusto, die 9 septembris, amii 1558 
(f. 18—27); b. epistola 1'hilippi II regis ad curatores ex testa- 
meiito supcr oodem negotio, data Bruxellis die 22 martii, 1559, 
quae incipit: „Vuestras cartas de treynta de octubre del ano 
passudo y diez y quince de henero deste presente havemos rece- 
vido..." (f. 27-29.) 1120. 

Conditiones et pacta apposita investituris rcgni neapolitani 
factis a Julio papa II in f.ivorem regis Ferdinandi de Aragonia 
et snccessive a I/eone papa X in favorem Caroli V imperatoris. 
ll. VII. 915, f. 28-39.) 

Inc: „(^uod non faciant eoUigationes contra romanum ponti- 
ficeni aut ecclesiam romanam. — t^uod non recodant ab obbe- 
dientia nape . . ." 



Digitized by Google 



1554— 1565. 



1554. 



1555. 



Julius II, Leo X. Jnlius III, pontifices. 



Prombmones ad iura pontificia semper et ubique s&rta tecta 
tnenda, sub poena excotnmunicationu, sex supra viginti capitulia 
concluduntur (f. 28— 34). His «pondent ei una Ferdinandus, 
Carolus reges; ex altera parte promissa recipiunt 

1121. 

Carolus V revocat concessionem Seneoaibus per Carolum IV 
anno 1347 factam, propriae reipublicae adroinistrandae. eiusque 
doniinium in tilium Philippum II ac suceessores transfert. (L. X, 
111, folia roenibr. 1 — 3. 

Inc. : ,,Quum inter alia privitana per «erenissimus quosdaui 
predecessores nostros romanomm imperatores . . . Bruxellis, 
die 30 maii, 1554." 

Documentum autheutkum cum duobus ut iufra num. 1128, 
1130, ex autographo sumptum, (irmat Franciscus Vintha volater- 
ranua, die octavu decembris, 1559. 1122. 

Caroli V im]ieratoriti monita Philippo rilio data, cmn imperii 
summam ei traderet. (I. VI, 185, f. 117— 17*3: VII, 873, 
f. 32-36J 

Incip.: „Mi sono risoluto, ligliuol dilettiss , di venire ormai 
all' cffetto di cedere nelle mani vostre l'amministratione . . .", 
finit voro in primo exemplari: „che siceome la guerra a fine 
di onesta pace si deve geuerosaroente fare, cogi nella pace a fine 
di secura guerra vivero providentemente si deve"; in altero vero, 
cui secuuda et tertia pars deest operis: „ma dall' ingegno et 
eostumi et altre conditioni loro ai hanno nelle esecutioni delle 
facende i ministri ancora a considerare." 

Insunt tantum quae tempore pacis observanda, eaque «e 
referunt ad salebrosam vastisaimi imperii administrationem ; ad 
iuatitiam, honestatem ac praoftertim suimetipsius victoriam in eo 
regendo neceaaariam; ad religiouero semper et ubique tuendam, 
nec non obedientiam summo pontifici praostandam. Illnstria 
praecessorum facta et propria tanquam speculum sibi ob oculoa 



Abb. d. III. Cl. d. k. Ak. d. Wi«. IX. Bd. III. Abtb. 



96 



7r.8 



vectigalium imponendorum studium. Aniiuadvertat Hispaniae 
dominationem , utpote autiquaiu, retentu facilem, non ita Flan- 
driae, Italiae, Germaniae. In minurtrorum delectu eorum dotes, 
quas enumerat, perpendat, nec facile mutet. Tandem egregia 
pacis oblectamenta comroendat. 

Diem supremae huic potestati filio conferendae sunt qui 
aasigneut vigesimam quintam octobris, anni 1655; ea contra 
Prescott: „11 est etrange que la date precise d'un evenement 
aussi conuu que l abdication de Charles-Quint soit un sujet de 
deaaccord entre les historiens." Histoire du regne de Philippe II. 
Paris, 1860, tom. I, p. 27. 1128. 

Xormae tempore belli a principe tenendae, quas Carolus V* 
Philippo filio una cum regiminis summa txadidit. (1. VI, 185, 
l f. 69—114.) 

Pars altera monitorum quae procedunt incipit: „Vengo ora, 
figliuolo mio dilettjssimo, a ragionare con voi d"alcune pertinenic 
del tempo della gnerra . . . u 

II bi conditioncs praecipuas pro statu oonservando ac ordine 
augendo adverterit, cui perturbando confert bellum, eius causas 
imperator ab insolentia Turcarum in dies succrescente et ohri- 
stianorum principatunm invidia maxime repetit Quapropter 
exercilus instruendi leges; peditum et e<|uitum numerum deli- 
gendum; disciplinam militarem tenendam, cuius vis in obedientia; 
aequam cohortium et alarum distribntionem ; iterata armorum 
exercitia persequilur. Nec inittit qnae ad impedimenta, anno- 
nam comparandam aut conservandam , aut reuovandam, equos 
currus, castra ponenda pertiuent. Dum de castellis munitis peragit, 
taepius ea resarcienda, re frumentaria providenda, ildis praesidiis 
obfirmanda, instruenda probatis praefectis. Quae sint artes belli, 
quod diligenter, prudenter, vigilanter inchoandum, militari virtute, 
i abhibito praesertim strategemate, pensequendura et finiendum 
edocet. In proeliis iuste committeudis suinptibus lautioribus uon 
parcat: magistratum in castris coiratituat cui milites vendant 
praedas, ex eoque manubiarum censum. ubi placuerit, exigant, 



Digitized by Google 



759 



1555. 



1 deceabri*. 



22 ducumbria. 



24 deccmbrii. 



metuendosque compescendoa per bellum partim offensivum, partim 
defeosivum, terra Untum non mari commissum, per partium 
studia eoe inter coneitata, admonet — Auatriacae domus araicus 
concorf), patruum imperatorem futurum revereatur. — Pronam 
in GoUob Italorutn voluntatotn, eorum principum foedera, Medio- 
lani et Neapolis nisus in antiquam autonomiam recipiendam, ea 
esse quae bellum cum (iallia aleae plenuni faeiunt. — Urget 
demum Senas recuperandas . Venetos atnicos habendos, quos, si 
hostes, improvviflO assultu, utpoto bello dessuetos, percellendos. — 
Quae imperator asserit ea roborat exemplia ex antiquitate de- 
sumptis, ad quae frequenter alludit. ut et ad proprios memorialea 
libros 1124. 

Afoi/sins Lip/mmniuts e Venetii*. episeopus veronensia, orator 
apostolicus ad regem Poloniae, episeopum vratislaviensem obiur- 
gat qnod . cum Gedanum se contulifwet ut falsos «mcionatores 
(lutheranos), mandato Polonine regis, inde eiiceret, rem ita cum 
eo seuatu composuit. ut ctmciotiatores preditatumcs suas non 
intmmtttmd. (I. V, lfi, f. 270-271; 49. f. 120-123.) 

Inc: „Signineaverunt mihi pravissimi viri hisce proximis 
preteritis diebus dotninationem vestram . . . Vilne, 1 decem- 
bris, 1555.' 1126. 

Episeopus vratisiaviensis (Balthuaur ih 1'romniUJ respondet 
Lippomano oratori sibi apposita falsitatis uota inurenda, propterea- 
que se pontifici miiiitne deferendum esse. (I. V, 16, f. 272— 279; 
49, f 123 -13 4.) 

Inc. : „Legi litteras rever. domin. veatre ut singularibus 
erga me benevolentie eius notis regpersas, ita acerbas . . Val- 
borie, 22 decenibris, 1555." 1126. 

Paulus papa IV Aloysio Lippomano mittit breve exprobra- 
torium episcopo vratislavicnsi ofterenduin , quod haeretica labe 

96» 



7tiO 



1556. 



1 1 



17 «prilis. 



17 



sit polluiuH. Inutut nt in cr&oonensem epiacopnm inqnirat, ac 
de utroque referat. (I. V, 16, f. 287—288.) 

Inc.: ..(travissime antea comraoti qne de venerabili fratre 
epiBCopo vratialavieusi ad noH delata fnerunt . . . Roine, 23 de- 
cerabris, 1555." 

Kdidit Theiner 'Mononi. hiator. Polon.' vol. II, p. 588, quo 
looo pag. 580—591 plura passim de rebn» a nuncio peractis. 

1127. 



Carolus 

poesessionera , cum iure traiaferendi in haeredes. (L. X, III, 
f. 4-5.) 

Inc. : „Quum superiori temjtore ex certis rationabilibus cansis 
animum nostrum moventibus et precipue pro publico bono . . . 
Bruxelhs, 16 ianuarii, 1556." V. num. 1122, 1130. 1128. 



Induciae qninquennales a Carolo V cum rege Galliarum die 
5 februarii, 1556 in abbatia vaucellensi pactae. Narratio. (I. XI, 
131, f. 113—116.) 

Inct : „Qoantonque da oerti anni in qua sia gtata gnerra tra 
rimperatore e il re di Franeia, et che per procnrarci 
et pervenire . . ." 

Carolus imperator Philippo filio dat potestatem vicariatum 
senenaem alteri in feuduro concedere, vel libere in illura trans- 
ferre. (L. X, 111, f. 5—8.) 

Inc. : „Cum alias ei certis . . principem et (ilium nostrum 
carissimum et post eum , filios et descendentes . . . Brniellis, 
17 aprilis, 1556." V. num. 1122, 1128. 



Aloysius Lippomanusr raittit pontifici processum episcopi 
vratislaviensis. (I. V, 16 t f. 287.) 

Inc: „Mitto sanctitati vestre parvum procesBum quera de 
eius mandato . . . Lovitii, 17 aprilis, 1556." 1131. 



♦ 



Digitized by Google 



761 



IH ionii 



20 iuoii. 



in episcopos vratislavien- 
aem et cracovietrsern Pauio papae IV. (I. VI, 16, f. 288-289.) 

Inc. : „His litteris anneie erunt nonnulle testium deposi- 
tiones contra vratislaviensem episcopnm . . Lovitii, 18 iunii, 1556." 

1132. 

Vratislaviensis et pomeranus episcopus respondet pontitici se 
nunquam heretirorum siuayogus fovisse, nihllque commone 
quoad haeresim cum Frisio libri haeretici editore habuisse. (I. V, 
16, f. 289-292; 49, f. 148—151.) 

Inc: „Litteras beatudinis vestre paternas et amantisHimas 
ad me scriptas eiosculatus sum et lego libentissime . . Hyessul- 
kovii, 20 iunii, 1556." 1133. 



1557. 



Friderici Uaduarii a legatione ad Carolum imperatorem et 
Philippnm Hispaniae regem reducia, relatio Venetiis in senatu 
recitata. (I. VII. 783, f 446-516; 873, f. 344-417; 888, 
t 137—241; 909, f. 167—205.) 

Inc: „Dio volesse, seren. prencipe, illustr. e sap. signori, 
ohe Biccome ho diligentemente procurato di ben intendere le 



Fridericus Piaduariu.s dio *J9 martii anni 1554 ad Carolum V 
legatuB venetus ordinarius, eo miasus ut Senensium negotiis fa- 
ac mitioribus cum Julio II pontifice consiliis adhibitis 
ecclesiae restitueret, eo munere functus ost usque dum 
imperator Hispaniam secessit, qno tempore iussus est apud Phi- 
lippum II eius tilium, Hispaniae regem immorari. Propterea 
relatio dnplex: ea qua de legatione ad Carolum, Germaniae 
natura et divurio, ut in caeteris; ofTicia et inra imperatoris; eius 
familiae membra; principes varii; rei politicae, militaris, navalis 
conditio eicutiuntnr. Sub fine huius partis momenta evolvuntur 
de receesu imperatoris, quibus Mignetua optime usus est operi: 
'Charles Qnint, son abdication, sa retraite, son sejour et sa mort 
I au monastere hilronymite de Yuste' conacribendo. — Parte altera 



t 



7ii2 

1667. 

qnae incipit: „Sara ora da rae futta quella pra diligente esa- 
minazione del Bcreniiwimo re di Spagna, figliuolo vivendi 
forma Philippi II et familiae mtnutatim offertur; domus interioria 
ordo exhibetur; Ruy flomez et reliqni principi viciniores deline- 
antur: regni indoles phvsica et rooralis nec non rei administratio 
puhlicae. eaque varia m variiH provincii* degcribitur ; de torrestri 
et navali militia ac annia nurratur; demum regionum eidem 
Hispaniae regi suhditarum notitiue dantur. 

Urlutiounm mensibus iuuio vel iuli<> anni 15.) 7 babitam edidit 
utique universam Kugenius Alberi iu 'Kelazioni', aet. I, vol. III, 
p. 175 — 330, non tamen sine omissionibus (exemplo sit arti- 
culus de expensis IpgntionLs . suh tiuei ac erroribuH, praesertim 
iu lectione nominum gcrnianonmi, ita nt novam editionein appa- 
randam opportunum putem. Kam gallicc enucleavit M. flachard 
in 'Kelations des amhassadeurs veuitiens.' Bruxelle-s. 1856, 8". 
p. 1—94, textus fragmentis a<- notis additis. US4. 

• 

1'auli Theu|H»li rrlntio in senutii Venetiis lecta postquam 
a legatione ad Ferdinandum Komanorum regem redierit. (I. VII, 
377, f. 1-33; 580, f. 121-207; *73. f. 420-518. 

Inc: „Ancora che il re de' Itomani sia degno per li molti 
grandi et jKiteuti stati et regni da lui posseduti et governati . . 
12 ottobre, 1557." 

Eugenius Alheri extremani huius rcltitiouis partem protulit 
iu 'Kelazioni' ser. I, vol. III, p. 145—174, nempe quae in codice 
altero, f. 183, quae in tertio, f. 493 ud tiiiem, iinimadverteiw : 
„ci siamo arbitrati a preterroettere la prima parte, descrittiva 
degli stati di Fcrdinando, siecome quella che non contiene par- 
ticolare alcuno che non sia toccato uella relazione procedente e 
in quelle che seguono." Reapse non diflitendum censeo plnra 
esse in ea deacriptione quae in caeterLs flermaniae offeruntur, 
tamen non eo omitteudam quod, cum auctor penitius quam 
alii materiem suara introspiciat et verbis fusioribuH pertractet, 
historiam imperii breviatam et regnorum praesertim Bohemiae et 
Hungariae plenius illustret Oaeteruin quod in parte edita laudes 



Digitized by Google 



165K. 



76 3 



orator enim ea arte qoa Veneti eicellebant, tum corporis tum 
animi notas vividiori penicillo oculis ita depingit ut spiritnm 
: molem agitantem putes. 

Ex dnobus codicibus luanuscriptis altero et tertio, ad finem 
saeculi decimiseptimi eiscriptis, eitremus copia rerum enarra- 
tarum praestat alteri, cui deest pars de Bohemia, Moravia, Hun- 
garia foliis 151— 160 in illo content*. 

Paulnm Theupolum die 21 maii anni 1554 legatum missum 
suffncit Loonardus Mocenicus. die 2* novembris 13. r »6 ad id 
munus electus. 1136. 

t 

. . . Del/ihiuus, episcopus rjufltagaueus argentineusis instruit 
rever . . . Caraffa de actis in conventibus francofurdiensi , pata- 
' viensi anno 155:^, augustensi a. 1535, ratisbonensi a. 1557 ac 
coUoquio eitremo vormatiensi. (I. VI, 310, f. 51 — 64.) 

Inc. : „La presente scrittura e solo per informar vossignoria 
illustriss. di quanto e venuto a notitia sopra il fatto coa) della 
; cemione . . ." 

Auctor momenta evolrit praocipua quibus caesar imperio se 
abdicavit, ac sancit otnnia ea quae iu francofur<i/ensi evHCoitu 
hoe suptr ncgotio, inscia smii sanctitate, actu sunt, irrita 
nulliusque euloris esse crnseri dcheant. Tum causas eiquirit 
propter quas Caroli propositum nsque ad annum 1557 dilatum 
eat: ideo acta in conventibus francofurdiensi , pataviensi, augu- 
stano, ratisbonensi, vormatiensi praesertim de rebus religiosis ad 
trutinam revocantur. 1136. 



Caroll V obltus (21 septembr. 1&58), laudes. (i 137- 1 140.) 



1558. 



Senatus venetus, epistola per oratorem suum Pbilippo U 
Hispaniae regi data, luget niortem imperatoris. (I. XI, 73.) 
La incip. : „Che cosi grande e cosl virtuoso principe et im- 



704 

1608. 



I perator, com e stato il sereniss. padre di vostra maeata aia 
mancato . . . Datum in nostro ducali palatio, 1558." 1137. 

Foematioii (vers. 171 1 in obitum laroli V. (L.II, 150, f. 56-60.) 
Incip.: „Postquam devictis miniino vix saguinis haustu 

(Quod mihi muaa referl libicae cum gentibus orae" 
hnit: „Et recolet ruraus terras Astraea relictas 

Aurea Saturni referens iam saecula terris." 
Auctor sine noinine. certe foroiuliensis. 1138. 

Sii/isiinmdi Crniiukini Austriados libri V. (L. XII, 107.) 
Si nondum edito in honorem Caroli V poemati excutiendo 
i diutius iiumorabor, non improbabit certe qui nciat hoc uno exein- 
I plari marciano illud inesse. Quo fato uescio, coaevi scriptores 
FrancLscus Zara l j, Ludovicus favitellus " ) , Antoniua Oampo*), 
ea in urbe ubi latin. sermonia leporea nugno in honore setnper 
liabiti sunt, (iuindanum cremonensem vix nominant Taceo de 
Arisio qui a (,'ampo prolata 4 ) reritavit. rberioris segetis spe 
illectus, per littcras sciscitatus sum Franciscum Kobolottum cre- 
! moiiensem, patriae historiae iuterpretein eruditissimum, apud 
I quem schedas asaervari sciveram, quas Vincentius Lancetti ad 
opus, iam partim typis editum & ) ahsolvendum congesserat. Sors 
tamen neutiquam favit, Lancettus enim a Campo et Arisio nou 
. unguem transversum recessit. Dum animo confido auctoris 
nomeu luce aliqua in posterum iri suffusum, ad opus ipsum 
digredior. 

Auctor a Maximiliani Homanorum regis obitu (1519) orsus, 
partim fusiori, partim continenti sermone ea enarrat quae a Carolo, 



1) Kpirt. fam. Franci.ci Zavae tibri VIII. Cromonae, 1569, f. 119*. 

2) Annales quibus re* ubique gestas memurabilea a patriae euaa 
orifrine ec. Cremonae, llifcfi, f. 320*. 

3) Cremona fedelisdima citUi ec. Crumona 1586, p. XXXV. 

4) Crcniona literata ec. Parma, 170«. tom. I, p. 225. 
6) Biojrrafia cremoneae. Milano, 1822, tom. III, 4». 



■ 



Digitized by Google 



1658. 



765 



praesertim in Itolia gesta sunt, qaod proposituro primis statim 
carminibus ennnciat: 

„Castalio furor igne calens, molesque beati 
Numine feta viri iubet ordiar aurea magno 
Caesare ab Austriada de ferri asserta rigore 
Saecula, et excidiis orbem, Gallumque receptnm 
Conflandae sub foedus opis: post bella per ambos 
Concita et insnbrum magnos post bella tumultus." 

Quando conventais de novo imperatore eligendo Fraucofurdiae 
fuerit coactus; quas artes Franciscus Galliae rex, ut supremam 
j eam dignitatem assequeretur, adhibuerit ; quomodo legati ab Hi- 
spania, quorum pruieeps Mercurinus uatunara (quem vates moao 
Mercurium modo Hermntem Catinarium appellat) dirimuerint 
litem, libro primo enarratur. 

Libro secundo coines palatinus Kheui Rarcinonem, gratissi- 
mum nuncium allaturus profectus, Carolum imperatorem renun- 
tiatum alloquitur. IUe regiae domns magnificentiam demiratus, 
graecae et romanae historiae fastos depictos legit, quos inter: 

„Aimibal interea superans juga oelsa Pyrenes 
Alpis inacessae, dorsumque qnod itala gallo 
Abscidit arva solo, fastu ducebat ovanti 
Arma per Insubres, atqne inter amoena Ticini 
Praedia ct Eridani dextro non omine pngna 
Scipio commissa, turmis fugiebat abactis." 

Kegalis convivii pompa et triduana theatri, venatus ac hastiludii 
ohlectaiiit^nta rccitantur. 

Libro III. Apparatu itineri ingrediendo AqniBgranum (dixere 
Vergeram quod teteres primi) versus instituto, mater ancipitem 
Carolum sic alloquitur: 

„Te precor extremo hoc ego glorier, aunue dono 
Per quaecumque suis pia iura parentibus arcto 
Insinuant sobolem vincto, perque ubera qnondam 
Nostra alimenta tui et communia aa n gnin i a oro, 
Abh. d. 111. CL d. k. Ak. d. Wi M . IX. Bd. III. AbU>. 97 



766 

UM. 



Ante meos obitua, supremaque fata relictam 
Soleris ..." 

Ille vero primuni sancti Jacobi de Compostella aedee, peregrinus 
divinam opem accedit rogaturus, deiu mari se committit: 
„Curbasa veutus agit mitis distenta, triremea 
Certatim scindnnt undas et caerula ferro 
Aoquora convellunt." 
Antouam in Anglia adventans, Heuricum regem convenit. Verge- 
ram appulsus et a cunctis ordiuibus festanter exceptus, Fran- 
ciscum Sfortiam praeseutem, cui Mediolani dominium Galliae 
rex surripuerat, consilio et opera adiuturum promittit. 

LibroIV. .,Sabloneta parens Gonzaga Aloysius ortus 
Stirpe cremonensi" 
rediens Vergera Barcinoru-m. reginae enarrat itineris casus ac 
singulares coronationis ritus ac pompam. 

Libro V. Ubi de Vormatiae conveutu disserit et quaestioneB 
de religione attingit, vates Jovis alitem de Carolo maximam 
; imperii prosperitate moliente vaticinantem inducit, et Vulcano 
arma praecipientem , quibus caesar.religionem tueatur, Turcas 

Libro VI. Vulcanus parat arma, divina arte caelata et vario 
miranda thoreumate, quibus addit pretium series insculpta histo- 
riarum. Mercurius Vulcanum adit arma iam absoluta acoepturus, 
quae Astreae pro cesare deferat. 

Libro VII. Astrea Antuerpiam accedit arma duci lalura 
ducum. Caesar cum Leone pontiflce societate inita, Mediolani 
dominium Francisco Sfortiae restituendum molitur, quod et asse- 
quitur, nam Prosper Columna Mediolano potitus Gallon Italia 
cxterminat. rarma et t lacentaa pontilici restituta. 

Libro VIII. Bello cum Gallis iterum anno!522 instaurato, 
ad locum quem indigcnae jKttrio dirunt scrmone Picocham, 
Columna Lautrecum fudit. 



Digitized by Google 



1558. 



767 



Libro IX. Idem Gallis gubrepta Janua urbe, cui Adornum 
praeticit, paulo post mortem obit. Carolus Launoius suffectus 
' funeris pompas duci invicto decernit. Froquentes in tota Lom- 
bardia, Novarae, Alexandriae, Viglevani, Abigrassi, Binasci, Mottac, 
Garlasci, Trumelli, cum hoste congressus arcurate exponuntur. 

Libro X et XI. Borbonius, cui delatum caesarei exercitus 
imperium, Massiliain obsidet, qua pracccps paulo post aufugit 
ob Gallorum ingentes belli apparatus prope Avenionem. Bellum 
ticinense vividiori peuicillo, splendidisque carmiuibu* ob oculos 
ponitur : 

„Irnipere uno tunc omnes agmine: pugna 

Acrior increvit, totoque liceutius arvo 

Iu mortem immissae ferro immittuntur habenae." 



„Ut propius commissa rnanus, fragor ingruit idem 
Hastarum attritu, plumboque per agmina pubso, 
Qui solet adversis nemorosa per ardua rupto 
Flatibus involvi sub turbine ..." 

Lbro XII. Lauuoius, etsi vi impari, bellum feliciter absolvit, 
Francisco rege captivo Davaliopera abducto. Is, classiB prae- 
fecto Andrea ab Auria ianueosi, Barcinonem transiicitur, et paulo 
post Matritum. In reginm mancipium caesaris benignitaa de- 
praedicatur, qui, pacis conditionibus, iucipiente ianuario anni 1526 
edictis, Franciscum in libertatem asserit. 

Libro XIII. Hugo de Moncada ab Hispania Romam missus 
ut pontificem a foedere cum Venetis et Mediolanensibus coacto 
deterreat, pacemque cum eo conciliet. Proposito infecto, urbem 
aggrediuntur caesarei qni, ubi Borbonius primo statim assultu 
iuterficeretur, Komam efferatim capiunt miiitari licentiae devotam. 

Libro XIV. Galliae et Angliae reges foedua in Carolum 
feriunt, exercitui Lautrecum imperatorem praeficientes. Vatee 
fusiori carmine pugnam describit qua Andreas ab Auria supre- 
mus navarcha, Januae dominationem Gallis restituit. 

97* 



768 



1668 



„Inde globos alii, gravidas flagrantis et ollas 
Coniecere picis, cuius restinguere flammas 
Attactu implicitas valuit vis nulla liquoris. 

Infecere salis proiocta cadavera rultum 
Sanguine: lanieutis stridentibus borruit aer." 

HLspauae res iu Italia prosperum tandem eventum sortiuntur. 

Caesarem Barcinone in reditu festanter exceptum et iam uni- 

versae Italiae paci apparandae discessum mollientem sic Isabelk 

coniux alloquitur: 

„Dulcis amor coniux, mea visccra cara, meaeque 
Deliciae , ante tuae haec matrisque et coniugis ora 



Kxcidere oro queunt? nohis aliena relictis 

Hinc eflerre pedem poteris ne in regna? recessit 

Anxia quo nostri quondatn tibi cura? paternis 

Kxtera praetuleris? tellus tibi gratior ulla 

Ksse potest quarn quac tumulo patris ossa recondit? 



Libro XV - . Carolum remomntem Jupiter per somnium, 
Astrea ministra, increpat, suadetque arnia a Vulcano oblata 
' tranquillitati Italiae conciliandae vcrtcnda. Caesar pcr Michaelem 
Maium oratorem anno l.VJO 

(,.Lap8aque tercentum cum quinis saecula lustris 
Intactae celebrem post partum Virginis annos 
Quatuor addiderant") 
nunciat pontifici se Italiam adventunim. Brevi, utraque classe, 
hispana et januensi comitantibus, .lanuam appellit, unde ab ora- 
toribns Clementis repetita vice excitus, Bononiam properat 

Libro XVI. Triumphalis in urbem ingressus pompam, pon- 
tifice occurrente, recitat Guindanus, ut et acta cura Clemente 
de eradicandis haeresibus ct de rebus Italiae. Pontifex Carolo 
coronam imponit. 



Iam victus miserere. prccique haoc munera flenti 
Des animae spes alma meae, des aequa parenti." 




1658. 



7t;o 



Libro WII. Caesar splendidiori apparatu urbem excurrit, 
ipsemet peuuniam populo distributurua: 

„Absutit nec dextra prius quam straverit omnem 
Aere viam, et toto vas esset inane metallo." 

Mensae basilice primoribus instructae, quibus expletis bini ora- 
tores pro Sfortia mediolaneiisi ducatui restituendo Carolum obse- 
crantur, qui votia obsequutus Mantuam concedit, ihique Friderico 
! Gonzagae petenti, ducis confert dignitatem. Marmiroli, quo 
triduo substitit, caesar delieias demiratus. per Tridentum, Pol- 
zannm, Brixinum. Oenipoiitum , Vin<lobonam contendit. Cum 
fratre Ferdiuando de imperio a Turcarum incursu tuendo cou- 
gressus, Passaviam, Ratisponara, Augustam, Belgas invutit, unde 
ad spirense concilium advolat. Astrea per somnium admonente 

„Ipse viam mensus Spira redit austria regna 

Praepete secessu," 
atque ingentes inilitutn copias ex universo instruit imperio. 

„Auxilium Belgae tulenmt, comptique Sicambri 
Cimbrorum postrema cohors, Morinique britanno 
Gens vicina raari bello hnic sua tela ferebant, 
Mota omnes idem simul ardor agehat in arma, 
Admovet Oceauo plaga quos simul ultima Rheni, 
Quos alit aequa polo tollens seqne Asia saxis 
Scrupea et ad moutes qu# tracta recedit Anoboe 
Ultra Albim positos ac veaperis axe Visurgim 
Spectantes." 

( 

Lihro XVIII. Ob Soliinani fugaiu bello nullo suscepto, cesar 
Bononiam comiter a pontitiee exceptus retueat, unde parvis itine- 
ribus Parmae, Sancti Donini, Buseti Cremonae, Laudis Pompeiae 
dies aliquot immorans , Mediolanum contendit. Bius ad urbem 
accessus triumpho par. Mediolanensi in arce, quam auctor tar- 
jx-iam appellat, Italiae negotiis cum senatu agitatis, caeaar Fran- 
ciscum Sfortiam (cui Viglevani deliciis agens Christernam neptem 
promittit sponsam) ac familiam raediolanensi ducatu investit. 
Barcinoni, quo biennio abfuerat, restitutus comiter eicipit regem 



770 



i6r,a 



Muleassem, quem hntetvis exeusait finibus hostis Ariadenus. 

Belli diffictiltatibus a Nazariae duce obiectis maior, cohortibus 

ez llispania, Gcrmania, Italia delectis, apparat dassero in 

Aeaobardum 

„— — — patriis Maramaldns in agris 
Convocat ingentes auro ad vexilla catorvas; 
Agmen agit peditnm rluvii comes accola Sarni. 
Acer Alarco manu, fulmenque Salcrnus in armis 
Finarii priuoeps, Carettus, Spinula et heros 
Augusto cum fratre ligur Baptista, potensque 
Vi dextrae ac Malatesta lide. multique per omnem 
Helligeri Italiam, lougu quis dextera bello 
Nou obscura fuit. nec bonos iuglorius armis . ." 

Libro XIX. Ingcntcs belli apparatus quoque hostes insumunt 
Caesar, pacis propositionibus spretis, Gulettam obsidet: ancipitem 
primum, tum caesareis propitium pugnae exitum, (5uleta capta, 
hostium caedes aut fuga coronat. 

„Hi veniam genibuu, gestuque precantur inermi 
Tendentes pro voce manus, vitamque sequestram 
Sunt visi obsoquium pietatis et aere pacisci. 
Haerentcs odiis alii, vitamque perosi 
Se gaudent mucrone peti; do cnlmine multi 
MAbrum saltu seso iu praerupta dedoro 
Stagua sui immemores; miseri per inane natantes 
FJfugium salis mortemque bibere sub undis, 
Aut eaeci terrore natant dum stagna retenti 
In vada falluntur limo haud obeunda palustn." 

Libro XX. Copias victoria iu cerlamen alacriores factas ad 
Tuneti oppugnationem Carolus inritat; Aenobardi exercitum de- 
sperato impete sibi occurrentem penitus fudit, Tunetumque 
hostibus vacuum pompa triumphali accedit, in miseros ac sup- 
plices misericordia usus, decem servorum miliibus in libertatem 
asaertis. _ 




4 



Digitized by Google 



1666. 



771 



Libro XXI Lrbis tunetanae primo snb ingressu adapeotuB. 
„At pavidae attonitain matres errare per urbem 
Per delubra deum, pueros trepidasque pnellaa 
lmpliciU.s dextris patuu haud aequante trahentes." 
Postquam cum Muleasse pristinac dignitati restitnto pacta chri- 
stianae reipublicue utiliora iniisset caesar et (inlettam reparandam 
iussisset, classe Messanam primum, uhi Sfortiae obitus et (lallo- 
rum in mediolanensem ditionem molimina ei deferuntur, dein 
Neapolim, roox Komam: qua occasione splendidiores nniversae 
civitatis apparatus pro (.'arolo splendide exripiendo. 

Libro XXII. I)e rebus Italiae componendis tractaturi Romam 
adeunt regis lialliae legnti, quorum eflata ita caesaris animum 
movent ut Franciscum iu siugulare certameu provocct. Cui de- 
clinando etsi ponlifex nil intentatum prospero successu relinquat, 
tamen concordia neutiquain restitnta. Caesar trans Apuae colles 
et Paruiam profectus 

Castra movet celerans qua culta 1'lacentia niontes 
Hinc videt, inde Padum, properantique agmine nullum 
Interraittit iter, donec cum gente receptos 
Dicta ah Alexandro consisteret hospes in urbe." 
Levam ducem Vercellis accituni quid acturo exspostulat; quid 
agendum supersit cousilio capto deliberat caesar. 

Lihro XXIII. Carolus Pedemontem invadens. Sabaudiae ducis 
ditionem paulatini sibi subdit; inde Antipolim petit, quae urbs 
rkta fores aperit. Galliae fines transgreasus Maasiliam obsi- 
dendam parat, quam et improviso assultu tenere frustra molitur. 
Belluro hispanicum et ancipites Januae sortes Caroluro de repente 
in Italiam revocant. Tandem Panlus pontifex rite timens, Tur- 
carum potentia succreseente, res Italiae in peius ruituras, Carolum 
et Franciscum in decennale foedus cousociat, tranquillitatis iam- 
diu exoptatae restitutor. Hic colaphon poemati imponendus sub 
fine libri nunciatur: 

..Plaudere iam secura potes terra omnis, et omnes 
Vivere falices populi: exoptata tot annos 



772 



1568. 



• 



Iam redit illa dies saturnia ab auspice caelo 
Per vatea promisna viris: vetns exolet aevi 
Iara rubigo mali ferriquo oblita rigores, 
Aurea in hac regum nunc renascitur aetas.* 

Libro XXIV. Turcarum motus ad adriatici maris fines Veneti 
compeswre aggrediuntur. Gandavum iu Belgis rebellem caesar 
severioribus poenis mulctaturus, iter ab Hispania ingreditor et 
per Gallias, ubi basilice a Francisco rege eiceptus, illuc tendit: 
„Primores urbis laqueati colla volutis 
Fuuibus et fuso dominum fleta ora rigantee 
Supplicibus cum voce, genu pro pace fatigant 

Parce viris et parce bonis: stent caetera iussu 
Fiia tributa tuo, serventque novata perennes 
Cuncta modos, utcumque nores, utcnmque petuntur. 
Redditus his caesar clemens ait: unica fratrem 
Vicisti germana tuum: tibi cedere soli 
Ira potest: tua sit servatae gloria plebis. 
Kitremum hunc poematis librum (cui deest pars potior, folUs 
quibusdam deperditis) coniplent poenae quibus Gandavenses 
afficiuntur. 

Si rerum enarratarum materiem diligentius inapectem, non 
ibo inficias Guindani coaevi poema bistoriae eins saeculi illu- 
strandae pluriraum conferre: ita enim studiose accurateque sin- 
gulas quasque tenuiores notitias, quae vel personas, vel loca, 
vel res, praesertim Italiae spectant, eihibet, ut satietatem quan- 
doque ingerat. Eapropter grandiorem fingendi vim et poeticae 
facultatis copiam saepius u desiderabunt qui castigatae narrationi, 
nec iniuria, fulgentes in carmine imaginum colores praeferunt. 
Quod mithologiae nsnm , is est in poemate modus a quo toto 
caelo Riccardus Bartolinus in suo dc bello norico, aeque Avr 
striados nuncupato, distlt. 

Caeterum habeo quod improbem vocabula aevi sequioris saepius 
adhibita, diversis vocibus easdem propositiones recoctas, modicam 




165K. 



773 



memhrorum ut et carminum cohaerentiam , stili no-^li^cntioris hac 
illuc vestigia. t^uid quod particula coninnctionis qur sexto.-ca.Hui 
(quod auditu iniucundura) frequenter adneetititr, exempli gratia: 
splemiorer/nr, tnroreqitr. uxrqu>\ et crebra litterae vocalis elisio 
sub Hne versus cum prima sulisequentLs, quod parce admodum apud 
melioris notae seriptores ustivenit, auctoris vitio vertenda. Adde 
quod, etsi Virplium attente legisse et in sanjrtiinem, prope dicam, 
' convertisse frequenti cxemjilo «luindanus testetur, plurics tumen stili 
turgore satvuli decimi *C|>timi propinqitantiH ampullas praenuntiat, 
Lncanum induisse visus : qnnd non tantum ex forma, verum etiam 
v\ eonceptu eluect, puta quando mare militi comparat: Militis 
acqmnci misrri omibucre snfi urtnis, vel aliis modis: Inftrcrc 
.tatis proircta cutinrrm ruttmn snntjninc — Vrliis rf oliscssor 
ftnnis rst iibsrssus ttli iru — parcac ut jmrcttt untmac — /lu- 
uuna rctfis Erttiuui. HLs non obstantibus. fatear neeessest loca 
splcndidiora caque ]>luru ininime jioeinati deesse, ut documeuto 
suut carmina in schemate ohlata. I tinam manum eitremam 
operi, in eius commendationem , auctor imposuisset, quod mors 
vetuit, ut infra dieturus sum. 

Nunc de externu poematis hiHtoria. Antonius Campo etsi 
Uuinduno coaevus, triplici errato. quod et in editione altera 1 ) 
denuo continnatum est, haec seripsit loco superius citato : „Mori 
nel fine di quest' anno (ir»r»l) gigiamondo (iuindano nostro 
cittadino, poeta molto eccollente: haveva questi composto dodcci 
libri di fatti di Carln V imperatore in vervi heroici, imitando 
con inolta felicita il preneipe de' poeti Vergilio, ma riceve egli 
poco o niun frutto delle molte sue fatiche, perciocche avendo 
mandato a presentare quella bellissima opera scritta a peuna, il 
rui titolo era A nslriatlos , all' istesso imperatore Oarlo, nou vi 
ebbe da quel j»rencipe solito ad esaere liberalissimo con tutti i 
virtuosi, premio alcuno, essendoli stata presentata poco avvedu- 
tamente da chi ne ebbc la cura, in tempo che sua maesta era 



l) Mil.n... i»id..lli. lt;-t&. j. I7.> 
Abh. d. III Cl d.k.Ak .1 . \Y>**. IX lld.lll.Ahth. 



98 



1558. 



I occupatissima nella guerra d'AHeraagna, laonde il Guindauo 
male avventurato, ritrovandoHi povero e non potendo perci6 far 
stampare la predetta opera, rinto da cgtrerao dolore la getto al 
fuoeo, ed egli pochi giorni dopo infermatosi roanc6 di questa 
vita, uotno per 1'eccellenza dell' ingeguo degno veramente di 

i miglior fortuna." Kx eo quod Bartolinus paulo ante memoratum 
poema suum in honorem Maximiliani I imperatoris in duodecim 
libru* partituji sit, causam repeto quamobrem Campo coaevus, 
Guindaui operi oundem aHsignarit librorum numerum. Cur autem 
commentitiam de Caroli imperatoris refutatione historiolam pro- 
tulerit non liquet, nisi opinari velimus vel Guindani intentionem 
librum suuni Carolo offerendi iam in vulgus elatam fuisse, vel 
poematis tunc teinporis, uti putabatur, deperditi argumentum 
deprehenaum, quod altera de opere igne absumpto fabella innuitur. 

Saeculi deoimi octavi initio, cum Franciscus Arisius cremo- 
nensis eadem qnae Campo pronuntiaverit '), anctores diarii vencti ') 
codicein hunc manuscriptum apud Apostolum Zeno asservari 
nuntiarunt, epistolamquo dedicationis ediderunt. quam, utpote operis 

? fata nova luce alTulgentem. et ipse profero: „Soreni.ssinio Vin- 
centio Oonr-a^ae, duci Mantuae IV Joannes Parolus Cremonenais 
S P. I). Dum reratn a Carolo V imperatore divino consilio 
et incredibili virtute gestarum magnitudine et gloria reoens 
omnium animos summo stupore cuin veneratione coniuncto mirum 
in modum cumularet, utraque re permotus etiam Sigismundus 
Guindauus poeta cremonensis ingenium et studium suum omne 
contulit ad eas heroicis versibus cclebrandas et immortalitati con- 
sccraudas. Sed cum acri studio et cura diligcnti opus illud snum 
limare et perpolire institnisset , morte interceptus quod voluit 
efficere non potuit Id cutn postea in manus meas pervenerit, 
tibi potissimum, serenissime dux, non sine aliqua rnea in te 
observantia et pietatis significatione offerendum et dedicandum 



11 Cremnn» litpmt». P»rm». I7l>fi, (om. II, y>. 22rt. 

2.1 Giorn»le de' letteniti (1'IUlia. Vtnezia. 171«. tom. XIII, p. 216—220. 



csse duxi; cuni mihi penitua perauadeam noniini melius quaui 
tibi poase cornmendari, tum propter aftiuitatem quae tibi cum 
tanto imperatore intereedebat, ob matrem tuam fcminam lectissi- 
mam, et omnis meinoriae omniumque aaeculorum sapieutia et 
Banctitote facile princiiwm Eleonoram austriam , quae nuper fato 
functa, relicto nobis omnibus summo sui ipsius desiderio, ad 
caelestes cboros migravit; tum propter (fenus quod ducis a Fe- 
derico ilk) primo Mantuae duce, tuo proavo, viro omnibus vir- 
tutibus impenitoriis et Imllicis laudibus clarissimo, cuius memoria 
et multorum aliorum ex tua familia virorum militari etiam glcria 
praestantium et illustrium in plurimis huius operis partibus, 
suuinia cum illorum laude celebrutur. Cum autem certo sciam 
hoc opus ob argumeuti tam subliuiis gravitatem tibi fore gm,- 
tissimum, ego etiam quodam modo gloriabor me illius auctori 
non narum gloriae attulisse, quod tibi potissimura illud tradi- 
derim et dedicarim, qui cum ab illis summis heroibus ortum 
ducas, quorum laudes in eo comprebenduntur ct divinarum eorum 
virtutum viva imago sis, et opus ipsum et auctoris famam et 
j hanc meam in te observantiam tui clarissimi nominis splendore 
in perpetuum illustrabis." 

Antoquam manum ab opere dimoveam, quaalam de historia 
et habitu codicis adiunjjere opportunum duco. (,'odici sub fonna 
maiori quam dicunt iu folio quatuor centum quinquai/inta duo- 
bus foliis chartae crassioris corapacto unicus amanuensw viginti 
duo millia, plus minus, carminum exscripsit, isque non certe 
peritus, ita enim mensuram scripturae errores cxcedunt ut quando- 
que difncile sit sensum exerere. Annom quo codex descriptus 
defiuire difncile cst, non itom toinpus. quod ox forma characterhi 
et ex verbis in dedicationis epistola: Elvouoram uustrium quae 
nuper fato funcla, principio saeculi decimi octavi incidit. Codi- 
cem vero unde sumptum nostrum exemplar quis proferat? An- 
tonius Dragoni, canonicus cremoneusis spectatissimus, quem bac 
super re fueram per litteran sciacitatus, respoudit tostimonio 
clarissimi Vinccntii Lancetti fisus, eius poematis exempluro ia 
scrimniis hibliotlieeae primum egrejni iurisconsnlti comitis Joannis 



77 r> 



K..i9. 



liitu. 



Jacobi Torresini, Herius docti.ris .lulii llonelli, aeque cremoneusis 
delituiiw : addidit tamen illud desiderari in librorum thesauris 
niarehionum Bergonri Parmae et Antonii Pallavicini Cremonae, 
quibus, haereditatis iure, Bonelliana colloctio inserta est. Xec 
magis proluerunt investigationes in bibliothoca marchionia Aroldi- 
Torrftuui-Kri/.zo Oremonae institutae. ob qnas Francisco doctori 
Kolwlotto me gratum ohtestor. Porro codicem hunc, utpote 
uuicuin pretiosissiniura , bibliotheca palatina s. Marci sibi arro- 
gavit, iussu Francisci I imperutoris, cum universa fore caenobii 
s Doininici (drllc snttrrr) Venetiarura, cui Apostolus Zeno pro- 
priain libroram supe]|«*ilem legaverat. ei eessit. 1139. 

Del modo cho ha tenuto Fimperatore (Carolus V) ]>er farsi 
arbitro d'Italia. (I. VII, «7S, f. 102 103.) 

Itic : ..Haveva la fortuna adoperate tutte le sue forze per 
far signor dltalia 1'imperatore, dandoli la vittoria di Milano . ." 

Auctor cooevus coelo tenus imperatorem extoUit, qui cum, 
per Medioiani victoriam et pontilicem ac UalUae rcgem captivof, 
Italia»; imperium liicile consequi posset, uialuit pacis artibus 
arbitrium (quod nunquam bello ol.tinuisset) in Italiam adipisci, 
sil.i omuium voluntatil.us et bencvolentia deviuetis. 1140. 



Cliristoftliuri Srhicrlii iurisconsulti , de forma regiminis rei- 
publicae noritiibergeusis. (L. X, 302, f. 3—10.) 

Inc : ,.Non est hec norica respublica multum antiqua, quia 
principatum hunc (iermaniae civitatum hominum memoria asse- 
cuta est, benignitate scilicot divina et ceaarea . . ." 

Auetor uoriiuliergensLs tractatiunculam octodecim capituUs 
couclusit, disserens de seuatu; maguo consilio; electorihus; ma- 
giatris civiutn ; majristratibus senatoriis; quinqueviris; praefectis 
rei bellicae, provincialis , tutoriae; sindicis civitatis; administra- 
tione iustitiue ; iuriscwn.sultis. Idem sub forma epistolae quae 
incipit: „Desidenit amplitudo tua . . qnemadmodum respublica 
nostra regatur reddi certior . . ." dicavit Antonio Perrcnoto 



Digitized by Google 



777 



anno 155J), htborns ct ujicrus mcus > 
fermc tlicrum, quus . . muuu mctt semcl tuutinn scripsi, vix 
relegi. 1'roui quotlque tcrlmm in hucrum rcuit , itu in culu- 
iucultt. 1141. 



Liber qunm nvcntiores Alhum dicunt, Henrici Piperiti, pwle- 
siurum gustroviensinm pastoris, eni admiratores et amiei Henricus 
Moller et Albertus Lemri^eras amburgciises ; doetores .Tustas 
.lonas Caspar Crucigeras. .Toaiines Major. Paulus Crollius. Victor 
Ottingerus. Forstorus. Joanues Hennann, .Toaimes Schueideweyn ; 
Ueorgius Kosfelt neapolitanus ; Iuiieburgenses Hieronynius Hen- 
ninges, Lambertius et .lacobus Callenius; Michael Hadelerus, 
oIdenburg»Misis ; Cbromus Kiulnigeru* pampergensis ; Kusebius 
Menius, jiliilnsophiao ileianus; Hieronvmiis Schyrleutius lipsien- 
sis; .loachimus Mylius gnilxiensLs; (ieorgiiis Legelmeister reva- 
liensis; Joanues Diverus silesius; ("teorgius (Judonus, Joannes 
HicliofT, Philippus Zolius. Hartholommaeus SehOtilwrn, Jacobus 
Kruegcrus, Derleus Rosehius, .loannes Durevus, epistolas, loca ex 
auctoribus, versus, sentf ntias, bebraice, graeee, latine, alcmannice, 
amio plcrumque 15(il inscripserant. (L. XII, J32, n. 11.) 1142. 

Jacobi Superantii, qua legati veneti ail FerdiiKUulum I im- 
peratorem rtluiin Venetiis in senatn recitata. (I. VII, <)0J). 
f. 20(5 — -245.1 

Iuc, : „Fra tutto le cose che portauo benetieio al govemo di 
stato, quelle souo giudicato piu utiU cbe dimostrano le qualita 
dclli regiiL -1 

Auctor die uona uiaii auui 1559 a seuatu veneto ad impe- 
ratorem legatus missus, Venctias anno 15K2 ineunte rediens, 
rei gestae rationem aeuutui refert. Ab austriacae domus origine, 
eiusque per coniugia incrementis orsus, non seeus ac qui prae- 
c«sseiuiit, impenttorem ac singula faroiUae menilira, tum qua 
vitaro privatam attiuet,' tum qua publicaiu, ob oculos ponit; 
ministroH et MmsUiarios cuiusque ordinLs, caesarem circumstantes ; 
cousilia varia et quae in iis tractanda. Kejrionis imperatori sub- 
ditae tiues ac parte* designat, qua occasiouc Hungariam, Tran- 



778 



1563. 



1504. 



1S63-IS64. 

sykaniam, lioheuuam, Silesiam. Moraviam, Luaatiam, Austriam, 
Tyrolim, praesertim quoad mores et inatituta, describit. Cier- 
maniain per partes scrutatus, indolem populorum generatim, tuin 
singillatiin priueipum, archiepiscoporum , episcoporum. ordinia 
teutouici; eortiiu cum iniperatore nexus; provinciarum redditus, 
sumptus, rei militaris vim, caesaris cum principibus exteris via- 
cula. Turbas in electione regum Xavarrae et Huugariae attingit 
(^ua protcstantium negotium profuso sermoue pertractat. haeresim 
ltitherauain iu sex supra sexaginta dissidentes societates disper- 
titatn enunciat. Superantii legationeiu adeo Ferdinandus prolsivit 
ut equitem, veueta republica annueiite, reuuntiaverit. 

Kugenius Alberi edidit iu 'Kela/.ioni', ser. I, vol. VI, p. 123 
— 160, loeis comiuunioribus missis, ex codice riccardiano n. 1964, 
marriano meliork certe notae peuitus neglecto. 1143. 

Excerpta ex epistolis quas Joamies a Lezze et Michael Su- 
rianus senatui veueto dederuut quo tempore Viudobonam legati 
extraordinarii anno 1563 profecti sutit, ad gratulandum Maxi- 
miliano rocens Homanorum regi renunciato. (1. VII, 1235, 
f. «4— li.').) 

Maximiliano die 25 octobris anni 1562 Francofurdiae regi 
aub initio anni 1563 gratulata est. 1144. 



Ftnhnandi archidueis Austriae epistolae novem, germanice 
cum veraione itala, ad haronem Franeiscum a Turre, oratorem 
caesareum et archiducalem apud Venetoa in 'Kvangelium s. Marci' 
(ex codice ms. foroiuliensi) datae Pragae mensibus maio usque 
novembrem, anni 1564. (L. XIV. 47, f. 315—331.) 

Has epistolas (qnibus additum testimonium Caroli IV impe- 
ratoris de codice eodem : „Vidi librum 'Kvangeliorum saucti Marci' 
de sua propria manu . . .Justus Fontaniuus exscribendas 
curavit e tertio volum. nw. in f. epistolarum liaronis Fraucisei 
Turriani ex comitibus Vallissaxinae , penes comitem Pliilippum 
a Turre. Sex, quae scilicet magis intererant, ab Justo Fonta- 
nino sibi communicatas edidit latine, cum 



d by Google 



16M-I570. 



779 



1564. 



15G5. 



1568. 



1570 
1S~ 



iu 'Diario italico', p. 57 — 59; iterumque protulit 
Flaminius Cornelius in 'Ecclesiae venetae illustratae' , tora. X, 
p. 281 ; univenws, cum versione itala, Carolina de Alborghetti 
in 'Documenu storici delle famighe coinitali Strassoldo e Della 
Torre', Veneria, 1863, p. 39—53. 1146. 



Excerpta ei Utteris Michaehs Snriani, Leonardi Contareni, 
Marini Cavalli, Aloysii Mocenici, Viudobona senatui veneto, 
raensibus iulio usque octobrem anni 1564 datis, cuni legati 
extraordinarii missi sunt ut Maximiliano ad imperii diguitatem 
evecto gratii!arentur. (I. VII, 1235, f. 66—6!).) 1146. 



Scriptum senatui veneto oblatum de locis Foriullii potioribus 
muniendis, aggressionihus alemannicis ac turcicis arcendis. ll. VII, 
1008, f. 129 135.) 

Inc. : „Havendosi a parlar del modo dassicurarsi della patria 
del Friuli, la qual intendo qncl pacse ch'e compreso tra il 
mar . . « 1147. 

Pbilippi II Hispaniarum regis monita Joanni austriaco data. 
(I. VII, 09.'), f. 1—3.) 

Inc. : „Hermano, Demas de las instruciones que os han dado 
en lo que toca al cargo de capitan general de la mar . . . 
Aranjuez, 23 madio, 1568." 

Missis quae ad classis praefectnm pertinent, ea rex proxime 
attingit quae hominem religiosum, bene moratum, principem 
spectant. Kapropter urget: Deo in omnibus confidat, saepius 
confessioni et communioni accedat, missara audiat quotidie, praeeat 
exemplo: hoc si praestet, rs el fundamcnto drt crrdito y tsti- 
macion dc los honibrcs.'' Sit benignus, pius, modestus, tem- 
perans; nominis dignitati consulat , a ludo abhorreat; nemini 
contumeliosns sit, sermone comis ot congressu. 114«. 



Hieronymus Altanus q. Blanchini de comitibus Servaroli, 
| comes palatiuus, creat, ex indulto Friderici imperatoris, taltellionem 



780 



K.7J. 



imperialeni Praiiciscum de Zaghis de Fagnigoln, notarium apo- 
stolicum, ac investit morn solito, cum annulo, penna et calamario. 
Actum roir.it presb) ter Valterius q. Vendramini de Polis, uotarius 
et iudex ordiuarius. (L. XIV, ltia. n. r .M3.) 

Membrana autlient 114». 

Maxiniiliauus II imperator Thomam Kangonum, dictum phi- 
lolotrum ravenimteni , comitem saucti romani imperii instituit, 
privilejfiis udditis tabelliottatus exercendi. nothos legitimandi, sex 
aurakw equites :ic totidem nobiles siuijiilis annis creandi, doetores 
renuutiandi ec. Anno i:.7J. (L. XIV. 2HJ, sub fine.) 

Inc: „Xoverit integritas tua ccsarvam maiestatem nostram 
tuis bonis operihns motam tum in erigendo eollegia studiosis, 
tum in nubendis virginihus . . 

Kxcinplum cliartac. autiquum extat sub tine codicis ms., pre- 
tiosiora Muiigoiii doeumenta coiitinentis. 1150. 



Tuiictmii raptinn ot deperditum (1 i:»l— li:»5). 



i:,73— 1.-.74. Kclatioue di Tunisi et Biserta, cou rosservation delle qualita 

et coatumi degli babitanti, fatta 1'anno deH'impresa di esse per 
il serenissimo sig. don Giovanni d'Austria, 1'auno 1573. (I. VII, 
93ri, f. 233— 240; XI, 14G, f. 106—107.) 

be : ,,IlterritoriodiTunisi £ bellissimo, pieno dolivi, dattoli 

«..ti: ..1«..: c«**: ».*•»«»«: 1.^.«:. A.-.1*:--*: u 
et tutti altn irntti, terreni bemstumo coltirau . . .' 

Auctor (genere certe langobardus, quod observata cum patriis 
conferat), perbreviter url>e tunetana ac castro rnunito descriptis, 
fannm maximum depraedicat, cuius quatuor pretiosiorea columnas 
secum dctulit Joannes ab Anstria. l'bi hunc narrarit die 21 
octobris Caput Carthaginis , atttiquitates demirandi, ac venandi 
causa, pctiisso, die 22 filium regis excepuse, 26 vero a Manris 



Digitized by Google 



781 



1374. 



1574. 



1573-107« 



Kippo/oritanis <de Biserta) munerihus cumulatuni; regionLs et 
iucolaruni iudoleni. nec non inatituta religiosa, domestica, bellica 
illustrut. 

militum (27,000). quibus iacinus tunetanum perfectum est, 1151. 

Narratio expufrnationLs Tuneti et Guletae per Turcas, a iulio 
ad dimidium septembrem anni 1574. (I. VII, 933, f. 241—263.) 

Inc : „La forteiaa nuova che si comiucio in Tunesi era di 
sei baloardi di 18 canne di Napoli . . .'• 

Gabriel Serbellonus, oppidis Tuneti et (iuletae pr&efectns, ab 
histori.. orsns novi oppidi muniti Tuneti (quod die undecima 
nmombris anni 1373 incaeptum, pmribus vitiis obnoxium de- 
darati. primum totnm provinciam vicercgis tripolitani gentibus 
sub fine iunii circnmventam. dein ingentis turcicae cbujsis adven- 
tuni describit. Hostes dimidio iulio oppugnationem cum essent 
agressi, die decimaU-rtia septembris arces occuparunt, magna 
Christiauoruni clade. Auctor belli captivus Constantinopolim 
mittitur, unde auuo proxime insequenti historiam eins belli sin- 
gillatira enarrat. 1155. 



Kxemplum litterarum Siuan Jiussav, rei maritimae praelecti 
ad Turcarura imperatorem de Guletae et Tuneti expugnatione. 
in latiuum sennODem converaarum. (I. VII, !"33, f. 21.5—277.1 

Inc: ..Dif 12 inlii in insulani Gnido devecti suiuus. 1'ostri- 
die cum Aphrice ora se nostro conspeetui aj>eruisset . . .'• 

Coiiiinentariuiii diurnnm oppugnationis Guletae et Tuneti 
iiarr.itioiii Serhelloni lere ex iuk-gro respondet, nisi quod hic 
diem quf> in arcem Turcae irmperunt . decimum tertium . Sinan 
Itassa decimum quintum septembris asserat. l>e Serbellono le- 

•fitur: (inlttr qnnqiir juifritus rinis iu jnitistatrm vetiit. 

• *> • • * • ^> t , 

Caeterum versionem ex tureica lingua valde coramendat elegans 

latinae usus. 1153. 

iii. - :\ ■ ■ 

Abh. d. III. Cl. d. k. Ak. d. Wi«. IX. Hd. III. Al.th. 90 



782 

I 



I573-1j7.V 



1575. .laeobus Malutcstn comiti Francisco Landriano respondet aegre 

tulisse nunriuin sibi ah eo datum mense decembri anni 1574 
de Tunetn et Kippozarito i His«>i Ui) in Barbaria, oppidis munitis 
a Turcis in Christiunos devictis. simulque eventus eausas enarrat. 
(I. VII. 1*7, f. 14—16.) 

Iiic. : ,.l>al Cuiroli di Miliuio nii fti mnndato del mese passato 
una di vossiguoria Ul. fatta in Uenova . . . Bergamo, 12 marzo, 
1875« 1154. 



1573— 1574. Hodaeporicum Httiuiiituti Lijif/omani pro Venetis in IVdo- 

niam legati missi. gratulatum Henrico Valesio ad regiam digui- 
hitem (lallLie recens evecu>. (I. XI, 28, k. 14!i— lb3.) 

lnc: ..1'artimo li JO decembre dell" anno 157;; di n. salute, 
di Venetia et laaciato priina Murano, poi Mazzurbo et Torcello 
nelle lugune pervenimmo alla Fossetta ..." 

Scriptnr anonimus ex legationis comitatu. ut docet contextus, 
narrat die 20 deccmbris viam ingresram oratoiem (die 20 septem- 
bris eius anni electum), et inagnis itineriluis per Curintliiam, 
Stiriam, Austriam inferinrem, Moraviam, extremo ianuario anni 
proxime sultsequentis attiirisse Cracoviam. unde extremo novembri 
remeat Venetias. Kegionum eorographiam , et<i eoutinenti ser- 
iuone . diligenter satis describit. I*lura de 1'arintliiae fodinis ; 
miuores vicos illic et in Stvria, Turcarum incursu arceudo mu- 
nitos ; eo lutheranam religionem radic*s altius egisse. Die prima 
i ianuarii anni 1574 Neumarkt iquo loco integraro noctera in 
medio foro adulteram fueminam cavea conclusam asserjt) disce- 
dens orator, Saitler palatium venatorium a Ferdinando II exstru- 
ctum admiratur, inde per Idunum (Judenburg) et Sanctum 
Micbaelem, archiduceiu visendi gratia, contendit Graecium, quod 
aeque describit, ac y<>re nritali.s (Neustadt) ecclesias et valla. 
Oratorem Vindobonae portenta detinent, praegrandis elephas, 
gigas polonus, ursus humanain cervicem refereus in diversorio 
ad insigne cervae. Vindobona die duocedma ianuarii excedens, 
per Kleinkirchen et Slankoviam (Austerlitz) Ulumucium die 26 



lyuizit? 



d by Google 



1570-167« 



783 



1T.74. 



157.-. 
21 



• > i 



27 iulii. 



1576. 



petit, ubi episcopum (.loannem XVII 1'rodetzkij recens defunctum 
adhue inhuniutum narrat. Moraviae universac et Olumucii iti 
laudes etfusus, Upaviue (Troppnu l in Silesia diru precatur, quod 
hospitium deuejraverit. 1156. 

Idem anno eodem 1">74, lctfationis suae relationem praelon- 
«ram coram Senatu Venetiis lej/it, qua historiam Poloniac al. 
antiquiorilnis fcemporibus narrat, eiusque re*rni topographiam et 
statisticam, uti dicunt, longe fusiori sermone quam in hodaepo- 
rico evolvit. (I. VII, f>7<), f. 1-94. ) 

Inc. : „Poiche io souo stuto ambasciatore per la serenita 
vostra ot m*«Ilenaj voatrc al sereuiss. Enrico re di rolonia. et 
hora aneo re di Francia . . ." 1150. 

Miuimiliauus 11 imperator cardinuliuin caetum hortatur ut 
deinceps ab instituto ducibus Ferrariae et Mantuae srrtniissiini 
et altttudinis titulos tribuendi alistineaiit , ue simultatibus intcr 
Italiae priueipes fomeutum addatur. (I. VII, 417, p. 343 — 346.) 

Inc: „Intclli<{imus nonnullos s. roinaue ecclesie cardinales 
illustri Alphouso 11 duci Ferrarie, Mutine, Hegii, ec, ac Gu- 
I lielmo duci Mantue . . . Prage, Jl maii, 157.')." 1157, 

Jihiiims Mnronus, nomine cardinalium, respondet: Ferrariae 
ot Mantuae ducea caesaris coguatos, ab eo privilejjriis specialibus 
decoratos fuisse, propterea aequum visum illos a minoribus priu- 
cipibus secernere , quin sc quoque putasse hoc jjratius caesari 
futurtun, eius tituli revocatioiiem ab corum ducum decore immi- 
nuto minime dissociari. (I. VII, 417, p. 34.'i — 341..) 

Inc: „I)a Homa mi fu mandata pochi d'i sono eopia delle 
litt. iv scritle da vostm maesta per la revocatione de' titoli . . . 
.lanue, "27 iulii, l'»7.'>." 1158. 



Itelatio letfatiouis ad Joaunem de Austria, neapolitani regi* 
viceu pro Hispauia gereutem, qua Uieronymus Lippomauus veue- 
tus menses novem anno 1 576 fuuctus eat. (I. VII, 033; t*7 7. 

;•<)* 



784 



l- r >7fi — 



f. t;:t— 1 :U ; *V> . p l»Kl — 8.-,i; ; 90;>, f. 246 — 2C.7; 911, 
t. -»> — 100.) 

Inr. : ..IJuando io fui mandato dalla serenita vostra e dalle 
vostre eecellenze sign. per ambasciatore al sig. d. Giovanni 
dAustria. nou pensai gia ehe ini eonvenisse . . ." 

» >rator traetatioiietn. qna summam rei puhlicae adminitrtrandae 
scientiaui aperit. bifariam dividit. primo enim de regni indole 
ac purtitione; populis; regimini» forma, constitutione , ininistris, 
conailiariis: introitibus. reetigalibus , expensis; offensionibus ac 
di fensiouis rntionibus initis: debinc de .lonnne de Austria ac 
<le exercitu disserit. 

Helationem edidit Eug. Alheri ei codice ms. tlorentino ('«/»- 
l>oni in , Kela7.ioni' , ser. II, vol. V, p. 2fi"> — 311, eo tainen 
nmtilam ut quandoqne germanus sensus desideretur , quandoque 
compendium, non ahaoluta textus compages legatar. iSam etsi 
nec imperiuin nec Austriae arc.hiducatum pertinentem hic locan- 
dam censui quod Joannis de Austria historiam nova luce per- 
fundat. 1159. 

Monita data Annibali (.'apuensi. nuncio apostolico Klorentiae, 
lejrato vero extraordiuario a tlregorio XIII Vindobonam misso, 
qiia occasione. puto, liodulphus II imperator rennntiatus est. 
(I. XI. 15. f. 3-7.) 

Inc: ,.Io sono di parere che vossignoria illustr. scriva con 
ogni commodita di messo, avvisando dove ella eapita di luogo 
in luogo ..." 

Aulae romanae instrnctiones generatim se referunt ad natnram 
epistolarum pontifici exscribetidarum . ad earura hrevitatem. sti- 
lutn. frequentiain. regesta tenenda. exemplum duplex, tabellarios. 
' | 1160. 

l ,?s (iregorius papa XIII instituit notarium et familiarem kuuiti, 

16 innii. comitem Hieronvmum Pnrliliarunt legatum a latere apud Rodul- 
pbum secundum, imperatorem electum, facultatibus variis collatis 
quoad res et personas, in iis quae ad visitatioues sacras. concilii 



Digitized by Google 



1578—1070. 



785 



1578. 



1570. 



12 



27 



tridentini ohswrvantiani, disciplinam. moros se referont. (L. XIV, 
2U1. f. 147-151.) 

Bnlla inc. : ,,Romanum decet pontiricem suos ad remota pro- 
cul nuntios, privilegiis apostolicis, quantura fert temporis et lo- 
corum rntio. eumulate proflequi . . . Kome, 15 iunii, 1378." 1161. 

Fridericus archid. Austriae dncem Venetiarnm liortatur ne eius 
subditi impediraenta ponant mercatoribas frumenta a reguo Apnliac 
et agro Piceno ad Carsos et Histriam deferentibus. (L. X. 
300. n. 48.) 

Inc: ..Ordinamus ut in caBtella et oppida nostra in Oireis 
et in Istrft . . . lirecii, 24 septembris, 1578/' lltt2. 

Carolus archidux Austriae (vmimendat Gregorio XIII pon- 
tifici Buum pincemam Kavmundum coraitem a Turre, eo ut ab 
impediraento solvatur. nexus sanguinis ergo, cura sibi matrimonio 
iungendam deMderet Ludovicam Mattiae Hofleri, capitauei Duini. 
(L. XIV. 4». f. 24ti-247.) 

Inc : „Viros egregios pietate, litteris et moribus, nec non 
splendore familie oriialus heatitudini vestre dilectos esse . . . 
In eivit. Tlrecensi, 12 febr., 157!)." 

Kxscripsit sua manu .Justus Fontaninus ex apographo apud 
Ludovicuni a Turre, edidit vero cum versione itala Oarolina Al- 
borghetti in "Docuraeuti storici delle famiglie comitali Strassoldo 
e Della Torrv' Venezia, ISR3, p. 53-67. 1163. 

Relatione dell' ecooll. sig. d. Feiippo Prcnestain, imperiale 
arohasciatore della maesta «esarea al gran prencipe di Moscovia. 
(I. VI. 187; VII, 528. f. 142-158; 915, f. 111-130; XI, 
•Jfi, f. 50—74, 230-202.) 

Inc : „Ho viocvuto le lettere di vossignoria ill. scrittemi alli 
3 del mese passato qui in Lovitio di Polouia . . . Di Lovitio, 
27 maggio. 1576." 

Oodex quingeutetumus vigeaimus octavua ac exemplum alte- 
rum codicis nonagesirai sexti habent hoc principium ; caeteri, 



786 



luMO. 



aliquot mLssis lineis, ineipiunt: ,.Mi e stato di gran coutento 
che vostra eccellenxa abbia auto a csiro quel poco Ji ragguaglio 
che lo detti delle cose di Moscovia . . . Di Lovitio, 27 inaggio, 
1579" lut ex aequo). 

Hclatio respondet ex ungne iinpressae in 'Tesoro politico no- 
vameute impresso*, Colonia. 1 "»!»s, tom. I, p. 4.">9 — 478, et cum 
vereiono latina in 'Philippi Honorii thesaurus politicus.' Franco- 
fnrti. 1617. p. 280— 292: latine tuutum refenmt, a. Joannea 
i Zennegh in 'Historia rerum gestaruin inter Ferdinandnm et Jo- 
hannem Hungariae reges ' Amstelod. 10KJ, 12°; h. Hudolphus 
CoronLni in'Operum miscellaneornnr. Venetiis. 17««», p. 304 -314: 
uterque loco Prencstain legatum* .loannem Coblenz a Prossck 
anno 1576 innuunt. 1164. 



1580. Notitia de controversia sociarnm civitatum hansae teutonicae 

cum sereniss. dom. Klisabctha Angliae regina. ad illustrem prin- 
cipem domiuum Alexaudrum (Farnesium), Farmae Flacentiaeqne 
ducem, belgicarutu provinciarura . regiae catholicae maiestatis 
nomine, gubernatorem et capitaucum generalero. (I. XI, 28, 
p. 297 - 311. 

Inc: „Multo tempore ante Henricum III, Angliae rogem, 
sub initinm anni Domini 1200. mercatoros Alemannie . . ." 

Auctor, quem Alexander Farnesius. litteris Montihus Hanno- 
viae datis die 20 octobris anni 1580 huic notitiae offbrendao 
fuerat hortatus, narrut lii/crt<if<s nr l.hnas consurtwiim-s, domui 
Teutonicorum Londini. (Hltlthtillur nuneupatae, in univorsa Anglia 
aiitiquitua attributas, singulari diplomate anno 1200, plnribusque 
aliis ultra anncw tercentos privilegiis fuisse eonfirmatas Cum 
vero post annum 1558, Anglorum ius monopolii in 



uiercibus sibi vindicantium opera, libertatibns et privilegiis socie- 
tatis eiusdom, maxime vero concordiac traiectinae contrai ia prorsus 
statuerentur et re effectum sortita essent, idera Faruesio petenti 
proponit, Auglorum commercio impedimenta ponantur, praesertim 
societate inita ab Hnnsa teutonica cum Hispaniae et Poloniae 
regibus. 1165. 



Digitized by Google 



7W7 



13 martii. 

•mI.(1. frife WWllUiU 

'•»•{>. ■ji*i.«tm'v1::'i i.i 
JKU 

^M'fii2»i ■ rnliwil .iilui ■ 



15 m.rtii. 

■ 



' .tif.Mf*;. 1 ;' 

Mif'jn[.('> ii 

Ufl 



-l4'1»: 



.'iltf-J-.ilH / .'l* 1 

iubwj» -,nl<"i , i"* 1 
<>ibu ■v^r/i r.hlU. 
L.ll 



Joannea Tautscuer episcopiu labaceasis, visitator apostolicae 
provinciae aquUeiensis constitutua, nuntiat capitulo aquil. crastina 
die Aquileiam venturuui. (L. IX, 128, f. 32.».) 

Inc: „Cum tilustriasiiniis . . . Gregorii papae XIII nunciuB 
cura potastate legati de latere . . . Goritie, 13 martii, 1582. 
• llW» 

•vh1"li ^L.ti.llt 'HjT.ll Kl..i'll.J| J,'f)'>j;l/ .1»' 

I 

Ei capitulum respondet gratura eius adventum futurum. 
(L. IX, 128, I. 329.) 

Inc. : ,.Certiores nos fecit dominatio vestra rever. se cum 



mandato .'. . Aq.ul., 13 martii, 1582." 



11«7. 



.Toanues qui supra, capitulum admonet visitationem in tcm- 
pus matjis enmmodum diflerendam. (L. IX, 128, f. 329 b .) 

Inc: ..Accepimuu Utkras revercnd. dominat. vestrarum quibus 
nobis responderunt . . . Uoritie, 15 martii, 1582." 1168. 



Capitulum aquileiei.se respondet quemdam auctoritate apo- 
stoUca niissum ad id fuisse, ut eccleaiam aquileiensem visitarei. 
(L. IX, 128, f. 329M 

Corrige 'Yeneichnisse der deutscheu BischSfe*. Hinden, 1854, 
quo loco p. 50 auctor Joannem die 20 mau episeopali munere 
constitutum asserit. 11«9. 

Quomodo et quare Gebhardus Truchsess e Waldburgo, archi- 
episcopus coloniensis a religione cathoUca ad Calvinismum trans- 
f.g.ri.. ,1. VI, ,,, f. 6,-04., 

Iuc: .,Non fu solo Henrico VIII re dlnghUterra che agU 
incanti duna lusinghiera belta, obbliatosi di sc steaso . . ." 
Auctor ab bistoria defeotiouis Henriei VIII originem sumens, 



sterio eductae amore captum, eam aibi connubio per concioua- 
toreui Brokeram iunusse; seda eapropter pulsum confogium in 
Anglia rogasM, quod EUsabeth regina oegavit , subaidio 



1583— 15*7. 



1583. 



ir»87. 



•...! 



j»er oratorem suum Hague < omitum dato, una cum epistola quae 
in opella legitur. 

Notum puto Truchsessium promissis fisom, annuam sibi obla- 
tam pensionem reiecisse, unde .loannis Casimiii calviuistae ope 
aegerrimc vixit. 1170. 

M. Antonii Barbari proeuratoris uotitffie senatui veneto ex- 
hibitae duni commissarius a Furiiulii finilms esset reversus. 
(I. VII. 1-217, n. 1H.) 

Inc: „Aftine che del ne^utiu per il quale io Marcantonio 
Ilarbaro procur. sono stato mandato per la sereniss. signoria et 
il sig. Vi.h» Dorimberg . . ." 

Auctor, bellis ciim patriarchis ne pactis usque ml medium 
saeculum decimum sextum memoratis, gniviora expi-ndit momenla 
quae ad confiiiia iuter Venetos et Austriaeos se refeiiuit, vias 
aniniadvertit quae Austriaeis in Foruiniulii apertae easdem pandi 
et Turcis. ut ex horum incursimm historia patetit: quapiopter 
1'tini novLs moenibus, propugtiaculis et fossis iustmendi opinione 
reiecta, montes prope Isontium. Brazzanum, Strassoldnm, Sanctum 
Heliam, qnasi a natura parata praesidia, munienda proponit, 

1171. 

Forma capitulationis proposita a Fenlituindo Austriae archi- 
duce. comite Tyrolis, Venetis, cirrti rcmis.sionem et />ersrquu- 
tionem bunnitoriitii ct ulioruin sceleratorum utrinque servandam. 
(I. VII. 3o2, f. 1,-tJ; 1109, f. 6-9. 

Ferdinandus Venetorum votis iudulgeiis, offert Vincentio <}ra- 
douico legato ad caesarom pactionem novem eapitulis, quuun 
ratam habendam orator senatui Venetias transniittit, mense iulio, 
1587. 1172. 

Carolus, archidnx Austriae, come* Tyrolis, Joanni Grimano 



in suam potestatem ac carcere detentum hereticum omtiium 
jK-rversissimum Petrum Kuplenikh, sradet ne nimis tenaciter 

(L. IX, 128, f. 90.) 



7K!) 



J5e7— 1583. 



Inc. : „Reddite sunt uobis vestre rever. doininat. littere 
que nobis perleetu vel ob id preeipue iucundissime fuere . . . 
(iruz, 23 iulii, 1587." 117». 



13«^ 
1 uuRuiii. 



Yituu a Dorimbergo, caesaris a seeretis, Yincentio (iradonico 
apud eund. eaesar. oratori dat seriptum meniorial" in nsuni 
couimissariorum ex utraque parte arehiducali et veneta, rinium 
dissidiis avertendis inter Albonun et Lijioglavum , risinum et 
murehiouutum Pietra 1'elosa. (I. VII. 352, f. 142 — 144 ) 

lne. : .,('lie li eoinmissari noininati dall' una et 1'altra parte 
debbino quauto prima ronvenuti di un giurno . . 1 agosto, 1588." 

1174. 



1587 --1390. Polonine res — Maxitnilinnus arcliidux Austrine. 

(117:. -iisi.) 



\ :,>■!. Xotitia diseeptatiouum quae anno 1387, quo aetum Yar- 

saviae de rege Foloniae eligendo, obvenerunt. (1. VII, ,s77, 
f. :;:m :r>i.) 

Stephano Bathori nnn" 15 8« demortuo. regalem dignitatein 
inter eaeteros sibi quoqno demniidari pctebaut Ernestus, MaUhias 
Maximilinnus Au.striae archiduees, annitentibus imperatoiv. Hispa- 
niae rege, pontitieis ad diaetam oratoie, (.'hristophoro Sborosrhi 
e 1'oloniae pioeeribus. Quid, frutribns rcnuentihii.s, egerit Maxi- 
milianus ut eoronam assequeretur, auetor (quem dueis Mantuae 
ablegatum fuisse ex adiunetis liqueti profuso sermone edisserit, 
usque ad eius captivitatem. 1'lurade bac re in epistolis Yiiu entii 
(iradoniei oratoris ad senntum venetum. qnae siilnio. 1175. 



1387 — 15S9, Uegesta litterarum quas Yineentius (iiailonieiis, Matthaeo Zano 

pro Yenetis ad caesarem legato suttertus, dat senatui \eneto ex 
Al.li. d III ( I. .1 k. \k .1. \V lfi , IX. lid. 111. Al.th. ioi) 



7!I0 

1587— 1RB0. 

■ 

Oenipnntn et Praj»», a di«? 7 iulii a. KiST ad notavani maii, 
l.">8!i. (1. VII. 3.V2. folia 3!)(1: 1 10!l. folia l(il.) 

ijunsdain stih initii» dw» lejrati Znne i-t Onidonieiis, stih tine 
(inidnnims et .Inanit"s Delphinns sucoessnr una sulwrihunt. 
Afjitur in iis di> onnfiniis austro-vonetis . haniiitis et. tran.sfiijris, 
re Cseornrum. Vcrum ra dc quihus fuse et copinsc lojrulus in 
cpistolis dis>frit. sunt quac ad Au<trinp aivliidiirom Ma.ximilianum 
ac cius ninliniina ut Pnlnnisi» rv tvnunfiarotur, m> refenmt: 
oaproptcr cfhlii ihus 'is.iom plnra iiisiint e\ autlientiris din unteiita 
drsiini]iU. «mao luicin pliiriiiiurn sirjruuiciito atriindunt. Ka sunt: 
1. Tlioodonis nwguus primeps Moseoviae Maximiliano jfratiilatur 
do ivtrisi ■liiruiUtt*- cdlat i hortaturqtie cito Poloniam adveniat. 
Ineip. : ..Intellexinuis cuni sinjrulari animi jraudio ex msijrnis 
Icjnitis iio>lris (|iio> ad couvcntum tiirsnvicnsem ahlejjavimus . . . 
Moscovio. aniio a e.mditn nmndo T<)!)fi ii:>*T) snptemhris." 
(I. VII. :!-V\ f. 4--.VI ■>. rrnpositinnes a Poloniac li jjatis 

Maiimiliaiio statim post ohitum Stepliani llathori fstrtac. Con- 

tiiniatio viiium >'t miiditinnum in el.iti imvi rejris Varssivisw 

utrini|Uo pi-o|M«itsiruiii Aitieuli hjruin ot lihortsituui iisdem 
domiiiis lo-jatis a proccrihus rejjui Polouiae ct majrni ducatus 
Litliiianisie oldati. Olnmucii . JT septeiiihris. 1 .">^7 (cnd. "VJ, 
f J!' ---! I : IHMI 1. i:,T Ifil). (nmlitioncs pnst hioi- 

nenso pra»lium Msiximiliann a Polnni.ie eanoellario tnuiitae dio 
U4 ianuarii 1 "iS!i Inc: ..Prelio ita. quomadmoiluin I>eo vi-nim 
fuorstt. perhvto. scnmiss. arehidux. irod. f. _':;;» — J H» : 

lli)!). f !'T -■•!!>.) t. Transaetio pacis inter caesarem et 

re.,'om 1'oloniao por leuatos. dsita ICiihiim et Itcuiizini die 
!i martii. I5sil ic>.|. :{.v» . f. J tO — j:iT. jr.!t JTT: mm. 
f «i:>— !Hi|. Trsmsactinnein caesar die .1 siprilis. l".^i ratam 
liahuit. ■"». Nnncium ad oaesarem misMim n r»intlliirii' 

l J 'i/niiiiir ntl srjtti/ii//'! willitt flnrnitiruiii ititifnrtirinu iittrr 
ifiisrtifms. tnnums itliqnnt /crriirmii rt iimri siltnl.-inii wiitfiimu 
(>/ifilnisl.i ituiiit riitn rssr. rt pttltitnio rrtin.itriifti rillns qntis- 
ii<-itt iiiitt rssns <>•>.■ i>l sil-i ili t.itlusiiinr Mn riniilitlni ilssrrr- 

nntttr. Ine. : ..Hcri . 0 martii maiori |isirte seiiati.iuin cancollarii 



Digitized by Google 



].-,S8_l.',P!). 



13*8. 



1'oloniae preosationibus et versutiia tumlein victa ... 1 ajitilis, 
loH'.)." ti. Oltieiuin lilieri lmroiiis >le Osteriru lejjati )H»loui 

iiil ««esarem . quo dolet de «lissiilii*. int**r eiiesaiein et 1'oloniae 
retfnum, paeis cajmuhi ex parte re^i» contirmat. ae sjierat |>ar.em 
iuter domum Austriae ae rejrnum Poluniae perpetuo futuram. 
Inc. : .,Ka reruin humanarmn sors est atque comlitio. ut niliil 
iu illis tain tirmum, tamque stabile. <\n>«\ aliqiiand» .... 
111. aprili. 158!». " <c»d. :;.VJ . f. 247 - J">oi. 7. Ofticiutii 

cardinali» Kazivil et palatini (.Iracoviae. Ie_-at»rmn jMdononim 
eidein caesari. <-atlem quae superius eontiriuantes Im\: ..Ktsi 
superiorum temponun 'lissensioiiem lat» jiotius aliqtio «|uam a 
niutui animi alienatioue ali<(ita inveetam , . . Jt iunii, l'i.s!i." 
(Vod. 3.VJ. t'. J...1— JG4.» S. Historia «kvlaratioiiis Maxi- 
miliani arehiducis iusiurauduni in eouventis jiioniissuni dare ab- 
nuentis, quo teni]>»re a eaptivitat'- ie<iu\ per I ratislaviain. 
Bittonium eouee*,it. Kius repulsae nioineuta «'Xpenduntur. Iuc. : 
,,Venuto in 1'olonia il iuin»re dell' iiiciirsiom- <le' Turelii , co- 
mosse il « uthtdliere il ne^otio di rieomlur il ser. elettoTe Massi- 
mlliano" (It. VII, lMi. f. 1J."> - 1 :.<)). 1». Nanatio liberatiotiis 
seren. Maximiliani. Ine. : ..Allato iu 1'oloniam nimore de irru- 
ptione Tureanim et Taitnrorum . « aneellarius <le deiluiemlo a«l 
coiifiula scr. electo re»e Maximiliaiio . . in. sej>teml>ri . r>*!i." 
(cod. 3.',2, f. 310—^12.) 

Spartae huic historicae penitius illustraudae lotiferunt di>cu- 
nienta hac super re ex 'Olice diplom. reimi 1'oloniae «-t ina»ui 
du.atus Lituaniae'. Vilnae. l7jM, tom. 1. ]«. •j:ir. J7J. 2M -2*7. 

im. 



K|iiscopu>i cuuxeusU Lu 1'olonia Kodiilphum II iinperatorem 
deterret a tnnleiida sorore cuidaiu ex inimicis reijis 1'oloniae. 
].roptereaque Lstius amicitiain illi asserit (I. VII, :?vj. f I .*>:•? 
- 1.14: 110!), r. 72.1 

Ine. : ..Dominus meus invietissiiutis ac |>»tonti-s. j>riuce|w. 
oiliis terrarum. cum resoiret episoojimn loinannm ud maiesta- 
teni . . l'..ss.- 117*. 

|i>n 



7!>2 



15(0. 



l ',s>. Kodulphi II proposita qainqne articulis in conventu onlinum 

rejnii Uohemiar. quoad irraptiones a Tartaris et Polonis in Sile- 
siam factis. (I. VII. 3.V.\ f. Mi-M7, tU-IHi.) 

Inc: .,In prirais saera cesarea maiestas gratiaa apit olw- 
dioutibus et ridolihus huius regni statibus . . . a. l.Vs>." 

Kesponsum datum cuesari iu eodcin cxmventu. (I. VII, 110'J, 
f 44 47.1 

Inc. : ..Inpiimis quo ad excursiones per Tnrtaros et 1'olonos 
in Silesiain factns et damiut per eosdein illis locis inlata . . .'• 

117». 

I — ] V(>. Kodulplii II, Sifjismundi 1'oloiiiiie regis, Hyppoliti cardinalis 

Aldohrandini cpistolae quinque hitine super iuduciis intcr impe- 
rium ac PoloniiM' rejrnum, a novembri anni l.Ysfl ad intcgrum 
mensem iannarii 1>!» constitnendis nt pueis ncyotiuni commo- 
dius tractetur. HSt). 

I .'<:>•>. Onitio qua le^atus Audreae i ardinalis Atethori Sigismundum 

detenvt a Tninsvlvaiiiiie ]>rincipatu Maximiliano austriaco tra- 
dendo. (I. XI, 28. p. :»n— 31 1>.) 

Inc. : ..Mirahitur forte seren. celsitudo vestra quod post tam 
loiigum ac diutunium silentinm, nunc demum illustr. cardinali 
subierit . . ." 

fum opinio olitinuerit Sijrisraunditm tnitisylvununi. Tuiearum, 
Austriacorum. caesaris viciuitatem pariter inctiientcin. dc com- 
iniitando principatu cum possessionibtis iu Koheinia apud Maxi- 
niilianun) II egis^e, orator profert nullum cxiude emoluinetitutn, 
qniti potins damnum principem coiisequutiirum ; familiam hatho- 
n>am ab annis ducentis occupaase Transylvaniam ; ininime pusillo 
animo patiatur prineipatus in novercae mauiis dcveniat: leirnum 
:i maioribus leyitiine traditum sapientcr moderctur ; aliquid esso 
causae cnr Maximilianns Transylvaniam incertam et inquietam. 
piitrimonin ccrto et trnnqnillo. qnod aeqne Kmesto et Matthiae 
an lii Im ibus aiU riptum font, prarponat: deuiuin cardiualem 



Digitized by Google 



1593— l«4. 



epiecopatura varmiensem ac prncposituram miehoviensem spontc 
patruo oblaturum, eius desideriis expleudis. 

Caetenun constat Si^isiuuudum iu uationis conventu piinci- 
detuliuse Andreae nepoti, cui Michaelis vaivodae et (ieorgii 
rmia petito taudem anno ]">!>'J captit obtruncatur. llNl. 



I">92. F.mrstns archiduv Austriae. ronws Tyrolis. patriarchae aquil., 

lo dccnnlma. I (ioritiae comitatnm visitaturo. commendut requirendos esse sibique 
significaudos haeretica labe asperso-. tuiti cx tiol>iiihii$ tntv 
(iuritu! qiiitni aliis linifctihvnji ct F;)w*n , ut in illos con- 
digna poena statui possit. (L. IX. 128. 1*. 88.) 

Inc. : „Accepimus non sine animi displieeutia quod aliqui 
tam ex nobilibus . . . (ireeii, 10 deccmbris, 1VJ2. " 1182. 



. Idem laudat Kranciscum Haibarum jiatriarcham nquileiensem. 

i 



a> iulii. pro gestls in visitatione comitatus ^oritiensis , nioiietqne >uo 



locnmtencnti serio iuiuniisse ut biinbiujii succulare coutra hae- 
retica labe inquiuatos et iiiohedicntes impartiri non recuset. 
I (L. IX, 12 s, f. SM.j 

luc. : „Kx Htteris . . labores suos in visitatione goritiensi 
laudabiliter pcractos . . Eberstoif. 2U iulii. l.V>\V* UH3. 

1393 — I.">94. Kpistolae (dispaccji ultra bis centnin quas Thotims <<>nt«- 

rnius, renrttts ad Hiido]|ihum II inipei-.itorem orntor. fere oinues 
ex Yvxtjix et Hatisbona. senatui veneto a die 8 octobris anni 
l.V.Ci ad 22 novembris a. kV'4 dedit. quihusdam insertis status 
inqtiisitoribus et capitibv.s deeemvirtmi Venetiamm , piovisori 
gencrali Palmae, ninguo Hetinriae dnci. tf. VII. lot;r> - ]0(ji'..| 
Voliimina duo. f\: teitium. uti e contextu patet, desideratur: 
desiderautur quoque inserta documenta, qtiorum frequens iu 
epiatolis mentio. 

Contarenim Joawii Delpliino iu legatione sutlectus, VindolMinam 
pruecipuo mittitur ut de non intermissis ( sroccorum depraeda- 
tionibus couqueratur ac ratisbonensi conventui adstct yuab 
; aenatui identidem refert. sunt de variis belli liungarici in Tureas 



I.V.U. 



conditionibos : auxiliis in teUrrimum hosfcem vel ab equitibus 
teutiitiiois, vt'| ah ini|>crii. \ol ab IUliae principibus praestandis; 
de iis i|iiae »in^ul:iri ausu Vindobouae paraU sunt ad Turcas 
areendos, suuitn» arniorum praetwto diwsrnato Fcrdinando archi- 
duce Hic loci. ubi de proputfnaculo quod terra ag^eratum 
Yindobonae exsirtixit Laelius Spuioeehi senensis (qui castris 
Hun.ipiriae luuuicndis praefectus. in itinere Yindobona 1'ragnm 
versus curru cxiliens. aprili 1.j!»4 periit) disserit, auiinadvcrtit : 
„lu diversc i»arli non vi sono cortine, t» non di muraglia antica 
ct seii/i» tctrapieiio. alcuui ball»vardi sono di terreno seuza iu- 
ciosUtura di pietra, et percio facilmento possono ess.-re rovinati 
o dalla /.appa o dalla pioj^ria: trli orocciiioui delli ballovardi 
, sono piccoli et in>n cuoprono le eannoniere, si che non possono 
essere imboecate: la fossa e stretU et lo spalle dei ballovardi 
sVsteiidon» c.isi fu»ri cbe la>eiano jiocliissinia disUuza dalli suoi 
eorpi alla cuntroscarjia." 

Conveiitiim ratisbonensem dissidiis Catholicos inter et Prote- 
stantes ami.v.-ndis in.lictum, horuin malis artibus quotidie nuu/is 
dilatum, quoadu>que mense maio anni 1VU coeutit prineijies, 
caesare dic lt> ems meiisis mnitna pomjia aecedente. Hehus 
plerisque infectis, rccessus u comitiis die ) !» atifrusti denunciatus 
non Uinen effectum sortitur, quotl, imperatore remanente, prin- 
cijies quoque et legati immodicis suinptibus adesse iso^eroutur. 
Quae ulterius oratur altiu^ii suut: a. Archiduculium austriacor. 
qncrelae de castro munito 1'almae a Yenetis in Turcas recens 
acditicato. — h. rscocoruiu uiotns. • c 1'roccssus comitis 
Ar.lec ol» ainniissum (iiavarinum. - d. FacU Krnesti archidticis 
anstr. in lielgiois provinciis. e. Tartitrorum cum Turcis iu 
Chri.-tiau»s socieUs iinjietliU. 

Orator Valeriuin Antelmi sihi a secretis. seuatui veneto 
ei.dem niiiiieve adiuiigenduni pnmotiit: grates afrit de jiecunia 
d.m» missa. 11*4. 

i 

l.v.U. Ciuisiderationi della jruemi nxheriii contra il Turco, del- 

l'ill. sijoi. TaniMHs,. Cnfnn,,. (I. VII. 704. I. 1 lli.) 



IoOj. 



7!»:» 



[dc.: .,1'rima li Tedewchi sono disenrdi tra di loro nellc 
provvigioni «lella ^uemi. come si e veduto nel difendersi dai 
Tnrehi . . 

IJiiae anctor hienuio VindolM.ua setiatui veiiet.» aliisque. pcr 
litteras, de bello hune-urieo eommunicaverat, disscrtatione resuinit: 
Alemanuo* imperatori diftidere; itii]n'rii ct Italiae nc/otiis obesse 
auckim. caesaris tarditato. cch rititcm Tun-untm ; hos pcr Teme- 
num (TcmcHwarl ct Huntrariam in Vind>.bonae expnjjnatinuem 
oonten.lere, pcr Croatiam ver>». Foruiuinlii ct Italiam uiiivcrsatn 
bello sibi suhigcre pani f os; ca|iroptcr Itulium liermaniae in hello 
consociari essc necesso. Ibi hmiiruiici ct turcici exercitus ratio- 
nem variain in peditatu . equitatu . armis , tnrmeiitis bellicis. 
currihus. commeatu. hahitu. vcstihus animadvertcrit : alcmanniciis, 
hungaricas, itala» c»pias fcurcicis piaesttire t.statur. IIS.j. 

i :.!•.'.. Destrizione del liin>»i» ct Ua\aj,<liat«» \ i..v_;i<> cln» liaimo latto 

li ceuto italiani <> pur t<<si:ini, clctti .l.il m-ivii. di Toscaiia ct 
dai inodesiino mandati al principe <li Tnni-iUania. nel qiudc 
c anche il suecessn della guerra futta feliccmente qiicsto amii. 
oontro il (irauturco ct a Siuan siio Hascia. (I. VI, n», f. ;:.s.i 

Inc. : .,Sc mai a/joiii ulcuiie politiohe et niilttari, havcn.i.. 
riguardo al priucipio. al niezz» »>t al liiic loro . . ." 

Fenlinaudus I, muiriius dux Ktruriac in.ii>.' iuli» aimi !.'.'.i'. 
centum milites. praefeotn Sylvio Picciilnininen. ad Si^i»mun<luiii 
Itathori Transylvaniac principein 1i><mws cuin muncrihiis nii-it. 
cius conmihium cum Maiia (,'lnistina austriaca ^ratiilaturo-. 
roajicu. 1 vcro ut. fern>nt cuni iinperitilihus in Tureas sup]»»>tias. 
Auctor, qui rei l»'llicao pcritu- _;esti.s adfuit. uhi itineris p«>r 
Kcrrariam. Trideiituni. Ilallani ad (Miuiii, \ in.lobnnam, Huntfa- 
riam siiperiorem et Paniioniain iiifcrinrcin .iitticultates attii.'it, 
»i»nim advcntum dic -js septenil.iis a. I "»M."> a.l tincs Trans\|- 
vantae enarrat, ac proinde ostendit qui.i a.liiim»>nti ex iis mili- 
t.ihiw anno pmximc insc.|ucnti Tr.insyhania»> priiiccps sumpM-rit, 
diiiii Ter«rovist. Tliyaiiitin (Hu.han-tl . i;i...r«<iu m Turoas 
e\pu<rna\it llMi. 



79« 



1595, 

ii il^eeml.ri». 



IHj.Ioma tentnniee scriptnm, quo Kodulphus II impenitor 
ileorgium 1'irkhel Venetiis degentem, ob egiegie pniestita iu 
favorem imperii et donnn austriaeae, in nobilitim ordinem refert, 
pcrpetuo inre pro hueredibus utriusque sexus valituro. (L. V, 
I 58—69, n. 4ti.| 

Inc. : .,HodollV der Auder . . Wiewol wir aus romischer kai- 
serlicher H<'.he und Wirdigkeit, darein wuns der Almechtijr, nach 
seinetn gottliehoti Willen. gestetat hat . . . Prag. 15. Dec. 159."»." 

Memliranae folio maximo . lineari pictura concinne ornatae, 
cuius gentilitia insiirniii, in ipso docnmento minntatim qnoquc 
descripta. prophana abscidit manus, idem snbscripsit Rudolphus. 

11S7. 



159«. 



1597. 

;tl ottobri». 



; 



Thomae (Vmtarini equitis. oratoris pro Venetis ad caesarem, 
rclnfio propriae legatkmis Yenetiis in seuatu recitata. (I. VII, 
912, f. 114 — 170.) 

Inc. : „1 regni c stati dell' imperatore non sono sicuri dai 
nemici. peiehe non lianno fortezze fondato . . ." 

Thontas Oontarenus, die 30 aprilis a. 1G92 orator ad cae- 
sarein dictus, legatioitem germatiicam pro hispanica (cuius rt hitio 
ol.Iata anuo 1593) distulit. Legutus in Germania utite mensem 
octobrem a. 159- r >, non tuntnm, rednx »ub tine anni 1590, quae 
bistoriam eius temporis, quam quae ad diversorum eius regionis 
statuum indolem, rcligionem, vim militarem . redditus tatn sin- 
gulatim quam comparatc attinent, sunatui veneto refert. Edidit 
Albcrus in 'Helaaioni', Fironze, lhlii. ser. I, vol. VI, p. 19:; — 248 
ex musaeo corrario vetteto. (Filza H, 3. 5.) 11SS. 

Franciscus Harbarus patriareba aquil., (leorgio Stobaeo epi- 
scopo lavantino gratulatur quod ab arcanis caesaris factus ^it: 
nuntiat itcr Komam proxime se instituturum. (L. IX, 128, f. 330.) 

Inc. : „Accepto nuucio do vostre rever. domin. promotione 
apud sereniss. Ferdinandum arcbiducem . . . 1'tini, 13 octo- 
l.ris, 1597." 11S9. 



lyitmt? 



d by Google 



1607—1599. 



797 



Georgius episcopus lavantinus, dum agit grates Francisco Bar- 
baro patriarchao aquil. quod de eius promotione laetatus sit, 
tempora muneri proprio obeundo difficiliora scribit. (L. IX, 
128, f. 330".) 

Inc: ,.Allevarunt me non parum, illustriss., littere verentem 
ne non recte fecissem . . Grocii, prid. cal. nov. 1597." 1190. 

Bodulphus impcrator Raymundo comiti a Turre, Goritiae 
marescalco haereditario et ad pontificem oratori mittit instrnctio- 
ncm, quomodo prudenter se gcrere debeat, iubetque statiin Bomam 
proficiscatur. (L. XIV, 48, f. 247*). 

Inc. • ,.Expeditis taudein iis que nostra hactenus consilia 

1598." 
1191. 



tardaruut, mittimus instruetionem . . Prage, 28 martii, 



Idem Clementi papae VIII commendat litteris fiducialibus 
oratorem suum Bavmundum comitem a Turre, qui gratuletur 
de rebus ferrariensibus compositis, et exponat quae ad salutem 
publicam pcrtinent. (L. XIV, 48, f. 247\) 

lnc. : „Mittimus ad sanctitatem vestram magnificum, fidelem, 
nobis dilectum Raymundum comitem a Turre . . 28martii, 1598." 

, Utramque a Justo Fontanino, ex apographo apud Ludovicum 
a Turre exscriptam, edidit Carolina de Aiborghetti, cum versione 
itala, in: 'Documenti storici dello famiglie comitali Strassoldo e 
Della Torre*. Venezia, 1863, p. 57—60. 1192. 

Franciscus Barbaro patriarca aquil. conqueritur cum Georgio 
episc. lavantino, quod capitaneus Tulmini vim intulerit archi- 
diacono capituli aquileiensi visitatione ordinaria dioecesim lu- 
stranti. (L. IX, 128, f. 330-332.) 

Inq.: „Iam tertio ad vestr. rev. dominat. oonfugio, opem 
implorans contra vim a capitaneo Tulmini . . (maio vel iunio) 
1599." 1193. 



Abh. d. m. CL d. k. Ak. d. Wiw. IX. Bd. III. Abth. 



101 



798 



1G00— 1G04. 



1600 ff). 



Saeculum XVII. 



1604. 



llugonis Blotii oratio ad Rodulphum II imperatorem, pro 
domibus suis. (L. XI, 125, p. 44.) 

I^raefatio inc. : .,Quod satellites et apparitores tui, aacratisaime 
cesar, me hiscs diebus . ." ; epistola ad lectorem: „Si cui forte 
hec nostra oratio acerbior paulo visa fuerit . ." ; oratio vero : 
„Cum multa divinitus, Rodulphe cesar auguste, imperator 



Hugo Motius Delfensis (e Delft), primus anno 1576 praefuit 
bibliothecae caesareae viudobonensi quae, Ljunbecio teste, quan- 
tum sub cius prcfcctura numcro ct exccltciitia librorum ercvit, 
tantum ctiam fulgcrc cepit gloria utilitatis quam inde pcr- 
ccpit rcfi litteraria '). Quod lihros nimis liberaliter comniodasset, 
complures ex iis disperierunt, ipseque in non hrem offensionem 
in uiila incurrit. In oratione (quam in eius mss. codicibus 
biblifithecae caesar. vindohon. desideras) aerius couqueritur de 
nietatore aulico seu, uti appellant. magistro quarteriorum, quod 
iuribus suis in binas donius offecerit. Addit se in neutra sua 
domo. scil in rili quoiiam horti mci suburbani tugurio lati- 
tauteni ; nam quo miuus tnc ad augustam maiestat. tue bi- 
bliothccam rccipcrc qucam , imjjcitif stabuli ct celle vinarie 
dcfectns. 1194. 



Rerum gernmnicarum compeudium, austriacarum praescrtim, 
ineunte saeculo decimoseptimo, consilio deccmvirum Venetianim 
sub firma epistolae transmissum. (I. VI, 186, f. 230—239.) 

Inc: „La Germania e la piu grande e la piu populata 
prorincia d'Enropa . . ." 1195. 

Capitulum Civitatis Austriae grates agit Georgio episcopo 
lavantino quod, auctoritate sua apud Ferdinaudum arcbiducem, 



1) ('ommentarioruOT de biblioth. caesar. vindob. Vindobonao, 176I5, 
lib I. col. 83-6'J. 



Digitized by Google 



1607—160«.». 



799 



sibi adiumento fuerit, de quo certius factum cst per orationem 
a quodam cx propriis canonicis coram Ferdinando habitam. 
(L. IX, 128, f. 332.) 

Inc: „Valde nos affecit, ut debuit, cauonici nostri nuper 
hinc reverei . . In Civitat* Austrie, 9 iulii, 1604." 1196. 



1607. Relatio Fruncisci Supcnintii, legati pro Veuetis Vindobonam 

ad imperatorem anno 1G07 missi. (I. VII, 690, f. 35.) 

Inc : „Quanto souo stati piu graudi et piu varj gli aeci- 
denti che sono oecorsi el nel paese et fuori, nel tempo . . 

Etsi orator, Petro Duodo suffectus, initio statim asserat qua- 
tuor annis id muueris obiisse, tanien patet e contextu orationem 
iu senatu anno^ 1607 tantum habitam, quani tripartitam sic 
dividit ut priino de Tureis Hungariam vastantibus ac de pro- 
lligatis eius regionis conditionibus ; secundo de religionis in Ger- 
mania dissidiis , ex Hussitarum , Luteranorum , Calvinistarum, 
Anabuptistaiuin sectis : extrcmo de iinperio . cuesare et eius 
familia, imperii principibus. dncibus, administris, re miliUri, 
impensis, tributU. Quod singillatim annotat auctor, aerumnosas 
domus austriacae in bello sortes, subditorum defectionilms , re- 
hellionibus hnugaricis, frequenti ministrorum mutationi, ducum in 
pugnis imperitiae. aeri pnblico dissipato tribuendas; partim quo- 
que Kodulpho imperatori icuius solitariam vitam agentis natnnim, 
hahitusque insolentes quasi acupingit). Cum lites de confinibus, 
acta ad Useoecos extenninandos, Fauli V pontificis interdictum 
leviter attigerit. suh tine proprinm a secretis Joannem Girardiun 
patera argentea ah imperatore donatum laudat. 1197. 

1608—1609. Viaggio per Francia, Fiandra, Germania, fatto dall' ecccll. 

8. Zorzi Zustinian, nel ritorno a Venezia dalT ambascieria 
ordinaria in Inghilterra, 1'anno 1608. 

Inc: „Havendo 1'illustr. et eccell. sig. Giorgio Giuatinian 
mio signore linito il tempo della sua ambascieria . ." ( 160b — 1609 1. 

Quidam ex legationis comitatu narrat oratorem extremo no- 
vembri anni 1608 Londino diacedentem, per Cautuariam, 

101* 



800 



i, iimgu, ajnunpmm, Itotterodamum , Lagdunum 
Batavorum, Amstelodamum, Traiectum ad Khenum, Amhemum, 
ad arcem Schinchencaiis (quam miuutatim describit) in Cliviac 
ducatum die 31 decembris advenisse. Cliviam metropolim eiusque 
familiam principcm ac rem militarem ; Coloniae ad Rhenum 
cathedralem ecclesiam, in eaque corpora magorum ac caput 
d. Ursulae (quod in ecclesia s. Simeonis Venetiis assmato com- 
parat); Confluentiam; Moguntiam; Francofurtum ; Hanoviam; 
Ottimburgum (quo loco sagae, arcbiepiscopi moguntini iussu, 
igni traditae) ; Curiam regis badeusis; Merghental (ubi palatium 
Maximiliani austriaci archiducis demiratur); Norendorfium; Augu- 
stam Vindelicorum, qua continenti, qua fusiori sermone describit. 
Angustanao urbis armamentarium ac Maximiliani imperatoris monu- 
mentum oeuipontanum longa oratione eiprimit 

Opus iis qni odaeporiea vel nationalia, vel singularura pro- 
i aut urbium Germaniae colliguut, lectu necessarium puto. 

1198. 



1609. Franciscus Maurocenus, cum legatus in Galliam anno 1609 

27 septembris. proficisceretur . narrat duci Venetiarum se honorificentissime in 
palatio eius ducis fuisse eiceptum, qua occasione plura do urbi- 
bus Ulma et Stugardia, nec non de castro munito Asperg. 
(I. VII, 1114, f, 123-127.) 

Inc: .,Arrivai 1'altro ieri in questa citta, essendo stato in- 
contrato da sua altezza, dal sig. di Layming . . Stucard, 27 set- 
e, 1609." 1199. 



. oetobr. nov. doc. Exemplum undecim epistolarum quas itale Paulus Sarpius 
Francisco Priolo legato ad caesarem veneto, dum Pragae esset, 
dedit, a die docima sexta octobris ad decimam octavam decembris, 
anni 1G09. (I. XI, 42, f. 2—19.) Edidit Joannes Selvaggio 
in 'Raccolta delle opcre di F. Paolo Sarpi'. Napoli, 1790, 
vol. XII, p. 257-296.) 



uigin 



5d by Google 



1600-1610. 



801 



Anctor legatum instruit de actis eorum diemm politacis, plura 
interserens de rebus Germaniae, maxime de confessione bohcitHca, 
Christiano principe Anhalti, ducatu Cliviae, Leopoldo Austriae 
archiduce, conventu principum protestantium Hallis Sueviae. 1200. 



1609-1610. 



1609^ 
80 iulii. 



1609-1010. 



Quaestio Juliaci, Cliviae.et ducatus Moutani (Berg). 

(1201 -120S.) 



Versio itala protestationis qua Ernestus marchio Brandeburgi, 
dux Borusaiae, et Wolfgangus Willelmus paiatinus Kheni, dux 
Bavariae, administri electoris brandeburgici et palatini Neoburgi 
pronuntiant status principatus CUviae ut et comitatus Marchae 
ac dominii Rauenstein sponte legitimis haeredibus subesse, qui- 
busdam conditionibus additis. Duisburgi, 14 iulii, 1609. (I. VII, 
1114, f. 180—181.) 1201. 

Exemplum epistolae itale versae Leopoldi archiducis Austriae 
statibus Hollandiae, qua, dum avi sui Rodulphi imperatoris iussu, 
castrum munitum Juliaci occupasse testatur, admonet ne prin- 
cipes Hrandebur-ri et Neoburgi, potestati supremae rebelles, con- 
silio aut operc adjuvent, quin immo a quibusdam agondis abster- 
reant, quoadnsque germana successionis iura edicantur. Juliaci, 
30 iulii, 1609. (I. VII, 1114, f. 182-184.) 1202. 

Regesta epistolarum exintegro quas eques Franciscus Priolus, 
orator ad caesarem dat senatui veneto, omnes e Praga, a die 
9 septembris 1609, ad 10 maii 1610. (I. VTJ, 660, fol. 113.) 

Priolus die sexta iunii anni 1609 Marino Cavalli legato 
guffectus, diom obit in legatione supremum 23 maii 1610. 
Itinere serius instituto per Grignum, Brixiam et Halam Tyrolis, 
Passaviam, Vindobonam minime visit, quod Rodulpho esset 
moleatum. De quibus frequenter in epistolis actum, sunt reli- 



802 



1600. 



28 novombriB. 



Ul 



gioms dissidia; negotium poLiticum Juliaci, Cliviae et ducatus 
Moutani (Berg); DouaverJae (Donauworth) urbis quaestiones. 

1203. 

Aeta 1'liilippi LuJovici coniitid palatiui liheni, auper negotio 
Cliviae et Juliaci, auno 1GU9, ineuse septembri usque Jecembrem. 
(1. VII, 1114, f. 121-1-2:!, U9— 134. 

Cliviae et Juliaci duee defuncto, Philippus Ludovieus iuribus 
Wolfgaugii iilii in eum dueatum vindicaudis, mittit Veuetias 
Danielem ab Hutten legutuin, qui die 19 septembris, a. 1G09 
in snnatu mutua sui prineipis euin republica benevolentiae testi- 
nionia reuovuri, uc ea iuru fuleiri desiderat. Kespondet dux se 
in s|H'in erigi res voto successuras, quod denuo a seuatu coufir- 
niatum die 21 eius iuensis, torque biseentum ducatorum eidem 
logato Jono data. Cuin interim Leopoldus dux Austriae .lulia- 
eum ueeupas.M t, idein legutus iteruin Venetias repetit, die lt> de- 
cembris anni eius.lem, apud seuatum instans pro auiiliis prue- 
standis, praesertiin pocuniae vi. Senatus primuin per consiliarium 
Andreuin (jussonum, dein dncreto 19 deceinbris dat verba officiosa. 
V. Koussot. Histoire tle Ut succession auj~ ducliez tic Clcces, 
Berg et Juluiis. ViM. 

Philippus I.udovicus duci Yenetiurum exponit difticultatea 
in dies suecrescentes super ducatu iuliaecnsi, ac rogat ut responsa 
e;un causam faciliorem rcddant, ad iura Wolfgangii filii in eun- 
dem ducatum vindicanda. (I. VII, 1114. f. 131 — 134.) 

Inc: „yuas dilectio vestra presentimn exhibitori . . Danieli 
ab Hulten. Veneliis nuper discedeuti litteras . . Neoburgi ad 
Danubium, 28 novembris, IG09." 1205. 

LeonarJus Donato Jux Venetiarum, Philippo Ludovico dolet 
molestiam ipsi paruri iit posscssioue tlueatus iuliaccnxis, con- 
fidens aliuuiif ejrcotjitatnm iri , quo htinsmodi difficultaiifms 
opportmic jtrovitleafnr. (I. VII, 1114, f. 133.) 



gle 



MIO. 



803 



Inc: „Accepimus eicellentie vestre litteras, quo nobis do 
eiusdem salnte atque incolumitatc . . . Venetiis, 19 decembris, 
1609." 120«. 



1610. Wolfgangii Willelmi epistolae binae autographac datae Diissel- 

dortio die tcrtia maii a. 1610, de inribus propriis in Juliaci 
ducatum et de conflictu ea super re cum Ludovico archiduce 
Austriae. (I. VII, 1114, f. 173-176.) 

Kpistola prima duci Venetiaram incipit: ..Intelleximus ante- 
hac pergrato animo tam ei litteris serenitatis vestre quam ei 
relatis Danielis ab Hutten . . ." ; altera Thomae Contarini ad 
Bnlgas lepito: „Nullum nobis est dubium, ill . . , quin cum 
comitatn tuo Vcsilinm iam dum perveneris . . ." 1207. 

Capitula trederim a prinripibus Brenoburgi (Brandenburgl et 
Naburgae claustralis (Neuburg) militibus ac incolis Juliae Cli- 
vorum asserta, duni de castri muniti deditione ageretur. (I. VII, 
934, f. 259-260.) 

Ine. : „Havendo li prencipi di Brandenburgh et Xeuhurgh 
gia da primipio promesso al fu re di lodevol memoria 1'invin- 
cibil Henrico . . 1 settembre 1610." 120«. 



1610. Thomar Conluretii , veneti eitraordinarii ad Belgas legati, 

martio-iulio. epistolae viginti septem duci veneto datae a die 23 martii ad 
11 iulii a. 1610 Bolzano, Oeniponto, Augusta Vindelicoruru, 
Faignem. Heidelberga, Franeofurdio, Colonia Agrippina, Dflssel- 
dorfio, Vesol, Arnhemo, Traierto ad Kbenum, Aia Comitum, Lu- 
gduno Batavorum, Augusta Taurinorum, quibus quinquo diversorum 
interseruntur. Kas profero quod maiimi momenti historiae ger- 
manicae illnstrandae sint. Contarenus enim narrat conventus 
qnos habuit cum cardinali episcopo tridentino, archiduoe Maii- 
miliano Oeniponti , palatino Kheui electore Heidelbergae . mar- 
chione Brenoburgi et comite palatino Naburgae claustralis, qui 



«04 



1662-1618. 



1610. 

21 maii." 



1552—1618. 
1552—1554. 



omnes hospitom basilice exceperunt: addit vero notitias de opi- 
ficiis serici Roboreti, in daninum industriae veronensis institutis ; 
nundinis francofurdiensibus (qua occasione syllabum offert alieno 
aere gravatorum); rebus ducatus Cliviae; statu religionis. (I.VTI, 



Dona quae sacrae caesareae maiestati a Persarum regis legato 
allata sunt, sui regis nomine. (I. XI, 142.) 

Inc: „r. Magnus topazius qui assimilatur cuidam rnostar- 
de . . . 21 maii 1001." 

Kdiqua sunt: aureus crucifixus; tres cultelli ex ferro dama- 
sceno; Ugnum indiciun ; felpelicani; topaziitrcs; ametista; arcus 
perskus; adamantes orientales; frusta rhabarbari; lapis albus 
contra contagionem; clenodium cum tribus geminis orientalibus, 
tribus adamantinis, quatuor rubinis, tripinta miUibus talcrorum 
aestimatum; cornu serpentis. Fiuit elenchus: „Alias etiam res 
pretio&is habuit legatus pereicus offerendas cesari, sui regis 
uomine, quas ilU Moscovitae et Poloni surripuerunt." 1210. 



Yeneti et archiducales in Foroiulil — Uscocchi. 

(1211 — 1233.) 

Exwrpta ex cpistoUs equitis Michaclis Suriani legati ad 
Carolum V, senatui veneto, annis 1552 — 1554 datis de re Uscoccho- 



Opinio de emolumentis in rempubUcam venetam profluentibus 
ab obtento et servato dominio Goriciae et Gradiscae. (L VII, 
1217, f. 180-195.) 

Inc: „Ecco sodisfatto il desiderio cbe ha vossignoria ch'io 
dica l'opinion mia intorno 1'utiUta che mi persuado . ." 

Emolumenta auctor ex soU natura et commercio enumerat; 
metaUorum fodinas et pascua in montibus ; loca fmctibus con- 
sita, oUveta, cannabeto in coUibus ; segetos et nemora in plamtie; 



1114, f. 52—110, 188—190. 



1209. 



(I. Vn, 1235, f. 44-46.) 



1211. 




*1567. 





805 



Goritiam urbcm praeterea populi froquentia et nobilium ac divi- 
tnm splendore adauctam ; commercium, id maxime quod transitus 
dicunt, a Germania ad provincias transmarinas, florens; militum 
inde delectum plurimi aestimandum; faciliorem finium evigilan- 
dorum curam. Dissertatiunculam, ex rerum adiunctis, dimidio 
saeculo decimosexto puto exaratam. 1219. 

1 567. HifTonymi Lijtjiomani relatio senatui veneto data de actis 

apriU. Goritiae quo mense aprili a. 150? ad Carolum Austriae archiducem 
legatus missus est. (L. XIV, 52, f. 178—217.) 

Inc. : „Se ben la causa principale che ha mosso la serenita 
vostra et le signorie vostrc eccellentissime . ." 

Narrat orator Carolum die duodecima aprilis Goritiam acces- 
sisse, ibique eum comiter adpo excepi&se ut proprium pro hospitio 
palatiuin cesscrit, die docimaquinta epulis illura adhibuerit. Die 
quarto emenso Gradiscam Carolum coinitatur et remeat Venetias. 
Magnam orationis partem tribuit adiunctis quae Caroli eiusque 
minlstrorum indolem; comitatus pompam; Styriae, Carinthiae, 
Carniolae situm minutatim quasi in imagine oflerunt. 

Cactcrum quae orator egerit Andreas Maurocenus egregie, 
nt solet, breviter complectitur : „CaroIus archidux Austriae . . . 
ad Stiriam, Carinthiam, Carniolam, quaeque illi Italiae proximae 
ditiones obvenerant, invisondas profectus. cum ad loca Foroiulio 
atque Ilistriae proxima pcrvcnisset, Hieroriymus Lipporaanus 
Joatinis filius, offieii cauaa, legatus ad eum mittitnr, ut in finiti- 
mam reipublicae provinciam accessum gratuletur, qui Caridum 
Qoritiam conveniens. mandatura sibi a senatu legationis munus 
obiivit, multa vero de rscocehorum gente conquestus, qui Senia, 
Bncharo, Flumine, atque aliis sibi subiectis oppidis excepti prae- 
das conveherent, maria infesta redderent, in omnis generis mor- 
tales 8aevirent; petiit ut tot fiagitia non inulta passus, efferam 
gentem in alias terras amandaret, aut debitis eisdem gravissimis 
poeuis coerceret: ad finium quoqne controversias definiendas, 
senatus nomine, Carolum est adhortatus ut, dissidioram arapu- 
tatis causis, firraior in dies inter illam ac rempublicam amicitia 
Abb. d. in. Cl. d. k. Ak. d. W>«. IX. Bd. III Abth. 102 



806 



1576-14«). 



1576. 



1580. 
22 l octobri». 



Carolus perditos ac 
iis dignas poenaa sumpturuni pollicitus, seque ad finium con- 
tentiones tolleudas paratum esse testatus, legatum, quem per- 
bonorifice susceperat, dimisit." Historiar. venetar. part. I. 1213. 

Aloysius Zorzi seuatui veneto momenta potissima evolvit 
quibus evincatur Archiducales Austriae plura in illius confintis 
lo<» usurpusse, praesertim insulas Sancti Petri et Sancti Viti; 
qua occasione Marani historiam a Petro Strozzi per Gallos, 
anno 1543, Alexandro Bondimier traditi attingit. Instat ut 
senatus damuis ingruentibus obveuiat. (I. VII, 914, f. 104 — 110.) 

Inc : „Havendo la serenita vostra ctimmesso a me Alvise 
Zorzi, venuto ultimamentc pro\cditor di Marano . . 1576." 

Coramfcjsionem Aloysio Zorzi datam a duce Aloysio Mocenigo 
anno 157:1, editam leges ex codioe ms. Kmraan. Cicogna, ob lau- 
ream Kainerii Aemilii Astori veueti. Venetiis, 185"), p. 11, 8°. 

1214. 



Orationes binae Venetiis in senatu dictae de 
vel obsidenda, vel non. (I. VII, 1235, f. '277—285.) 

Ka incipit: „Se molto teropo avanti si fossero fatte le prov- 
visioni necessarie per reprimere 1'insolenza di persone tanto ardite 
et scelerate come sono Uscoccbi . . ."; altcra: „Se fusse cosi lacile 
trovar la provvisiou, come non e difficile conoscer 1'inconveniente 
che perturba le cose . . 22 octobris, 1580." 

Auctor primae sententiae, ubi Uscocchos uullo iure vinctos 
asseniit, quod omnia diripiatit, obstautes internecent, finitimorum 
domus et possesioues vasteut inceudiis, commorcium maritimum 
infestent, Kluminis oppugnationem tentandam infert. Cum iam 
Seniao obsidendae in supremis senatus consiliis captum fuerit, 
nihil id prodease, nisi Flumine quoque obsesso, ostendit. Huins 
loci commercio Seniam altam. Uscocchorum depraedationes Plu- 
mine divenditas; ab iis victualia caeteraque vitae necesaaria bic 
comparata. Senia tantura expugnata, Uscocchos (quibos brevi 
piratae erunt praesto) minoribus navigiis maria excursuros, unde 
Turcis aninram additum sinum badriaticum clasae ineundi, indeqne 



Digitized by Google 



mr,— lf.er. 



807 



1585—1587. 



deperditum antiquam Venetorum in iftdphum iua. Tot declinandis 
periculis obsideudum Flumen, cuiua expugnatio nou adeo belli 
sumptus auctura, Turcis grata, ArchidncalibuH exitialis, maria 
commercio propitia. 

Tribus resumuntur momentis quao alterum oratorera deterrent 
a Flumine obsidendo: 1. rem esse iniquam, quod ea urbs in 
Venetos nullo inodo hostiliter egerit; - 2. inopportunam, ita 
enim flumianieus sinus extenditur ut aegre ab hoste concludi. 
praesertini quod ex locis mari proximis suppetiae obsessis afferri 
possint: adde quod veuetae naves tutaudis reipublicae oris ad 
Cretam usque prolatis necessariae sint, nec earum quae super- 
sunt numerus duplici obsidio teneudo sufliciat. 0.uid quod, hieme 
appropinquante, ainum flanaticum procellae vehementiua agitant, 
unde remigum (galwtti) morbi ac mortcs frcqueutiores: 
3. cxitialem, qnod Voneti, commercii, praocipue victualium bene- 
ficia ex Flumine proflueutia sibi ipsimet denegarent; quod denique 
domus austriacae nulla ratione habita, 1'hilippi llispaniae regis, 
caesaris, archiducum Ferdinandi et Caroli couterminoruin simul- 
tates in se concitarent. 

Conveutum in senatu de Flumine non obsideudo. 1215. 

Decreta, nomine caesareo, Pragae data annis 1585—87 super 
excursionibus et depraiHlationibns rscocchorum, supremo impera- 
toris a secretis Obernburger (latiue). (1. VII, 913, f. 177—186.) 

Kodulphus II imperator. cum apprimc deprehenderit rsnxrhos 
et Venetos mutuis damnis et usurpationibus , offenaionis causam 
perpetuam sibi invicem praebere, vel navigiis praedatis, vel remi- 
gibus captivis abductis, vel salinis eversis vel locis ad oras sinus 
hadriaci obsessis, eoque amicitiae ac bouae vicinitatis vincula inter 
Austriae domum ac rempublicam venetam soluta, spondet naves 
ab Cscocchis praedatas restituenda» , vel damnum reficiendum; 
captivos libere dimittendos; facinoris auctores puniendos; locorum 
capitaneos qui ab oflicio vel defecerunt veldefecturi eruut, amo- 
vendos. Haec caesar Matthaeo Zane veneto ad eum oratori 
initet referenda, unaque requirit ut Veneti triremea Seniaro ob- 

102« 



808 



16»9— 1617 



1599. 



1600—1617. 



sidentes revocent, commeatuni et victualium importationem ne 
impediant, eaptivos restituant, Caroli archiducis bannitos non 
recipiant. aliaque eiusmodi. Foliis 183—16"» extant binae epi- 
stolae Matthaei Zane senatui ea super re. 

Materiem hanc Vincentius Gradonicus in epistolis aenatui 
veueto ex Praga annia 1587 — 1589, qua ad caesarem orator, 
V. num. 1176. 1216. 



Belationo dell' ill. sig. Xicolb Donato , ritoraato dal suo 
generalato contro Usoocchi, 1'anno 1599. (I. VII, 915, p. 231-285.) 

Iuc: „Brcvc et debile rclatione havera vostra serenita dalla 
provedaria geueral da mar in golfo et iu Dalmatia . ." 

Auctor quatuordecim mensium spatinm. qua provisor generalis 
maris adriatici et Dalmatiae, emensus. narrationem in duas partes 
dividit, quarum prima de Uscocchis (f. 231 — 258), altera de 
Dalmatia (f. 25S-28:,). Ubi venetae reipublicae iam octoginta 
anuos infestos Uscocchos asseruerit, enuntiat qui ii sint, quos 
situs incolaut, quid armis valeant, quibus levioribus cymbis 
utantur, quot numero Senia ad praedandnm exeant. Minime 
fidendum destruantur ab Archiducalibus , quibus in Turcas sunt 
propugnaculo. Nec minus putandum Turcas iis debellandis pa- 
ratos, a quibus annuum duodecim usqne scutorum millinm vecti- 
gal exigunt. Uscocchis delendis provisor opinatur Seniam aut 
evertendam aut in reipublicae ditionem redigendam ; castri Scrissae 
reliquias ad canalcm Morlacm solo aequandas; construendas 
turres ad freta Uliubae et S. Marci, qua facilis ad Histriam et 
Dalmatiam acccssus, nec non in insula Sancti Petri de nimbis; 
navibus leviores cymbas sufficiendas, easque paucis at bene in- 
stitutis remigibus ac militibus creditas. 1217. 

Discorso sopra la pacc o la guerra tra la casa d'Austria et 
il Turco. (I. VII, 11, f. 446-451.) 

Inc: „Molti hanno opinione che tra la casa d'Austria et il 
Turco sia per suooeder o trsgua o pace . 

Ab induciis vel paoe Austriaoorum cum Turcw reipublkae 

hi 



• Digitized by Google 



809 



1601—1062. 



1614. 



1601—161*. 

periorea, Flumine, Senia, Clissa occupatis, Italiam totam 
minitarentur. Kapropter ad regnum neapolitanum , cum eoque 
Italiam, ab incursionibus Turcarum tutandam, Soniam autumat 
Hispanis dandam, cui proposito imperator et Austriae archidux 
adhaereant necessest, quod bic et status haereditarios ita quo- 
dammodo muniat, et gravi impensae trigiuta milliam florenorum 
quoquo anno pro Scniao praesidio exsolvendae parcat. Quod 
executioni maudandum existimat, etsi Turcae, ubi rem resciveriut, 
ea castra munita subvertere insumerent, aut bellum inter Hispanos 
ac Venetos super badriatici mari dominio foret futurum. 1218. 

Helatioue de' successi di Segua 1601 e 1G02, et della morte 
del commissario Ilabatta, all* illustr. sign. Giusto Antonio Be- 
legno, capitanio contro Uncoccbi, et eletto governator delle sfor- 
rate. (I. VI. 65.) 

Inc: „K collocato Segua nel lito del mar adriatico nelle 
gengive del regno di Croazia, metropoli iloll' antica Liburnia . 

Auctor a regionis, quam Uscocchi habitabant, aitu oreus, 
causas eius domicilii stabiliendi, efferam incolarum indolem, dissi- 
dia inter Ferdinandum Austriae archiducom, cuius imperio pare- 
bant, et Venetos describit. Quid, Dalmatiae praeside Philippo 
Pasqualigo , Marcus Autonius de Domiuis , episcopus segniensis 
annis 1598—1601, et Josephus Rabatta, Ferdinandi consiliariua, 
vicodominus in ducatu Carniolae et commissarius ei negotio de- 
putatus (nempe Uscocchorum audaciae quotidie succreacenti repri- 
mendae), usque ad proditoriam eius Intcrnecionem die extremo 
decembris anni 1601 egerint, compendioso sermone enarrator, 
iuxta historiam dajU VscoccM Minucii pluries editam. 1219. 

Manifesto della repubblica di Venezia contro 1'archiduca Fer- 
dinando, pubbUcato 1'anno 1614. (L. XIV, 52, f. 218—227; 
I. VII, 1780; 1847, f. 2-5, 8-10.) 

Inc. : „Ancorche sia notissimo a ciaecuno la giustizia deUa 
causa che tieue la repubblica di Venezia neUa presente contro- 



HIO 



1614—1615. 



Auctor in eo totua est nt teterrima Uscoechorum flagitia 
Ferdinando Austriae archiduci ac eaesari ea pennittentibuB tribuat. 

1220. 



1614. 



1615. 



1615. 

«■ 



Kisposta in difesa delle ragioni dell' arcidnca Ferdinando 
contxo il manifesto pubblicato dalla repubblica, per occasioue 
della guorra presente. (L. XIV, 52, f. 230- 235; I. VII, 11, 
f. 463 - 469.) 

Inc. : „La rcpubblica di Venezia e sempre stata solita a go- 
vernarsi con tanto artificiosa politica, se pero potitka . . ." 

Auctor aspcrioribus verbis fallaciae adiudicat quod in opella 
Manifcsto demonstrandum insumitur, l'scocchorum depraedationes 
pubUce, etiam Vindobonae, divenditas; earum Echenbergum par- 
ticipem factum; quid quod et donaria honoratioribus ex curia- 
libus data. Hac illac Venetis obtrudit quod specie vindictae 
in Uscocchos, Austriacos in Foroiulii aggressi sint ; mare hadria- 
ticum, manifeata communium iurium usurpatione, Golfodi Vcncgia 
nominaverint ; Tergesti occupationem , exercitua Fabio Gallo 
praefecto, frustra tentarint. 1221. 



Marei Antonii Contarcni scripta varia 
dissidiis cum Archiducalibus in Foroiulii, 
Autographum. (I. VII, 1235, f. 1—6.) 



veneto super 
, puto, 1615. 
1222. 



Hreve narratioue del suecesso, cause et occasione della guerra 
tra la repubblica di Venetia et Ferdinando archiduca d'Austria. 
(1. VII, 11, f. 451—460.) 

Inc: „Li disturbi che li Uscocchi habitatori deUa citta di 
Segna in Croatia sudditi della corona d'Ungheria ..." (1615.) 

Eadein bistoria Uscocchorum quae a Paulo Sarpio nomine 
Supplimento deW llistoria degli tscoechi edita est, eo modo 
eoque consilio enarratur ut ovincatur Venetos Uscocchorum vio- 
lentias ac caedes praetexentes , sibi regionis archiducalis in con- 
finibus Seniae occupationem proposuisse, etsi contrarium nur- 
chioni de Bedmar GaUorum Venetiis legato asseruerint. 1223. 



d by Google 



811 



do dominns Audreas Manriquez litteris fiduciarhs gu- 
bernatoris Mediolani, eiceUentissimo collegio Venetiis oblatis, 
coram proponit lingua hispanica, dissidia belli, Oradiscae causa, 
inter rempu!)licam venetam et Arehiducales oomponenda. (L VII, 
1059. f. 212 213 ) 

Perbrevi» oratio itale versa incip. : „11 marcbese don Andrea 
Mauriquez di 1'asa, mandato dal sig. governatore di Milano, 
essendo venuto . . . 22 marzo, 1616." 

Senatus mcnse eodcm respondet, nihil obstantibus gravioribus 
dainuis ab Austriacis Venetis illatis. quidlibet se praestaturum ut 
denique quae iamdudum in votis pax obtineat. Incip. : „Sono 
cosi manifeste le ragioni della repubblica ne' correnti negozi, et 
cosi giustificate appresso tutti li principi . ." 1224. 

Kelatione delle ragioni de' signori Arciducali, tradotta dallo 
spagnuolo in italiano. (L VII, 873. f. 83-101 ; 1847, f. U— 21.) 

Inc: „Souo gli Uscocchi una certa sorte d'huomini che vi- 
vono nella riviera del mare adriatico . ."; sub fine vero: „E 
quanto si sa fino alli 18 zugno, 1616." 

Versio operis Manuelis de Tordesillas: Rdacion verdadertt 
dc lo que ha pussado entre 7« screnissima republica de Venecia 
y el sercuissimo archidwjuc Fcrdinando, sobre el hacho de. los 
Uscoques subditos dc su alteza: y Uis razones que por las 
partrs se alegun, y lo sucedido en la yuerra ec. En Madrid, 
por Juan Sanchez, 161(5, f. 28, 16°. 1226. 

Consiglio di Tarquinio Pinaezo per la reduttione delle du« 
guerre d'Italia a vera pace et quiete, fatto a di 29 di giugno, 
1616, aU' ill. et rev. monsignor Visconti arciveecovo d'Andri- 
nopoli, destinato nuncio apostolico appresso la roaesta deU' im- 
peratore. (I. VI, 186, f. 257-277 ) 

Inc: „Li scrittori che ci fan sapere la vita et le attioni 
del magno Alessandro, confessano . . Roma, 29 gingno, 1616." 

Duo bella, de quibus in titulo, sunt pedemontanum inter 
Hispaniae regem et ducem Sabaudiae, foroiuliense inter V« 



812 



1G16. 



et Ferdinandum Austriae archiducem. Paccra auctor cum de- 
monstravcrit a Deo inssam, ab hominibus desideratam, gocietatu 
custodem et altricein, humanae rationi eonsonam, quatuor in 
dissertatiuncula pertractat: 1. quis concordiae inter dissidenteB 
auctor esse possit et debeat, 2. quod pacis negotium antea 
componendum, pedemontanum an foroiuliense ; 3. qui modi, 
quae conditioncs unius: 4. qni et quae alterius. 

Autographum e Koma mense decembri anni 1616 per epi- 
Btolani accepit consilium decemvirura Venetiar., a quo serius in 
bibliothecam hanc palatinam illatum. 1226. 



1616. Scrittura degli Austriaei mand&ta alle tre leghe de' Orisoni 

16 octobri»7 et a Svizzeri, in lingua tedesca, e fatta tradurre in italiano dal 
chiar. d. Zambattista Padavin segretario veneto, ambasciator 
| a' Urisoni. (I. VII, 214, f. 122-132.) 

Inc: „Sono piu d'anni cento che per legitimi titoli U con- 
tado di Gorizia ed altre signorie, citta et terre situate nel 
Frinli . . 15 ottobre, 1616." 

Respubliea veneta bello cruento eontra Austriae archiducem 
implicata, suppetias per oratorem suum petierat, dimidio martio 
anni 16 10, a tribus ligis Curiovallis, quas Austriaci praesenti 
oratione ab auxilio pra*stando deterrent. Excussis quae super 
finium dissidii* inter Austriacos et Venetos, ac pacis composi- 
tionibus Hruxellis anno i:>16, Vormatiae 1521, Bouoniae 1529, 
Tridenti 1535 acta sunt, auctor historiam Uscocchorum ab anno 
151)0 ad 1616 deducit. Uscocchos quidem damna graviora Ve- 
netis intulisse, sed a Ferdinando archiduce pluries in eos seve- 
rioribus poenis eapropter animadvcrsnm. Uscocchos invisos Venetis, 
qnod isti sinus hadriatici dominationem sibi arrogent; Seniam 
munitam propriae temcritati freno esse lii animadvertant ; hos 
saeculo decimosexto ad finem vergente oppidum muuitum Palmae 
constitrasse; ann. 1611 Archiducalium merces in Albonae nun- 
dinis usurpasse; 1613 navis seniauae remiges internecasse, quod 
iterum factum anno 1614; 1615 Campi Caulini arcem tentasse, 



igmzea Dy 



Google 



813 



1616. 



Ottocaz evertisse, Tergestum adortoa; 
impetum in Gradiaeam 



proxime in- 
122« 



de* tuturi successi del moto della guerra de' Venetiani 
contra 1'arciduca Ferdinando d'Austria, fatto da Tarquinio Pinazzo 
al aig. cavalier Pizzo. (I. VI, 166, f. 241—255.) 

Inc. : „La risposta alla domanda faltami da vossignoria che 
li dica qual tine haver pussa . . 1616." 

Tractationem in quinque capita anctor partitur : primo domus 
austriacae bistoria sumraatim enarrata, archiducem Ferdinandum 
iure haeTeditatio partem Foriiulii occupasse evincit qna Veneti 
belluin cum eo habent, Uscocelionim gratia; — secundo dissidiorum 
causas remotiores et reeeutes euumerat, nempe occnpationem 
Marani; ius in mare adriaticum; iurisdictionem meri et mixti 
imperii in patriarchatum aquUeiensem , patriarchae assertam ; 
servitia ab (.'scocchis imperio praestita; impedimenta libertati 
imperialinm a Palmac castro munito illata; — tertio, ut pro- 
positura illustret, quanti sit eius regionis ocrupatio, dat schema 
historicum a primis incolis, et vias in Forumiulii hostibus irrucn- 
tibus germanis et turcis apertas ; — quarto hties ob oculos ponit 
quibus varii Europae principes, praesertim finitimi uui vel alteri 
parti favent; — ultimo loco proponit quid opportiuiius ab utra- 
que amplectendum. 1227. 



Verita mantenuta nelle ragioni della serenissima repubblica di 
Venezia contro la risposta dell' autore itico^nito. (I. VII, 11, 
f. 470—477.) 

Inc. : „0 panni, o porpore di principi honorati ma non punto 
felici, ben disse colui . . ." 

Kxemplo principum qui malis consiliariorutn artibus veritatem 
ignorant, inducit auetor Ferdinandnm asseiitatoribus perditum, 
qui haercticos quidem propulsavit, non aoque Uscocchos, dum 
utrique buibi In coeua Domini eadem poena damnantur, quin 
etiam hi asperiori, quod praedones semper et ubtque exterminandi 
siut. Iramanitatis quoque notam inurit Uscocchis, quas archi- 
Abh. d. III Cl. d. k. Ak. d. Wi,, ix. lid. III. Ahth 103 



814 



un(5— ir.iv. 



T 



i6i6-i«n. 



dueales ad Turcarum fines tuoudos udhibeant. Falso demum 
gravari Venetos quod Tergesturo (cuius primores lucri deaiderio 
archiduealibus favebant) oecnpandum eugitaverint. 1238. 

Concionis iu senatu venet» actae pars qua orator evinoendum 
nititur Uscocchos et bannitos, milites nullatcnus csse conducen- 
dos, quod quidam, euram viriiim infinnuiidarum causa, propo- 



suerunt. Momcntis ex possimu perditorum horainuin fide, con- 
ditione Dalmutiae, opinione universa huic deliberutioni contraria, 
1 statuit auctor nibil boni ex rscocchorum et transfugarum ser- 
vitio dimanatnrum. (L. XIV. 1«W. f. 1 1 1> 1 Jl.) 132». 

'lYansfnpac duplex responsuin cuidam interroganti de loco 
Segnae et Uscocchis. (I. VII, S77, f. :\'*2- -361.) 

Epistola iucip. : „Sebbone le dimande fattemi da vossignoria 
circa li moti presenti potessero ridursi a tre o quattro capi . ." 

Ubi anctor oppidum Scgnae descripgit. singnlis capitulis 
edisserit qui et quot numoro sint Uscocchi ; a quibus et quo- 
modo rogantur; qnae emolumenta et damna archiducalibus in- 
ferant; qui illis faveant, qui adversentur; num imperator et 
archidux in eorum depraedationes cousentiant; cuius indolis sit 
Ferdinandu8; num eorum tutelae gratia belluin reipubl. venetae 
sit commisBurus; quae tot malis remedia adhibenda. 1230. 

Kagioni con le quali si dimostra la temerita et ingiustitia 
dell' armi venetiane contro Useocchi et archiducali. (I. VII, 
11, f. 4(10—46».) 

Inc: „Veniam ora brevemente all' esjK-ditione de" signori 
Venetiani. La guerra adunque di questi . 

Potissima rationum momenta haec adduntur: bellum non 
tantnm Uscocchis sed et Archiducalibus anno l.')4.'. aperte vero 
161 "i, a Venetis inlatum ; Uscocchorum commercium impeditum 
vel saltem voctigalium gravitato imminntum; ius sibi a Venetis 
arrogatum dominatiouis in maro hadriaticum. 1231. 



1617. 



1617. 



26 



1617. 



Pacis tractatus inter Ferdinaudum II Bohemiae rcgem ac 
Venetoe Matriti concluaus, mediante Hwpaniae rege. (L. XIV, 
52, f. 3-6.) 

Inc. : „Cum adeo mauifesta toti mundo sit iusta intentio et 
scopus quera catholica sua maieetas . . Matriti, 26 scptembri» 
1617.- 

Comes Fraiiciscus Khewenhuller caesaris et Ferdinandi, ac 
Petrus Gritti Venetorum oratorea, Matriti couvenientes, statount 
praesidium germanicum imponendum Segnae ; locum huic vicinum 
Venetis (qui occupata durante bello restituant) dandum; com- 
missarios instituendos qui de Uscocchis expellendis sententiam 
ferant ; expulsos nunquam recipiendos ; captivos utrinque libertati 
donaudos; ab hostilitatibus , durante tractatu bimestri, ac pace 
conelusa, ouuiino absisteudum, rebus de caetero iu pristinum 
statutu restituendis. Tractatui viudobonensi (quein intogrum 
hic, ut et in 'Istoria della contoa di Gorizia'. Gorizia, 18!» 5, 
vol. IV, p. 96- «J8 a (i. D. Della Bona oblatum habes) arti- 
culis septem anno 1612 concluso vis intcgra asserta. Edideruut 
fusiori sermonc Liinig in 'Codex Italiae diplomat.' vol. II, cod. 
2033- 203.6. nt et Dumont in Torps diplomat.' II, 304. 1232. 

Quaedam de l>ello Gradiscae et Foroiulii iuter rempublicaiu 
venetam et Austriacos, unno 1617 (italei. (I. VII, *87, 
f. 314-334.) 

Joannes Medice* a novcm meiisibus exenitus veneti dux 
1 generalis, a. uuntiat senatui veneto sibi grave esse de exercitus 
i conditionibus referre, victui neiessaria deesse, milites ob negata 
stipcndia aufugere ; hostium motus verosimilius designat ; pedites 
; millo e IiOmbardia sibi suppetias mittendas desiderat (ex castris 
F;irae. 29 aug. 1617); — 1». provisori generali exercitus Petro 
Barbadico propouit quosdam e militibus dimittendos; Carsi con- 
tiuia occupanda; oquitatum in stationes immtttendiim (Farae, 
8 octobr. 1617); — c. eidem alia quaedam proponit ad pro- 
spermn belli successuin. 1233. 



103* 



816 



1810— 1G14. 



1610—1614. 



Tractatio raper eo quod dedeceat Venetos alemannis militibus 
Philippi III hispani transitmn per proprias terras Mediolannm 
versus denegare. (I. VII, li> 17, f. 92—105.) 

Inc. : „1 signori Veneziani hanno degenerato assai dalla solita 
prndenza loro, circonspetione et eonwiderazione . ." 

Auctor, manifesto Hispaniae obsequio, evincendum nititur 
inique Alemannos a vcnetis finibu.s Mediolanum vereus prohibitos, 
qnod nullnm Hispaniae bellum indictnm, quod cum Austriacis 
Veneti ainice vivant; id verosimilins egisso quod post interdictum 
timerent pontificem Hispanos in Venetos haereticorum fautores 
excitaturum. Xe velint diffidere Hispanis : caveant divinae ultionis 
pericula Gallorum exemplo obfirmata, quorum reges quamplures 
proditione interierunt. Teneant, Hiepaniam modo potentem, a 
Mauris expeditam, tercentum millibns passuum cum austriaca 
domo Venetis conterminam; religionis colnmnam, qua everea 
pontifex periet, rnnibtts (Hispanis) qui ovile tneantur abeuntibus. 
Huic si adhaereant, Turcarum timore soIuIoh; si advereentur, 
excidinm patriae advocatnros. V!U. 



Iloiiiinlum maris hadriatifi (1235—1250). 



Etsi anno 809 a victoria in Pipinum, iterumque in Othonem 
1563 — 1690. a. 1177, Veneti ius in marc hadriaticum sibi arrogarent, serius- 
que annis 1563, 1579, 1599, 1G00; tamen anno 1617, post 
pacem Matriti cum Austriacis conciHatam, controversia ingra- 
vescit, quae toto fere saecnlo decimoseptimo identidem resumitur. 
Venetis adveratntur scriptis editis Ligures, Neapolitani, Angli, unde 
ea de re scriptorum series praelonga ; Blondus, Sigonius, Sabellicus, 
Sansovuius, Haronius, Faroldus, Justinianus, Bardus, Ludovicus Ro- 
telli, Cornelius Frangipane, Fortunatus Olmo, Feliz Cantelorus, Pe- 
trus Qiannone. Qui huiuscemodi historiae tanquam fundamento in- 
niii, demarisdominioegerunt, sunt PaulusSarpius (subnomine quo- 



Digitized by Google 



1422— 14»*). 



817 



que Framisci ah Intrnuis) , Fnlgentius Micantius, Angelns 
Matthaeaoius , Nicolaus Craasus. Cirillns Mechele, Jolius Paoius 
a Heriga , Theodorus («raswinkcl , WiUelmns Welwood , Joannes 
Pakuzi. Marcus Antonius PeUegrini , Franciscus Zamboni de 
Silviis, Kapicins, Jacobus Chizzola, Petrus Zambone, Petrus 
Baptiata Borgo, Joannes Augustm de Berger, Ugo Urotius. 
StUianus Masta-aca, Horatios da Feltri: nt antiquiores inrisconsultos, 
Venetia manus victas dantes, praetermittam. nempe Albericum de 
Rosate, Bartolum, italdum, Au^elmii Bottarium, Bartholomaeum 
Saliwtum, Sclinum Sardpum, Puulum d»* Castro, Angelum Are- 
tiimin. Jasonem, Bartholomaeum Cepolla, Laurentium Colca, 
Joannem ab Imola, Aegklinm Bosco, Jnlium Forestuiu, Joannem 
Beitachiuum, Benvenutnm Inaccia, Martinum Laudensem, Fran- 
ciscum Balbuin. Nicolaum Tristavium, Angelum Mussium, Joan- 



1422-1460. 



Series Jocumentoruni ad iura Venetoruni in mare hadria- 
vincenda. (I. VII. 924, f. 51— lifi.i 

Insunt: a. Series scriptorum ea inra asserentiuni (1121 — 
lf)fil). b. Consilinm Raphaelis Fulgosii et Raphaelis de 

Curris declarantium tjnlphum esse Venetorum. Inc. : ,. Ad Ulud 
videtur breviter dicendum Anconitanos non posse vi pactorum 
eiistentium inter eos et dominos Venetos portare merces . . ." 
(1422) c. Instrnmentum concordiae cum patriarcha aqui- 
leiensi. Inc: „Pateat omnibus hoc pnblicum instrumentum in- 

specturis quod cum hoc sit quod ... 28 iunu 1445" 

d. Epistolae tres Ferdinandi regis SicUiae Pascali Maripetro, duci 
Venetiarum, 1*. incip.: „Cura triremes magnificorum virorum 
Francisei de Ortona mUitis et Matthaei Joannis secretarii, et 
consiliariorum nostrorum ... In castris apud Fontem populi, 
9 aept. 1458;" 2*. ..Supcrioribus diebns non unis litteris, dui 
inclyte, celsitudinem vestram certiorem fecimus nos trireraes 
aUquot nostras . . In castris apud Sarnum, 25 iuUi 1460"; 
3*. „Reddite nobis sunt Uttere quibus vehementer permoti 
1 sumns quod inteUexerimus Ulustr. dominationem vestram mole- 



818 



1&B8-1579. 



16G3. 
14-16 iulii. 



14-16 iulii. 



1579. 



.stissime ferre . . In castris prope B&rolum, 20 aug. 1460"; 

e. Kpistola Maripeiri Ferdinando, quae inc: „Nuper variis nun- 
ciis et subditorum noetrorum querelis faeti sumus certiores non- 
. Venetii», 27 iulii 1460." 



AUegationee in conventu foroiulienai prolatae a doctoribns 
Kapicio terg«itino et Obizzola veneto, Ulo parti caesareae, kto 
venetae faventibu», qua occasioue quinque commusarii utrinque 
olecti ad iura in hadriaticum mare paciscenda. (I. VIT, 336, 
f. -21 ; 924. f. 31—43.) 

luc: .,Havendo l'Ulustr. dominio, per U longo possesso et 
perpetua defeusione del mare et polfo adriatico, acquistato U 
dominio . . . 14—15 inlii 1563." 1287. 

.Summa disputationura in eodem conventu a iureconsultis 
ltapicio et Chizzola habitarum. ita tamen ut quae a Rapicio 
breviori scrmone, a Chizzola ex intejrro eihibeantnr. (I. VII, 
212, f. 164 -180.) 

Inc. : „Deve prima saperai che le ragioni e fondamenti cesarei 
saranno rapportate con hrevita e solo la sostanza delle medesime 
ragioni . . 14—15 idii 1563." 1238. 

I)e iuriadictionc reipublicae venetae in mare hadriaticum, 
tractntus Fnmrisci Viani-Uo, contra pactioncm anno 1510, Julio 
8ocundo poutifice assertam, uti referunt (I. VII, 924, f. 15—27.) 

Inc. : „11 dominio et la oinnimodn giurisdizione della sere- 
nissiiua signoria di Venezia soprn il golfo e antiquissima et 
indubitata . . ." 

Auctor huius tractatus propria mauu conscripti, consilio de- 
cemvirum Veuet. mense septemliri a 1579 exemplar obtulit, ut 
ex eius nota diei 5 octobris anni 1581. 1239. 

Oratio yi senatu veneto habita ad reipnbUcae iura in mare 
hadriaticum, coutra asserta anni 1510 capitula, tuenda. (1. VII, 
924, f. 45-48.) 



Digitized by Google 



1.W9-1600. 



81!» 



1599 
19 



1600. 



Inc. : „Vole8se Diu, 
acquistado da 
fondation . .'• 



principe . . cbe 1'impero del golfo 
repubblica hn dal principio delk sua 

1240. 



Itisolutwni de' dottori legisti iutorno Je oontroversie fra la 
aereu. casa d Austria e k sereu. repubblica di Veuezia, cioc se 
li signori Veuezisui sono patroni del raaro adriatico, e se possono 
mettere gabelie et dazii a' naviganti sottoposti al dominio dessa 
c&aa dAustria. (L. XIV, 28, p. 77— 1G6.) 

lnc. : . f Se vorreroo diligentemente considerare tutto quello 
„ «la che sempre nniversnlmonte s' ba <xmchiuso ehe si conosce . . . 
Pago, 19 zugno 1*99." 

Justus Fontauiuus, quein codei spectabat , erratim asserit 
tribuenduui 1'aulo ^urpi textuin. quem Xicolaos CraKsus latinum 
dedit sub nomine Frmnisri dr Itiijwh •) . rodcx enim ab im- 
presso t/ito coelo dilfert 1241. 



De iure Veuetorura et iurisdictione inuris hadriatici, Atnjeli 
MulOutnu t i iurisconsalti , eomitis et equitis palatini, in pata- 
vino gymnasio professoris. (I. VII, 212, f. 180-184.) 

Ine : ..Totins iuris immortalem ac nohilissimum splendorem 
ipsam esse equitatcm, cx his qnae discnssa fuerc . .'• 

Oratio. annoli;i7. po.4 mortcin auctoris. edita poesim sapit. 

1242. 

Jlaiiholumti Si/lmtiri iurisoonsulti et equitis. responsum 
pro seren. doininio veueto ad probandam antiquissiroam iuris- 
dictionem, quain semper exercent in sinu hadriatico, et quod 
nulla possit allcgari pactio, per quam dicatur quod huic. iuri 
(L. IV, 88, f. 159—172.) 



1 1 De iurisdirtione bct reipuMicie VPiiotae in rnnre 
Kpixtola ad Liberium Yincentiuru Hullandum ct 
Itom»iMiiu. Kleutlieropoli, 1619, 4°. 



820 



1018. 



Inc: ,,Cum aeren. respublica veneta dominium suum tempo- 
rale a solo Deo reeognoscat, idue ininria sedis apoetolice et 
imperatorie maiestatiH constanter asaerit . ." 

Auctor opellam novem capitulis distributam, cum duo- 
bus aliis, voluraine elagunter corapacto et inscripto: Tractatus 
iurisdictionis secularis i» pcrsonas, loca et res eeclesie et 
missas. aenatui veneto obtulit ante mensern novembrem anni 
1600 . quod extet ad finem codicis decretum senatus diei 
27 ianuarii 1601 (cum nota m. nov. 1600) de catena aurea 
pretii biscontuiu dtu atoruin Sylvatico eapropter donanda. 1243. 



Pauli Snrpii servitae sermones tres de dominio reipubl. 
ven. in mare hadriaticum (pluries editi). (I. VII, 212, f. 105 
-136; 641: XI, 69, f. 78—100.) 

Primus incip. : „11 dominio della seren. repubblica diVenezia 
sopra il mare adriatico e cosi celebre e famoso . ."; alter: 
„Havendo esplicato nella prima scrittura che il titolo di dominio 
di vostra serenita . . ." tertius: „01tre la consideratione del 
dominio dol mare iu generale . .*• 1244. 

De iurisdictione reipublicae venctae in mare hadriaticum. 
(I. VII, 924, f. 1 — 13.) 

Inc: „Questo ardito per non dir temerario tentativo del 
sig. duca d'Ossuna vicere di Napoli, anzi coai hostile inva- 
sione ..." 

Auctor Vonetorum partes sequutus in Ossunam Xeapolis 
viceregeru, cuius opere classis hispana sinum hadriaticum ingressa 
est, invehit. 1245. 



1618 . Horatius da Feltri duci Ossunae, de «lominio a Venetis in 

22 «priliar mare hadriaticum sibi temere arrogato. (I. VII, 212, f. 154—164.) 

Inc. : „Se volessero i signori Vcneziani appagarsi in questa 
loro asserta possessione del mare adriatico, di quella . . Nea- 
poli, 22 aprilis 1618." 1246. 



Digitized by Google 



1687 



821 



De libertoto maris hadriatici. (I. VII, 212, f. 137—153.) 

Inc: „In due maniere «'acqnntano le giuriwliuoni et s'in- 
ducono le servitu, o con titolo di chi have autorita . . ." 

Auctor, Venetis infestua, pontifici et imperatori (due lumi 
in terra) omnia iure subesse in universo orbe asserit. 1247. 



Scijrionis Feratnosca tractatio autographa super opereTheo- 
dori Grauwinckelii : Vindiciarnm maris liberi' lediti serius Haguo 
comitis 1052-11.53, 4'). (I. VII, 18!M, f. 21—24; XI, C8, 
f. 103-111.) 

Inc: ,.Merita gran laude il sig. Theodoru Graswinkelio , il 
quale ha tauto a cuore le ragioni di vostra serenita . . Vicenza, 
15 agosto 1637."' 

t^uod Graswiaekelius opus manuseriptuBi reipublicae venetae 
transmiserat , senatus vicentino Feramosca dedit excutienduni, 
qui opinionibus Seldeni et Grotii ad trutinam revocatis, evincit 
Gntawinckelium, Venetis secundum. dignius matericm tractasse. 

1248. 

Francisci Zamboni de Silvii, vicentini sermo de domiua- 
tionis iure reipubl. venetae in marc hadriatiouni seu gulphnm 
Venetiarum (argumentis praecipue erutis ex lege uaturali et ro- 
mana, historia sacra, mithologia). Capitula quatuor. (I. VII, 
212, f. 1H5-198.) 

Inc. : „11 grande Iddio havendo con 1'ineftabile sua onnipo- 
potenza creato il mondo e disposto ia terra, 1'acqua, 1'aria, il 
cielo . . ." 

Opus Venetiis editum auno 16bC, 4°. 1249. 



Responsnm a Petro Oiannone iurisconsulto neapolitano iis 
datnm qui caput primum lihri XIII eins 'Istoria civile del regno 
di Napoli* arguerant, quod asserta Neapoletanorum iura in raare 
hadriaticum propugnasset, qua occasioue historiam pactorum cum 
! Friderico caesare et Alexandro III pontifice excutit. (I. VII, 
I 1627, f. 3!l0-40O; 1529, f. Bl-84.) 
Abh.d.llI.Cl.d.k.Ak.d.Wi». IX.IW.IH.AI.tli. 104 



Inc. : M A pari della sda cordiatita ed aflczionc, che non tra- 

in tutte le occasioni ricolmarmi de' simi farori . . ." 
Opella pluries post auctoris mortrm editn. 125«. 



]ii|s lfijo. Tnrba» hohemime. r r2r.l-l.2r>».) 



11118. Apologia pro societate .lesu ex Uohemiae regno. publieo de- 

9 ionii. creto. pro&i-ripta. (I. VII, UJl, f. j8-lj:;.) 

Inc: ..Signatum et eipcditum fuit iu arce pragensi !) iunii 

hoc ipso aimo labente ,<6k> . mib nomine trium uititorum sta- 

tuum . . ." 

Die noua iunii, anni 1618 decretum in arce pragensi, 
nomine trium unitorum statuum , corpus et sanguinem Christi 
sub ntraque specie suraentium. statutam ac typis editum socie- 
tatem .lesu repno in perpetuum extcrminandam, duodecim accu- 
sationls titulis allatis, quos auctor novem capitibus diluere ag- 
greditur, ubi fausam r/ urtfumnitum stn/ttumis explicuit. ac 
decretum ipso iuro irritum asseruit. Jesuitas nunquam pacem 
turbasse aut dissidia excitaase ; minime satagere ut regna mundi 
romanae sedi subiiciantur ; nunquam conscientiis hnminum fuisse 
dominatos, vel eos ad illicitu compulisse; instgnia quacque bona 
ad se non traiisse, uec saeculari admiuistrationi manum admovi,we. 

1251. 

1619. Trattato in 4. parti diviso sulle verteuze della (jenuania per 

titoli e protese delle due case d'Austria e privilegi contrarj alle 
pretese della suddetta casa ulT impero germanico, con le sor- 
. genze duTerenti sulla religione. (I. VI, 318 folia 130.) 

Fusiori huic operi ab iuitio mutilo turbae in Dohemiae reguo 
anno 16 ltl motae dant originem. Auctor austriacae domui ad- 



Digitized by Google 



lr.ltt. 



1619. 
m. uprili. 



1619. 



quendo omnem movLsne 
ex relijrioms disMidiuf ab usqne 



1353. 



Provisioiies Fcrdinandi 11 Austriac iuiperatotis quii regis 
Bobemiae, in idem regnnm, meuae aprili anni 1 1» 1 *» factae (itale 
ex alemannicot. I. VII, s7;\, {. 16--29.I 

Com die 29 iuuii anni 1617 Ferdiiiandus art-hiJux Aiwtriae 
curuuam Bohemiae Pragae suscepLssc , nationLs privilegia cou- 
hrmaverat ac iurainento promiserat se publirae administrationi 
minime vacuturum, usquequo imjKTator vixi.^set Eu dcmortii'» 
die '20 niartii anni 1619, idem FerdinanJu.s in cius locum 
suflectus, lioheniiae et Pragae guberautoribus ac personis e tribus 
statibus Ftagae cougregatts, per litteras, Matthiac mortem , pru- 
prium ad imperium accessuin ac sua iura in regnuiii Uohemiae 
nuntiat ; natioiiLs privilegia se ex intcgro servaturuin asscrit ; 
invitat ut, armLs depositis, rcgiium tan<lem trauquillitati re- 
stituatur. 135«. 

Schema duodecim eieriituuin ex Gcimauia, Flandria, 
Hispania, bello paratonim anuo 1619, causa retum bohe- 
micarum et hungaricnrum stabiliendantm. ri. VII. s77, t. 362 



-374.) 

Qui exercitibus praesunt sunt Mauritius nassovieusLs , Aloy- 
sins de Valasco, Joacbimus braudeburgensis, Ambrouus Spinula, 
Joaitnes tieorgius de Jegerdoiff, dux Saxoniae, comes Turrianus, 
Maximilianus dux Bavariae, Christianus anhalteitsis princeps, 
Bonaventura de Longavalle, Joaunus Praiuerius, Gabriel Beth- 
lem princeps transylvanus. Prospeetus Injc habet aibi proprium 
qnod vis peditatns et equitatus, rei frumetitariae et tormentariae, 
nec non vebiculorum copia exhibcatur ; qninam nit cuius<|ue ducis 
princeps in bello gcrcndo rinis enarretur: domum iudnium dc 
futura uuinscuiusque conditioue depromatur. Notitiae duplex 
accedit epistola die 1n aug. ex Alba Juliu, coronae et regui 
bobemici directoribus data, illa itala ex latino a Marco Hiercmia 

104» 



824 



ltiio. 



vaivoda, uaec latina n Trausyhaninc principe. Documentum 
coaevum itale ueriptum quidam Venetus in castris degens misit 
sul) forma epistolae cuidam e familia Contarena Venetiua. 1254. 

ltiU'. Declarntio palatini Ulieni, imperii elfH-toris: (jiiare Bohemiae 

]:j uu»em!,!iv cwonam sihi ohlatarn sumpwrit, cum eaque regionum ei annexa- 
rum dominium (itale ex alcmannicol. (I. VII, 17J0, f. 1—21.) 

Inc. : „Xoi Pritlerk-o . . . facciamo oflcrire a tutti li potentati. 
••Mtori, princepi et stati la nostra huona volontu, amicitia et 
pronti scrvitii . . . Fx oppido pragensi, 7 novcmbris lulti." 

Fridericus V, Kheni palatiuus, statiui ac nn-nse novciubri 
anni IG19 Holiemiae rex coronatus c.-,t, iuris .-ui ad regnum 
dcfensionem vulgat. Momeiitu quibus Fridericus insistit, snnt 
niiserue eius rcgionis conditioues teterrimo rcligionis bello tri- 
buendae, quo in Lutlieranos sacvirc, corum ecclesias occludere, 
urma quae iu Turcas parata in Boheiuos converteie. Tot aver- 
runcaudis calaniitatibus se a uatioue ultio electum, quo tenipore 
religio catbolica fernie in lkdiemia defecit; pacem ac libertateiu 
conscientiiie prupugiuturuin promittit. 

Hinae versiones intcr se differunt. Confer Lijmnsky Frl. 
Joa. Friedrich V Kurlurst von der Plak und Konig von Udhinen. 
Muinhen, lt>J4, 6°. 1255. 

Instructiones secivtlssiniae <jaUo, Iritautw, ttuturo Friilr- 
rico V, lomiti jxiiutino, dtrtori dutae. (L. XIV, 78, p. J41 
— -2b2, Jo7 — 2S3.) 

Prima iuc. : „A lidelissimo tuo educatore , exorcitato mUitc 
et versatissimo politico documenta non quotidiana cape. His 
servatis te servulis . . . His tu cesarem eompesces, ccsar 
eris. . ."; alte.ru ex belgiea in latinam linguam conversa: ,.Juri 
prensantem, plausi eresoenti, iustruxi reguautem, scquor exulem . 

Auonimus Fridericum vix regem coronaUun instruit quibus 
artibus regnum tenere deceat 1250. 

I 



Digitized by Google 



h 2 r> 



1620. 



1020. 



25 oetbr. — ;> nov. 



1620. 



Edictum quo Fordinandus II imperator, cirm Friderici V do- 
claratiortem exprobavit. sibi ius in Bohemiae regnum affirmat, 
novam palatini eloetionem et coronationem initam plaue asserit, 
dolet caedes |>erpatratas : germanain religionem Protestantium, 
Coelefltiiiorum praecipue impietate proculeatam, subditorum arma 
in arcem quoque imperialem Vindobonae conversa: se quaeque 
praestaturuui ut qui a debita fide defeoerint gruviter puuiautur, 
ac privilegia imperii et domtis austriacae sarta tecta serventur. 
(I. XI, 2, f. 219-22G.) 

Inc : „Sebbeiie noti abbiamo mai dubitato e*sere ormai a 
tutti sufficientemente noto et palese tutto qnello . . ." 1257. 

Omtio qua disputatuni nnm religioncm reforniatiim protitentes 
poesint recta eonscientia in austriacam partem contra regem 
Bobemiae dcscendere an non. (I. XI, 142, n. C.) 

Iuc. : „Di tutti i giudizj humani uon ve ne alctiuo cbe re- 
seuta manco la corruzione delT nomo . . ." 

Auctor a Ferdiuandi regis actis et ageudi tiiiibus infert Ke- 
formatos conscientiae refragari dum ab Austria sttnt, ac finit 
cpiphonemate: 

..Nulla tides, pietasque viris qui castra .sequuntur." 1258. 



Kelatioue distinta d'ogui particolaritu seguita nel sti 
della presa di Praga. (I. VII, 1233, f. 153-160.) 

Inc. : ,.Dopo dVssersi trattenuti gli eseniti dell' itn[»cratore 
Ferdinando II. et della b-ga catolica sotto Pilsen . . ." 

Continnato sermone marrat auctor anonymtts quomodo Cae- 
saiiaiti Boheinos rebelles apud Pagoniz (cifta loutaua cinqttc 
fft/hc tlit Pratja. cchbrc pcr la hnontt birra chc ri si cuocc) 
insecuti sint, cum iis apud Stellaru pugnam consererent; demum 
die nona novembriw noctu Pragam oppngnaverint. 

Kei historiae universae turlmruin hoheniicaruin lucetn aflun- 
dunt, ante Linowskum, opellae: a. .lua hneretlitarium et legitima 
successio in rogno Bohemiae Ferdinandi II austriaci, nunc im- 
peratoris augusti et Hungariae Bohemia^ue regis ec Augustae 



8Uli 



1620. 
26. iuuii 



25 augusti. 



ViudeUcorum, 1020, 4°. — b. Ver» relaUoue dell» grun giu- 
stitia seguita per ordiue della sacra ceear. maesta, alli 2 1 giugno 
1621 nella citta veccliia di Praga ec. tradotta dalla lingua ale- 
manna. MUauo, 1021, 4". — c. Violeuti iinperii imago a 
L. Annaeo Seneca in persona Friderici palatini Bohemiae et 
patriao exulis in scenani prodocta. Accessit M. Annaeus Lucanus 
Proteus, do beUo bohemico. S. 1., 1621, 4». 



i 



.Jacobus Hritanniae, Franeiae et Hiberniae rex Lothario de 
Metternich, archiepiscopo trevirensi ac electori conqueritur, pala- 
tinutum dotalitium filie nostnw futulitm tullo rexari . tiuUam- 
que patcm hotwstam rrnscri, nisi qur rum yrneri tiostri rs- 
ridio e.t dedrrorr. roniunetn Per legatos Eduardum Convay et 
Vichardnm Vectou vehcmenter deprecatnr paci Germaniae uni- 
versae studeat restiUiendae. (1. VI, 207, f. 162-163.) 

Inc. : .,Xisi constaret eara vobis esse prudentiam qtie sinc 
monitore aversctur male sana consUia . . . Datum Orenovici, 
20 innii 1620.- 1260. 

Huic elector respondet caesarem in francofurtano conventu 
proxime praeteriti anui quaeque cgisse ad romponendas amica- 
bilitrr runtrocrrsins; de invndendo pulatinatn rumores incertos; 
se pro viiili acturuiii ut pax promoveatur ct pericula romano 
iinperio impendentia avertantur. (I. VI, 297, f. 163.) 

Inc: „Kx litteris regie vestre dilectionis ad nos 26 iunii, 
et per einsdero legatos vestros . . . Treviri, 25 aup. 1620." 

1261 

Pauli Minii veneti notitia, in collegio vcneU» duci datu, 
eoruin quae iu itiuere aliquot anuis per Uermauiam, Hohemiara, 
Hmigariam, Transylvaniam , Valachiara. Moldaviara, Poloniara, 
de natora et regimuie eorum statnum , originis et finis commo- 
Uonis germanicae Ulustrandi gratia, speculatus est. (I. VII, 
336, p. 297-300; 1217, f. 82—80.) 



Digitized by Google 



1631— 1B22. 



«27 



Inc. : „11 luugo, faticoso ct poricolosissiroo peregriuaggio ch' ho 
eonvenuto fnrr io Polo Minio. nenritor derotissimo di vostra 
aerenita ... 1» noveiiibrc. 1(520. 

• Kdidit Fr. Firnhaber in 'Notizenblatt. Beilage zum Archiv 
rnrKnnde osterrrich.<le8chichtsquel]en\ Wien. 18.-.4. p. 243-230. 

1262. 



16J1. 
28 martn. 



Francisci a Dietriehstein , eardinalis, episcopi olomorensis 
mandatam, iuasu Ferdinandi II imperatoris, Brunae, dic 28 martii 
1621 factum, quo non tantum turpes patrihns sorictatis Jesu 
notae inustao diluuntur, venun etiam pristinas domns cnm bonLs 
eorum mobilibus et immohilibus. iis restituendas indicitnr. (I. VII, 
877, f :i82—S83.) 

Latiuuiu documentum, ex quo italum codicis marciani, editum 
est Augustae Vindelirornm. typi* viduafl Sarae Mangin, eodem 

1263. 



1622. Iustructio doctori Leoni AUatio, graecurum litlerarum iu bi- 

ua octubhx. bliotheca vaticami iuterpreti data, quo tempore Germaniam missux 
i est ut hoidell>ergensem biblioUiecam , a Bavaria duce Maximi- 
| liano pontifiei Oregorio XV donatam, reciperet et ad vaticiinum 
palatium transfcrrct. (I. XI, 89. f. 29—38.) 

Ine. : ..Poi cho il sereniss. sig. dtiea Massimiliano di Baviera. 
sapnto il desiderio di nostro signorc d'haver la hihlioteca pala- 
tina . . . Homa, 23 ottobre lfi22. 

Allatio mandatum: cito discedat; per hreviorem Maximilianum 
Monachii conveniat: curet hihliotheram ex integro sibi statim 
tradi; quam Monarhium primum, dein Bomam, per Bononiam 
et Florentiam. praesidio contra haereticorum nisns impetrato, 
i dedncat. Mitto reliqna , quod docnmentum latine ediderint 
Michael Friderieus Quade ( Greifswalde. 170«, 4n). Baumgarten 
(Nachrichteu von merkwQrdigen BQeheni. 3. Theil.), (ierdes 
(Miscellanesi groningensia, tom. IV, part I). A. Friedrieh the- 
saurum deperditnm conquestus, scrihit: „I>ic?so Instruktiou . . . 
onthilt ausser den Begeln ffir die rcbersendung , den Auftrag 



32« 



1837— 162H 



dam Kutf. voa Baiera zam Gegeogeschenk auaser etlichen Reli- 
qaien uad einem Ablaas, den pftbstlichen Segen und die Ver- 
sicherung zu uberbringen, daas er auf Verlangen auch noch an- 
derc geistliche Wohlthaten alsogleich erhalten werde." Gescbichto 
der nach Rom entfuhrten Hetdelberger Bibliothek. Karlsruhe, 
181 fi, 8°. p. 40. 1264. 



1627. Forza Viryinii doctoris et eqnitis varia, partim 

super tinibus Foriiulii, in dmsidiis inter rempnblicam venetam 
et Austriacos, annis 1625 — 1627 eapropter obortis (itale). (I. VII, 
1008, f. 107-119, 182. 184.) 

Insunt: a. notitia de qnaestionihns tlnium cum Rabatha 
capitaneo Gradiscae; — b. charta topographica eornm finium. 
die 10 iulii 1617 itnpressa; — c. dnplex exomplum rclationis 
in eandetu rem sonatui veneto oblatae ab anctore, qui nuntiat 
absolutum volumen tlcllc rayioni pubbliehe in matcria dc' con- 
fini. (Venet. 4 iulii, 1635.) Codicis folio 182 habetur exem- 
plum senatus oonsulti veneti (26 decembr. 1636), quo Michaeli 
Priolo et Georgio Contareno iussum, referant de opere eodeni; 
f. 1^4 ducis Venetiarum epistola Aurelio Volpe Gradi caucel- 
lario, pro bene patriae praestitis super quae 



1628. Relazione dello ntato e forze della Germania e de' principi 

dYssa. (I. VI, 64, f. 1-69 ) 

Inc: „11 presente imperatore Ferdinaudo e tiglio dcll' arci- 
duca Carlo di Gratz, che fu il minor figlio delT imperator Fer- 
I dinundo primo . . (1628). 

Habes historiam doinus imperialis f. 1 — 15; regni Dauiae. 
f. 10—20; archiepLscopatus moguntini, f. 21—22, coloniensis, 
f. 22 — 24, treviraisis, f. 25— 27; pulatinatas Rheni, f. 27— 33: 
ducatus Bavariae, f. 33—38; Saxoniae, f. 38—47; brunsvicensis, 
f. 47 — 52; langraviatus Assiae f. 52 — 5G; archiepiscopatus 
salisburgensis, f. 57—60; consilioram itnperialium secreti, au- 
lici, bellici, cameralis, ecclesiastici, hungarici, bohemici, f. 60— Gt<. 



)igitized by Google 



H29 



\rm -tsao. 



t. . I 



1629. 



1 .1 




(ierraanicae histeriae studioaum hae notrtiae plurimum interaunt, 
quod auctor unonrrnas, cert» italus, principum et ministrorum 
imaginem, habitus, indolem diligcntioribus anhnadveraionibus 

U rerum gesturam tines, 
it 1266. 

Narratk. data \>er epistolau. amissae Vesaliae (Wesel in 
Wcstphaliai ac lielii negotiorum . viris memorutis comite de 
Monfcecucoli. Walleufcteino, Joanne Aroaldo de Metteroich, Beth- 
lem Gabor. (I. XI, 28, p. 530 — 531.) 

Inc. : ..Bion es de crecr lo mucho que por ay abrau sentido 
i la perdida del Wesel eu esta conjuntura, que cierto es . . . De 
Bruselas, a 7 de "rnhre de l('.2<t." 1267. 

1'acta induciaruni ud diem 15 octobri* Ui.to, inter caesarem, 
regeiu Uiapaniae et Sabaudiae ducern auper ducatibus Mantuae 
et Montis ferrati. (I. XI, 28, p. 726-728.) 

fnc: ..Havendo sua maosta cesarea e le due corone alle 
fatte daUu amtita di nostro sijrnore . . ." 1268. 



et potentiss. princeps ac 
d. (iustavus Adolphus Srecorum. Gothorum et Vandalorum rex, 
magnus princps Fiudlandiae , dux Ksthoniae et Careliae, nec 
non Ingriae dnminus, tandeni coactus cum exercitn in Oerma- 
niani movere, Stralsundi excuasne, mense iulio anni 1030. 
(I. 28. p. h'2:\ -838.) 

Inc: „Vetu8 rerbum eat. netuiuein diutius pace frui, quam 
vicino suo placuerit . . ." 

As*.erit aiu tor paei* osores. ]>OHtqaam (icrmaniam cocdibus 
et ineendiis vastareut, Sveciae securitati insidias struxisse. Ah 
anno 1627 repetens, quo Sveeiae cnm ropablica polona bellum 
intercesserat, memorat litteras ad Transilvaniae principem inter- 
ccptas, paci cum Polonia ineundae impedimenta inlata, svecici 
regni commereia immiauta , Stralsundo praesertim damna gra- 



Abl, 



.1 III Cl 



I 



d k. Ak d. Wi., IX. Hd. III. Abth. 



105 



830 



1630. 
18 



1632. 



30 iwuarii. 



6 febrotrii. 



bellum ingredi ut civitati 
que Sveeie securitm 



et mori balthico, 



reyno- 
126«. 



Conditiones deditionis arcia mantaaaae Portus, articulia deceui 
concluaae, quibus definitux de Oarolo I duce, eius familia, snb- 

ditw, praeaidio, caeaarei exercitus ingresau. (I. XI, 28, p. 708 
-710.) 

Itali documenti (dati Portu, 18 iulii 1630) exemplo sub- 
scribunt dui Carolua , Jo. Ua. Aldringher, Matthian de Galasso. 

1270. 

Nnnuium de recessu Alemannornm ab obsidione Mantuae 
pridie babito, quom anonimus reipublicau venetae subsidiis ad- 
Bcribit. (I. XI, 28, p. 702.) 

Inc: ,,I Tedeschi penaando ai casi loro, ai sono ritirati fugi- 
tivamente . . . Mantova, 26 decembre 1630." 1271. 

Guntavun 11, rex Sveciae baroni Horn, aummo militiae hi 
Germania magiatro, ot foederntis catholicu inducias quindenas 
concodit. (I. VI, 2'J7, f. 170.) 

Inc.: „Ricercati caldameute dal re di Francia noetro carv 
. . 20 gennuajo 1632." 1272. 



II imperator Ludovico XIII Galliae regi, ubi 
retnlerit quae pro pace impetranda intor beUi turbas egerit, hanc 
sibi iu votis perpetuo a&serit. (I. VI, 298, f. 1 — C.) 

Inc: „8i eque ut animum ita imperium pacatnm habere in 
potestatc nostra . . . Vienne, f> febr. 1632. 

Epiatolae compendium dat caesar his verbis: „ltecogn08cere 
severitatem vestram cupimua que prima borum metuum origo, 
qui progressusfueriut, queque ex quibua deinceps continua qua- 

1273. 



Quidam sine uomine Albertnm Wenoeslanm Kuaebium de 

1632 



Digitized by Google 



1634-1035. 



831 



w.u 



163T, 
14*m»rtii; 



targidiori stylo uaus, perpetao laudat ekgio. (I. VII, 
873, f. 87— 38; 1921, f. 190—191.) 

Inc: „L'avviao che voi, ser. prencipe, haveete riaaaunto U 
comaudo generale et perpetao tli tntti li eaerciti dell' august 
carn d'Austria ...» 1274. 

Litigio seguito in Parnaso sopra ringn&s*» del Wallenstein. 
! (I. XU, ir.4, p. «r.-86.) 

Auctor ducem de Wallenstein (cuins acta in bello quod ap- 
pellant triainfa annorttm ad trutinam revocat) laodat quo tem- 
pore copiis caesarcis ante recessum pracerat; proditorem et 
imperio minain parantem dicit, postqnam arma anno 1632 re- 
aumpait. Eum pingit epigrummate: 

.,<jueat' e Wallesteuj ch' ai lati c steUe 
Tanto crede cho si scordo di Dio, 
E contro il suo signor fatto rubelle 
La giurata sua fe' poce in obblio: 
Cacito poi in mezio all' armi imbeUe 
Pagd del auo faUir coudegno fio; 
Cbe Dio permette aifin che '1 traditore 
Provi dultrice man santo rigore. 
Refutanda insumuntur que de Wallensteino MaioUnus Bi- 
saccioni Iwsernerat in 'Commentario deUe guerre snccesM in 
Alemagna'. Venetia, 1683, lf.:i7, 4«. 1275. 



meraniae ducatum asserit. 
298, f. 19—22.) 

Epistola ex alemauuK 
joura a votre royalle dignite' 



Sveciae reginae, iura 

Hihi 



in Po- 
(I. VI, 



inc : .,Nous 
. Custrin, 14 de 



1637." 
127« 



Pomeranieua locumtenens, nomine Christinae 
(I. VI, 298, f. 22 -25.) 



105* 



832 



1G37— 1638. 



H 



».'.11637. 
II. maii. 



... » ••:. 



1 augiuti. 



1688. 



7 aprilU. 



I 



-•■'I 
.1 ' 



»;i-i 



Inc.: „Ex hnbito 
tatis magnifieis, 
quio 



tuin utriuaque Pomeraniae depu- 
ac nohilibiis Paule Vamitz . . . collo- 

12-/7. 



Christina Sveciae (ieorgio Willelnio electori brandeburgico 
arguiueuta exponit quihus Pomeraniae dueatus possessionem re- 
futandam putat. il. VI, -j«»S, f. 27—80.) 

Ine.: „Reddite nobis sunt litteiv vestre date Custrini 
die 14 martii nuperrim.? elapsi ... In anv nostra stokolmensi, 
16 maii 10r,7.' 4 127S. 

Notitia Philippo IV Hispaniue regi Koiuae data ah cius 
legato, de iis quibus caeteri legati, praeaertim caesarous et galli- 
eus, Urbani papae VIII interitum proximum putantes, operum 
dederaut ut curdinaliuni iu futuro conekivi pru electione novi 
pontifiris degeiitium suflragia cardinalihus propriae imtionis s.>- 
cunda halierent. (I. VI, 30H, f. 105—141.) 

Inc. : „Le macchine e trattati seguiti duraute ttndisposiziouc 
di sua santitu , 0 vera . o elie desse ad intemler per tale . . . 
1 agosto 1.65J7." 127!». 

llegiua Sveciac respondet ducibus Leobergi (Lauenburg) auper 
caesaris propositioue de pac* cum e# concilianda. (I. VI, 2!»S, 
f. :.0-54.) 

Inc. : „Excurrit nuuc inultum tompnris ex quo generalis noster 
campi marescallus dominus Naverius . . . Stokolme , 7 aprilis 
1038.'- 12SO, 

Elencus oorum omniurn quae iu Brisaei montis. per Bernav- 
dum Vinariensem aimo 1638 , expugnatione reperta sunt, vel 
rem tormentariam , vel nummariam, quadrifhriam spectantia. 
scilicet: a. apparatus bellicus, b. thesaurus ad Lotharingiae du- 
cem pertinens, c. thesaurtis in aedibua urbanis. d. thesaurus in 
castro munito. (I. VI, 297, f. 172—173.) 



Digitized by Google 



— 



uwe. 



H, • • « 
•■*•• I 



1(140. 



i«r- 



Inc. : ..Vontotto pezzi dartiglieria, i quali tirimo in 05 lihbre 
)W' 1381, 

Martius (iinetti oardinalis, sedis ai>ostolicae legatus arl futu- 
rum Coloniao Agrippinae dc paoe compononda convontom, refert 
congressui eogcndo difficultatos, aoque a Gallis, Austriacis. 
Hispanis. Svecis oppositas; si diutius Coloniae iramoretur, eiinde 
pontiHcem non parum dignitatis ammissurum , principes vero 
emolumenta ad bellum persequendura consecuturos. (I. VI, _9(i, 
f. 8!) - <l_; XI, _s. p. 7.V, -7(5.-,. i 

Inc: „<iiii sono alcuni meni che celebrassimo l'anniversario 
del nostro arrivo in Colonia . . ." (lfrfft). 

Lectio in dnobus eodieibus varia venrionera iunuit, a Latino 
fortassis. 



Disquisitio iiiriuin praecedentiae inter logatos eleetorum im- 
perii ac reipublicac vonctao. (I. VII. i:,0, f. _4S- _.',:!; XI, 
'_», f. 1 l_i — 1.1.) 

Praeit epitome argitmentonim quibus eleetorum legatis ius 
illud tribuitur. Momenta dosumuntur ex eomparatione inter 
electores ot rouipublicain venetam instituta, noinpe ex praeeelleti- 
tioribus eoruro privilegiis ; ev eo quod genuunam regum personam 
gorant; quod semper ius istud servarint; ex exemplis ; ex re- 
scripti» |>untinciiH. Klecboruin legatis respondet .loaune.s Del- 
phinus per quendaro a secretis veuetae legationLs Yindobonac: 
a. electores a Haeculo X institutos; b. eos nunquam ea liber- 
tate, qua Venoti. gavisos; c. reipublicao dignitatera vere regiam 
esse, quod Cretae ot Cypri regnorum poseossio comprobat; d. re- 
scriptn iKiutilicum ot principum Venetis fuvere. Cum, h» non 
obstantibus , asseruerint clectores, occasiouc data, non lingua 
utendum, sed maiius conserendas , Veneti legati imperii conveu- 
tibus adesse renuuut. Oratio electorum incip. : „Essendo per la 
bolla d'oro ansai uoto a che alto grado o diguita siano i signori 
elettori . . ." ; Yenetorum: ,.1'erche i principi, 1'azioni de quali 
non Itanno dopo Dio ttltro giudice cbe 1'opiniono dol mondo . , M 

12S3. 



334 



1«40— NMl. 



1640. 
11 fehnurii 



:ti» iiirtfmlirii 



1641. 



24 iulii. 



Firifinius Sforzu eques Riccardo comiti de Straasoldo narrat 
conceBsioiieni feudi Strassoldo in Foroiulii ab Austriae principibus 
factam; item liberaui oppoaitiouem electioni patriarchac aquil, 
a quodam Straseoldo canoiiico eiuadeiii eeelesiae. (L. XIV, 81, 
p. :t70- M >.) 

Inc: „Xclle mic iuquisizioni dclle antichita del Friuli, trovo 
cbe i primi cbe avessero feiuli . . . I tini, 11 februarii 1640. 

Kpb.tola edita iu •Documenti rfnrici delle tamiglie comitali 
Stnivsol.ln IMla Torre.' Yene/ia. IK>6, p. 1-2-1». 1284. 

Idem cidem refert de iufeudationc priucipum auatriaoorum 
in favorem familiae Strassoldo, prae»ertijii vero de origine eios 
castri, qiiod a decimo usque saeculo in via Stmdalta, 
I Huiigaronun irrupti«>iies cret-ttini asscrit. 

Inc. : ,,Fra poco verro a iu<*stranni servidore uou. 
di vostva signoYia illustrissima ed avri) meco le 
delle infeudauoui . . . Ctini, :!it nov. 1640." 

Rditant leges» eodem ojwrc, p. 1 — 1 4. 

Srtpiottix Finitmwu tractatio de regio titulo quo rempubli- 
cam venetaro oruari maxime decet, de precedentiae iure coram 
iniperii electorihos. (I. XI, 69. f. 1-13.) 

Inc. : „Obhediente ai eomandi della serenita voatra , diaoor- 
rero delle regic ragioni della nereu. repnbbl.. benche si alto 
. . Veiiexm. 6 decembre 1640." 



Fraticismx tlr Sousa (\mtinius custos maior arcis de Sousel 
et legatns extraordinarius Joannis IV Lusitaniae regis iu partes 
septcmtrionales . ems noinine. ordinihus sacri romani iroperit et 
eorum legatis Katisbonae congregatis tonqueritur principem 
Eduardum hrigantinum violenter in Germania captivum detineri, 
etsi per septennium, suis snmptibus, streuue pro Germania dimi- 
caverit. Fnsins de causis captiritatem progignentibus , quarum 
potissimam dissidiis inter reges Lusitaniae et Cagtcllae tribuit. 
(I. XI. 2*, p. 767-77CU 



Digitized by Google 



«85 



— — 



1R41-IH43. 



Inc: „Notorium tst, sacri . . . Prineipem Eduardum brigan- 
tinum, quifideliter imperio servierat . . . Holmie, 24 iulii 1641." 

128;. 



1041. 



31 



M42. 
1 frbnwrii. 



ct Jeo. 



1643. 



.Jotinius AMn- Stilt-ius legatus svecicus douiino de Lutzaun 
leguto caesareo, de pace componenda. (I. VI, 298, f. 80— 81.) 

Inc: „Nuper in Sveciam notum feci 
accepisse desideratus hactenu* sidv 
:il octobris 1641." 1288. 



Praeuminaria pacis intev cuesureui et regimuu Sveciae 
ponendae, legato Conrado a Lutxaun interveniente. Hamburgi, 
Jo dec 1041. 128». 

beclaratio Ferdinaudi III iiupcratori» ud retreiu baniue m\<or 
tractatu praeliminuriuin pacis cum rrgina Sveciae. Hamburgi 
coroposito. (I. VI, 298, f. 86—91.) 

lnc. : ,,1'trasquo dilectiouis vestre 19 novumbris et 20 de- 
cembris auni proxime elapsi datas littera* rite accepimus . . . 
Vienne, 1 februarii 1642. 



Notitiae sub lornm epbeiueridum Venetia» missue mens 
novembri et decembri auni 1642 ex Colonia Agrippinensi, Spira, 
Stutgardia, Vindobona, Praga, Lugduuo, Svevia, de rebus belli- 
cis, praesertim ad iUieuuiu. Opellae pars potior rospkit Bavariae 
ducem, cuius fines in agendo, factaque ipsa severius expenduntur. 
(I. VII, f>77. f. :^76- :>M.) 1291. 

Dc la Huyr gallus ad aulam constantinopolitanarn orator 
suadet principi Ueorgio Kakoscbi, duci Trausylvaniae, ut ora- 
torem viserio mittat resciendi gratia num opportunum ait Hun- 
gariae bellum denunciare, an non. (I. VII. 1099, f. «.">.) 

Iuc. : „Nil aliud litteris serenitati vestre datis 10 augusti 
respondere possum, niai vUerium perlubenti animo semper ao- 
disse . . 1292. 



Digitized by Google 



H3fi 



1632— 16f)0. 



H.:i2-164;>. 



23 iunii. 



_»:; itmii 



- r * » 

*.<•*.! 



iniii. 



Ifi.!2-Ui45. 



(onventiis et pax we*tphallen.sU — Mona*terluiii H 
Osnabruga. (12'.»:'. l ::i»T.) 

1'lusieurs pieccs attcuaiit> n la pau de Munstcr. (I. VI. 
298-299.) 

Bxenipla doeiinieutoruni <|iiae ex j.artf rcgni Galliarum ad 
coinpositionem pacis moiiasteriensis sc referunt. Ea sunt epi- 
stolae et responsa principuin ac legatorum. tractatus, proposi- 
tiones, declamationes, anunadversioncs , specunuia historica, sal- 
vusamductus, poeiuatia in argunieiitum. ab anno 1632 ad 164"». 

Voluraina duo sul> forma folii, egregie compacta, quae Gallia- 
rum legutus, puto, Altnsio ( 'oiitaieno pacis sequeatro le cuius 
bihliotheea in palatinani -I. Marci devenerunt) dedit 1293. 

lurtiniaxthis III impcrator, ad pacis coinpositionem cum 
Gallis, Monasterii Westplialorum die 11 iuln 1643 incundam. 
potestatcm tribuit Joanni Ludovico coiniti in Nassovia, et Isaaco 
Volmann doctori. nui ibi cum Gallomm legatis ca stiper re 
conferant. (I. VII. 10«»'.», f. 14»»— 147.) 

Inc. : ,.Nos Ferdiuaudus . . . Postquam ab aliquo tempore 
primum inter doiniuum patrem no>trum . . . Vienne. 23 iunii. 
164:t." 1294. 

Mem (supposito nomine Curtius) dat legatis Vichardo comiti 
ab Aucrsperg et Joauni Crano lnaudatnm, ad tractaudum cum 
Sveeiae legatis de pacis redintegratioue. (I. VI. 298, f. 12:')— 126.) 

Inc. : ,,1'ostquam ah aliquo tempore priiuuui inter divam 
parentem nostram et principem Gustavum Adolphum . . Viennc, 
23 iunii 1043." 1295. 

IiCgati svecici Oxeustieru et Joanncs Salvius comitem ab 
Auersperg et doctorem Cranum Osnabnigam pro pace tractanda 
invitant.' (I. VI, 298, f. 58 -61.) 



Digitized by Google 



837 



ltUU— 164». 



luc. : „t£oantis bellorum calamiUtibus iraperiam iamdia im- 
mensum . . . Osnabruge, J'J iulii 164:1." 

I^egati caesarei praeacientes epistolam conditioneB imperio 
hostiles continere, eam refuUrunt. 1296. 

1643 — 1650. Epistolarum plu* terceiitaruui exemplum, quas, a die h augusti 

164:5 ad 4 iunii 16f>0, seuaUs vetvetus Aloysio ConUreno equiti, 
oraUri ad conveutiim moiiastericnsem de^lit. (I. VII, 1 10.V -1 lOC.i 
Volumina duo, qitorum primo insunt epistolae aunoruin 1643 
1646, alteri reliquorum 1647— 16">0. EpisUlis praepusiU 
est commissio diei 16 iulii antii 16» :. c.uius potiora eapitnla 
liain: : a pai uuiversa sUbiltetida; 6. abitus non differeudiis; 
c. iter breviuii tenenduin; d. qui Hint ab oratore visitandi; e. 
quomodo ei agcndum cum nuntio pontilicu, cum imperii electo- 
ribus, ctini pltnt/iotrutmrtis: f. quale eius peimum; g. quod 
I stipenditim, quae donaria. 

Quod ex documentis inscrtis maxiine historiae ititen-st est 
, narratio rebeUioiiis a Tlionia Aniello, vulgo MastinUllu, mense 
iulii anui 1647 Neapoli duclae. ut et expositio capitulorum 
populi ueapolitani privilegitt coiitirmautium. (vol. II. f. 70 — 8f>.) 

1297. 



1643—1649. KegesU littciariim Atut/sn VoitUirviii seuatiii veiieto. cum 

legatione cxtraordinaria ad mouasteriousem conventtim, paeis 
universae Kuiopae restituemlae mediator, anuis I tl 4 :i — 164!» ftin- 
geretur. <1. VII. I09b — 1104.1 

Nemo est qui. historiam ubi e limine salutaverit , nesciat 
pace westphalica tri^inta aiiuoium bello finem taetum. universae 
traiiquilliUtetn restituUm, politicam reruni conip-jgnm 
in Kuropa fundaUm. Mugni operis molimenUm etsi sint 
qui romiti dc Trautiiiaiinsdorrio tribuant, Umcii in proocmio 
we.stphalici tracUtus haec legutttur: „Taudem divina boiiiUte 
factum est ut , aunitente seren. republira veneta , cuius consilia 
dimciUimis christiani orbis temporibus pnblice saluti nunquam 
deluere . . ., inteiventu et opera illustrissimi et eximii senatoris 
Abh. d. III Ct. d. k. \k .1. Wi.«. IX IM ttl \>.ih. 106 



1649 — lfi4K 



veneti domrni Aloysii Contaroni equiti* . nui niediatoris munere 
prorul a partium studio. totos ferre quinque annos, quibus im- 
pigre perfunrhis est . . •' Kaproptor epistola diei 6 octobris 
anni 1K48 senatui dato ( l. VII. t inrt. f. _'77> rite scripsmt: 
,,'J'r Ihntn Irtuilatnu.s. (>gjri alle due dopo ni<>7.zojriorn() e stata 
sottoscritta la pace d'imperio dai pleiiipoten/iarj delT imperatore, 
dellc due corone collegate. e poi dalli depuUti dei stoti deU' 
impero stesso . . . ron rhe si c dat'< tine ad un periodo senza 
esempio ncl mondo, r ili iin<lici nunt •rimpn tju . compreni li 
settc primi consumatisi nell' aggiustamento dei preliminari, che 
i piaccia a stia divina macsta sigillare coii le sue benedirioni, a 
I sollievo dei hisopni presenti di rristiauita in particolare.' - 

Actorum in epistolis fpre iion/cntis rutimiem abs re loret 
hic pertractare. (juae digna menioratu occummt sunt documeuto 
inserta, epistolae principum, rerumpuhlicarum, legatonini. virorum 
a secretis, itale. latine, g.illice. hispauice: monitiones (avvisi) 
oratori datae ; siiiguliinim foedenim propositioues univer»im appa- 
I rantfs Noc pretio suo raret hoc scire qiiud orator iii tonta 
l studiortim et opinionuiii ngitationo. et.si graviorihus auimorum 
coinponHiidum curis fuerit distentns. tamen. IVominico Condul- 
merio sihi a secretis adiutore. Venetomm fortunae in oriente 
deiectae relevandae sollicitam i>]ierain impendci it. ('um enim 
eo temjwn' Tureae inari potente* excidinm Venetis minitorentur, 
Kdttardum Van der 1'lanchen. Anruntii principis machinatorem, 
ct Lueam Vaestringkon momisteriensem, in servitia reipnblicae 
suae, magno proposito stipendio. induxit: pracfcetos militam. 
lectos copias pedestres, inagmim hallistorioruui nmnerum, tor- 
menta hellica, pulvtrem pyrium Corvynuu, Zacinthum, Cyteram, 
Cretaui transmisit ; ac aliquot mensium «patio bellicas naves 
optiine iustructas iu eundem finem reipublicae locatos hahuit. 

Ingeutem epistolarum, non tantum auanim sed et multorum, 
ut superitw innui. segetem voluminibus orator data opera digessit 
ut ^possiuo servire come di procesao vcrbale in un tonto ma- 
! neggio alla posterita." V. Jirhtio n. 1307. Sub fine extremi 
voluminis extot faacirulus sumptuum auas a die prima aue. 1649 



839 



1644 



1644. 



6 »priti». 



2» novemW 



4 dei-embri». 



ad 21 raaii l6;,o 
driam ctOalliam. eirit. 



Ainbaasade de Mfinster, contenant ltw depescbea de la cour. 
coirnnenvant b* 2* avril 1644. et finisMint le 9'decembre an dit 
an. (1. VI, :U)0, l\ H> >.) 

Ex**mpln epistolarum scptuaginta gallice et latine, quas Oal- 
liarum rwrina, cardinali* Maaarinns et dominu* de Brienne le- 



gatis ad conventum moi 
d'Avaux et Servieu dederunt. 



pro 



129» 



Oalliae K-gati electorum palatinuiii ad coiiventum monashv 
rieuseni inritant, ut deputatos paci geuerali couciliandae mittat. 
(I. VI, ■J!>8, f. 58.1 

Inc: .,tjt pridem Oallie et cupidc pacem tota c.hrintianitate 
sancitam volnerit . . . Monasiterii, 6 aprilis 1644 ." 1»00. 



k-gatus sveoicu* convcutuin francofurtensem hortatur ut 
iniperii principes mittat Osnalirugam, qui colloquiis pro pacc 
intersint. (I. VI, f. i:i()-i:U.) 

[BC.: „Quo loco fuerint tractatus pacis usque ad preteritum 



id 



Osnabru*e. novembris 1644." 

1801. 



1'ropositio plcnijwdutiiiriorum Kerdiuaiidi III impcratoris, 
pro ineunda pace universali, Monasterii Westphalorum facta 
(I. VII, 87H, f. :,10.i 

Inc : ..Augustissimus iniperator . . . h<H- unimiin cure ac 
cordi habuit qua ratione, via ac modo . . . 4 deecmbris 1044." 

Paci ratishonensi, quan anuo 16:10, suflragantibus imperii 
clectoribus. inter K-Tdiuandum II imperatorem et Ludovicum XIII 
Oaliiae rcgcm composita cst, tanquam fundamcuto insistentea, 
pacem futuram legati proiiiittunt statira ac domua austriaca et 
confoedcrati in autiqua iura rcstituantur. 1302. 



106' 



H40 



1044-161* 



1644. 



1645. 
<Hi|iU'inl>riN. 



164«. 
II i 



Proposition de los j.lenipotentiarios .1« Kspana sobre el tra- 
' tado y conclusion ilela \w.. (I. VII, S73, f. . r i20 — 521.) 

In<\ : „Aviendo ol misino ourao dela £uerra continuado (non 
! sia grave sontimcnto del ro nuestro senorj las hostilidades . . . 
Muo8ter, 4 di diziembre 164 4 " 

Eadem fere in medium afferuntnr .quae a caesaris legatis 
prolata. 13«». 

Ini|HTatoriH instruotiones modiat<>rihus paeis westphalicae com- 
jwmendae, quihus ea continentur qn.io projiositionilius regni sve- 
eiei ros|.oiidoiint, II. VII, 1100, f. •j-.if.— '20'».) 

Iinv : ,,Qua intontione vel studio oorona Svecie arma in 
iinperium intulerit , plonipotentiarii eesarei supervaoanoiim exi- 
stimant . . . m. sepbMnbri Ifi l"»." 1304. 

Kiusdem instruotiones iisdem super >n re, ad normam eorum 
<]uae propositis a i iallis rospnndeant. (I. VII. 1 100. f. 299 — 302.) 

Inc: „('um absnluti* iampridem prelimiuaribus. eommura- 
ti-iqne utrinque mandatis . . . m septemhri 1645.* 1 1»0S. 

Hfsponsum cacsaivum m\ propositiono* (iallorum quod pacis 
coinpositionem Ostialmtgao die 24 ootohris anni 1648 habitae 
intcr iniperatorem . ilomum austriacnm ac confooderatas e\ una 
parto: ac regeni (ialliao. roinnam Svociae ac eonfoederatos ex 
' alia praoco^sit. (I. VII. S73. f. 74 Hl.j 

Inc: .,t_*uin ahsolutis iampridein prelitninaribus communi- 
tatis utrinquo mandatis, sive plenipotentiis inter plenipotentiarios 
cesareos ot gallieos ... II iunii 164 s." 

Octodeeim j.ropositionibus plenipotentiarii galli imp<Tialibus 
jiroponunt ab hostilitatibiis qnaque ex parte desistendum; capti- 
vos restituendos: pacom et amicitiam integrandam ; quae discor- 
diae semina adhue superes9e possent oblivioni mandanda; Ger- 
maniae principibns omnium privilegiorum ac iurium, quibus ante 
bellum fruebantur, usum largiendum; imperii consuetudines acleges, 
quae praesertim in bnlla nurra continentur, servandas; commer- 



Digitized by Google 



841 



ll.iO 



vum pipnipoicnuaru 
rialea in sihi proposita fere et integro conveniant, statnunt in 
posterum de restitntione locornm et militum dimissione agendum; 
eoque Monasterii et Osuabrugae executioni mandanda spondent. 

Tractatio haec iis addenda qua» Lfluig edidit in 'Teutsches 
Reichs-ArclnV, vol. II, p. H3l- 90-2, 911 9M>; vol. IV. 
p. 1.160— lfifii>. 



decim, articulis vero l?0, 
editum leges. 



die •.'.'. ootobr. 1648, pluries 
1306. 



Kelatio legattonis extraordinariae quam ad couventum wona- 
steriensem. paci universae stabiliendae, annis 1643 — 164'J gessit 
Aloysius Contarenus, ab eodem anno 1650. publice in Senatu 
writata. (I. VII, 1107. lf.SO.) 

Ino. : „Le bistoire dei secoli andati . sereu principe, senato 
angustiss., nc «|uello forse dei ventnri produrranno un general 
congresHo come quello . . ." 

Katn orator hifariam dividit. qua nempe paccm imperii dct- 
fcctam. qua nondum pactam intcr <!alliam ct Hispaniam respicit. 
Uhi «•ontinenti scrmone liistoriam sui Monasterium adventus mense 
novembri anni H".i:$ enarravit; legatorum singulorum nomen, 
eharuotorein . auctoritatem , in rehus agendis peritiam describit; 
conveutum >ub invocatione spiritus sancti die 10 aprilis anni 
164 4 apTtum refert; causas. rongressus detinitionem retanlantes 
enumerat; perpetuas Oallorum cum Hispanis contentiones ; bellum 
Sveciae in Panimaream; germaiiierts prinoipos conventui ad*tan- 
tes Qnos ex oratoribus. cum libcris mandatis ad conventum 
praemissis, splendidiori elogio prosequitur, sunt Oxenstierna, 
Trautmaunsdorfius, dux de Longavilla. Caeterum veritatis stre- 
nuus assertor aequa iudicii lance res pondcrat puhlicas, auden- 
tius signifieans quihus dominiis pax fuerit gloriae, quibus vitu- 
perii. Pace monasterirnsi emolumentum duplex consecutum 
animadvertit. primum quod imperatores in posterum non volun- 
tati et arbitrio. sed imperii legibus parere cogantur; alterum 



842 



10«. 



quod veneta reapublica, pacw sequestra, Europae totioa gratam 
laudem demereatur, vacuaiu aiquidein iaudem, qnod plurea aint 
qui belli Veuetis a Turcis inlati utrocitatetu horrescant, nuUoa 
qui armia opituletur. Sub relatiouia tine Gregorium Barhadkum 
et Petram Dnodo operam dantes in actis vel exarandis, rel 
itale vertendis; Andream Rubeum a secretia; Dominicum Con- 
dulmeriuni, Douninum et Ciera coadintores commcndat. Kdidit 
Nicolaiu» Papadonjli nuptiis celebrandis Comello — Dei Totto 
(Veuezia, Autonelli, 1&64, p. 103, 4».). 

Helatiouis compendium se\ foliis contcntum legcre est in 
codire marriano. (I. VII. :m, f. H87-H92.) 1807. 



1644. Cardinalis de Harrach Francm-o Mauroceno gratulatur de 

l iunii. patriarehutus veueti dignitate ei delata. (I. X, 34. f. 5.) 

Inc : „Non poteva vostra signoria illustrissima comunicare 
1'avviso della sua de^na elezione . . . Homa, 4 giugno 1644." 



16 »eiit*ttibri f . Hiccardus couies dc Strassoldo supplox ab imperatore Fer- 

dinando III mareschalatum Goritiae sibi deposcit, vacantera cauaa 
rebelliouis comitum a Turre de Bohemia (L. XIV, 48, f. 227—229.) 

Inc.- „Coiivenne alli signori conti della Torre di Germania, 
jier occasione della religione, vender i heni che havevano nel 
contado di Gorizia . . . Vienna, 15 settembre 1644." 

Epistolae authenticae Ferdinando III datae inscripsit notas 
canccllarius imperialis. Accedunt documenta annorum 1476, 
1484, 1 .-.:t*l, 1546, 164H, 1644. Kam editam leges in 'Docu- 
inenti storici delle famiglie comitali Strassoldo e Della Torre". 
( Veuezia, 186", p. 31—12. s°.) 1309. 

not»e octobrii. Imperator, cum dotnus austiacao mcrita iu schismatis repri- 

I meudi et germauae reLgionis folciendao ncgotio depraodicaverit, 
supplex per oratorem, recons electum pontificem Innocentiura X 
l rogat ut, paci inter catholicos principes promovendae. assiduam 



» 



Digitized by Google 



16B1- 166S. 



«43 



1651—1653. 



det operam, ac opportunain pecuniaa summam ci mittat, ut in 
Tnrca* eorumijue manripium Transylvnniae principem bellum 
feliei exitu perducatur. (I. VII. s"f. ad fineiu.) 

luc: „Non dubita sua maiesti eesarea che pienamente non 
sappia quantn sinora in danno di tutta la chrLstianita . . 
loctobri 1G44.) 1310. 

Itinori* ab illustrissiiuo principc Kuperto. priucipe palutino 
ad Hhenutn, confecti, ad insulns inaris uiluntici ct Indiam occi- 
dcntalem hrvvis narratin, quam sciliiot in modum diarii con- 
scripsit Hnirirns Fcrmesi»* anijlus, jjnbexnator navLs praetoriae 
sub auspiciis eiusdem prineipis militantis, in lutinuui xernioncm 
conversa, et ad sereiiLss. ]trincipem Ferdinandum II magnum 
Ktniriae ducem dicata (L. X, 110, f. 5-49.) 

luc. : „.Iulii 7'. amio Domini 1651. Kupertu» princeps pa- 
latinus ad Khenuin otnnes navium duees sub auspiciis suis mili- 
tautes ad coticilium advocavit haliendum in nave pretoria, que 
dicta est Cnnstans rrfonmttia . . ." ; finit: „Moram itaque traii 
per aliqunt mensium spatium in portu predicto Penhefe. 
Laus Den." 

fompleti itineiis » mense septemhri a l»'.51 ad martium 
lil.vs comiTieiitarioIum. Ferdinandi ducis iusmi, ex anglico scr- 
niniie lntine nsldidit et qiiidem elefjanter L. D. anglus, cuius 
ad Btniriac «lucem cpistola: ..Nihil qnidem homiuum ingcnio 
et indoli majns insitum es>e a natura videtur . . ." Pisis, calend. 
aprilis anni 1 r..'.ii scripta. cum clc<riaco carmine quod praefationis 
loco incipit: 

..Aecipe. a*d facili dextru vultuqne screno 1911. 



1652. 
16 martii — 6 ipri). 



Kpistolae dtiodecim Fcrtlinundi imperatoris, Elcanoruc im- 
peratricis, Ltapoldi Austriae archiducis, Fcrdinandi Mttrinc 
Kavariae ducis, Wolfganyii Willdmi vnmitb palatini, cardinalis 
dc Harrar. Mnrimiliani Hcnriei episcopi hildesiensis et archiep. 
coloniensis, Joannin Philippi comitis de Schonborn episcopi 
herhipolensis, Carali Cusparis archiepisc. trevirensis, Petro Otho- 



HU 



1H64— lttfs 



bono, de cardinalatu ei delato gratulautium , fere omnes auto- 
graphae, a die lfl martii ad 5 aprilis anni 1652 datae. (I. X, 
34. 35. > 1812. 

1654. Casparis Ixmujo doctoris, in capitulum quartum pactorum 

men.se ianuario anui 1654 initorum inter electore» imperii et 
Ferdinandum IV caesaris filium, quo tempore is rex Romanomm 
electus est (itale). (I. XI, 12, f. 1—35.) ' 

Tractatioui turbate excussae praeit duplex exemplum eiu» 
capituli. Illam excipiunt: 1. 'Della cauaa impulsiva de acriver 
inquestu inaU-ria e delli costumi della nazione germana", f. 3 — 8. 

_». i>eU' origine, inteUigenza e nobilta della bolla d'oro di 
Carlo IV imperatorc', f. 9 --35. 

electum KatisbonHe coronatum anno 1654, eodem variolis supre- 



mum diem obiisse. 



1313. 



1655. 



81 



1658. 



Ferdimtndus archidux Auatriae indicit Cbristifideles sibi sub- 
diti missai' et praedicationi adstent diebus festis; confessione et 
communione paschali rccreentur ; severioribus in obstantes 
poenis decretis, sit simziato v hundito da tcrra <• luogo, r tutto 
il suo tirreno c poiWc sia incrnnito <• dLsfatto dat fuoco. 
(I. XI, 131. f. 5- 6.) 

Inc: „K manifcsto a tutti da che grande necessita la chri- 
stinnita sia atata travagliata. sotto la tiranuia dc' Turchi . . . 
Isprueh, »1 genn 1055." 1314. 



Ilelatio quam Jonnms liuptistu Suni eques, 
cxtraordinariae apud imperatores Ferdinandum III et Leopoldum I, 
ab anuo 1654 ad 1658, senatui veneto obtulit. (I. VII, 5bO, 
f. 275 295; 901, f. 104-1*0.1 

Inc : „L'iraperio germanico, per le forze e per 1'autorita 
formidabile, e col nome quasi fatale all' Italia e hora ridotto . ." 

Atictor refcrt capitulatim quae quinquagiuta mensium spatio 
quibus Vindobonae reipublicae venetae partes egit, in aula cae- 



Digitized by Google 



845 



1659. 



1662. 



et sagaciam; 
poldo 



saris animadvertit de novo imperatore, e ius familia, 
magiatro, conailio snpremo, ministris, re militari et tormentaria, 
imporii provinciis, exteris dominiis, qnibuscum mutua cum im- 
perio negotiorum coguatio. ijuae smgillatim pcrpendit ea sunt: 
dissidia religionis imperii infimiitatcm progcnuisse, eam Ferdi- 
nandi II fortunam auxisse, minuisse vero Ferdinandi III virtutem 
muneribus eo distributis ut imperii dignitas Leo- 
lerarinm exhaustum; ex bollo praesenti venetae 
reipublicae reverentiam quandam in aula tributum. Laudat pri- 
mores cornites Joannem Ferdinandum de Porcia, Schwarzenber- 
et Montecuct-oH. principem Ausperg, Curtium, Annibalem 
Sub tiiie meniorat iugentes legationis sumptus, vivi- 
deque commendat Joaunem Ferro sibi a secretis. 1315. 

Quo ritu ab aula vindobonensi legati cxterarum regionum 
vel publi™ vel privatim intra urbem excipiantur et ad impera- 
torem admittantnr. (I. VII, w> f. i;so— «'.»:! ) 

Notitia seuatui exhibita ab equite Nani reduce incip.: „L'uso 
del mondo et iu partieolare delle corti ba ridotto la forma- 

m . . ." i3i6. 

- 

Leopoldns imperator, attentis meritis familiae ac praesertim 
Augnstini Chigi principis Farnesii, bunc s. romani imperii prin- 
cipem declarat, ea dignitate descendentibus et haeredibus attri- 
buta. (L. XIV, 7«, f. 757 — 761.) 

Inc: „(juanquam ea imperatorie maiestatis nostre est 
ac liberalitas . . . Posonii, 2i octobris 1639." 1317. 



Scriptum de armorum venetorum in oriente statu, ac prae- 
ertim Creta insula, quod princeps palatinus solisbaccnsis senatui 
veneto die 11 decembris anni 1662 obtulit. (I. VII, 670, 
f. 1 — 18.) 

Inc: „Se la fortuna avverea al mio desiderio non d'altro 
acquiato ha permesao fruttuoso il mio viaggio in levantc ..." 



Abh. d. ih. Cl. d. k 



:.Ak.,l W.«.IX IM. III Al.tl. 



107 



846 

1605. 

Respublica venet», bello in Turcas implicata, palatinnm aolia- 
bacenscm, iam armis apud Svecos insignem, qnatuordecim millium 
scatomm stipendio anno 16G1 conduxerat, ac in Dalmatiam 
I provisori gonerali Hieronymo Contarono miserat snppetias. Dissi- 
i diis obortis, palatinns iussus in orientales reipublicae provinciaa 
abire: Creta armis praefectus diligenter introspicit quae vitia 
| militum numernni et indolem inficiant, hiberna et stativa, victum, 
i vcsks, stipendia; rem tormentariam; castroruin munitiones; bclli 
I ordinationcw. Vonetias rodux sub fine anni 1062, coram in 
scnatu multa rcformauda proponit tum quae exercitum genera- 
tim, tum quae Cretam speciatim afficiunt. 1318. 

-. 

1665. Imperator Jacobo Lombardo. suo Romae eonsiliario, inbet 

2 martii. I a pud pontificem instet ut canonicatus aquilcienses promiscua 
vice venetis subditis aeqne ac austriacis distribuantnr, ne cura 
* animiinim et mores in aquileiensi ditionis anstriacae dioecesi damni 

aliquid patiantur. (I. VII, 1251, f. 2:17— 2"8.) 

Inc: „Ex annexis fusius inteUiges in capitulo aquil. nisi 
exteros et venetos eauonicos esse . . . Vienne, 2 martii 16tt:>.' 1 

1319. 

nienst- maruo. Kelatio Joannis Sagrtilo, veneti ad caesarem oratoris, in 

seuatu veneto mense martio anni 106") (ut patet ex adiunctis) 
recitata. (I. VII, 903, f. 107—214.) 

Inc: „Non mi estendero io (Jiovaimi Sagredo, cavalier ri- 
tomato duH" ambasciata di Germania nel rappresentare . . .** 

l'l)i orator sulxlolas Turcarum artes indicavit, nervis totis 
contcndentium reipubliiae venetae vires mari, imperii terra im- 
minuere, narrat cacsarem nuilis ministri Ferdinandi de Porcia 
consiliis perditum; Turcas, Moravia vastata, Vindobonam (uude, 
hostis propinquantis metu, sexaginta incolanim millia migrarunt) 
fuisse minitatos. Momenta evolvit quibus Turcae et Imperiales 
pacem, eam cito turbare parati, composuerunt. Comitem Sdrino, 
quocmn noctu saepe convenit, in venatu ab apro occisum dolet, 
snmmumque in militia depraedicat. Legatus sub fine Paulom 



igitized by Google 



847 



16*6—1666 

— — — — — — — — — — - — — — — — — — 

Kescium eibi a secretis laudat, seque ait adamante a caesare, 
argenteo ornatu ab imperatriee fuisse donatuni. 

VAHa est relatio ab Adamo Wolff iu 'Archiv fttr Kunde 
osterr. Geschichtequellen' 1859, vol. XX, p. 305 — 320, cum 
prooemio: gallice versa Parisiis anno 1670 hoc titulo: 'Kelation 
de la cour imperiale faite au Doge de Venise par le S. Sagredo'. 

mo. 

1665. Vhristophtrus Ihrnhardus epucopus monasteriensis statibus 

U leptemuria ' generalibus foederati Belgii poscit pleuariam satisfuctionem 
| damnorum sibi illaturum, ubi eius dioecesim ferro et igne vasta- 
! runt, oppida inuuita evprterunt , proprioH subditoH in eum insti- 
mulaveruut, litteris editis ludibrii plenis eios famam conspnrca- 
runt. (I. VII, 1251, f. 117-122.) 

Inc. : ,.Beue procul dubio memiuerint quuliter . . . anteannum 
circiter sub data 29 aprilis per expressuiu . . . In arce nostra 
sancti Ludgeri, 14 sept. 1*105. - 1321. 

29 septembrU. Kidem status generales llelgii foederati datnnorum aatisfactio- 

nem promittunt, caeteraque de quibus erat conquestus diversi- 
mode excusant. (I. VII, 1251. f. 122 — 130.) 

Inc. : „Litteras illustr. serenitatis vestre ex arce Lutgeri 
14*. huius scriptas reote nobis tradidit eiusdem tubicen . . Haye 
comitum, 29 sept. 1605." Vt'2'2. 

Regesta ex integro 13b epistolarum, quas Gioryius Corndius 
venetus ad imper.itorem legatus. seuatui veneto, ex Vindobona 
fereomnes. a die 3 ianuarii 1665 ad 26 decemlris 1666, exceptis 
quas nieusibus aprili et maio Moedliugo, dedit. (I. VII, 1250 
1252; 1552, f. 1 — 125.) 

Syllogem universaro quatuor volumiua complent: tertium 
quo inscriptae epistolae, uum. 220—320, desideratur. 

Cornelius ab hispanica legatione vix redux, Patavio iter in- 
greditur 30 die novembris anni 1664 per Tyrolim, Oenum, Da- 
nubium, versus Viudobonam quam, sub initio statim anni 1665, 

107* 




1665-1666. 



848 



UAIi. 



biduo post regresttun Joannis Sagredo antecessoris , attingit, 
ingresmis siii pompam die 7 februarii celebralurus. 

Agitata praecijme ac iterato sunt quae coufinium contro- 
versias respidunt, quod uppida non opportune muniautur, prae- 
sertim in Cruatia, |ier quaui lacilis Turcia ad Forumiulii aditus; 
quod utrinque contennini subditi vel pascuorum, vel nemorum, 
vel soli iura violat a(|ueraiitur, uti obtinuit in vallibus foroiulien- 
sibus Hcsia. Vicea, Plct/ii (Ampicii in ( ndubrio). Necminorem 
scrilmndi occasionem pracbet diooceseos aquileiensis amplitudo, 
non enim veneto patriurchae data lacultas visitandi austriacam 
ditionem sibi subiecUun. unde eccWiastiea diseiplina in goricieusi 
jirovineia remissa, lites asperiores super abbatiis mosacensi, rosa- 
censi, belliniensi. Dolet iura bonae vieinitatis laesa, quod Tcr- 
gesti commercio veueto impediinenta jwnantur. Bellicos Turearum 
apjiaratus in futunnn reipublicae damnum memorat saepius. Ex- 
tivmo novombri a. \i\M inveteratos articulorum dolores iueusaus, 
rcleundi Hu-i !tat*'iii jioseit a senatu. quo cunctaute orator anno 
pnixime inseqiK iiti Viudobunae < moritur. 

(Vxlice 1 :»:>•.', 1. 1 — 12 5 extant exempla epistolarum a die 
:;o novembris liitU ad ."> iulii ltil.5. 1323. 

1(j61). Alexander papa VII dat auctoritatem N. Spinola proprio 

so apriliB. \ Viudobouae legato, ut ecclesiara vel capellam s. Maitini in 
I Belligna aquil. dioeceseos u jxtrte hnpcni couferat in perpetuum, 
titulo benefkii ecclesiastici, Hieronymo Uenuae presbyt. aquil., 
I theologiae baccalaureo, imperatoris capellauo auhco. (I. VII, 
1252, f. 54-57.) 

Brcve incip : „I)ignum arbitramur et congruum ut illis ae 
reddat sedes apostolica grataosa, quibus ad id propria virtutum 
merita . . . Romc, pridie kal. maiae 1666. 1324. 

Castellanus Duini imperatori refert se cum millibus t»i forta- 
litio conclusum, quod oomes palatinus oppidum igne consumpserit; 
eupplicat ut tanto malo remedia adhibeat. (L VII, 1252, f. 36.) 





Digitized by Google 



1680—1871, 



849 



Inc. : „Die decima presentis mensis ianii, eomes 
cum continariis maiestatis vestre sacr. , oppidum Divin. . . Kx 
occlusa arce Danin. die 2t> iunii 1666." 1325. 



1666. Imi>erator regem Svociae deterret ab oppugnanda 
30 Mptombri*. imperiali bremensi. (I. VII, 1252, f. 153— 157.) 

Inc : ,.Tanto aane tlrmius conlidebamus fore ut sercnitas 
vestra id quod ex uuanimi sacri imperii voto proximis . . . 
Vienne. :tO septembris 1666.'- 1326. 

1667. Kxempla actoruni quilius Joatuies Fridericus dux Brunsvicu 
et Luneburgi, Caleinbergi , (jottinge et Grabenhagen in vcneti 
patriciatus ordinem cooptatus est. (1. VII. 672, folia 8.) 

Haec insunt: a. Supplicatio eins ducis a secretis. orantis ut 
libro nnrto catholicum principem inscribat, cx eadem atbestino- 
rum principum fainilia, cuius nomen venetae nobilitatis albo 
indituin. 15 septembris 1667. b. Fars capta in scuatu eum 
ducem patriciorum venetonim numero, cum prognatis legitimis, 
in perpetuum adscribendum. 15 sopt. 1667. - c Eiusdem a 
seeretts in senatu gratiarum actio. 1327. 

1671. Uelatio propriae ad Leopoldum I legatiouis, quam eques Ma- 

nnus Zorzi orator Vindoliotiae ordinarius in senatu veneto legit 
anno 1671. (I. VII, i>8<>, f. JU ) 

Inc: „Nel ministero di me Marin Zorzi appresso Leopoldo I 
imperatore. servendo vostre eccell. ho applicate le fatiche . . ." 

Oratori Ornelio, Vindobonae sub anni 1067 initio demortuo, 
Marinus Zorzi die 31 ianuarii 1668 suffectus successorem habet 
Joannem Maurocenum, die 10 decembris anni 1670 electum. 
Auctor, nt de more, disserit de indole imperii (quo nomine va- 
cuum dignitatis potius titulum quam germanam dominationis 
summam significatl; de electoris coloniensis praestantia ; vinculis 
imperatorem cum Alemanniae ac caeteris Kuropae principibus 
colligantibus. Ubi singillatim provincias Leopoldo snbditas de- 
scripsit, fuaius agit de bello contra Turcaa in Hungaria. Demum 



850 



1«79- 1695. 



1679-1695. 



1682—1687. 



de redditibus, aens publici vi, impensis regiis, domo imperiali, 
administris, eiteris principibus. Sub fine filium Marinum et 
sibi a secretis Joannem Paulum Lavezzari oommendat. 1828. 

Officia a Fratu itico della Torre Venetiis in senatu habita, 
dum annis 1679 — 1695 orstoris caesarei apud Venetos munere 
fungcretur. (I. VII, 1684, folia 139.) 

Kitant descriptio pompae eius ingreBsus, allocutiones, epistolac 
ut et responsa scnatus de rebus variis ad septemdecim annorum 
legutionem pertinentibus. Sub tine de pompa funeris (f. 131 — 133) 
rclatum qua Francisew della Torre, die VI decembris anni 1695 
Venetiis denato eitrema honoris argumenta delata sunt. Deecriptdo 
ingressus et pompae funebris edita est in 'Documenti storici 
delle faraiglie coroitali Strassoldo e Della Torre.' Venezia, 1863, 
p. 60—90. 1329. 

Historia belli hungarici contra Turcas et relwlles annis 1682 
— 1687 eiacti, quam dnobus voluminibus Aleiander comes Be- 
liardns eiaravit ac caesari obtulit. (I. VI, 190 191.) 

Inc. : „11 pretesto seniprc degli Ungari mal coutenti per 
liberarsi dell' ubbidienza douta alla maesta . . ." 

Ex dedicationis epistola patet auctorem cnra excrcitu in eodem 
bello stipendiis factis, hiberna annorum 1686 -16^7 narrationi 
eoruni quae vidit eontulisse: ,,e trovatomi sfacccndato nel corso 
inverno, ho raccolto confonne al mio militar possibile talento 
le notizic del sejruente racconto ;" sub fine veio operis : „Ardisco 
di fur pausn alquanto allo scriverc, parendoini orniai tempo di 
portarmi al mio dovere in Ungaria al campo, ad essere con gli 
altri Cristiani, compagno de' trionfi che prepara Iddio in questo 
anno 1687 alla fedo ed all' invitto imperatore Leopoldo." Volu- 
mine primo foliorum 131». ubi antcacta celeriter attigit ab auno 
167j ad 1682, ab hnius anni die 13 aug usque septembrem 
1685 res gestas sermono quasi diario singulatim expouit, quod 
et in altero (paginar. •208) praestat ab octobri insequenti ad 
inooeptum annum 1687. 



Digitized by Google 



851 



1683. 



Apographum concinne exaratam ineditum puto, praesertim 
quod folium additam cum historiae compendio inscribatar: ,Nota 
di quello eontiene 1'historia dell' Uugheria, che si pretende fare 



Kpistolae ac dissertatiunculae de re theologica, polrmica 
praesertim catholica et protestauti, nec non gallicana, gallice, 
latine, itale. qua» princeps Krnestus Assiae landgravius Stephano 
Cosmi archiopiscopo spalatino coramiuiicavit, quosquo aaeculo in- 
cipionte decimo oetavo, post huius mortem, .loannes Jacobus de 
Nigris canonicna patavinus in uimni congessit. Krnestum prin- 
cipeni habent auctorcm a. responsum patri Truchscs e societate 
Jesu, rectori augustano supor libro p. Michaelis d'Klizalde hispani: 
'Forraa vorae religionis quaerendae ot uivcniondao.' f. 27—32; — 
b. epistola qua archiepiscopum spalatinum instruit de a se per- 
actis ut duccm Antonium Uldaricum brunsvicensem a confessione 
augustana ad cithoUcam adduceret. (I. II. *!). f. 128.) 1331. 

llelatione di queU' e passato dal giuruo che partt 1'ambasciat. 
cesareo per 1' Ongaria sino al giomo che fn introdotto il soccorso 
nella piazza di Vienna. (L. XIV, V.i, f 15."» 160.) 

Inc. : ,,L'armata avea il suo rnnli ru.t nolla pianura di Kiese, 
nelle ricitianze di Fresburg. dove si fece la rassegna . . 

Xotitiam obsidiouis viiidoboueusis et classis turcicae ab auctore 
sine iiomine, a di«j maii ad 11 septembris a. 1(583 deductam 
quidam, puto. veneti legati Frideriei Cornelii a secretis, itale 
transtuUt. 1332. 



1686. Leopoldus imperator electoribus imperii, percomitem de Sta- 

21 dooembris. remberg 1'hilipsburgi praefectum, nuntiat quae GalU in Germaniae 
daninura apparent, eorumque in re grariori consilium deposcit. 
(I. VI, 26*.) 

Inc. : „Siete gia informato dei lamenti fatti a Katisbona dalla 
contrarentionc aUa tregua . . . Vienna, 2 1 decembre 1686." 1338. 



6,V2 



lt(87 1(1.-9. 



1687. 
7 februarii. 



29 ianu.ril 



Moguntiensis electori palatino respondet sibi visum Katisbouae 
tantum tractandum de limitibus cnm Gallia deterrainandis. (I. VI, 
1 _68. f 47—48.) 

Inc: ..Vedo dalla vostra lettera del 1 febbrajo che fra le 
altre cose sicte di pareie . . . Magonza. 7 febbr. 1687." 1334. 



Elector palatinus niogiiutiensi epistolam 
jiie in^erit conventum generalem cum hoc liatisbonae 
ponendum. (1. VI. _6«, f. 4") - 46.) 

Inc: „Havendo ricevuto una lettera di sua maestra cesarea 
in data de _1 decembre, 1H66 . . . Eidelber^, 1 febr. 1687." 



Leopoldus imperutor, cum timeat inducias ante tres 
cum (iallis pactas tolli, pontificem deprecatur ut, momentia ex 
diftieili (iermauiae conditione, praessertim bello in Turcas, allatis 
id per legatos apud regem (ialliae impediat. (I. VI, _68.) 

Inc : „11 rev. sig. cardin. Pio ha trasmesso a noi due pro- 
positioni fatte dal cardin. d'Etres nella corte di vostra santita . . 
Vienna, 7 febbrajo 16H7." 1336. 



Commissio a senatn veneto Jlicroiii/ino Vcucrio equiti, 
tori ad cacsarem renunciato. (I. VII, 1H47, n. 10.) 

Inc : „I,e conditioni distinte e de«,'ue della persona di te 
dillettiswimo n. n. (iirolamo Venier k r . e le virtu e prudenza . . . 
In ducali pnlatio, J!» ianuarii 1688 (m. v. 1689). 

Iussum citissime discedat; litteras tiduciales imperatori olferat; 
grata, nomine senatus, illi ac Germaniiic prineipibus in aula 
versantibus referat; eum administris caoterisque oratoribus amice 
vivat; ea quae identidora occurrunt senatui nuntiet; arcanas 
litterarum notas sibi a secrctis tantum aperiat. Acs menstruum 
statutum pro stipendio, comitatu, itineribus, pompis, 

Documentum authenticimi in volumine 
sigillo plumbeo appeiiso. 



Digitized by Google 



108»- 1«U 



853 



Hieronyraum Venerium die 0 maii anni 1682 oratorem in 
Gallia renuntiatnm puto illinc, paulo ante annum 1689, diace- 
risse, quod etai in aenatu die 10 iulii a. 16^9 orator aJ cae- 
aarem fuerit electus, tamen die tantum 29 ianuarii a. 1689 
eommutsimtem accepit, ac die 24 aprilis iter incocptum ex Baasano 
senatui nuntiavit. His consonant»quac sub (ine relatiouis num.1338 
scribit: „Ho impiegato il corso di quasi due interi lnstri in due 
legazioni" 1337. 

: Hierouymi Venerii legatio ad imperatorem, annis 168U— 1692. 

(I. VII, lOtls io«n.i 

Duobus voluminibus in folio insunt a. bapositio a novo ora- 
tore senatui facta. eorum quae eius nominationem (lOiulii 1687) 
Venetiis eonsecuta sunt. neuipe visitatio legati caeearei, cum 
eoque conventum de Vindolwuae praecipue agendis; b. Ora- 
toris epistolae ultra trecentas senatui datae a die 29 martii 1689 
ad ir» iunii 1692 : c. Caesarcae commendationis litterae 

sub oratoris redditn ; d. Devotionis officium a Venerio 
coram senatu praestitam ; e. Rclati». Acta legationis 
plet eommissio uuni. Ki:»7. 

In cpistolis, lore omnibus ex Vindohona et Modlingo datis 
(execptis qnae Tirnaviae, Fraistetelii. Leopoldstadii sub fine anni 
1691), actum de rebus Hungariae ac de Turcis. Caetcrum ab 
historicis veuetis laus summa oratori tribnta quod pacem a Turcis 
propositam Venetis incessanter ac firmiter refutaverit, nisi impe- 
rator quoque accederet. 

Relatio iucip.: ,,Se la difficile costituzione de' tempi, 1'in- 
treccio de' muneggi , 1'importanza e cougerie degli accidenti . ." 

Litterae coiumeudatiouis datae Vindobonac. 10 iulii 1692, 
senatui veneto, 1*. imperatoris incip. : „Cum presentium exhi- 
bitor Hieronymus Venier. dilectionis vestre, Ulustrisaimique 
dorainii veneti in aula nostra oratoris .. .'•; altera Josephi filii: 
,,Redeunti Venetias latori presentium Hieronyuio Veaier in 
augusti Romanoram impcratoris domini genitoris nostri colen- 
dissimi aula . . ." 1338. 
Abh.d.III.Cl.d.lcAk d. Wim. IX. Hd. III Al.tl. 108 



- 



lmw-nm. 



1690. Kelatio senatui veneto data a Friderico Oornolio, propriae 

12 njartii. legationLs ad Leopolduni I imperatorem. (I. VII, 392, f. 499 — 527.) 

Inc: „Quesf e la relatione dell' ambascieria di Uermania di 
me Federico Cornaro cnvaliero, che principiata con i felici au- 
Hpicj . . 12 mnrzo •MitM)." 

i 'aesaris ejregie facta dicere orsiis orator, V r indobouam , post 
• eius fugam. a Tnrcaruin periculo, priucipum cliristianorum ope, 
liberatam enarrat. 1'ostquam de llutigariae rehus minutetim 
retulit, imperatoreni et arehiduees, consiliarios et admiiiLrtros 
quaquaversns diligenter exitendit. Kedditus. vim militarem, in- 
gentes Helli sumptus memoria repctit. ''onventnm cum Turcis 
Vindohonae hahitum. eui adfuit. describit, animadvertens nullam 
eis fidem tribnondniii. Qun nexu cuni caeteris Kuropae princi- 
pihus degat imperator securus pronuntiat. Sub fine successorem 
comrnendat Hieronvmura Venerium ac Bartholoinaeum Giavarina 
a secretis. Stvlus saeculuin sentit. uhi enim Ijeopoldum pingit, 
sic incipit: ,,1'er passar a formar il ritratto sublime de' pregi 
c.he ndornano I^opoldo cesare, opera sarabbe da compaginarsi 
in piii volumi, non nella ristrettezza di questi fogli." 

Serius relationem in senatu legit Coruelius, quem die 1!) augusti 
a. H*.H.'5 electimi Hieronymus Venerius excepit. 1330 



1691. LfopoUH caesaris duplei cardinalium collcgio epistola data 

16 febru»ni. Vindohonae 16 fehruarii ltiiil, quarum prima dolet mortem 
Alexandri papae Vlll, ac commendat tatrui desijnnit surcesso- 
rii» quahm tu- nrressitutis requirunt; altera Antonium prin- 
cipem de Lichtenstein legatum in hoc misisse asserit ut suam 
estimationem rrtja saerum rolleyium festetur, ac ad proaperum 
novi poutificiscligendi siiccessum confcrat. (I.XI, 31,f.413-417.) 

Prima incip.: „Kvectum haud ita pridem ad summi aposto- 
latus apicem Alexandrum . . ."; altora: „Cum grevissimum illud 
negotium quod in presentiarum a rever. paternitatibus vestris." 

1340. 



1«'»S-16%. 



855 



1693. Inatrnctiones quas conies Horatius ab Klci, caesire imperante, 

eomiti de Mansfeld, Fondi principi dedit, antcqnam Leopoldi I 
legataw Romam ad Innocentiiim XII pontifievm anno 1639 pro- 
ficisciTetur. (T. VI, J41. f. I — 

lnc: ...Vppcna dicliiarata vostru eceellenza per ambasciatore 
al soranw pontefice Inuoeeiizo XII gloriosamente regnante . . ." 

t^uas auctor turbate obtulit agendi uormas vel politicas. vel 
oeconomicas. vel mixtas, bae suiit: Legatus seutiat prorsu* cum 
poutifice et eardiualibus, quorum ingeuiis studeat; amet qnietem; 
fidem cuiqne non obstriugut; Hispaniae leKato consooietur; caveat 
a domicilio iu loco freqiienti<»ri : fiimiliuni tum digniorem , tum 
humiliorem bene monitaiii elijtat, urdiuutimque disponat; sit 
prudens tum in visitutionibus faciendis. tum in quacstionibus 
praecedentiae . |iraesertini cinn urbis Kumae praeside, tum iu 
favoribus a pontifiee provocandis ; qiiidquitl agit diario inscribat; 
exploratonw con^tituat: niiiiquani mentiatur: religioni se ad- 
dictum ostendat; Homae con>uetudine.s laudet; a.sseulatores eflu- 
jriat. Aba minutiora eniiiiieruutnr. 1341. 

1695 - Imperator Aitgustinum Cbigium Farncsii principcm urget ut 

intra terminum tluorum mensium eius feudi dominium directum 
ad se speckire cognoscat ac investituram requirat- <L. XIV. 
178, p. ?:».!.» 

Inc: ..Vobis notum facimus. tenore praesentium , iamque 
dudum ab imperialibus litteris patentibus . . . Vienne . '25 apri- 
lis Miitr.." 1342. 



1G9G. 



Acta super praecedentiae dissidiis Komae obortia, 
pompae tnrporis Christi anni 1696, inter legatum caesareum 
. comitom de Martinez et urbis praesidem Pallavicinum. (I. VI, 
241, f.HO {11 ) •» 

Cum principi Licbtenstein lcgato praecessori. ex conventis 
cum pontifice, ius praeccdentiae datum esset, boe idem Martinez 
conteudebat : unde pontifex . concordiae gratia , praesidein abes-se 

108* 



■ 



856 



1690—169". 



1696. 
3 augusti. 



1097. 



| iussit. Vertun cardinales atiquot, malis artibus, «mtrovereiam 
vulgari, in cadom pompa, aggressi sunt; exinde legatus oa de re 
apud pontificem questtis cst. Facti historiam leges fol. 90— 91, 
cui opponuntur que fol. SO — 89. uno supra viginti capitulis 
continentur. Foliis 112 — 116, 168 — 120 duplex eiusdem argu- 
menti pertrrictatio in medium adducta; ca legato favet, altera 
adversatur. 1343. 

Leopoldus I Joannem Hcuricum a Touruon, eiusque haeredes 
legitimos utriusque sexus in coetura regni Hungariae indigena- 
rum cooptat. eius iuramento propterea aecepto. (L. XIV, 208, 
folia 6.) 

Incip. : „Xoa Leopoldus . . . Memorie coinmeudamus tenore 
preseuttutu significautes quibus universis expedit quod uos . . . 
Vicnne Austrie, :J aug. 169G." 

Documeutuni autlient. membranaceam litteris polichroinis, 
ex parte aurcis, insigue. 1344. 



InniKcutius papa XII imperatori pctcnti ut ecclesia cathe- 
dralis passaviensis in metropolitanam crigatur, vel potius a quo- 
libet metropolitico iure ecclesiae salisburgensis eximatur, reepondet 
quod, attenta acerrima controversia intcr duas partes, in posterum 
rcin maturo discutiet, ut ct triuiquillitati earum ecclesiarum con- 
sulat ct caesaris votis satisfaciat. (I. VI, 241, f. 54.) 

Incip. : „Kx litteris maiestatis tue prima februarii anni 
elapsi ad nos datis . . . Kome. 1697." 1346. 

rbilippus Carolus comes a Fustemberg, rector ecclesiae del 
Vanunn nationis alciuannicae ltomae, abmovet officio, iussu legati 
caesarei comitis Martinez, quinque provisores eius ecclesiae et 
nosocomii. (I. VII, 882, f. 50.) 

Inc: „Per comando espresso datomi in vooe come a prov. 
reg. dalT eccelleira . . . Roiua, 4 marzo 1697." 1346. 



Digitized by Google 



So7 



lti'JS— 10W. 



6 octobri». 



1698—1699. 



l)ux Venetiarum dat snmmam agendi potentiam, in facto 
pacis concUiandac cnm Turcis, Carolo Ruzzini, apud imperatorem 
legato. (I. VII, H!)8, f. 176.) 

Inc: „Essendo stata dal zelo e studio sempre lodabile della 
maesta del acreniss. e potentiss. re della Oranbrettagna . . . 
16 agosto 169S." 1347. 

Imperator duci Veuetiavum asserit siucerum sacri foederis 
(in negotio pacis cum Turcisl integritatem sibi esse tuendam. 
(I. VII, :!99, f. 146.! 

Inc: „Quod hactenus toto presentis coutra Turcas belli 
cursu prestitiraus sedulo . . . Vieune, 2 sept, 1698." 1148. 

Caesar aunuit ut, negotio ob moram periclitanti ingruente, 
Franciscus Lauredanus, Carolo Ruzzini legatus snfTectus, ad pri- 
vatam audientiam , (hretiti hmimtationc prciia, admittatur. 
(I. VII, P,92, f. 670. ( 

Inc: „Postquam sua eesarea maiestas modernum legatum 
venetum... Luua, 6 octobr. 169S." 1349. 



De sanctis aquileiensibus quorum officia in suj 
brari petit epistopus lalwicensis. (L. XIV, 51, f. 157 — 158.) 

Inc. : ,.t'rbs kibacensis, Kmona olim dicta intra diecesim 
urtiatiam patriarclie aquil. . . ." 

Suut antera ss. Hilaiius et Tacianus, Maximus, Pelagius, 
Primus et Felicianus, Acatius et socii, Marguretha, Valeriauus, 
Paulinus, Roclius, Cuuegunde, Florianus et socii , Maximilianns, 
Leopoldus, Virgilius. 

Acta mlesiae (ante auuum 1461 aquil. dioecesi subditae) 
rcferuntur nsque ab anno 1677. 1350. 



Narratio conventus caroloviciani , quam dedit quidam a se- 
cretis Carolo Ruzzini, veneti cum summa potestate ad eum oon- 
ventum kgati. (I. \TT, 407, f. 70; 902, f. 48—77; 1255, 
f. 256-319.) 



1698-1609. 



Inc: nSeguita la pace tra la Francia e le potenze collegate 
1'anno lfi!>7, li :t0 ottobre, nel palazxo di Riswieh all' Aja . ." 

IVitno statim excutit auctor couventos causas. proximam 
nempe Hispaniae successioneni ac non intermissa iliuturni belli 
pericula. unde caesar, Anglia et Hollandia pacis sequestris, cum 
foederatis ditionihns polona, veneta, mosca conventum sulit Rerum 
tractaudarum principio recepto: titi possiditis ita jmsideatis, 
legationes au.striaca et veneta ilie J.'i scptembris a. lti!»> Vindo- 
liona disccduut Pctrumvunidimim versus, quo post diinidium 
octoluis cuni cueteris legutis eon\eiiiuiit Narrator urbes et 
oppida munita in itiin-re visa, 1'osonium, Crumeriuin, Strigonium, 
Viregradum , Kudam a Tnr.is e\ersam. Tutoch describit; pom- 
pam praescrtini ijna venetus legatus die >:\ octobris Petnira- 
varadinum est ingressns. Curolivieii sitnm ubi oratioue expressit, 
quaestiones inter Moscos et Polonos pro tentoriis ftgendui attin- 
git , negotiuiuque iu diem »'X die dilatum propter visitationes, 
caeremuuius ac cointuutatas inuceiu ain toritates meniorat. Pri- 
uiores adstantes , turcicuni Meliemetum Keis Kffeudi magnum 
cam ellarium . ciim Alexandro Maurocoidato interprete; inter- 
uumios anglicum Willelmuin Puget, hollaudum .lucobum Colliers; 
lcgatos , eaesaicum Wolfgangnni Kfting , concilii caesarei prao- 
sidein. uc Lcopoldum Schlich imp« rutoris caineruriuni . polonum 
•Stanislaum Malakowski Posnaniae palatinuin . \enetum Carolum 
Ku/zini ciim sibi a seereti* Jouini.- Kuptista Xicolosio et Jacobo 
Colomlto. moscimi Dumiiuiii Holchiam unperii cuncellarium. 
Cutietationum iu ugendo cuusis adlutis. ardiium «vineit cum Turcis 
conveiiire. quod. punicae fidei ciim sint, oretenus tuntuni negotia 
pertractent . scriptis ac conciliatiotiihus refntiitis: qua"-tiones de 
finibus, praesertiii) ad Naretitam. designainlis : de loeis vel eva- 
cuandis \el, uequu proposita compensatioiie, retinendin graviores 
in dies suboriri: Turcas tnorarum impatientes congressum non 
tantiim Keskeinetum tratisferendnm reiecisse, verum finiendutn 
instasse. qnod caeteri quoque contendcbatit legati. ancipites num 
j Veneti cum Turcis clam agerent. Mense ianuario a. |f>!!9 ad 
finem vergente, oratores cnm liberis mandatis reditum apparant 



859 

ldiirt— ltS!*'J. 



Vindobonam, per Petruui varadiuuin et Albam regiam, quibus 
locis basilice excepti, pacis eitrenia oonciliant. 1351. 

1698—1699. Series documentoruw quae latine, itale, gallice,, turcice oxa- 

rata veuetus ad iuiperatorem orator Carolu* Ruzzinus, quo tem- 
pore ad |kiccui cum TurcLs coniponendam, mcdiantibus internunciia 
auglieo, liollaiido, ac legatis caesaroo, pwlono, mouco, cum summa 
potestate lcgatus ad carolovicianum n.nvctitum misMin est, con- 
gessit. (1. VII, :n»y.) 

Cuin singulorum indictiu etfntexere nimis ali instituto scri- 
bentem abducat, nec utilitatis plnrimum praeseferat , sat puto 
manu pruna tantum admota, ox iis potis^ima adducere. 

1. Kpistolae latiuae .innis 1608 — 1699: a. Leopoldi impera- 
toris duci Venetiarum. regi Foloniae. Krancisco Udalrico comiti 
Kinskio, Wolfgnngo comiti ab Ktting, Lcopoldo Josepho comiti 
Scblik . ut et iHinundpm :mI enm, super paei* in conventu cum 
Turcis uegotio. Kvtant pntetcren viginti italae autograpliae, 
aliaeque plures in exemplis vel latine vel itale Vindobonae datae 
a Kinskio lcgato vcncto Carolo Kuzzini. b. Willelmi III 
magnae Britauiae regis iinperatori . duci Venetiarum , Willelmo 
Puget legato anglico: buius plures gallice et itale Carolo Ruz- 
zini. c. llegis Poloniue. eiusque legatorum Joannis (lomo- 
linskii et Stanislai Malakowski. d. Petri Alexievich Mosco- 
viae autocnttoris et Proettpii Wnznicyn legati. e. Onlinum 
Helgii foederatorum ac eorum legati .lacobi Collier: huius italae 
plurimae Carolo Kuzzino. f. Magni visiri regi Angliae et 
Alexandro Maurocordato. 

2. Kxempla diplomatum quibus principcs summam auctori- 
tatem de pace ant induciis in conventu cum Turcis tractandi 
propriis legatis tribuerunt. passim fol. 23 — 182. 

3. Propositioues vel latiue vel itale a principum legatis in 
caroloviciano conventu exhibitae, passhn fol. 399—440, .">:> 5—557, 
037—642. 

I 



8»;o 



1700. 



4. Duplex documentum originale turcice. a. Mandatuiu turaci 
cum summa anctoritate legati Augliae et Hollandiae mediatoribos 
traditum, charta bombycina, fol. 444. b. Pactum conventum 
inter rempublicam vcnetam et imperium turcicum, ciiartacrastriori; 
ambo cnm sigillo, serico grandiori involucro concloso, fol. 587. 

."». Quaedam in caroloviciauis colloquiis a Jo. Baptista Nico- 
losio, a secretis, collecta, fol. 294-31."». 

0. Kpistolae qmituor supra viginti a Pranciaco Lauredauo 
legntn veneto Viudobunae, a die 1 nov. 169H ad 22martii 1699 
Carolo Kmzino datae, f«l. 32U-39*. 

7. Kpistolae plures quas eidera Kuzzino Alexander Mauro- 
cordatus interprc* legati turcici, Thomas Tarsia Conatantinopoli, 
Joanues Dominicus Bnrtolini et Jo. Bapt. Nicolosius ex Alba 



Marsilius e Buda. aliique dederunt. 

8. Xarratio reditus Carolovicio Vindobonam per Albam 
regiam, quae eivitas , ubi legatio diversata est, describitor, 
fol. 626— 6:'.3. 

9. Oppidi muuiti Albae regiae delineatio anno 1699 facta. 

1852. 

Kelatio propriae legntionis ad Leopoldum I, a Carolo Kuzzino 
senatui voneto oblata. (I. VTI. 3M, f.79, 892. f*. 1«0; 901, 
f. 210— JSj.l 

Ine.: ..Se le memorie de' passati secoli raostrano quauto sia 
stuta gloriosa la eura delT augusta patria nel vigilar sopra il 
destino del moudo . . ." 

0,uadrieniiio post suum Vindobonam aceesaum (17 april. 1G93) 
liungarieo conventui eum summa potestate a Venetis legatus, 
pacis inter imperium , Moseoviam, Tureas et Venetos a die 
2:i innii 169S piaeliminaria , uti dicunt, firmat; quibus quasi 
fundamentis quadrimestris Carolovicii congressus suffultus. De 
his omnibus in relationo data anno incipieute 1700, ita ut primo 
statiiu de congressu hnngarico. dein de caroloviciano, extremo 
de lcgatione a<l 



Digitized by Google 



8G1 

1C99. 



1. Turcarum successibus saeeulo decimoseptimo terrse mari- 
que evolutis, quae congressum hungaricum apparaverint exponit. 

2. Fusius de caroloviciano conventu, situm enim primo de- 
scribit ; eastra militari forma disposita. quorum linearem picturam 

I ad seoatum praemiserat, pluraque alia continenti sermone declarat 
quae superiori articulo sunt agitata. CJuae ad conventus decreta 
diflerenda Uuredanus Kuzzino ad aulam caesaream suffectus anno 
169» frustra sit operatus enarrat, congressu enim dissoluto, 
serius Kuz/inus eius pacta rata habuit, unde pax obfirmata. 

3. t^uae proprie legationem ante conventum hungaricum 
attingunt paucis resumuntur. Ubi de provinciis quae imperium 
ac austriacam ditionem romponuut. disseruit, resque fusius est 
pereequutus Bohemiae et Hungariae, Leopoldum imperatorem 
eiusque familiam ita acu pingit ut ad peuitiora quoque se referat. 

Sub fine laudat interpretes Arnaldum Carli ac Aloysium 
Forti, Laurentium Fondra fisrulem, Israelem Conegliauo medicum, 
ac exposcit auuli donum sibi a caesare factum ratum iri. 

Codicem primuin concludit tabula pouchroma inscripta : Tkea- 
trum paeis quoil inter sercniss. et potentiss. imperatorem 
Romanor., rr.ijem et rempublicam Poloniantm , rempubl. rene- 
tam, Csar Mosconae et seren. et jwfent. imperatorem Turea- 
rum, iuxtu oras Dauubii et erersi otim oppidi Carloeite, 
ar, mciis. oct. ltiUS aprriri reptum est. 1353. 

Imperator suo consiliario comiti Joanni Henrico a Tournon, 
pro egregie sibi praestitis, concedit honorem comitis comitatus 
bodroghiensis cum iurisdictione , obvenieutibus , provontibus et 
emolumentis, ita tamen ut fidelitatis iuramentum ei deferat, et 
iudicium ac iustitiam iu iurisdictione sua ex aequo administret 
(L. V, :,s :>9, n. 24.1 

lnc. : „M«morie commendaraus tenore presentium signifi- 
cantos quibus expedit universis quod nos attentis . . . Vienne 
Austrie, 2 dec. 1699." 

Exemplum authent. cum sigillo cereo. V. n 1344. 1354. 



1699. 
2 decembri» 



Abh. d. III. Cl. d. k. Ak. d. WiM. IX. Bd. III. Abtb. 



109 



1699-1732. 



1701-1702. 



, WOT-1732. 

Epistolae latinae centnm octoginta annis 1(599-1782 in histo- 
riam aquileiensem , ex autographis snmptae. quarum magnam 
partem Justo Fontanino dederunt. illustTes ex Germania .Toannes 
Christophorus Becmanmts, Joannes Georgius Eccardius, Albertns 
Fabricins, Godefredus Christianus Goetrius. Marquardus Herrgott, 
Joannes Burchardus et Otho Menckenins, Maximilianus Russlcrus, 
Erhardus Rensch, Georgius Conradus Siegleriua, Antonius Steyrer, 
Godofredus Strasberg. Henricus Brenkmaimus. (L. XIV, 95.) 



Series epistolarum quas duobus voluinmibus (1079— 1080) 
digestas Ilenedietus Capello ex sapientibus (Savj) consilii, senatui 
veneto a die 8 febr. a. 1701 ad 1 nov. 1702 obtulit qna occa- 
sione, eiusdem senatus rasut. cum cardinale Caesare d'Estr&«, 
partim in coenobio fratrum minorum s. Francisci, vulgo dri 
Frari, Venetiis, partim domi apud alterutrum convenit, de ale- 
mannt exprcitns aditu ad Italiam prohihendo. (1. VII, 1079— 108 1.) 

Cum Veneti in dissidiis inter Gallos et Alemannos, utrosque 
paratos Italiam novis armis occupare, neutri parti studerent, 
cardinalis d^Estrees Venetias, Galliae regis nutu, lusorio nomine 
abbatis de Rivalta, clam suh initio anni 1701 accedens a senatu 
impetrat nt sermones cnm qnodam ad id deputato conferat. 
Capello etsi laborans podagra (qno morbo 22 maii a. 1703 
obiiti biennio firmiter foederi a Gallis in Alemannos proposito 
ohstat. ttnde cardinalis. re infecta, anno 1702 ad finem vergente, 
Mcdiolanum secedit. inde in Hispaniam conoessurus. Insunt et 
epistolae eiusdem cardtnalis, electoris Coloniae, Eugenii a s. Jo- 
sepho, generalis Carmelitarum, viceregis Neapolis. 

Volumine insequenti 1081 insunt a. epistolium patris Viu- 
centii Coronelli, in cuius cnbiculo conventns plerique celebrati, 
.Toanni Baptistao Xani fSavio di srttimnua), — b. disputata de 
hac re in senatu. — c. electio Benedicti Capello, — d. epistolae 
senatus suis oratoribus in Gallia et Germania de eo negotio, 
a die 28 ianuarii 1701 ad 23 dec. 1702. 1356. 



Digitized by Google 



17l»a — 1714. 



863 



1702-1714. 



1704. 



Compeudio del libro intitolato la bdaucia di Marte. orvero: 
i 'ttagioni per le quali la seren. repubblici di Veuezia deve strin- 
gere colT augustissima casa d^Austria' isic). (I. XI, 91, f. 60—75.) 

1'rooeraium incip. : „Uia ti vedo sorpreso dai titolo di questo 
di*corso. e forse ti parra che il termiue di bilanria competa piu 
propriaineute ..." 

Opus, cuius breviarii schema exhilwo, saeculo decimoctavo 
iueuute ( 1702 — 17141 exaratum, uum reapse existat, an editum 
sit prorsus ignoro. Auctor octo capitulis deinonstraudum insumit 
reipublicae venetae couservandae magui interesse a neutralitate, 
uti dicunt, abhorrere; iustitiae et utilituti consonum cum Austriacis 
foedus inire, quod sint \iciniores, promissis stent, commercii 
prosperitutem exemplo dato permittant. dum Gallobispani Irau- 
duleiiter usurpatori 1'hilippo V faverunt. nullam iuramenti tidem 
praestantes. lialliae monarchiam universum aventis subdolas 
agendi artes et irreligionem exprobrat, eius historiam a Kichelieu 
repetens. Obiecta refellit ex eo sumpta quod respublica ad bel- 
lum tialliae declarandiim teneatur, quod impensa pro bello appa- 
rando augenda sit, quod sibi relicta in perieulo versari formidet. 
Austriae cum principibus imperii in Galliae excidium paratae 
prosperitatem . quam plures inique negant. demum reipublicae 
deeus et religionem exposcere ut quam citissime Veueti foedere 
Austriacis nectantur. p 1857. 

Sylva propositionum. exemplorum ac locorum ex bibliis et 
scriptoribus classicis grueeis et latinis, per plures numerorum 
ordines digesta, ad opellam de foedere reipubl. venetae cum domo 
austriaea ac foederatis cogendo. (1. XI, 91, f. 76-79.) 

Inc. : „La gemma piii preziosa ed il lustro piu eecelso 
charrichisca e nobiliti un principato supremo . . ." 1358. 

ihfiiiniei Siijnorini panegyris Eleonorae Magdalenae Theresiae 
iroperatricis . eius die natali recurrente, anno 1704 
(I. VIII. », f. n\\.) 



109» 



864 



1707—170». 



Orationem universam, qnippe locis ex bibliis et patribus in- 
gutam, religiosas iinperatricis virtntes depraedicantem , asce- 
ticam appellare ausim, quod auctor oonflrmat ubi orationi (fol. 
•2— 32) addit: Continuazionc ossia aygiunta al sopradetto 
tlisrorso spiritualc (f. 33 — 82). Historici momenti gratia do 
fusius principium: „I)opo che io Doraenioo Signorini ebbi la 
fortuna di portarmi dalla Toscana nella Germania, e che con 
1'aiuto del signore Iddio, il di 7 agosto 1704, uon terminati 
quattro anni e niezio da che mi ritrovo in questa imperiale, 
ed ho avuto tanta gratia dalT altissimo e dalle vostre augustissime 
maesta dWr prescnte (benche indegno e peccatore ch' io sono) 
nella capella cesarea, in tntte le belle funzioni spirituali . . ." 

Ineditam erederem, quod uihil de auctore in operibus a. Julii 
Negri: 'Degli strittori fiorentini'. Ferrara, 1722; b. Dominici 
Moreni: 'Uibliografia storica-ragion. della Toscana'. Firenze, 1S05. 

1359. 



1707. Supplex libellus Vindobonae caesari ohlatus ideo ut 

princeps Ferdinando Carolo Mantuae duci restitueretur. (I. VII, 
1522, f. :>M\ - j. r .8.) 

Inc: „Veugo a' piedi della s. m. v. per commissione d'un 
principe presentemeute odioso, per proporre nn affare apparente- 
mente arduo . . . il 

Ferdinando Carolo Vindobonae in snpremis consiliis perduellione 
dicto. solio idoo deiecto, ducatus Mantuae imperio cessit. Suppli- 
cationis auctor anonymus postquam eorum dncura merita in do- 
mum austriacam extulit, moraenta quibuB Ferdinandus Carolus 
nentri parti favit, ex historia sumpta profert. Caeterum neminem 
latet extremam in couventu ratisbonensi sententiam, qua duci iura 
omnia in principatum adempta, die 30 iunii a. 1 708 datam, Mantuae 
vero 23 iulii eius anni, post mortom dncis promulgatam. 1360. 



170*. 

1\ .u.u 



Clemens papa XI rempubl. venetam ad officia ecclcsiae bono 
profutura hortatur, oo magis quo copiae 



Digitized by Google 



865 



170H 



1708. 
4 _U|(U»ti. 



9 dccetubri-. 



Neapolis in eiusdem damnum, novo scandalo, ingruaat (I. VI, 
321, p. 117-119.) 

lnc: „Nou est liberum nobio silere cum dignitas et aucto- 
ritas, sacre rora. eccles, in conepectu totius christiani populi . . 
Kome, dic 21 iulii, 170*." IMA 



Dux Venetiarum respondet pontiricem sua prudentia 
conciliaturum , se vero quaeque acturum ut in hostium 
coDcordiae sensa inducat. (I. VI, S2I, p. 120—121.) 

Inc: ,,Sempre ci riuseira grave e molesto tutto cio che possa 
perturbare lanimo di vostra beatitudine . . 4 agosto 1708. 1362. 

Kelatio legationis ad «lesarem, quam Joannes Delphinus 
eques, ad senatum Veuetiis babet. (I. VII, »01, f. 2H6— :iltt.) 

Inc: ,,Soggiftciono alle viceade del tempo li genj de' prencipi, 
le fortaue de' ministri, e gli interessi de' stati . 9 decembre 170*." 

Orator dimidio anno 1702 ad id muneris vocatus. praede- 
cesHoram ad instar, quae imperatorem demortuum et Josephum 
sufTectum, eorum familiae membra singula, ministros , praesides 
consiliorum, vim militarem, rem aerariam. vectigalia, provincios 
anstriacae ditionis et imperii, caeteros Huropae status qua ad 
imperium sc referunt, spectant, non sine severiori rerum obser- 
vataruni iudicio, disserit. Quae singulatim in enarratione animad- 
vertimus: a. Vindobonam innovatam. quin ad vectigalium frau- 
datores avertendos, novis tinibus vallatam; — b. eius guberna- 
torein Ferdinandum marcluonem de Obiziis patavinum rei tormen- 
tariae praefuisse; — Hungariam Kakoczi artibus agitatam in 
rehellionem quotidie magis uiti : — esse in aulae cousiliis, oppi- 
dulum Portore in farnario portu communire, ubi naves com- 
mercii causa instrucndae tute consistant: — e. inveterato in 
Gallos odio non obstantc, eo luxum Vindobonae progressura, ut 
vestes, oruamcnta, vina caetoruque eiusmodi ei tiallia, immodico 
sumptu, trahantur. Dum graviora Austriacorum dissidia de 
coinmercio maritimo cum Venetis memorat, dolet animalium 
i mactandorum curam adeo iu republica negligi, ut omuia vel ei 



1711— 1718. 



Gerroania, vel ex fioibos turcicis oomparentar. Sub fine senatui 
veueto Fabium Lio et Marinuni Marinuni sibi a secretis commendat, 



18 »pri 




1711. Eltonora Mariu Tliertsia pontifici mortem fiiii Josephi 1 

iraperatoris, et nati Caroli III archiducis ad imperiura adventum 
nuntiat (I. VI, 321, p. 101—103.) 

Inc: „Post officiosam commendationem filialis observantie . . 
Vienne, die 18 aprilis, 1711." 1364. 

9 »>•>■■ Eidem dolet pontifex de nunciato obitu, eamque solatur quod 

Carolus liheris elertorum suffratfiis ad imperium evehatur. (I. VI, 
321. p. 101-106.) 

Inc : „Summo ac intimo dolore correptum ac veluti repen- 
tino et inopinato ictu percussura . . . Kome, die 3 maii 1711.'" 

Cuni iu hoc breve per aliquos animadversum sit, quod pon- 
tifex de rebus reli^ionis digue imperatrici responderit acriter 
scribenti: mvrs istn in lias tcnijjorum proceUas inciderit in 
quibus vtru christiana relit/io undequaque impetiiur, obiecta 
refutata sunt opella: /{isposta nlle rifUssioni sopra il lireve. 
quae incip.: ..Mancava questo solo alle presenti disgrazie della 
santa sede che uoi perduta ogni venerazione . . ." quam leges 
hoc eodem codke, p. 61 — 101. 1365. 

1716. Carolus VI iinperator consiliariis senatus mantuani communicat 

nativitatem filii Leopoldi principis Asturiarum. (I. XI, 131, f. 9.) 

Inc : „Cum de tide ac devotione in nostram augustiss domum 
vestra ex multb . .. Vienne. 14 aprilis 1716." 1366. 

• 

1718. Caroli Ilunini ad passerovicianum cum Turcis conventum, 

pacis conciliandae gratia legati, epistolae itale datae Tarvisio, 
Viudobona, Aiba regia, Passerovicio, a martio extremo ad novem- 
breni incoeptum a 1718. (I. VII. 383, fol. lo4.) 



17IR. 



867 



Aaeo 68t in eo congressn negotiornm tractanaorum commune 
imperio et reipubl. venetae momentum, ut qnae ad illud perti- 
n«nt ab iis qua* ad i_tam. dissociari nullatenus pcwsint. Ideo 
oenatus legaturo Vindobonam mittit ut caesaris et eius admini- 
strorum, praecipue vero Eugenii Sabaudiae principiB animum 
exploret, num ad inducias vel pacem inclinent, eorumque pronam 
in venetas res voluntatem adducat. Huic incepto plurimum 
conferunt orator venetus ad caesarern , Petrus rtrimanus ut et 
eiue ac Ruzrini a secretis Vendraminns Bianchi, ac Albertiis 
Columbua. 

I/egatiis epistolis quadraginta senatui veneto datis (f. 1 — 1 14) 
primum naturam cins conventus, promosso dal reciproco arti- 
ficio. pitt ehc <hi sincerc intetuioni ; sensa btise tli prcliminari 
aerordati ; con disetfiii tlt pretcsc di natura disuyualc tra 
Vimperatore c la repuhblica eeneta. bellepingit; Turcaa alienos 
ab agendo cum Venetis de pace mturos; Caesareos id tantura 
in conventu acturos ne paci impedimenta ponantur asserit. 
Demum refert ex Passerovicio quid egerit, pacis sequestris legatis 
caesarno, anglo. hollando; moras a Turcis subdole iiiteriectas ; 
quaestiones de principio: uti possideiis ita jiossideatis , con- 
finibus. oppidis munitis Butintro, l*revesa. Vonizza. servis utrin- 
que fugientibus, navium appulsu ec. ardentius agitatas, donec 
pax (cuius instruroentum pericopis 26, fol. 72 — Sl eitat) die 
21 iulii composita. Foliis 84 — f»0 lngitur pacis instrumentum 
caesaris cum < >ttouianicis, nt et fol. 90— !»S eorundem tractatiis 
commercii. Quaedam venetae reipubl. inquisitoribus a Kuzzino 
inscriptae epistolae hoc singulare praeeeferunt quod munera 
turcicis legatis aliisque, pro optiroo rei eventu. ad aureos venetos 
numrooH r,:r> supputantur. 

Pars voluminis altera (f. 127—151) bahet epistolas afi a 
Ruzzino adimidio aprili ad dimidium octobrem a 1718 Ku^enio 
Sabandiae principi, principi Valachiae. Carolo Alexandro Wittem- 
bergae dnci. Ibraimo paasa, Koberto equiti Sutton, Jacubo Colliers, 
Michaeli Talman, principi Trautzen, baroni Otl, comitibus Sta- 
i rembergio, de Zinzindorfio. Schlikio, 8chulemburgio, Stella ec. in 



868 



1731-172«. 



eam rem datas Volomini iunguntnr litterae patentea membra- 
naceae cum apposito sigillo plumbeo, quibus .loannea Cornelius 
dnx summam ad oonventum paaseroviciannin auctoritatem Carolo 
Runino legato tribuit, die VI roartii 171». 1867. 



1721. 



1726. 



Hagionaroento legale in cui ai prova che lo atatuto proibi- 
tivo ai latei di maggiorroente alienare i loro beni stabili a bene- 
flcio degli ecclesiaatici e di tutti quei che meni morte vengono 
chiamati, ejrli sia nel regno di Napoli estremamente necessario, 
utile e giusto, a verun modo pregiudiciale alla ecclesiastica 
liberta, e che questa sia la legge colla quale per 1'innanzi s'e 
i vissuto ed al premnte in tutta Kuropa ai vive, nel qual trattato 
si convalida con fortissime ragioni la legge emanata nelT arci- 
ducato diAustria a" 8 di setterobro del pasauto anno (1720) da 
Carlo VI imperatore, che vieta fiursi aimiglianti alienazioni a 
mani morte, «1 ordina loro cbe gli poderi gia acquistati deb- 
biano fra lo spazio di tre mesi vendere a' laici. (I. II, 100, 
folia 75.) 

Inc. ; „Quant& sia 1'utilita cbe rechi ad una repubblica frenare 
la liberta de' laici d'alienare i loro beni stabili agli ecclesia- 
gtici . . ." 

Opellam eo protuli quod decreto illi caesareo Vindobonae 
a. 1720 dato et aub hne codicia legendo, tauquam substrato 
innitiitur, quandoque etiam id illustret. 1368. 

Helatio senatui veneto, anno 1726 incipiente, oblata lega- 
tionis qua Franrisrus Donu apud Carolum VI imperatorem 
annis 1722-1725 functus est. (I. VII, 8*1, f. 82—92.) 

Inc. : .,In osseqnio alle pnblirhe leggi, rassegno a vostra 
serenita et a vostre ecoellonze questo imperfetto tributo d'obbe- 
dienza . . ,*' 

prias per partee descripsit, ac imperatoris eiusque familiae ad- 
iuncta obtulit; ezercitus, rei fterariae, vectigalium, commercii 
terra marique habiti momenta evolvit, ac asperiora quae 



Digitized by Google 



■ 

1734—1736. 



869 



1734. 



20 iunii 



14 iulii 



173:>. 



se ofterunt, ea asserit quae prozime attingunt visitationea 
navium in sinu hadriatico, ac praesertim quae valetudini tutandae 
referuntur, communium confinium prolationia gratia. Sub fine 
Caeaarem Vignola, nbi a secretig egregie commendat. 

Auctor oum ea legatione qnadraginta miilibus fiorenorum 
duorum mercatorum vindobonengium gravaretur, respublica a. 1729, 
re comperta, debitam summam exsolvit, eius 
sequeetro expositis. 
graphus dictus. 

Summarium epistolarum ducalium, relationum, orationum ec., 
quae bellum inter Hispaniam, Oalliam et Austriam, successionis 
ducatus parmenais gratia initum attinent. (I. VII, 1226, 
i\ 294.) 

Expositio bistorica contentorum in singulis documentis, trtulo : 
'Continuazione della guerra d'Italia', excurrit diarii modo a die 
prima maii ad extremam iulii a. 1734. 1370. 

Quidam nuntiat cuidam (Venetias) de proelio cruento exer- 
citus in Gallos foederatos, in finibus Parmensium, huiusque 
recessum. (I. XI, 131, f. 25—27.) 

Inc: ,.K noto a lei oome era postata 1'armata degli alleati . . 
Dal campo alemanno, 20 giugno 1734. 1371. 

Benedictus de s. Joanne, frater minoris obsenrantiae nuntiat 
Vindobona duplici epistola diebus 8 et 14 iulii data, Jacobo 
Bensperg mercatori Venetiis de fama belli proximi, deque aula 
imperiali rindobonensi. (I. X, 33.) 1872. 



Exemplum bolle exscriptum historiae quam dicunt arcanae, 
titulo: Del regno di Carlo VI imperatore, di Marco Foscarini, 
aenatore veneeiano. Libro primo. 1735. (I. VII, 797, fol. 
81-174.) 

Liber alter desideratur ut et dedicationis epistola Marco 
Buzzino. 1 sept. 1735. Etei Thomas Gar opellam ex auto- 
Abh.d.IH CL d. k. Ak. d. Wi». iXM.Iii.Ahth. no 



870 



1736. 
16 »ept«mbrU. 



173«. 



grapho bibliothecae palatinae vindobonenius in Arehivio storito 
itaiiano (toin. V, p. 11 — 10»), nomine ab eodem auctore indito: 
Storia arrana ediderit, refero tamen et propter tituli singukri- 
tatein et propter scrmonis ac adiunctorum quoque varietatem 
cum iinpresso; quod operis retractetionem , ut pag. 439 anno- 
tavit tiar, inuuit. 1373. 

Relatio quam auae legationis viiidobonensis ad imperatorem 
Carolum VI eques Murcus Fuscarenus senatui veneto obtulit 
(I. VII, 882, f. 120-179.) 

luc : „Negli tre atuu della mia residenza alla corte di 
Vieuna, essendosi perturbata 1'Europa d'una strana e fierissima 
guerra ... 15 setterabrc 17 30." 

Auctor die 7 februarii a. 1732 orator designatus, commu- 
nioribus locis omissis de singulis imperii provinciis, imperatore, 
austriaca domo, administris ec. quae caeteri ante eum oratores 
minutatim evolverant, ea penitius introspicit quae eonditiones 
aulae vindobonensis eo adveniente (mense novembri eius anni) 
respiciant; quae regiminis formam et molimina; quae procerum 
(principis Eugenii, equitis eomitis de Harrae, comitis tiuidonis 
de Staremberg) opiniones et acta. Insuper I«Ui causas enume- 
rat, imperitiam domini de Bertenstein a secretis aulici consilii; 
immissionem in Etruriae et Parmae ducatum Caroli iufantis ; 
rcgis Poloniae electionem; pragmaticae sanctionis fulcieudae 
desiderium. Cum Alemannis in Italia res male cederent argu- 
menta potissima expendit, nempe: a. italam in Italia militiam 
nullam fuisse; b. fluctuantes animos in Mediolani pactis 
eum Helvetiis ineundis; c. Italiae provinciarum militaria 
praesidia imparia ; d. acrarium cxhaustum; - e. aptos 
bellicornm opemm in castris munitis machinatores desidorari. 
His addit caecitatem mareschalli de Mercy, guastallensis puguae 
malum exitum, profligatas Bitouti copias, motus exercitus tar- 
diores; Austriacorum fortuuam iu peius rucntem. Pactam cum 
Gallis menso maio usque octobrem a. I73.j pacem Alemamiis 
dispbcuisse. inde cnim amissum neapolitauum dominium, impera- 



d by Google 



1786—1744. 



871 



tori quam maxinie addictnm, ex quo ingens pecuniae vis regi- 
mini data; Lotharingiam coroparatam utriusqne Siciliae regno 
minime aequandam. Auctor (,qui seriua, anno nempe 1762, dux 
winntiatua) ubi variam aulae vindobonenais in negotiis 
Bavaria, Hollandia, pontifice, Turcis, Moscovia, republica 
vencta gerendis sagaciam laudavit, imperatoris et regni admini- 
strorum opiniones ac studia discutit 

Relationis antographum legere est in codicibus raas. Fusca- 
reni, biblioth. palat. vindobonemris. V. 'Archivio storico ita- 
liano', tom. V, p. 438. 

Fuscarenus Vindobona redux paulo ante relationem, officium 
iti senatu celebrat, quod ex codice seminarii Veneti LI* edi- 
tum est occasione nuptiarum Francesconi — Michiel. Venezia, 
1859, p. 9—10. 1374. 



NotHiae eorum quae vel archaeologiam, vel artea amoeniores 
8pectantia Antoniua Maria Zanetti e Venetiis, Vindobonae anno 
1736. ex haereditate Kugenii Sabaudiae ducis sibi coemit. His 
adduntnr epistolac itale et gallice, numero septem supra triginta, 
quas fere omnes manu propria inscriptas Anna Victoria sabauda, 
princeps Venceslaua a Lichtenstein ac eius uxor, Daniel Antonius 
Bertoli, Domin. Joyard, orator venetus Andreas Erizzo eiusque 
a secretis Joannes Qobbi, comes de Tessin orator suedus, summus 
venetae militiae magister, comes a Scholemberg, cardinalis de 
Collonitz, comes Caunitz, Joseph Riva a secretis ducis Mutinae 
eidem Zanetti hac super re miserunt. (L XI, 116.) 1375. 



1736—1744. Storia e gesta di sua maesta la imperadrice regina Maria 

Teresa, regina d'Ongheria e Doemia, arciduchessa d'Austria . . ., 
e per maritaggio gran duchessa di Toscana, dalla sua nascita 
sino aU'esaltazione al trono imperiale, di sua maesta 1'impera- 
tore Francesco I duca di Lorena e di Bar . . . gran duca di 
Toscana gloriosamente regnante, tratta da imparziali e autentici 
documenti scrifcti iu todesco linguaxxio. (I. VI, 267, f. 233.) 



110» 



872 



1789-1742. 



1739. 



1741-1742. 



Inc: „Chi noo e 
anzi dell 1 Kuropa tutta, non pod ignorare . . ." 

Quis fuerit auctor coaevus historiae, quam belli nunquam 
in Hungaria, Bohemia, Italia narratione consarcinavit, 
est vaticinari, quanquam veoetum non diffitear, quod 
adiunctis iudico. 
Prooemio (f. 1—5) dat compendiose schema domus anstriacae 
ad annum 1740, ac stemma gentile ab a. 946 ad 1742 de- 
ductum. Decem libris , quibus documenta quam pluhma inter- 
seruntur itale versa, universa historia oonelusa: primo Mariae 
Theresiae ortus, nuptiae cum Francisco Lotharingio, iter Flo- 
rentiam, eius ad thronum ascensus, Josephi archiducis nativitas: 
caetera ab anno 1741 ad 1744 imperii promisso sane sennone 
evoluta. 1376. 

• 

Quidam nuntkt cuidam Venetias caesarei exercitus, duce 
Wallis, a castris Bellogradi reeessum a triduo babitum. (I. XI, 
131, 1. 23-24.) 

Inc : „A seconda della promessa, per darle ulterior raggua- 
glio della sfortunata impresa . . . Belgrado, 25 luglio 1739." 

1377. 

Kpistolarum ultra sexaginta qnas Petrus Andreas Capello, 
legatus ad imperatricem venetos Vindobonae, a mense ianuario 
a. 1741 ad aprilem 1742 senatui veneto offert (I. VII, 1118, 

f. 32-177.) 

Plnribus recitatis de ceremoniis pro eius ingressu ct ad re- 
ginam praesentatione , post discessum (28 ian. 1741) Alexandri 
Zeni, narrat cancellarium aulicum Kdnigsech in foedus cum 
principibus Italiae componondum vhidins instare, ut et de Gallis 
et Hispanis ab Italiae occupatione detenendis, nec non Turcis 
ab Hungaria et insulis venetis exterminandis. Ritus pro coro- 
natione Mariae Theresiae Posonii vel apparandi, vel exacti plu- 
ribus litteris describuntur, qua occasione de praesentatione Petri 
Martyris Curti et Santovii venetorum, nec non de quaestionibus 



Digitized by Google 



1738-1740. 



873 



1738—1740. 



cum legatus et in eoclesia ct in aula triclinn so- 
lemniter adstare invitaretur. 

Epistolarum exempla in codice ei cancelleria secreta desumpta 
8unt in usum Marci Contareni Petro Andreae Capello in lega- 
tione succedentis a. 1742. 1878. 

Epistolae Alcxandri Zmi veneti ad caesarem oratoris, ann. 
1738- 1740 senatui datae, omnes « Vindobona et Moedlinga; 
eae quidem non ordine chronologico, sed per rerum pertractarum 
seriem dispositae. (I. VII, 1116-1118.) 

Primo volumine dissertum de a. actis annis 1739-1740 ad 
patriarcbatum aquileiensem abolendum, f. 1—35; — b. de con- 
finiiB, f. 43-116, 225—232, 237 — 242, 247—248, 251; — 
c. de solemnioribus in publicorum conventunm frequentia ritibus 
(ceremoniali), f. 131—189; — d. incureionibus imperialium et 
Turcarum in Dalmaiaam, f. 197—221 ; — e. vectigalibus ez 
hnjignrico cum Venetis boum commercio, f. 121—130. 

Secundo de a. cursu publico et tabellariis, f. 1-29; - 
b. peste ex Transilvania in Hungariam et imperium impendente, 
f. 51—65; — c. re salinari, f. 72—80, 163—164; — d. tri- 
buta in Venetos Liburni morantes abrogando, f. 130—151; — 

e. vectigalibus inter Tyrolim et 

f. 155 — 159; — f. piscatione lacus benacenais pro 
sarea non impedienda, f. 191 — 195. 

Tertio, nullo rei ordine servato, refert orator f. 11 — 29 im- 
peratorem moliri Turcas ab imperio arcere, pacem cum Venetis 
et Italiae principibus componendam; additque morbi contagium 
temesueusem comitatum infecisse, Austriacos nihil non tentatum 
relinqnere ad fines cum Venetis tutandos. Denuo do cursu pu- 
blico et novis tabellariis. 

Zenus orator dictus die 13 sept 1736, reccssus licentiam 
petit a senatu die 5 sept. 1739. Verum anno 1740 perfecto 
tantum discessit, quod Andreas Capello sucoessor electus 22 aug. 
eius anni, nonnisi extremo decembri anni 1740 Vindobonam 
acccsserit. 1379. 



874 



1738 1742. 



1738—1742. 



dri Zeni et Petri Andreae Capello epistolae ex 
bona annis 1738 — 1742 senatui veneto oblatae, de actis in 
eorum apud Carolum VI et Mariam Tberesiam legatione super 
quaestiouibus inter Veronenses et Mantuanos pro usu fluminis 
Tnrtfu i, fines utriusque ditionis mantuanae et venetae designantis. 
ll VII, 1117, f. B3— 129 i 1118, f. 12—15, 50, 59—60, 
73-79, 82-85, «8 -109, 120-127, 139, 147—149, 158- 
160. 178 - 183, 202-344.) 

Usque ab anno 1437 conti et clathri in alveo fluminis defi- 
guntur a Mantuanis cum impoeitione pro transitu porotis molen- 
rfiti», ut in illud hoc facto ius proprium sanciant: inde prima 
rixarum inter illos et Veronenses labes enata. Senatus veneti 
decreto 12 martii 1548, Paulus Oontarenus Veronae potestas 
Mantuae pactum conventum cum Margaretha Gonzaga Mantuae 
ducissa habet. quo undecim capitulis mutua in usu fluminisTar- 
tari ac aliarum etiam defluentium aquarum iura definiuntur. Cum 
in posterum uovae iuter Veronenses et Ostilienses ac Serra- 
vallenses pro communi earum aquarum usu altercationes oriren- 
tur, anno 1599 dux Mautuae Angelum Bertazzuolo et Quidnm 
Nerli; senatus venetus Bartholomaeum Salvadego et Horatium 
Moncelese deputatos eonstituerunt ad praedictum eonventura 
declarandum et applicandura (eapropter accedunt documenta plura 
annorum 1548 et 1599). Anno 1071 novae turbae excitatae, 
donec vividiores anno 1707 eruperunt, eo forsan quod Mantuani 
iura propria maiori auetoritate tutanda crederent. nam tribus 
ab annis Austriae dominio suberant Dissidium aunis 1723 — 
1725 revixit. Denique cum anuo 1730 magistratus Mantuae 
illicitis usurpationibus , uti dicunt, Veroneusium iura ea super 
re sibi vindicare molirentur, legati superius nominati Vindobonae 
negotium componendum, documeutis in medium allatis, insumunt. 

Tractatum ratum iiabet Maria Theresia die 24 sept. 1764, 
lespubl. veneta 4 octobris eiusdem anui. 

V. Trattato fra sua maesta l'imperatrioe regina apostolica 
e la sereniss. republ. di Veoezia sopra 1'uso delle acque del 
Tartaro par li possessori mantovani e veronesi Verona, Ramaiumi, 



Digitized by Google 



174J-1T44 



875 



1768, fig. quod opuspublici iuris fecerunt a. Martens in 'Recueil 
, des traites', toni. I. p. 240; b. Weuk in 'RecueU', tom. III, 
p. 4.) 7; aleiuanuice versum Le Bret in 'Magazin zum Gebrauch 
der Staaten" ec, tom. IV. p. 413; tom. V, p. 385; itale Neu- 
mann in 'Recueil des traites' ec, tom. I, p. 68—88. 1380. 

- 

1'lura de dissidiis inter Venetos et Mantuanos pro usu flu- 
minia Turtari. (\. VII. 1177, f. 194.) 

Volumen continet aetorum seriem a medio sacculo decimo- 
sexto ad annnm 172T>, f. 1—90; annis 1740—1742, f. 91 — 189. 
Insuut opiniones ac consultationes senatui oblatae a provisoribus 
Veronae, deputatis ad bonu, uti dicuut, inculta consultoribus 
reipublicae aliisque in salebroso argumento. Quae scripta notatu 
diguiora sunt haec habeutur: a. Scrittura fatta du me ronte 
Comberto Giusti, per stabilire le publiche rayioni pcr Vemcr- 
uetuc del Tartaro contcso dii Mantotani , c per proeare Vin- 
contrastaltilc possesso di esso fiume presso dclla republica 
sercnissima. Settembre, 1724; fol. 30 51. - b. Dissertatio 
Zachariac Vularesso (savio di terra ferma) ad iura reipublicae 
in Tartarura eviucenda, 9 ian. et 12 febr. 1725, f. 57—90. - 
c. Notitiae et consultationes pluribus epistolis a magistratu bono- 
rum incultorum senatui eidem de re oblatae, annis 1740 — 1741. 

Haec omnia in usum oratorum venetorum Zeni et Capello 
conciliationis uegotium Vindobonae tracuntium consarcinata. 

1381. 

Scripta miscella tam prosa tam vorsa oratdone, quibus mor- 
dacius res vel bellicae vel politieae (iermaniae et Hungariae prae- 
sertim cxcutauntur. (I. XI, 144. p. 1-258.) 1382. 

Tractatus Vormatiae conclusus inter Mariam Theresiam ac 
reges Angliae et Sardiniae, anno 1743 (itale). (I. VII, 1074, 

f. 54 — 65.) 

Tractatui praeit pactnm regis Sardiniae cum Maria Thereaia, 
dccem articulis Augustae Taurinorum firmatum die 1 febr. 1742, 



1742-1744. 



1743. 



876 



1743-1744. 



1743-1744. 



de Hispanis Italiae adoriendae paratis, ab eius finibns amovendis, 
f. 54-58. Paulo post Uritanniae rex, classe italicae libertati 
asserendae comparata, legatos cuin suinma potestate mittit Wor- 
matiam qui cum imperatrice et rege Sardiniae in idem propo- 
siuim ineant foedns. Hoc octodecim articulis, die 13 sept. 
a. 1743 sancitum est, tractatibus qui praecesserunt , taurinensi, 
ultraiectensi, badensi, vindobonensibus lGmartii 1731 ; 11 ianuarii 
1732; 18 nov. 1738; versalliensi. 3 febr. 1739 revocatis et in 
integrnm servatis. 1383. 



Acta venetae legationis qua Marcus Contarenns 
ad Mariam Theresiam, annis 1743—1744, voluminibus sez maioris 
formae contenta. (I. VII, 1070—1075.) 

Primum (cui praeit membrana commeatus oratori a duce 
veneto, itale data die 23nov. 1743) et alterum volumen habent 
rescripta ultra sexaginta senatns oratori (lidec. 1743 — 31 dec. 
1744), potiori vero numero epistolas vel ab eo vel a venetis 
magistratibus, vel a proceribus austriacae ditionis, vel ab exteris, 
negotia legationis declarantos, aut scripturas, iudicia, nno verbo 
docnmenta omnia quae nomine imrrtorum veniunt. Quaeprae- 
cipue agitantnr sunt litcs difficilUme componendae de confinibus 
in vicetina provincia, Tvroli, Cadubrio et Foroiulii; exemplo sunt 
Covalum et Bassanum . Servich et Rozzo, Reeobarium et Vallis 
arsa; Mons crucis, Cervignanum et Maranum. Antignana et Mons 
padernus, Aurontium ac Toblacum: his praesertim duobus extre- 
mis locis, ac Goritiae pro pascuis promiscuis, uti dicunt, alterca- 
tiones eo conflagraruut ut damnis mutuis reficiendis commisaio 
veneto-austriaca Cormons anno 1744 sit instituta. Caetera quae 
excutiuntur argumenta sunt de a. solemnioribus archiducissae 
austr. Mariae Annae nuptiis, b. Wormatiae tractatu, c. militum 
copiis vel anstriacis vel helveticis per reipubl. provincias iter 
habentibus; d. patriarchatu aquilciensi, o. capitnlo civitatensi 
privilegiorum confirmationem ab Austriacis implorante , f. re 
sanitatis tuendae ac nemorum evigilandorum , g. epistolarum ac 
a principe Thurn-Taxis inventis, h. navibus 



Digitized by Google 



1743-1 T44. 



S77 



ab AuglLs aut Signanis (quibus patentes navigationia litterae 
denegandae) praedatis vel captis, i. transfugarum traditione reci- 
proca ; k. nundiuis Bolzani ; 1. marcbione Botta Graecii captivo ; 
ln. saltatriee nomine Barberim Veuetiis et Berolini. 

Volumen proxinie insequens coutiuet Contareni epistolas octo- 
ginta novem dataa Tarvisii, Vindobouae et Gundendorfii , oum 
documentLs insertis, a die 10 dec. 1743 ad 16 octobr. 1744. 
Orator commissione a senatu die 7 dec. recepta, VenetiLs illico 
discedit cum duobus tiliis, quos in legatione retinet. Equiti 
Capello suffectus hahet a secretis Santorium, quem illico excipit 
Petrus Vignola. Valetudinarius, sub rine augusti 1744 implorat 
revocari: dum votis annuit, senatus oratorem equitem renuntiat, 
iu eius operae egregie fuuctae testimonium. 

Codici millesimo septuagesuno quarto insunt documentorum 
exempla maioris momeuti ab oratore senatui oblata : Epistolae fere 
omues itale vorsaeCaroii VI. f. 70— 78; VII, f. 13—22, 31 — 33, 
H8 — 99; ac Alariae Theresiae, f. 24— 2 5 , 28, 149—154, 
155—101, 163-164. — Tractatus Wormatiae, f. 54-65. — 
Belluiu deuuntiatum ab Augliae rege regi Galliae, f. 110 — 113; 

— ab boc retfinue Huntfariae, f. 139—142. — Notitiae eius 
temporis Iiistorico-politicae , f. 30—33, 30-39, 50—53, 197 

— 202. Coufinium materies, f. 41-4S, 184-Is9, 211-218. 
231 — 232. — Cscocchorum ex Segna contra commercium mari- 
timum ausus, f. 207, 223 — 229, 229—230, 235-236. 

Volumen septuagesimum tertiuni supra milleaimum offert 
regesta litterarum ducalium, f. 2 — 29, curo earum iudice f. 32 — 54, 
ac oratoris, f. 55 -78, aeque cum indice, f. 81 — 100. 

Legationis relationem ultra aunum ab oratoris reditu , coram 
. senatu recitatam refert codex millesimus septuagesimus quintus. 
Coutarenus valetudinis ergo coactus post novem meuses regredi, 
die 14 maii 1746, ea propemodum refert quae, ubi de epistolis 
sermo fuit, attijrimus ; nisi quod perite actorum causas scrutatur. 
Ea incipit: „Anticho, sapientissime leggi de' maggiori indifferente- 
meute prescrivono a' quelli che bauno avuto 1'onore . . ." 



Abh. d in. Cl. d. k. Ak. d. Wias. IX. Hd. 111. Abth. 



111 



878 



1744—1750. 



1744. 



8 iauuani. 



Helationera edidit Samuel 
vol. VIII, p. 433—454. 



in 'Storia di Venezia', 
1884. 



Maria Theresia, regina Hmigariae ec. dnci Venetiarum nuntiat 
nuptiarum solemnia die 7 ianuarii habita inter aororem archi- 
ducem Mariam Annam et Garolum Lotharingiae ac Barri prin- 
cipem. (I. VII, 1074, f. 28.) 

Inc. : ,.De concluso ex divina dispositioue inter dilectissimam 
sororem nostram serenissiroam . . . Vienne, die 8 ianuarii 1744." 

1385. 



1745—1750. 



1747. 



6 iulii. 



Eadem latino sermone Hungaros hortatur ut praedecessorum 
cgregie facta meinoria teneutes, regno bello vastato opitulentur, 
et in id consilia mature couferant. (I. VII, 1074, f. 103—164.) 

Inc. : „Acre et sumptuosum, iamque trieunio perdurans bellum, 
quod livor, malivoleutia . . . Vienue Austrie, 30 martii 1744." 

Orationem regina coram non recitaviL 1386. 

Jacohi Anfonii Tai/iiapictra , origo et series monastoriorum 
tum frutrum, tum monialium ordinis praedicatorum s. Dominici, 
ex provinciis Hungariae, Teutoniae, Ilohemiae. (L. IX, 134, n. 3.) 

Auctor qui dimidio circiter saeculo decimo octavo studia ab- 
solvit. post Eckardum, de monasteriis eo usque notis, dedit in- 
dicem ac notitias monasteriorum vindobonensis , rezensia, crem- 
bsensis. minzbacensis. styrensis. graecensis, leobiensis, frisacensis, 
bulsanensis. tridentini. pelloviensis, neoclaustrensis, sabariensis, 
lestinensis, vaciensis. vasvarieiisis , cassoviensis , quinqueccle- 



hagiani. leontini, Sauctae Mariae vallensis, stainacensis. 1387. 



Gallorum eiercitus mittit .Tanua legato proprio 
nuncium de austriacis copiis pedetentim urbera 
(I. XI, 131, f. 17 -18.) 

Inc: ,,Avevano gli Austriaci imbarcata e nuovamente disbar- 
cata 1'artiglieria . .. 6 iulii 1747. 



Digitized by Google 



1743-17.V). 



879 



Patriarchatus aquil. sublatns — Archlepiseopatus 
utinens. et goritiensis erecti. (1389— U16.) 

1743—1750. Sylloge docurneutorom ad suppressionem patriarchatus aquil. 

se referentium, quibus historia eoram absolvitur. quae inter rem- 
publ. venetam, Austriae archiducatum et Benedictum XIV pon- 
tificem hoc super negotio obvenerunt. 

Causis cuique patentibus, quas hic repetere esset abs re, 
dimidio saeculo decimoseptiino, ad iura ecclesiastica tuenda, tum 
quae venetam tum quae partem austriacam dioeces. aquil. specta- 
bant pactum propositum fuerat quadruplei. 

1. Alterna Venetorum et Austriacorum patriarchae nominatio. 

2. Capitulum ex canonicis venetis et austriacis pari numero 
ab utnique parte constitutum, quibus vieissiin libera patriarcbae 
electio ei eorum gremio coueessa. 

3. Erectio episeojmtus Goritiae, cui urbs Aquileia et reliqua 
eius dioecesis pars austriaca subiiceretur. 

4. Suffraguneus austriacus. 

Rebus usque ad dimidinm saeculum decimum octavum infectis, 
fere eadem Benedictus XIV poutifex Venetis proposuit, duobus 
praesertim iusistens: a. nominationi nempe pro interim vicarii 
apostolici in spiritualibus. qui episcopi titulo dioecesim a parte 
imperii occuparet; b. erectioni duplicis archiepiscopatus Utini et 
Goritiae. Pars haec extrema capta. 1389. 

1743. Maria Theresia mandat archidiaeonis austriacis patriarcbatus 

13 augusti. aquil. abstineant a parockis neoelectis sanctae sedi vel nuntia- 
turae apostolicae Vindobonae praesentandis. (I. VII, 1118, 
f. J37 200.) 

Inc. : ,,1'resentatiouis respeetu ecclesiasticorum beneficiorum 
dieceseos aquil. ad romanum pontificem . . Grecii, 13aug. 1743." 



111* 



- 



1743. 



Additae littrrae in eam rem Andreae Capello legati Teneti, 
Francisci Venerii lojrati veneti Romae, Danielis Dclphini pa- 
triarehae aquil., senatus vcneti, cardinalis Valenti. 1390. 

De iure patronatus Aquileiae. (I. VII, 1378, p. 1 — 22; 
1380, p. 1 — -22; 1798, p. 18—54.) 

Inc. : „Fu celebre la citta di Aquileia e nella roraana repub- 
blica e nel naseer della chiesa . . ." 1891. 

Xotitiae patriarehatus aquileiensis. (I. VII, 1378, p. 31—36; 
1380. p. 22-27; 1385, n. 10; 1708, p. 55—04.) 

Dissertatio incip.: „Dopo 1'acquisto fatto dalla repubblica di 
Vene/ia del Friuli . . ." 1392. 

De urbe Aquilciae quo tempore Foruminlii VenetU paruit, ac 
postea. (1. VII, 1378, p. 38-42; 1380, p. 28-32; 1798, 
p. 10-17.) 

Dissertatio incip. : „Li patriarchi sono stati iu lungo e paci- 
fico possosso d'un vasto dominio . . ." 1893. 

.laeolii Facciolati, dissertatio historica de patriarchatu aqui- 

leiensi. (I. VII, 1380, p. 32-39; 1384, p. 1-9; 1385, n. 1; 
1798, p. (15—75.) 

Inc. : ,.n nome di patriarca per cinque secoli non s'ndi in 

Italia . . ." 1394. 

Kiusdem. de vinculo quo adstringuntur episcopi ad defendenda 
ecclesiarum suarum iura. Liber unicus ad tuendum patriarcham 
aqnil. evulgatus. (I. VI, 321, p. 5-13: VII, 1378, p. 23— 3 1 ; 
1380, p. 39—43: 1384, p. 9—13; 1385, n. 4, 5; 1798. 
p. 7« — 81.) 

Synopsis huius libri pars prima inc: „Indicatis primo loco 
1 antiquioribus quibusdam canonum statutis . . ." ; pars altera: 
j „Ostenditnr omnia in superiori parte hnius libelli . . ." 



MJl 



1743. 





Secundns (opellam Ang. 


Mar. Quirini tribuit) et quartus 




codex habent textum latinnin 


et versionem italam, hanc tan- 


• 


tum caeteri. 


\m. 




Informazione del patriarca 


to di Aquileia. (I. VII, 1378, 




p. 43—50; ]HSO. p. «!)— 10 


J; i:i85. n. 0.) 


- ' 


DisHertatio inc: ,,1'er le continue controveraie e gelosie cbe 



passavano tra la repubblica di Venezia e liOdovico duca di Tech . ." 

139«. 

Serie istorica delle cose riguardanti il patriarcato di Aquileia. 
(I. VII, 1378, p. 54 -60; 1X80, p. 107-114, 1385, n 11. ) 

Tractatio inc: ,.Li patriarchi d'Aquileia oltre alla spiritual 
ginrisdizione riconoblwro . . ." 1397. 

Piano del breve (a Benedicto XIV propositi) in genere per 
la fondazioue del vicariato apostolico in quella parte di dioced 
d'Aquileia, situata a parte imperii. (I. VII, 1378, p. 156 — 169, 
212-216; 1380, p. 51 — 62, 77-82 ) 

Inc. : „Ohe uno dei principali disastri che ritrovammo nel 
principio del nostro pontificato . . ." 

Poutifex articulis duodecim innnit necessitatem eligendi vica- 
rium apostolicum dioeces. aquil. in parlibus imperii, ac reapse 
; vicariatum inBtituit eiusque partes determinat Die 17 februarii 
a. 1749 schema vicariatus erecti pontifex mittit Francisco Foscari, 
veneto Romae legato, oblatum ut reipublicae venetae communicet. 
Offeruntur quoque animadversa a Venetis in schema: „In questo 
piano si torna a far menzione della causa da decidersi . . ." 1398. 

Orazione a papa Benedetto XIV sopra 1'affare di Aqufleia. 

! (I. VI, 321, p. 14—40.) 

i 

Inc. : „Siccome, beatis9imo padre, feUcissimi sopra tutti gli 
uomini si possono chiamar coloro . . ." 

Auctor parti venetae, ut et caeteri hucusque allati, indulgens, 
Benedictum pontificem a concessione vicariatus apostolici aqui- 



1749 



leiensis Austriacis facienda deterret, momentis sumptis ex Italiae 
et Romae ipaius tutela, ac praecipue ex viuculis quae pontificem 
Venetis nectant. 13519. 



1719. 
9 iunii. 



30 sufruiti. 



CinniUi Manetti, dissertatio bistorico-cbronologioo-canonica 
qua iura reipublkae veuetae in eoclesiam aquileiensem excutiun- 
tur, ac demonstratur pontifici nullam potestatem datam brevis 
signnndi, sine auctoritate patriarcbae et reipublicae venetae. 
(I. VII, 1708, p. 205 — 24').! 

Inc: ..Non pu6 negarsi che la chiesa d'Aquileia non sia 
steta sin da primi secoli considorata per una delle piii colebri . ." 

1400. 

Dissertatiuncula qua aactor anonyraus evincendum aggreditur 
a. nullum ius pontifici inosse patriarcham aquU. vel particula 
suae potestatis expoliandi ; b. minime neccssariam vicarii apo- 
stolioi institutionem pro diocresi aquil., qua parte Austriam spectat. 

(I. XI, 156, f. 347-350.) 

Tnc: .Xa pot.>sta delle chiavi fu dal divin redentore a tutti 
gli apostoli ooimmicata. p»-r poi passare ne' vescovi . . ." 1401. 

Dtutitl eardinalis Ihlphiniis patriarcha aquil. BenedictoXIV, 
in institutionem ab eo propositam vicarii apostolici in dioecesi 
aquilcionsi <i itarte impfrii. ll. VII, 1378, p. 121 — 126; 1380, 

p. MJ — 8S.t 

Inc: ,.Ad insinuazioue di vostra santita mi e stato comuni- 
cato dairecc. seuato il piano su cui inteude la santita vos.ra . . 
9 giugno 174'J." 1402. 

lknedictus XIV Danieli Delphiuo respondet, necessitati insi- 
stena vicarium apostolicum in dioecesi aquil., qua parte spectat 
intperinm, instituendi. (I. VII, 1378, p. 127—136; 1380, 
p. 88-96.) 



1749-1750. 



883 



1749. 



1507. 



Inc: ..Per le raani di moiw. Furietti 
sua lettera dei 9 giugno, che ci ra perd 
18 . . . Roma, 30 agosto 1749. 



1750. 



riccvuta una 
nel gioruo 
1408. 



allocutk) habita ad cardinales in consistorio semipublico 
de vicario apostolico in dioeeesi aquil., qua purte ad imperium 
spectat. (I. VII, 1378, p. 137—144; 1380, p. 43— 47; 1384, 
p. 14—18; 138."), n. 3, 8: 1798, p. 173-179.) 

Iuc. : „Postquam initio huius conniatorii verba feeimus de 
proxima anni sancti celebritate . . . Itome. 1 dec. 1749." 

Textus lutitius im st codici prirao; versio quae incipit: „Avendo 
nel principio di qucato concistoro parlato della prossiraa festi- 
vita . . ." in caettris: latinum editum leges in 'Benedicti XIV 
bullarium', tom. III, p. 549-552. 1404. 

Kiusdem brci r , cum versione itala, quo docernit vicarium 
apostolicum in ea parte dioeces. aquil, quae tewpnruli austriacae 
domus ditioni subeat, easo instituendum. (L. IX, 128, f. 135 
— 138; I. VII, 1378, p. 145—132; 1380, p. 47—31; 1384, 
p. 18 -22; 1385, n. 2; 1798, p. 1-8.) 

Inc. : „Omuium ecclesiarum sollicitudinem una cum aposto- 
lica . . . Kome, 4 dec. 1749." 

Extat textua latinus in 'BeneU. XIV bullarium', tom. III, 
p. 546—549. 1405. 

Antonii cauonici de Montaynuro, expositio duplex senatui 
veneto exhibita in erectiouem vicariatus apostolici a pontifice 
propositam. (I. VII, 1378. p. 217-231; 1380. p. 63 — 81.) 

Inc.': „Non pud uegarsi cbe la santita del sommo pontefice 
non abbia proceduto con maniera alquanto acerba . . ." ; appen- 
dix vero: „ili comandano vostrc eccellenze ch'io dilucidi un 
dubbio che nasce sopra quiinto nella mia scrittura . . ." 1406. 

Angclus Mnria cardin. Quirimts ofTert pontitici protesta- 
tionem a cardin. Daniele Delphino patriarcha aquil. factam, qua 



884 



1750. 
6 iunii. 



lti 



1760. 



in electionem vicarii apostol. dioeces. aquil. tn parte 
privilegiis episcopalibus ei attributis, insurgit. (1. VII, 1378, 
p. 170-1H5; 13*0, p. 96— 98, 115—123; 1384, p. 22— 56; 
1798, p. 180-195.) 

Inc. : ..Nibil mirabitur, sanctitas tua, ut gpero, si per com- 
missum manibus meis..."; protestatio vero patr.: , t Parendo 
ormai risoluta eferma lasantita vostra. ." Udine, 24marzo 1750." 

Plures in eamdem rem extant in codice epiatolae eiusdem 
Quirini, cardinalium Sancti Clementis et Valenti, mensibus martio, 
aprili et maio, 1750. 1407. 

Senatus venetus pontitici indulget vicarii apostol. dioecas. 
aquU. in ditione austriaca nominationem, dummodo aliquot tan- 
tum cardinalium suflragio probetur, ao patriarchae aquil. et rei- 
publ. veuetae dignitati nullo modo adversetur. (I. VII, 1378, 
p. 166-188; 1384, f. 33—36; 1798, p. 113 -136; XI, 156, 
f. 275-276.) 

Inc: „<Jon quella steasa fiducia con la quale i maggiori 
nostri si rivolsero . . . Venezia, 6 giugno 1750." 1408. 

Pontifex grates agit senatui veneto quod institutionCni 
vicarii apostolici dioeees. aquil. ht parte impcrii indulserit, 
additque ut, rei maturius perpendendae , negotium commissioui 
decem cardinaliura agitandum tradatur. (1. VII, 1378, p. 188 
-192; 13*0, p. 126- 130; 1385, n. 7; 1798, p. 88-95.) 

Inc: „In questo luogo ove ci troviamo per prendere uu poco 
d'aria . . . Ex arce Castri Gandulphi, 16 iunii 1750." 

Edita est in ephoraeridibus Vlstria. Trieste, 1850, n. 28. 

1409. 



Epistola sine nomine, qua animadversum in pontificis respou- 
sum. (I. VII, 1378, p. 101-120.) 

Inc. : „Non pu6 ne deve trattenersi 1'impeto del mio zelo . .*' 

1410. 



Digitized by Google 



1760 



885 



1750. 



27 



• f 



8 iulii 



Benedictns XIV instituit vicarium apostolicum iw parte im- 
perii patriarchatus aquil., Carolum de Attimis, canonicum et 
the8aurarium ecclesiae basileensis. (I. VII, 1378, p. 195—216; 
1350, p. 130—138: 1708, p. 117 — 133.) 

Inc. : „Postquam per alias nostras apostolicas litteras die 
29 novembris aiini proxime praeteriti . . Kome, 27 iunii 1750"; 
versio autem: „Avendo noi con altra nostra apostolica lettera 
Bpedita in forma di breve ..." 

Latinam (quac primo tantum codice inest) habet 'bullarium 
Benedicti XIV, tora. III, p. 552-559. Ull. 

Senatus venetus. per Andream Capello, suum Romae legatura, 
contestando denuntiat pontifiei irrita esse ac nullius valoris eius 
brevia institutiouem vicarii apostol. dioeces. aquil. a parte im- 
perii, et nominationem ad id muneris Caroli de Attimia, quod eius 
patronatus iura viokmtur. (I. VII, 137«, p. 232 -239; 13«0, 
p. 139-U4.J 

Inc: „La serenias. repubblka di Venezia, in cui ereditaria 
non men ohe bt pieta la costanza. . . Venezia, 8 luglio 1750." 
Adduntur quae ad rem se referunt, adie 8 iulii ad 15anRUSti. 

1412. 



Jnsephi Pujati medici feltrensis. dissertatio trina super oon- 
trovereiis anno 1750 de patriarchatn aquil. snscitatis, instar 
cpistolae Lanrentio quond. Domiuici Molino, data menstbus 
septembri et decembri 1750. (I. VII, 1378, p. (51-100.) 

Prima incip. : „Perche io son della patria del Friuli, vostra 
ecceli. mi vuolc informato delle ooae di quella provincia . . ." ; 
altera: „Li ho proroesso qualche cosa di piu nell* umilissima 
mia dei 28 sett*'mhre decorso . .'; tertia sic inscripta: Se il 
sommo ponfvftrv abbia il Jiritto tli smvmbar uua dioeesi contro 
' il volvr e cnuseuso dcl suo ordinario, e se abbia potuto, senxa 
| affender la giustigia, smemlirar qnella d' Aquilvia, col mettervi 
I un vcscovo cid titolo di vivario apostolico , chc farria lc vrri 
Abh. d. m. 01. d. k. Ak. d. Wiw. IX Bd III Abth. 1 12 



886 



1751. 



6 inlii. 



1753. 



17 



BO apriltf. 



1751-1753. 

nrtla parte austriaca: ,.La 
a trattarci qnanto ell' e 



proposta 
« 1413. 



non e tanto diffioile a trattarsi 



Epigrammata itala, pleraque scommatis, in pontificem, 
cium apontolicum Venetiis pulsum ac Mariam Tberesiam impera- 
tricem, ob innovationes aqaileiendes. (I. VII, 1378, p. 255 — 262; 
1380, p. 158-160; 1798, p. 196 202.) 1414. 



Benedictus XIV pontifex, bulla data, supprimit in perpetuum 
patriarchatum aquil ac binos erigit archiepiscopatus utinensent 
et yoritiensent. (I. VII, 1378, p. 240-254 ; 1380, p. 144-155; 
179*. p. 145-172.) 

Inc.: ..Iniuncta nobiu a supremo pastorum principe, cuius 
vices in terris . . . Rome, 6 iulii 1751." 

Edita seorsim Romae, ann. 1751 ut et in 'Benedicti XIV 
bullarium', tom. III, p 394—404. 1415. 

Joannis Bernardi Mariae dc Rutteis, spropoaiti d'un di- 
scorso istorico-cronologico , con cui si prova il buon diritto del- 
rimperatore sul patriarcato di Aquileia. (L. XIV, 150, f. 109— 1 12.) 

Pericopis quadraginta tribus evincit auctor imperatori nullum 
fnisse in patriarcbatum aquileiensem ius. 1416. 



Maria Tberesia imperatriz, diplomate Vindobonae dato die 
17 febr. 1753, confirmat privilegia capituli Civitatis Austriae, 
sibi iam inde a quinque scculis et amplius diversis tempo- 
ribus conccssa. (L. IX, 128, f. 389-390.1 1417. 

Joanvis Antonii Turinetti marchionis de Prie, legati cae- 
sarei apud Venetos, ofBeium in senatu antequam munus aggre- 
deretur. (I XI, 155, n. 3 ) 

Inc. : „La sacra cesarea reale roaesta di Francesco I . . e Ia 
sacra . . . di Maria Teresa . . . mi hanno imposto di rinnovare . . 
30 aprile 1753." 

Additum responsum sine nomine, incip. : „La pienezza del- 
respression nelle credeniiali deUa maosta cesarea . . ." 1418. 



Digitized by Google 



1763-1765. 



887 



1753. 



1754. 



18 



1755. 



electionem fectam a capitalo Ciri- 
tatis Austriae proprii canonici Josephi Mariae Moroni in provi- 
carium aliquot eocletiiarum dioecee. goritiensis. (L. IX, 128, 
f. 391.) 

Inc: „No8 accepta vestra tertia finientis humillima notifica- 
tione, eo clementissime . . . Vindobone, 29 aeptembris 1753. 

1419. 

Varolus Michael Attemjts archiep. goritiensis, Josephum 
Mariam Moroni, canonicum civitatensem assumit delegatum pro 
districtibus tulminensi, ampletiensi et' idriensi. (L. IX, 128, 
£ 392-393.) , 

Inc. : „Attenta electione per rev. capitulum collegiate civi- 
tatensis predicte . . . Goritie, 18 ianuarii 1754." 1420. 

Acta Venetiis quo teropore Clemens Augustus I dux Bavariae, 
archiepiscopus coloniens. ot elector imperii, basilice exceptus eet. 
(I. VII, 692.) 

Elector, demortui caesaris Caroli VII frater, supposito nomine 
comitis de Werth, die 29 aug. a. 1755 Venetias aecedens. die 
4 septembris adventum nunciavit senatui. Ad eum illico missi 
equites Antonins Diedo et Andreas Tronus, qui verba officiosa 
signifiearent et donum ducatorum aureorum mille ducentorum 
offerrent Urbis visitationi comites dati Fninciscus Foscari, Ber- 
nardus Nani, Aloysius Emo, Marcus Antonius Orimanus, quos 
singulatim elector, iter ad lauretanam domum die 12 septembris 
aggressus, anulo aurea pyxide incluso donavit. Idem, Roma 
31 octobris eius anni redux, die undecima insequentis novem- 
bris abiit. 

Codicilio membranaceo quadraginta foliorum Bernardos Nani 
adventns narrationem, ot seuatus ea de re dedit decreta. Ludi 
publici, coena splendidior in Judaica insola oblata, musica mo- 
dulamina in hospitiis Mcmlkuntium et Jucurahilium (unum- 
quodque centum ducatorum auri dono elector recreavit), nocturni 
concentua, conventuum familiarum pompae, turbae personatae, 

112» 



888 



1756— 1760. 



1766. 



1765. 



1769. 



theatrom. choreae. Ineatcodici epistola electoris 9 iulii a. 1756 
gallice data Konnae quatuor depntatia, quibus viritim mittit ima- 



Kelation de la rampagne 175(1, tant en Koheme, qu'en Si- 
lesie, et qu'en Saxe. (1. XI, 156, f. 267—273.) 

Inc. : „Depuis que le roi vit par la conduite de la coor de 
Yienne, qu'elle vouloit la guerre . . 

Auctor natione borussus totns in eo est ut diuturni belli 
pericula oratione amplificet ac militari suae uationis gloriae lumen 
aftuudat. 1422. 

Politica investigatio turbarum quibus Romae nuncins electio- 
nis .Tosephi II imperatoris mense septembri anni 1765 occasionem 
praehuit. (I. VII, 917, f. 287-302.) 

Inc. : ,.La nuova delTelezione dell' imperatore risvegli6 nei 
popoli di Roma un subitaneo ed universale sentimeuto di alle- 
grezza ..." 

Cum qnidam ex legatione hispatiiea populum gestientem et 
aeulamantein dolo interciperent, armis quoque et fustibus coutra 
inernietu adhibitis, auetor in eius actus saevitiem invehit ac 
iniuriae gravitatem caesari et pontitiei illatae notat. 1423. 

Kelatio quam propriae ad .Mariam Theresiam legationis Paulus 
Kainerius senatui veneto offert. (I. VII, 1866, f. 2—9.) 

Inc. : ,,Se io fossi quel primo fra i cittadini cbe avessi avuto 
il grande onore di servire vortra serenita in Vienna . . ." 

1'bi anctor dominium austriacum ab annis 35 imminutum 
pace aqnispranensi quievisae assernit, imperatricem laudihus 
effert qnod privilegia abrogaverit ; libertatem aubditis concesserit; 
tributa, ro prospere succodente, auxerit; commercio faverit; sum- 
mis impendiis portum Tergesti refeoerit; exercitum, Daun demor- 
tuo, codice militari impresso reqne tormentaria ancta, innovaverit ; 
I pulcherrimarum artium studia promoverit: Hungariam et Tran- 



ginem propriam adamantibus omatam. 



1421. 




1789 -1777. 



889 



politici* cum Twds, GalHa, Italia 



de 
1424. 



1769—1771. Documenta quamplara seu manuscripta seu typis impressa, 

quae Alemannos, mercaturam Yenetiis, in aedificio fontego dei 
Tedesehi appellnto. facientes attinent. (I. VII, 1849.) 

Cum dimidio saeculo decimo octavo alemanni negotiatores 
Yenetiis benefida aliquot in vectigalibus solvendis sibi surri- 
pnissent, quod oommercium cum Germania imminutum quere- 
rentur, senatus in rem inbet inquih, ac antiqua portoria restitui. 
Negotio expediendo conferunt documenta sexcenta ab anno 1268 
ad 1771 in codice allata: iis insunt: a. Statuta et capitularia 
eius domns ex saeculo decimotertio; — b. Series mercatorum 
alemannorum ex saeculis decimoseptimo et decimo octavo; — 
c. Eorum supplicationes; — d. Mercium elenchi; — e. Litterae 
ducales. scripturae, decreta et ordinationes variae de eadem ma- 
teria. Nemo est qui apprime non videat quantum ad commercii 
alemannici historiam haec omnia conferant. 1425. 

1769 — 1774. Gradonici Bartholomaei ad anlam imperialem legati veneti 

epistolae centum triginta duci Venetiarum Vindobona, Schoen- 
brunnio, Aquis Pannonicis ( Baden) datae tempore legationis. nempe 
annis 1769—1774. (I. VII. 18(i6, f. 15 — 492 ) 

Praeeunt epistolarum regesta duo, f. 15-34. Adduntur 
documenta plura quae vocant insvrta , super finihus Dalmatiae; 
Morlacca ttumiiw. Ka scriptis excutiunt Audreas Tronus, cainerae 
confinium vigil; Antonius Rainerius, provisor generalis Dalmatiae; 
Bartolus et Sabadinus, consultores in iure; .Antonius Marcovich, 
Doroteus Alemani. Moserus de Felseck, f. k:'J-486. 1426. 



1774—1777. 



Epistolaruui commercium inter seuatum venetum et Aloysium 
CouUrenum, legatum ordinarium ad caesarem, Bartholomaeo 
Gradonico suffectum annis 1774-1777. (I. VII, 1076-1078.) 

Codice 1077 veueti seoatus rescripta oratori, numero bis 
centum quadraginta tria, continentur a 1 octobr. 1774 ad 27 sept. 



890 



1774—1777. 



1777. 



MiHesimus 




Contarini ad eum 



epistolas (dispacci) oentum octoginta tres a Vindobona et Schoen- 
bronnio datas. Quae a die 27 septembris 1774 ad 4 octobria 

finia Bergomi, Brixiae, Veronae, Gremae, Vicentiae, Feltris, Bel- 
luni cum dacatu mediolanena et Tvroli; Foriinlii et Histriae 
cnm Carinthia, Carnia, Goritia, Tergesto; Dalmatiae cum Hun- 
garia et Crontia, quae praeaertim asaidua Morlacchorum cum 
Licca dissidia spectant His quatri appendix cohaerent quae ad 
propositam permutationem partium dioeceseos Tergesti, Polae, 
Parentii; oryae plantationem prope Ostiliam; flumina Tartaram, 
Castagnarum, Athesim; portus Gradi, Aquileiae, Fluminis, Por- 
tore . Bucari ; vias Engadinae et Carai ; tabellariorum et vere- 
dorum mansiones attinent. Nec minoris momenti sunt quae 
monet de commercio maritimo, quod aagendum, in reipublicae 
damnum, Austriae arcbiducatus insumpserat, stndiis in Tergesti 
portum decretis; Danubii navigatione quaque versus promota; 
consilio, graecorum mercatorum colonias in Aquileiam, Terge- 
stun), Goritiam deduceudi ac commercii in India habendi stationes. 
Praestat quod refert orator Viudobonae captum de codi<* crimi- 
nali emendando ac de quaestiono abolenda, fcstorum dierum 
imminutione Austriae a pootifioe concessa, quod senatui exemplo 
proponit. In eqnitum ordinem a Maria Thercsia cooptatus, eam 
dignitatem sibi conftrmari a senata deposcit. 

Codice 1078 eorum documentorum quae iusrrta seu pro- 
i mcmoriae vocantur, exempla includuntnr ; epistolae Caroli comitis 
! de Firmian gubernatoris Mediolani, M. Cristani de Kall com- 
Lraissarii imperialis, liberi haronis Montnni, comitis Asjn-cmont 
chiliarcbae Licchae, oratorum venetorum Romae et Mediolani, 
provisoris generalis Dalmatiae et Albaniae, deputatorum ad 
continia ec. ; ut et senatus veneti epistolae praefectis et praeto- 
ribus provinciarum , baiulo Constantinopoleo» , consuli Tergesti, 
legato caesareo Venetiis, classis russicae duci Spiritoff, provisori 
Zacynthi. In insertis locum , rei pertractatae momento , prin- 
cipem tenent iudicia argumentis probata de ratione nemorum et 




1781 



891 



1-781. 



18 



syllabua legatorum exterorum quibus vel 
torques ex auro cum numismatibns, vel argentea supellex dono 
datae sunt ab anno 1736 ad a. 1776 (p. 203—208); pactum 
conveutum (latine versione itala et appendicibus , p. 151 
- 169, •236—238. 280-282) inter Jacobum Gradonicum pro- 
visorem generalem Dalmatiae et Franciscum comitem Aspremont 
Liccanorum chiliarcham die 24 octobru 1776 Novigradi, super 

ad coufinia Morlacchae. 1427. 



Josephusll imperator decernit seminahum brunnenae suae et 
episcoporum brunnensis ac olomucensis tutelae commendari, ut ab 
iniustis accusationibus expurgetur. (I. XI. 153, n. 1.) 

Exemplum inc. : „Io dicbiaro in questo rigore di queeto in- 
nocente ilseminario vescovile diBrunn . . . Yienna, 18 aprile 1781." 

1428. 



Google 



INDICES. 



I 

Abh. d. 111. Cl. d. k. Ak. d. Wis>. IX. Bd. III. Abth. 113 



Digitized by Google 



• ' I . X. -t. 



d by Google 



I 



Index personarum. 



A. 



Abrunculos ». epinc. trer. 384 
Ab»berg de Hcnricus t. Henrieua 
Acatius s. HS7 

- nuntiu» anostol. 749 
Actoltia de Petnu cardin. 608 
Accuraiu» ormtor gallui 677 
Acil langobardus 415 
Aciliu» cpisc. larvis. 410 
Adalbcrtoa dux Carinthiae 406 
Adam de Rotwil typ. ven. 370 

- Ambergau 370 
Adelaide eoninx Othon. U 394—398 Alborghcttide Carolina 
Adelbcrtus episc. 



trevir. 384 
Adilber ciritatensis 418 
Ado mmanns. vicedoniinua 418 
Adornus Hieron. medicua 708 

- Jauuae praefectoa 767 
Advocati» dc Matth. iuriac. 709 
Acgidius epiac chiemensis 696 

laodensiB 464 
Aemilia f. Henrici Saxoniae 704 
Aenobardos dox 770 
Agnelliado LudoTic. orat. 527-528 
Agnello Joannes orator 710 
Agnes uxor Hcnrici HI 409 
Agricins ». epiac. trerir. 384 
Agricola Leonardus notar. 710 
Aimos Benedict. potestas 579 
Aios comes 387—389 
Alarco dox 770 

Alberiu» Eugeniu» &Tw 36 » 726 
Albericu» notariu» 41» 

- dc Ro»ate 370 t-17 



Albertus archiep. mogunt. 626 
brandeburgemris 524 
eardin. legatus 704 
come» Ooriciae 461 462 
dux Aoatriae 276 453-464 
463 466 476 47!) 
- Barariae 567 
f. regia Poloniac 549 
cpiac. magdeborg. 620 

- praenestiniu 412 

- tridimtinua 430 476 
marchio brandeborg. 511 
rei Poloniae 573 
de Stendal typ. rem 370 

79 785 

AldiglieriuaDantea.Oratio 456 — 456 
' Aldobrandinus Hippol. cardin. 792 
I Aldringher Jo. Bapt. 830 
Aleander Hicron. archiepiac. brun- 
dusinos 646 692 728 
Alemani Doroteu» 889 
Alemannus Joannes 652 
Aletnberg Josephoa 678 
Alenconio de Philipp. v. Philipp. 
Alexander Magnu» 811 

- dux Maaaoriae 871 496—49 

- papa II 410 

- - UI 420-428 676 821 

- - V 481 

• • VI 550 653 668 667 
676 57* 

- - VII 848 

- - VIII *54 

- rex Seotiae 442 



Alexiu» de Siregno epiac. 490 
Allatitu Joannes 502 

- Leo. Bibl. heidelb. 827 
Alliaco de Petnis v. Petrna 
Aloysids dux aurelianenais 487 

- de Valaaco, praef. 823 
phonsus rei Aragoniae 487 516 

- U dux Ferranae 783 



Alexandrinus Petni» 709 
Alcxievich Petrus 



- Hieronrnioa 779—780 
AltcrferOeorg. epiac. chiemensts 552 
Altoaano de Ulricoa r. Ulrieu» 
Alrarotis de Petrus. Oratio 478 
Alresperch de Herberdns r. Herb. 
AlrianusBartholom.691 596613617 
Alzuberta goritiensis 456 

Amadi Stephanus 687 
Amaltheus Panloa 560 
Amatua n epiac. salernit. 405 
Ambergao de Adam r. Adam 
Ambrosiu» Joann. norar. 711 
Amicua capellanus 418 
Ainmalario» epiac. trerir. 697 
Andrcades Petrua tribunos 398 
Andreas epiac. laodensis 896 

- nunana 477 

- de Piaim magiater 479 

- rex Hnngariae 440 444-445 
Andreinn» nunciu» 396 
Andronicu» Tranqoillus 678 
Anguisaola Joannes 762 
Angelus 389 

Aniello Thomaa rebellia 837 
Anna archidox Auatriae 706 708 

- Maria archklux Aostr. 377 
Hungariae 

113» 



Index peraonarum 



Vietoria sabauda S71 
Anno archicp. coloniem». 410 
Antclmi Valcrius a secretiu "94 
Antonius de Canano 411H 

- de Curtnnxlulo uotarit» 467 

- cpisc. nitriensts 563 

- orilini.H minorum 433 

- patr. a<|uil. 478 4*1 

- 1'ldaricus brunsyic. 801 
Arolli Fltilippu» 493 
Archolnncani (>rc|»'urius 492 
Ar. imlx.lilu* Xicolaus 06O 
Ardec com.f 734 
Ardinjrhellus Xiculaus 731—732 
Aretinns Aiitfelus 617 

- Lconarilus 3*1 
Ariadenus <lux 770 

Arixiun Frnncisc. crcmon. 764 774 
Antaldus cpisc. itr.t. 409 
Arol.li-Torr. ■sini-Krixro 776 
Arritfu v. Iknricus 
Arrusius abbus Kosucii 418 
Articus de Terecnto 483 
Artuicus de 1'urcillci* 401 
A*].r»inont .1' Kiaiu-isc. 889 ■ 
- .Montauus 890 
A»|uiub <!•• Btrtrjtidiis 014 
A-t^n»i< Lutlovicus .'>i>3 
Astulphus rei Lauifobard. 383 
Att.'in]ts Cariilu* 880 867 

- Hieroiiyuius 7(19 
Attila Ut Foroiulii 371 
AutTsjtirjf df JuKiiucM v. Joaimcs 

• ab Vichardus 83C 845 
Aujfustinus roiles 473 



Badia Thoma* praelatu* 723 Bcccaria a Joann. Maria 580 

Frideric. orator 868—869 Beemanmut Joann. Christ. 862 
7(il Bediuar dc orator 810 
J.ianne* orat. 578 582—083 
nubilis. tribunus 398 



Baifarutto Bcrtuccius doct. 503 
Baiaiet imper. Turcar. 048 
Balbus Frauciscus 817 
Baldus 817 

Biilthasar dc 1'iscia 020 

- Spinuh* 474 
' Balve Juann, runlin. 540 017 
Banducchi di Acrc soldanus 443 
Banisius Jaculi. trident. 580 633 677 
Harbadicus Aujfustiti. diu Venet. 
003 500 Oi.l^OtiO 570 572 
570—577 

- (ircKorius 842 

- Mur.us 700 

- lVtriis |.r,ivisor. 810 
Barhara archi.l. Austr. 377 

- vidua H.nrici Sil,- R 524 
Barl.arossii Hadrtadcii. 707 711 

- Frideric. itup. 420-431 
Burbaru* Francix . |«ntr. aquiL 



Bcitachimui Joannex 817 
Hela rei Hunjfar. 428 441 445 447 
Uclcjfitus Justus Anton. 809 
Beliardu» Alexand. eumes 850 — 861 
Uclla Aloysius U48 
Bellonus Antonius notar. 619 710 
H«'IIu!i.'!Iuk jiictur 534 
Bcllus <lc Lisca 468 
Hemlo 746 

Bctlcdictus s. 404 418 
<li* s. Joanne 869 

- episc. adriens. 409 
auUfiiKU) 397 

- papa VII 461 

- - VIII 400 

- - XII 4G2 

- - XIII 487 

- - XIV -7» 881-886 
Beiievolentibus dc Leonard. 514 
Henfnilus advoeatus 408 
Heiiu cpisc eon.ord. 399 

507 Bemtperx Jaoobtu mer< 



I - 



7:t;i 796 797 509 Hentivolus Joaniifs 580 



M. Anton. procur. 788 
Zai liarias capit. Vcr. 528 
Harhariua saltatrix 877 
Karbo Marcis» |>atr. ai|iiil. 520 
Bitrdus 61G 

Haroniu» Cae&ar 421 424 — 425 816 
Bartholiiiis >!>.• Mariautu 562 
Burtholom. arehiep. veipriro. 440 
- <lc Hlaccntia 536 
• Spcirucmberii; 460 



Aurin dc Audreas elussi» praef. 657 

726 767 Barti.lini Joann. Doiniuic. 860 
Aurius Laiirentius orator 636 Hartolinu» Kiccardii» 772 774 
Au.striadi-Joamics 779-780 783-784 Hartolus consult. iuris 817 889 

- «iwirjfius cpi»c. 731 
Avaux d - 839 

Avuiradro Mattha. us 708 713 

- 1'etnis LrLvieiis. 496 
Ayitlus de Ferd. marchio 742 
Aylinus Joitnne.s notar. 469 



Aielo ciimcs 
Azon <le 



llftelisis 
n 410 



400 
443 



Hanirius <ia.si*riiiuK 481 
Baschet AniiiuidtiK 367 
Ha.sil.us Xicolsu* 709 
Basilitis Andreas cuptivun iRiO 

- princ. Moscov. 610 
Basillit t.-riffMina 550 
Baata tieorjfiu* 793 
Batliuri Sijjisiiiund. 792 793 795 



Bcrcnjfariu» iinpcr. 393 — 394 
Berjfer de Joann. Aujf. 817 
Bcrirottiu Marcus pamwns. 776 
Bcrlichitijfen ilc Marcuo v. Marcus 
HcnialMM dux M«Uol. 470 
Bcniardus advocaliiK 416 

- dux Carinthiuc 443 

- vinariensiK 832 
Berta uxor Henrict IV 410 
Bertaiznolo Angelus 874 
Bertcnstein de doniin. 870 
Bertholdu» du Andechs p«U. Aquil. 

371 441 443-4-15 449 461 

- rraneLscus 594 

- de Itagonea 461 

- Spcijnembcrgo 468 — 469 

- Valunjfen episc. frisuiifenxig 

478—481 
{Bertrandus patr. aquil. 4€0 463 
lkmutjio cardinalis 516 
Bethlcm Uatiur prinoep» 623 829 



.Stcphuniis rex 518 760 — 790 Bethmann L. C. 417 



li. 

Babo «. cpisc. tivvir. 
Bacrig Pauliu 686 



364 



Haudinus Francisc. orat. 641 
Hauniijarteu 627 
Barerius 832 

Bcachinus dc 1'orcillcis 464 
Hcatrix reifina Hunifar. 522 553 

- matertera Heurici Carinth. 460 

- nxor Othonis IV 436 
364 



Btanchi Andreas pronb. 73(> 

VeiiilraniintiK 667 
Bibisen Siraeon vorinat, 646 
Bibra Joauucs 

- Laurent. episc.lierbipolent.670 

- Willeluius 541 

Bilon WcnccslaUK decanus 466 
Birkncr Adam 870 



8«>7 



Bi.«accioui Maioliuu» 631 
Bladuiujfo Hieroii. 70:i 
BUncu Carolu» notar. 705 
BUncu» HemioUu» 401 
Blotiu* Hum> 798 
Bock Hieroiiymus 376 
Bohrueruri. Ketfenta 371 
BobusUu» v\)ix. oloiuuc. 015 
BoUnu* VencenUuji 601 
Bolauu* Di.minicu» 07:» 
Bolcl.U Ihunnus iuohcu, 808 
Bon Al..v»iu» (.22-623 
Bouueureiu» poU-st. Pi»ar. 399 
Bonaventura canonizandus 522 

- de Unjfuvall.' S23 81 1 
Bondimicr Alciandi-r 8O0 
Bomlu* aliba* s. (ialli 470 
Boiiclli Juliu» doetor 77ii 
Boniiucinuji de CurUi.rn.lulo 457 
Botiifaeiur. .1.- CuUbriu 478 

<'pil»4.'.-lpUjl 3SJ 



Bucerus Martiu.arjfentorat. 679-080 Capranica Ikmunic. c«rd. 
Budrio de Iiupertus v. Itupcrtu* < apuenai» Hannihal 784 
Iiuldan» NicoUiu 492 
Ilunaur» (iuntheru» OOO 
Buouricci» a HecretU 750 
Burcharilu» episc. luonaatcr. 417 

- halberaceniii» 410 

- frau-r teotoniois 450 
Burpo d<> Andreas OsO 
Bnrle Kranciscu.-i 693 
Burli» de ltouiinicuB orator 518 



Cacelinus tlux C«rinthUe 410 



1"»1" 



Bonin<i.iitru> iiuintuanu.i 422 
Bonom» Leonar.l. dec. terg. (538 

- P.tru* epir>c. ter>f. .'80 (i41 

— 042 092 691 
Bonteiupt. Hierou. (>i>6 070 
Boiiux Andrea» abba» 384 450 
Bnnja-fitu-i Jo. Bupt. lihl 004 
lfc.rlM.niuH Ciirolus 000 061 
Bnrj.'iu« Hieroiiym. .'.'."1 
B»rjfo Petru» Buptiritu 817 
Borp.dduH epUc. pareiiHU 418 
Borroiuacus Carolu» car.linal. 739 
711-712 744-740 
Bosco AL-gidiuK "17 
Bottariun Anjielur; 817 
Bourdellinu» ca.«tellaiiua 400 
Bra/fadcnun Krancim-u» 097 

- Laurent. orator. 091 
Briutcba Hcrurttiiur* 008 074 
Brejfoni» de spejfnemberjfo 400 
Br.Uaeh.-r .M»ri|u»rduri orutor 00'-» 

037 00O 

Brenberch de V. rlocu» v. Vcrlocli. 
Brich dc (i.-or^iuM 194 
Bricnne dc lcjfatu» 839 
Brocardun Joanne» 000 
Brodericun cl.-et. rinni.-n»w 076 
Br.ikeru» concionutor 7s7 
Brown Kaw.lon 307 
Bruncru» d« IVrtunanuU 713 
Brimet Hieronvum» (»21 

l.udnv. <pi»c. eapiltaq. 0 

-009 079 
500 



CadoUui coincs :>s7 - 3.->8 
Cudorin Jowph 703 
( V-b'Ht iiiu» de Berifonto 381 
Caictanu» cartlinul. 70H 
Cairnli nie.liolan.'ti»ii» 7s2 
CaUbrU dc Boiiifac. v 
( 'aleriuH A.-jfidiu» 198 
Calid.ruiu» Teophil. Vinc. 6'M 
CalinUH.Mutius archiep. iadrcn». 744 
Calleniu» .U.-oI.uh 777 

- Latnbertiux 777 
Callixtus n 417 

- IU 615 
Calojohann. H v. Pretc J»ni 
Camaianu» P.tru» nuntiu» 750 
Cuiii|>uj,iioU Aujruiitin. i'»48 
Campania tle Melchior v. Melchior 
(/ampeLrjfiu.-t l-aun-nt. c»r.L 647 719 
Campo Anton. croinon. 704 773—774 
Camulitu Pronper nuntiun 523 
Canano <)e AntotiiiLi v. Antonius 
CancUni Paulu» 

CandianuH Petni» diu Ven. 396 -390 
(.'aniisrriuitli» delU ScaU 459 
Canteloru» Kelix 810 
Cajjello Andren» orat. 872 - 870 
677 879 8*0 

- Antoniu» proe. 727 



Canitfa 703 

■ Joanu. Petru» canlin. 723 
Cardona de Kaineriu» v. lUineriux 
Carduhi» Fr*nci*eu>< ">74 — 070 
Carettu» dux 770 
Carlntta archi.l. Auntriae 377 
Carli Artialdu» intcqiree 861 40« 
CannaKnoU Kranciw-UH 490 
CttrneH,-cca N. 0:»3 
Caro Httiinibal 7P> 
CarnMu»! Joanii. J»cibn» a »ecreti.H 
093 097 711 
Carolus Minrnus imper. 383 — 38;» 

394 406 

- (jrossus iui|n r. o93 

- IV imper. 370 401 403—171» 

418 707-761 844 

419 - V :i0rs 376 460 028 — ((30 
li. J ..i— 030 637 — 013 650—003 
607 061 6(>:i 605 — 071 663 669 
691 6 )2 691— 701 7(13 71:0 71(1 
71.i 7ls 722 724 727 730— 
736 7 lr>— 703 700—761 763— 

776 s04 

VI inip. 866 S77 si».-- r,~l) S74 

VII imper. S.S7 
rex (iullittr. 564 739 71li 

- Hinpan. (riHi 619 621 

- SicilUe 449-400 
Al.-xandcr dui WirU-mbtr. 867 
»rchid. Au-rtriue 376 OOii 760 



793 SllO-HOH 626 867 
ftimeu 4!'l 
diu Biircutiditte 0t>9 
- LotlmrinKiuc 479 
prince|» BttvarUe 377 
Hrunxvieii 377 
L.itharincitte 876 
u LotluiriiiifU caru. 739 740 
CiL>.par archiop. treviren». 648 
Ihrachii 471 

epUcnp. CUHtri-llrli» 071 
de l.ichteuritein 377 
U Noy procurat. 0.*.6 — 660 
Pinino lnile». 107 

KrancLsc. 



Carolu» orator 7li-> 
Kr*neiM.-u. 



Carraria de Kram iHc. v. 
Carvaial dc cardin. 381 
Cttriali (irejforiitH 676 
563 -086 - PauluH 07 r- 
.100-601 611 Ca.»imiru.H nittrcliio 6(s 
- PauhiH orator 071 Ctt»i»»r cl.-rku» aquil. 009 

Cttpitil.u». lintae de Joann. Kninc. - epiHc. calli.>n«i» '.70 

500-501 009 - d» mareh» StyrUe 481 
Ciipratiic* Antrelu» epi»c. mt. 017 Ca»telbiu-co de Ue.irifiu» t. fieorjr. 



898 



Index pcrsunaruni 



Castclbarcode M.tthU» r. Matthias CochUeu- 
CantelUnu» lUssUneiu.. 421 426-427 
Castollensi* Httilritnux 648 
CaatijrUunu a FrancUeus 580 
Castileijriu» Christophor. 713 
Castilliotiai-u» Kranriscns "39 

- Joannca 51.1 
CastilUonus nuncius tiol 
Castor ». epiwc. trevir. 3*4 
Castro de Paulus r. PhuIus 
Cataruwia vi.lun 477 
Catln-rina comitL-wu Cillii 714 

- cxiniitinh» (Joric. et Tyr. 514 
Catinariu» Heriiies v. (iattinara. 
Caunitx come* «71 
Cavalli Marinus orator 764 -705 



697 706 
Cola XicoUu» orator 542 554 
Olca Lanrentiuu 817 
Colctui NicoUus 485 487 4117 660 
ColUlto Joann. Ant. tubieen 607 

- Kauibaldus airncn 681 
Colliers Jacob. orator 868— 8.59 867 
Collonitxoh doctor 700 

- cordinalis 871 
Coloinanus rex SoUvon. 447 
Columba f. ciu* vita 411 
ColurobiiH Albortus a secreti» 867 
Colunina (Vtavianu» 080 

- Pro*|MT 766 707 

- Victoria pi*oarienR. 601 



Cuntarenus 



395 



77i) -ol Commcn.lomi* Joiuin. episc. 746 
Condultucrius iKiminicus K18 842 
Com-glUno Israel niedicu» S61 
Conradinu* rex Koittan. 449 -450 



Cavitollu» LiKlovicus 764 
Cavoriaco de I.u.loviciiK v. Lu lov 
CaxUmlor Ck-m:-687 
C.-Uuru» Joannos 58» 
Cclineu» P.tru* Xardinus 591 
(VpolU lUrtholoiu. «17 
Certonus s. 4;t2 
Ccrvimus Marcellus 725 
C.-sarini* <!«• Julinn. cardin. JitV .'H»'.i 
Chalaut >le Anton. card. 4*i 
Chif/iti» Aiii;u»tiiii» 840 805 
Chixiola Jacobus 817 -818 
Chinol Josephu» 36« 6UO 
Christerna n.-ptis Caruli V 769 
ChristUnus princ. Anhalti 801 823 
Christiernu* rcx 686 
Christina retfina Svcciae 831- 832 
Christoph. lJernardus opisc. mona-| Constaotia de Varam 
*terien*is 847 Constantini Atitoniu» 
- - • Ubaeensi* 614 64 
Cicoama Emmanuel 37'J 605 586 



Laurent. orator 369 75S— 754 
Leonanlo» 779 

lUrcus orator 673 87« -877 

- Anton. orat. 718 728 
Pamphiltiri 643 
Palllus |K>tc»taa 874 
Philippus 728 

Thotuanorator 369 793-796 803 
Zacharias orator 471 054 — 655 
51.2—564 578-580 693 596 
Conteloru» Felix 421 427 
Convay Eduardu» orator 826 
CorneliuK Klaminius 778 

- Kraiiciseu* orator 593 629 — 

630 632 636 
Fri.lcricus - 851 854 
(korgiu» - 847-848 
potestas 579 
provisor 593 715 
Onyoriu» 642 643 
Jacobus 5!»3 «19 
Joanno» dux 8t-:8 

- M. Anton. orator 720 721 724 
Coronelli Vineentiu» 862 



II ini|..-r. 385 40(5-408 
III imi-r. 4111 442 
episc. lubcrcnsis 474 

- salisburgenau 453 

- tridcnt. 431—434 
dcBolxano frater tcoton. 462 Coronini Itudolphu* 786 
dict. Conon, til. Bercnjr. 394 Cnrrarius (Jrogorius 499 
de EirloMcin mairist. tcot. 48»' 

- (trafubac 07O 

- Keve 570 

- Kotcnck cpisc. brixiensi» 
433 43-' 

- SchauinburjtT 070 



ntin.-iisH . 



*42 



uftiiltttus 4 

5(18 
04 

Joann. Rapt. 704 
Petrus 703 
Coiuttantinu* Majrnua. 



Joann.-s orator 369 
Cortoz lircporius pnu-latus 723 
I Cosmi Stephanus arohiop. spalat. 851 
Costajruti Kupertu* epiac. 744 
| Cranu» Joannes orator 836 
Craiojus Nieolau» 817 819 
I 'remensis Francixeti» 601 
Cresnendulis do Danipl testi* 654 
<"rc»Uus episo. vUdisUrien*. 571 
Crivclli Antoniu» 5*0 
- BUsinu» captivns 605 
Luchinu» 58<) 



■>:J-I 



Cinibriacus Quintu» Aemilian 

Cirran Andrea» provisor 606 

CUricinua Hemiannu» 601 

Cleiuens papa VI 462 

- VII 646 650 607 660 
663 666 669 (.71 678 677 
I.9J-694 708 717 76- 

- - VIII 797 

- - XI 864 

- Aur. I dux Bavar. 887 
Clericatu» Leonellus epUc. concord. 

563 667—568 071— 572 
Clesiu» Bernnrdu* episc. trident. 689 
1.96 706 709 
Coblcnx Joann. a Prouaeck 
Cooco Petru» 539 



(\mtarenus Aloys, orator. 836—838 ("rofil Weniardus 418 
841 889- 89<i. Cmlliu» Paulns 777 
Andrcas orator 464 472 
Antonius orator 483 
Carulu» - 370 643 
Caspar - 369 631- 



Crotarcius bcrj^otnensi» 381 
Cruoi>feru» Ca»]iar 777 
614 CrUKNich Petr. conie» Clbwae 707 712 
682 Cruysoriu'! Ikniard. orator 728 



636—638 ii61 — 652 Cuccanea de Sohinellus v. 



786 



cardin. 723 729— 73< 

Francise. orator 1382 706—70» 

713 716—717 72i 

Fridcrirus orator 495—496 
prorisor 000 

(Joorjfiu» come» 552 828 

Hieron. orator 508 

praef. ann. 846 
pruvUor 594—095 

Jaoobu» dux Ven. 452 



- - Ulricus v. Ulricu» 
Cuchi de Willelmos 462 
727 732 Cunixunda ». 857 
Curayer 7.;8 
Cums de Kaphael 817 
Curtan>Iulu de Bonifaiinu» v. 
Cuiti Petru» Martyr 872 
Cusattus NicoUu* 513 
Cynthiu* «nconiUnu» 547 



Illdol 



899 



1). 



Donatu* Luilovieu» ortl. ininor. 471 

- Xicolau» arm. dui 608 

- 1'aulus lonimten. 691 
Donninus M2 

Doria Andreas ca)>itan. 724 
Duburti a secrcti* 75u ltorimber(rus Herasinus 647 

Dagobcrtu» r> v Franciae 566 Kaimundus 7011 715 

Damlinu* Hicron. epi»c. iruol. 755 - Vitu» 788 
Dandulus Andreas dui 462 Dorse Jnunnc* 449 

- Daniel provisor 611 Ihrtto Andreas cpisc. dodiens. 45!) 

- Frai.ciscu* dui 426 Drajri TIioium orator 644 640— 547 

- llcnricu» dui 433 Drairoiii Anton. oanon. orcm. 776 

- Juanne» 673 Drakowit» episc. quinquecc). 747 

- Marcu» orator 552 571 Drevitiu» Mnttb. episeop. wratisl. 

- Matthacu» orator 632 037 600 616 

«►Hl 739 Dniiln episc, fdtrcnsix 430 
Danicl ab Huttcu orator 8U2— 603 Duchi» <1<- Joann. briiieusis 524 

- dc /cgliaco 56."> Ihicllius Kaimundus 361 
Dasscl Kainald. archiep. rolon. 42« Ihiino de Hiitfo v. Hugo. 
Datis dc Lconardu» Stuliu* 486 lhiodo 1'etru* orator 799 $42 

Durevn» Joannes 777 
Durich 418 



dui 8«6 



Daum armorui 
Davalu» 767 
David advoeatu* 40* 
De la Haye orator 835 
Dclius Atitouius utin. 5!»1 
Delphinus epi»c. argcntiu. 763 

- Daniel patr. aquil. 860 882-863 

- Joannc» orator 7u7 709 711 
713 716- 716 790-793 860 

Demrtrius rex iSaloniki 441 
Desiderius roi Laiufobard. 382 
Deii* Kridericus 178 
Dictoniariu» ilc W.y«inich 467 
Diedo Antoniux cqucs 887 

- Franciftcux orator 619 
Dietrichliammcr ISigUui. 666 
Dietrichstein a Franciscus episc. 



K. 



Kberardu» marcliio 4<»8 

- comes in Wirtemb. 646 
Kbron Christophorus 541 
Lecardiui Joann. Ocorg. 462 
Kchenberjrus RI0 
Eckardus 678 

Eckiua Joannes 693 697 706 70» 
727 720 



onioluc. 627 Kduanlu» princeps briirant. «36 
K^lofatein de 1'onradus v. 
Kglolfu» de Lixca 468 
Kgnatiua Baptista 638 
Kkkcardus. Chronica 417 

- uraugiensi» nbba* 380 
Klachcr tieort/ius capitan. 640 663 
Klri» ab Horatius orator 856 
Kloonora archiduc. Aiurtriae 977 

- iniperatrii 843 

- MaVilalena Thercsda 868 866 

- ducissa Mantuae 77S 

- soror Caroli V 653 
600-501 507 Elisabeth Chriatina brunsvic. 377 

—606 - ducissa (Jarinthiae 461 

- Franciscns orator 868 - rejrina Anglue 766—787 

- Hicron. orator 57s .".80 008 - - Dohemiae 476 

- Jacobus orator 499 i - Komanor. 481 
dui 8u2 - uior Caroli V 662 



- caxdin&lu 
Dionysius de Marchali banus 493 
Ditricu» I arcli. motfuut. 511 

- II arch. mogunt. 525 

- episc. iieohurifen*. 647 

- fratcr U-otonicus 460 
Diverus Joanncs silcsiiu 777 
Dobrohost doctor 705 
Dominicus dc Finuo 476 
Domiuis de M. A. episc, segn. 809 

b. patronus Aretii 409 
faber tignariorum 727 



Elisabcth vidita ile Sabomiano 475 
Eliuilde il' Michael hi»pan. 851 
Emerien* ord. pra<<licat . 632 534-535 
Emo Aloysius >-87 

- (inbriel 5!»3 

• (Jcorfriu» proviw>r 694 697 

- Leonardus 721 
Knchenvoer Willclmns eard. 673 
Kngrlbirjra impcratr. 392 
KnRelhertu» coiw-s Ooritiae 435 
Knjrelfredus tmtr. aquil. 371 
Kngcrtinu* Kranciscns 470 

- .larob. tabellio 470 
Eperstofcr 617 

Krasum» Antoniu» nmiigcr 604 

- roterixlainensis 693 727 
Erbarh cunn-x Ihtrico» I v. Ditric. 
KrilmansdorffiT K. 366 

Eriiro Amireas orator 871 
Krlanifus episc. wirceburg. 117 
Krnextu* Undfrrav. A»*iae 861 

- archid. Austriae 76'.* 7'J2— 794 

- roarchio Hrandeb. wil 803 

- dui Bavariae 699 694 

- archiep. prafrenai» 46« 
Esteusi» Alphonxus dui Kerrariae 

012 672 077 

- Hiupolit. canlin. i>12 
Etrces ii" Cnesar cardin. ^52 862 
Ettin K WolffAnsus orator 85« -669 

».' episc. trevir. 384 
IU 497-499 
501—502 510—611 

- a ». Jowepho carmel. 862 

- princcps Sabaud. 667 b70— 87 1 
Evanoer poeta ^rirestinus 560 
Evcrardu» comrs 391 -392 

- patr. aquil. 371 

- de Wurtemberira 520 



T.. 



F. 

Faar de <luido <le 
Kaber Felli 370 

episc. 



741 



708 



Fabririus Albertua 862 
Facciolati Jaolois 860 
Faledri Micharl orator 464 
Faletnw Marinus dui Venet. 466 

- OrdeUphus - - 416 

- YiUlis - - 414 



900 



Index peraonarum 



- 755 
Petrus AioTsiu 752 

816 

Faaolo Jacobu* plebanu* 705 
Faricola Marius «39 
Fedcricis «1« Ueorgiu» 552 
Felirianu» s. 857 

- de Petschach «47 
Felii ». eui»c. trevircn». 384 

- StamsUus eolon. 737 
Felino abba* Inliaui 391 
Felscvk de Mosvrus 889 
Feltri da Horatiu» 817 820 
Fenicius abbaa rosaceiisis 478 
Feraniosca Scipio 8JO -821 
Ferdinandu» 1 iniper. 73!)— 710 746 

777—77* 828 

- II - :!77 828 8J0 827— 

»28 830 839 846 

- III - 377 028-529 «44 

836-836 83!) 842-846 

- arehiii. Austr. pamm. 

- I dui Hetruriae 796 

- 11 - - 843 

• Maria dui Bavariae 843 

- Carolwt arch. Austr. 377 

• Carolus dux Mantoae 864 

- infans Hi»]>an. t>41 647 

- rei Aragoniae 487 096 608' 

766—707 

- Boheiniao 815 663 — 666 

- Hispaniae 669 

- Konianor. paatim. 

- Hiciliae 817 — >18 
Fennesiu» Hriiricu» anglua 843 
Femandu» Consalrus dui 568 580 
Ferrerius Arnaldu» urator 742—743 

- Zaeharias 0<>3— 604 
Ferro Juannes a secretis 845 
Fikler Jo. Bapt. 738 
Kilonardus Ennius ep. verul. t!18 
Firmanu» NicoUiu notarius 032 
Kirniian de Carolus kiki 
Finniano de Xicol. 
Firmo de Iiominicus r. 
Firnhabor Fr. 8J7 
Flecil ciTitatensis 418 
Fliuco dv Baptista 004 
Florianus s. 857 
Fluriiiux s. opinc. trevir. 
Florius Jaeobus 709 
Floru» Aemiliu» doctor 74« 

virgo «46 



carlinal. 717 Fondra Laurentitu tiscalls 861 
722 729 732 Fonsalica de (Jotherus v. Ootheru» 

547 

411 647 778 
785 797 

Fnntius Bartbol. 679-680 685 691 
Forestus Julius 817 
Kormento a secretis 750 
Korsteru» 777 

Forti Alorsius interpres 861 
Kortunatus patr. gradensia 387 
Korxa Virginius doctor 452 828 
Koscari Krancisc. dui Venet. 495 
609 515 

- Francisc. orator 563 608 881 
887 367 

- Marcns - 691 
Foncarini Marcu» orator 367 
Foscolo Petrus potestas 679 
Franecafhi dr Andrea» 552 
Franeisrus I imper. 88« 776 

- U rei Ualliae pa»*im. 

- II Xovello de Carraria 470— 
471 475-476 478 479 

- de Ortona railes 817 
I dui Lothaiing. 871—872 

- de Saborniano 475 

- princ. Saioniae 604 

- a Tnrre orator 778 810 

- de Ymaiio notarius 457 

- Xaveriu» administr. 377 
Kraneepanem Bemardin. 616 «61 1 

- Christunh. 378 614-615 617 668 

- Cornelius 424 — 425 81« 
Krankfordia de Xicolau» v. Xicolaus 
FrauenapcTg Georgius r. Gcorgiu» 
Fridericus I im^f. 419-420 427 

—481 8>1 

- U - 437—443 445 447-449 

- IU - 376 385 510—514 
616-51!» 622 62 5 528 532 
53. p . 638-539 641 546 550 



Kridericu» palatinus Rheni f 

- rei Romanor. 458—469 

- Aogustus el. Kaxon. 377 

- Christian. el. Saion. 377 

- el. Saxoniae 648 
• dux Saxoniae 748 

- de Scharrmberg 548 

- rex Siciliae 576 

- de Valcbenbcrch 450 

- de Wanga episc. 435 

- de Westcrstein 494 
Kriedrich A. 827 
Friiiu 761 

Fulen Henrieus miles 457 
Fulgosiua Raphael 817 
Kunetti dom. 883 
Kiwcarenus Marcus orat. 869 871 740 
a Phil. Carol. 866 



G. 



597 



384 



I patr. aquil. 393 

II - - 410-411 
princvp» Assiae 377 
arehid. Austr. 376 643 658 
dux Austr. 451 455 469 

- Bavuriae 626 
marchio Brandeburgi 511 
Kxipuus dui l>46 
decanus aquil. 478 
de Ortemlmrg coute» 481 — 
de Pinzano arbiter 401 



785 
516 



ISJ 



- UI de 



mj>erch *rf 
Reichlingvn 



511 



Gabriel de Porcillcis 461 

- de Prata 461 
Galasao de Matthias 830 
Ualeaxxi-Zandonella Catherina 703 
Uahragiianu* 454 

Uallus Kabius praef. eierc. 810 
Uandiolus utinensis 473 
Uar Thornas 369 869 
Uanonibus de Franciacus 697 
Gatarus Andreas histnric. 500 
Gattinara Mercurinus 632 765 
Gebehardu» I epise. tergest. 435 
Gruiiua uxor Uisulfi 398 
Genua Hivron. presb. aqttil. 848 
Georgiuseard.arrhiep.rotnomag.578 

- vpise. Uvantinns 798 

- - trident. 6!)2 517 595- 

596 611 

- rex Bi.hemiac 518 
Brandeburgi 692 704 

de Ciistelbiuxo 544 

- de KrauensiMTg capit. «14 

- marchio Montisferrati 699 

- dux Saxoniae 69« 

- Hernardus ven. 60!) «16 

- Joann. Laurent. 705 

- Marinns dni Ven. 45« 

- NicoUu* ven. 609 «16 

- u Turre orat»r 668 
Gerardinus Angel. episc. suessan. 



Digitized by Google 



Index |*r»onarum 



901 



41S 



611 



- dux (.'arintl 

- .1.- Prata 474 
Gercb Ladisl. ejiisc. trannylv. 553 
Gerra do Cratianus v. Gratianu- 
(i.rson Joaniie* 4 ■*•*.- 4*7 4!)0 
G«'rtru»le* trevircnsis 3S4 
Gerundu- cj.i»,-. .n-olis-mens. 117 
G.vav dc Atitotiiu- t>!»0 
Glvrretzrn dc .!< attn.-s ;i7«) 
Giannnne P.trtt; h:-t.>r. Slii S21 
Giavarina llartlti.l. v.-n. sj4 
Gib.Ttu- .M>isr. vi.-nt. llu 

- Jiumi. Matth. jirad. 723 
Gin.tti Maitius curdiii. SJJ 

Gi<.viii: 1'uljllH .'J.i-C. 73!» 

GiruMu- ...|iNc. o-ti.-ii-i- 412 
Gi-la iuijsTutm I'i7 
(iisulfus ,.rin>.;- Safmi .103 
Giusti (V.inb.Ttu- -7ii 
Giu..tinian G.or^. ..rat.ir 7!)9 i*K 
(...l.l.i J..3IIH. S u ,s.,i. tis S71 
G...l..buldus iwtr. u.juil, 4U0 
GodiQS God.fr.ilu* ('lirist. 8ii2 
G.iM.i-tu» 3.-3 

(ii.in.ilinsliius Jn:imi. ..rator Sj;i 
Gnnza^a Annihul H4j 
• ('ar.diis 1 ilux .-:!<) 

- Kl.i.n.ira :;77 

- Penutoi 7.'.2 

- Fri.li-ri-us d;u 7«.- 

- Cuill.lmus dux 7- ; 

- Herculescardin. 739 744 -741 

- Mar^im thu ducissa S74 

- Paula j23 

- Vini.iitius dux 774 
Gnri. ia «V IVtrus l'a|di. v. IVlrus K. 
Gorijfin ejd-c. feltivu.-is 4iil 
Gi.ssi linuh Juliunus a m-cretis 7.'.2 
I iot-l ..'l.lus jMtr. a.|uil. 3.1 
Gntcfridu» |.atr. a>|uil. 432 
Goth.rus omes ,1.' I'onsalica 574 
Gottifredus a Tttrre inarcliio 451 
Gnidnni. us llartlii'1. orutor s.->!l 

- Ja,..l»n jirnvisor -:»1 

- Joaiines oratoi' 471 

- Patilus |)rovisor liUH 

- IVtrus ;-i7ii -|no 133 731) 

- Viiieeiitiu* »r»l. 7?«-7lH> 80» 
Grueeus Miehael 1.22 
Grandvelle u l»«minns 72!» 73(? 
GraKsis .1." Anton. nnttnr '«27- 52S 
Gnuwinkol Theodov. jsj S17 S21 

Grata rryina Cermaniae :lsO — 3S1 Hadelerus Miclutcl. ...Idcnburg. 77! 
Gratiadei Antoiiin» nuntius 534 5Jii Hadrianus jiajia VI (>.,7 G39 (577 
Abh. d. III. C'l. d. k. Ak. ,1. Wiss. IX. IM. III. Abth. 



Gratianu» de Gerra 

- ,lc Villanova orator 040-541 
Gratus Alcxaiider 7oii 
Grimaldis do Octavianu« f>4s 
Crejfi.riu* jia|..i 11 4so 

- - VII 411-114 

- - IX 142—444 

- - XI 471 

- - XIII 7S4— 7s0 7s7 

- - XV S27 

- episc. lavautinu* 7!(7 
<|Uin.|U.'ccl. 740 

- inediius 4j'J -4150 

- jialr. a,|uil. 45d 

- de ilainibtir^o '.17 
Griinntii Aloys. ciij.it . 7o7 

- Anton. dux V. n. b:i4 

- Joannc* jmtr. a,|iiil. 7SS 

- .Marcun Antoniiu sS7 

- IVtrus oratnr M7 
<.iin...aMus nuivhii. .iJ3 
Gritti Alovfiu- v.iivoda Transvlv. 

,,7,- ,;sn ! ,i!.j 7n2 7(>S 

- Aiidivas dux Venct. (i41 04J 
li jii «i62— lijif «)Si» — lisl 

- Aiidreii» |ir»viKor j:»i u!»7 ..19 

- Antoii. c|.im'. ui,'rii ns. I>S1 7o" 

- Aucustinu- 7«i7 

- J.MtiucK |...t«-t.is Tarv. r-1 
P.tiu- 7i.7 

I.n.lnv iciis ii-«i 

- IVtru- orat> r S15 
(inxb tzki ^j.i.-c. „l..iiiii.-. n-i- 7s-i 
Gn.tins llu._'o s!7 s,'i 
Guid.lus l-'raiici«,'. vucnt. h'»l 

- S!- |.halius vic ut. lj!IU— (i!»I 
Giialtcrbarti.l.lu* de ^jicjrncmb. 4U4 
Guarizo Vurso :i'.)'.i 
liuailieriiiis de notaiiu- 471 
Gnl).-rtiis .•i.tsc. f.ltr.nsis 41!» 
(iu.lonu.s (.c.r^ius 777 
Ciieclm ,!.• Ptata c.«|.it. 44!) 
«iiii.lo mari bio lil. It. rcn^. 3!»4 
Cuinil.iinis Siirisin. P.i. ina 7i>4 — 77(5 
Ciimbal.lus .-[iise. tarvi-in. 417 
«iuss.iuu» Andrcas siiii 
Ciistuvus Ail.djiliii-s r.-v Sv,-,ortim 



H. 



Hailbronn de Joann. LnciL 370 
Hailbrunn Franclnccts 370 
Hainricus. iustieLariu* 434 
Haintzutu» de Pi»-nnno 4«ti 
Haito ci.i.scoj.iis „-s 
Hallis de Joatines 370 
HulvenM K.»lulphus brunsvic. 742 
Hamman J««nn. tyi.o^r. ;^7o 
Haller (_'a>|«r. mercator 5o4 
Hanerus Jounncs ii'js 
Haunit J.NHinc^ ..rator i.i45 
Harleiu Heiiricus tyjH)o;r. 370 
Harinannu-s ej.isc. coucird. lOS 
Harrac de c s7u . 

- canlinalis s42 - s4;l 

- l.is.najiius «i(7 
HrimburK 11 de Gr«>'or. \. (.ir«'jfor. 
HcinritUs *. t|»isc. tr.vir. 
Hcltuistaintr •!>' I.uib.vic. v. Ln lov. 
Hi lius ters. -tinus 5^0 

H. ly-ab. tb. iant-ravia Thur. 434 
H.ii. bisi _•'!•' cio.-s l Irictis v.l lric. 
Henfll. uriict.banus lluii^'. 47n-471 
Hciinin_ys Hi.u.n. 777 
Ibiiriciis 1 imjicr. 3. '4 

- II - J>., Iii.;--i.'j 

- III - 4ns— ;o.l 

■ IV - 4O0— 41«» 412 -414 

- V - 110—117 

- VI - 4..1 — I.).. 

- VII - ioi - tjs 

- rex AnKliae 610 (.2!) «i is (jaa 

7sii— 7s7 (519 

- comcs Ci.riciae 401 4j,. — liiO 

4li2 4'J4 714 
liasNiUelisis »2ii 

- Tyrolts 430 

- dux fratei Aleiiiaini. 4!»4 

- Ittuii-vicia,- j'J!'— liOl 742 

- - Kar- ntainir. 3!H5 

- - Kaiitithiae 4li0 

- - saxonia,- i.'J , 704 

- Silc-ui.- i2l 

- ar. lii>'|.. cbr.sliilicu-sis 44<J 

- ejdsc. alban..||si.s 1 ;i 

- rtttisboneiisi* 622 

- tri.i. ntittus 45- 

- tb..|..|i. ii-ii- 4!>0 

- lilius fonrudi 1! 4m> 

- frat.T tcotoniciis I5'l 

- de Marostica 407 

- [Ilttr. a.juil. 371 

- ].rac-ul. vct.l. iisi» 45. 

- d<- S|..-.'ii. uib, r.'o 4.is— 4«59 
lb rlxrstciu I^onardu* jj3 — 504 
Herbert Jounn. tyi«>kfr. 370 



ty|«.kfr. 3 



Digitized by Google 



902 



lndex personarum 



Herbordua Jo AvcUmerc 450 
Hcrb<t (.odofridus Jeoanu» 46« 
Herb*U-iner Joannes 595 
Hermann Joannes 777 
Hermannu» IV landgrav. 541 645 

- Jo I.andcn»teyn 450 
Homici ConsUntinu* 713—714 
Heroldus 383 
Hcrrgott Maruuardus 862 
Hcrtiades de Veinsinch 464 
Hertxog ty\>. vou. t. Hatnman Joann 
Hesler do (ieorg. opisc. patav. 636 
Heynxericus frater tooton. 460 
Hiciu» Marcus Fordin. orat. 652 
HioronvmuH episc. vicontin. 403 

- aJaderanrat. ii8!> «!R> 701 7<>8 
Hilarius ». 867 
Hinderbach Joann. episc. tridont. 

516 517 r,40 650 OIU 
Hir»ohvogelius Burnardu» 370 
HUi>anus BaptUta «48 
Hodiu» «51 

Hoenloh dc LuJovic. v. 
Hoffera Ludovica 7k6 



Jacobuscloctu* 

- epi»c. Feltri ot Helluni 467 
60» 

48« 
n»U 511 

- rex BriUiinUc 82« 

- Scotorum G97 7n« 

- Jo Marchia 517 

- - PUoontia nolariu» 458 

- Tarvisio episc. 4*1 

- Valvasono 4*1 

• Yuiaiio notarius 457 
Janowftx Joann. burgr. 554 
Janua boy orator 722 
Jason 390 



678— 4j79 683 «84 «87 691 
708 732 786 
Joannes vaivoda 686 «88 



«79 (585 690 701 
— 702 867 

Jcgcrdorff dc Jounn. Ueorg. v. Joann. 
IlJebrandus «pUc. Toron. 404 



» «yisc. Toroi 
volatorran. 431 



LsUriano 386 
ImoU ab Jounne» v. Jnanneit 
Ludovicus lnacia Betivenutu* 817 

Ingenuis ab Kranci»o. M7 81!) 



Hofforus Mutthia» capiUn. 785 Ingo epUc. mutinonxU 
Hoffmann Chriwtoph. a^-cretU 597 Innoocntiu* papa II 418 



Hohenstauffen do Kridoricus 441 
Holtiab orator turiconsU 635 
Homo do Joann. ei>Ucop. leodion». 

577 578 

Honorius papa III 430 

Philippu» 786 
Horabouu» Scipio looumt. 614 
Horn HUr baro s:tn 

- Joannes praopo«itu» 538 
Hosius StanUUus curdin. 745 
Houor FrancUcus 713 
Hovo do coiiio» (icrardus v. (iorardus 
HruniDger de Honric. orator 597 
Hubaldus cpUc. voron. 407 
Hubor Ca«]>ar bornonsU 533 
Hugo de Dnino capiUn. 475 

- - Moncada 767 

- - Tufer 418 
Hnunius 697 
Hus» Joanne» 4 84! 
Huybaldus epUc. ortiensi». 426 



1. 



Jaeobus s. KcclesU 436 
471 



III 437—438 

- - IV 442 -443 

• - VIII 640—542 660 

- - X N42 
XII 8u.'> 85« 

Joachim. marchio brandob. 6!>6 82 
magdcburg. 705 
MoravUe 476 
Joanna ducisaa Austriao 478 

- reginu Neauoli» 767 
| - tergcstina 660 
Joanne» ». Koclrsia 425 

- como» Goritiac 514 617 

- Ludovieu* como» in Nassov. 836 

- Ma) •nard. como» Goric. 482 494 

- coroe» VegUe 474 

- dui 387 

- - Brunsvidi 849 

- - CarinthUe 461 

- - cliveiisU 631 695 
- SaxonUo 761 

- Albertu» marchin 695 

• tnarchio brundcburg. 511 

Moraviae 470 

- margravius badensU 525 

- papa XI 394 

- - XXU 462 

- - XXIII 484 

- princep» Anhaldiao 696 

- rex Hungariae 659 661-666 



salUburg. 452 
«cardon. 639 
395 400 402 
epUc. alcrenaia 523—526 

- bellunenici» 400— 401 

- cameraccnaU 435 

- canadionsU 661 

- luthomileiisU 476—476 

- pupicnsia 513 

- pUcentinns 400 

- aalernitanu* 398 405 

- tcrgcstinus 391 

- waradiensU 661 

de Auersperg commisa. 614 

- BohcmU 461—462 

- Bibra 570 

514 516-517 

788 

4*7 

de ColonU typogr. 370 
Dominic. de iperies 666 
Ueorgiu» de Jegerdorff 823 

a secretU 520 
ab ImoU 817 
iudaous 459 
de Halli» typogr. 370 
Henricus 4tjO 
BaptUta de Levato 617 
dc LUca 468 
de Loydon sartor. 708 
magUter 418 

Manthon dc Gerretzen 370 
de Mathelira 668 
de Nordlingen 870 
Parvus 487 48!> 
Petrn» cremenuU 681 
patriarcha antioch. 600 

a«|uil. 371 
403—404 46J 482 476—477 
gradcnsU 383 
de PUcentU 458 
de Prata 461 
commend. Pruthenor. 526 
de Kaguaio 498 
de Rhono typogr. 370 
de Sagano 524 

- Sorunabo 418 

- Spira typogr. 370 

- Taliacutio 516 — 517 
chirurg. Tliaddaoi do Ferrmr. 479 
de TemplU 490 

- Utino 480 



uigmzea Dy 



Google 



Index personarum 



903 



Eraeric. de IMpnhetn 370 
n*tu» dnctvtr 777 
Jora d« Consnlvus capit. 580 

- - Joann. Eman. orator 580 
Joaeph archid. An*tri»c 872 

- tvi Roman. 377 

- I imiK-r. 853 865 -86i> 

- II • 377 h.*8— 889 
Jovannoctu» cureor 645 
Joviu* Panlus canlin. 745 
Joyard 871 

Isabella Caroli V 768 
Isuellei Potrus oard. rhegin. 576 
Judith reirina Hunxariae 412 
JulianuH notariu» 7o5 
Jutiu» Cacsar 385 

- Paeius a Berijra 817 

- papall582 6!is 608 «11 «72 

755-757 816 

sl.i 

«00-601 823 
369 727 728 732 

- Sebastianu» :i«7 581 
Ju«tu» d. patron. Toriresti 550 

- presbvter inistius 3*9 
Ixxa femina beUunensis 401 
Ino presbyter missus 387-388 



K. 



Kaczianarus Lcnnardus 559 
Kaltewen Hemicus 498 
Karolomanu» rex 392—393 
Kcve de Conradu» v. Cnnradu» 
Khewctihuller Kranc. orat. 816 
Khuen dc Belasy Joanncs 739 
Kinisiu» Paulu* 
Kiuskius Frunc. Udalric. 859 
Knab Micliael canonic. «98 
Kuaor Pctru* praeposit. 553 — 654 
Konigsech canccll. aulic. 872 
Kraegerus Jacohus 777 
Kuplenikh Potru» haorctic. 768 
Kyber David 378 



L. 



LadislaM rex Hungariac 413 423 
418 



798 

Lancetti Vineentm» 764 776 
Lancovio de canlin. 473 
Landovia de Jnann. 370 
Lundotistoyii de Hcmiann. v. Herm. 
I<andri.mu» Kranciscus 78J 

- Hieron. &sn 
Landus Auirustinu» 762 

- Hieronymu* 521 
Latifrcncen de Petrua 370 
Lan<rius Matthaeus cardin. 62« «96 
ljipenmnaul Joanne» 494 

Lapidc de Philippo» v. Philippu* 
Laacari .loanne» «'>o 
La»chi Hieron. vaivoda 662 684 
Lamlensi» Martinu» «17 
Launoiu» Carolu» 767 
Lauredanu» Andrea» locumten. 594 
provisor «13 

- Antonius orator 578 580 

- Kranciscus orat. 857 860- 861 

- Leonardu» dux \ enet. 680 687 
690-591 593 595 -696 611 

«16 617 «31 634 

- Petmi 550 
Laurentiu» de Bibra 57(1 

- fainil. Ver>rerii «97 

- de Love seriba 462 
Lausac de doiuinus 741 
Lantrecns marMscalu» 619 — 620 662 

766 -767 
Lavezzari Joann. Paulus 860 
Laymini* de doininu» 800 
Laxzari de Vincentius 369 
I.epelmeister trreiror. revalien», 777 
Lco I imperator 382 

- papaX «li «16 «19—620 625 

«33 672 756—767 76C 

- H archicp. ravenn. 402 

- de Antoniu» orator 518 
orator 554—565 

» tvp»irr. 370 

- Arctinus 4*ii 50« 

- de Carinthia cotne* 623 

- come» liVtriciae 713 715 

- epSKCnpu» tnrcellens. 428 

- palatinus Carinthia 565 
Leopoldu» s. 857 

- I imper. 368 377 84 t— 846 84!» 
—850 862 854— 857 860 — 861 

- prinoep» Asturiar. 8ti6 

- abbas obretnburKen». 461 

- architl. Austriae 377 461 801 

—803 843 
Leskowetz de Albertu» 554 
Levato .le Jo. Bapt. v. Jo. Bapt. 



«71 700 720 771 
Lexzc dc Joann. 778 
Liborius Vincentius hollan.Iu» 819 
Lichteiistein Anton. orator 864 
Honnann. typ. 370 
(ieorir. episc. trid. 477 

- Pi;tru« typ. 370 

- Wenccslaus 871 
Lieniaru» archiep. hamburg. 412 
Lindenbrog. 383 

Linnwski 825 

Lio Kabiu» a secretU 8«« 

Lion de Jaeob. orator 599 

Lippnmano Aloys. epUcop. veron. 

759 760 

- Hieron. orator 78.'— 783 805 
Lisca de Bellu» v. ILIIus 

- Ejrlolfus v. Ejrlolfus 

- Joannes v. Joanne» 
Lisura Joanne» 5i>.; 
Liutprandu» re\ Lanirob. .(82 
Liuturinu» s. epUc. trevir. ..~4 
Livianu* v. Alvium» 
Lodrono de Martinus v. Martin. 
Loiriiis silesiu» «9« 
Lombardo Jucob. coiiMliar. 846 
I.ongavalle <le Bonaventura v. Bonav. 
Lont^inu» Jnannew HieMn. «18 

- Slarcus Anton. «48 
Lonigo Caspar. doctor. 

I»slein Petru» <le Lanx'-n« en 370 
I>»tharini/ia a ('arolus v. Carolus 
Lotharin» imper. 389 — 3!H 418 

- de Metternich arcliie]). trevi- 

rensi» .sJ6 

Louducu» landgraviu» Turing. 434 
Lucanu» 773 

Ludovicus imper. 385 389—392 

- Bavaru* 461—462 

- <Iux Bavariae 436 479 «94 «99 

- filius Lndov. Bavari 461 

- dux Modiolani 572 -573 

- de Cavoriaco 4'iO 

- coiiie» KoriiuUi 414 

palatinu» Kheui «95 

- a Kreiberir episc. const. 523 

- landf/Tav. A*siae51l 620— 521 

- delleltintrxtein episc. trising. 475 

patr. aquil. 473 

- de Hoenloth 4«ti 

- rex Huuirariae 4i>3 467 470 — 

475 «17 «34 «3« «39— «40 
«64—1165 «59 663 
Ludovicu» de Teek |>atr. aquil. 371 
483 4:>2— 49« 504 881 
- - laTum patr.aquil. 470 7«6 797 
114* 



904 



Indcx 



Lud<»vicu» r< x li.illinc 44Lt -«30 839 Marifarcthn arehid. A»«triac 877 
L&nitf Joaimcn Cliristian. 731 | - Matr.lal. arolii'1. Au.«tr. 377 



Lup r fV.iira.liw armi^tr 5o4 
Luitprandu» rrx 402 
Luua ile lVtriw v. HenrdKt. XII 
Lupns ul.l.us ».-\l. ti«ii« 3!i2 

- IhTi.MtlllfllM.- 

I.ii.«>i M. -1c-lii.tr orator 73!t 742 
Luth.-ru« iNwninic '•j.isc. r.-atin. 52-1 

- -MartinuH 631 — 632 6-16 649 

693 63I6—I.97 70S 727 73* 
Lutr.iun orator ca.-sur. saf» 
Liiv-mliiirpi .1.. Ni.olann v. Nirol. 



M. 

Mac.lali ni» iirchid. Austrtae 377 
Maifttericns s. ..j.iw. trcvir. 384 
Muhum.t.s 65s 

Mainardu» coincs i iorie. 435 448-44'.» 

- Gncc.-li tlf l'rata 449 

- coiiicn Tyroli» 714 
Maior J<>unn>» 777 
Jlaiu» Marcus 670 

- Michael orator 763 
Malueaiii* laibftrcnvis 550 
Malakovski .stanisl. orator 8.*>6— 85 
Malat.'»ta dux 770 

- Iia|iti«ta 50&— 506 

- Domimcus 506 

- Gulcatius .".».:. 

- Jacobus 7*2 

- .1... Haptista 63!» 
Malvctius Hunnibal bonon. &26 
Manctti Camillus 881 

- Jannotius 512 
Maiijfin .Sara tyjKijfr. 827 



- tilia Car.di V Tini— 701 

- lilia .loachimi brund. 705 

- r.-eina Huni/aria.' 478 
Marii» archi.luc. Austriur 377 

- rcjfina Hun^ariac 751 
Anna aui.tiiai'i» »78 

- Antonictta >lc Bavnr. 377 

- Cbri«tiana au»ti'. 7'.»,"; 

- soror 1'aroli V i7i> 725 

- s. de Orouno 401 

- Thcr.-sia archid. Austr. 377 

itnper. »71 —72 «74 
—879 HHi-«.«« 890 
Marianna arrhid. Atistr. 377 
r-l.-.t rix luhitiiiu 377 

.; . . ' _ >. ■ 



1 



ai-o ilc Olwadux v. Olwadus 
Mauriuucz Andreas 810 
Mansfeldio dc A(fncs 787 
Manus de Fiiriono 473 
Maphuri* dc Hartholoin. 610 
Maramaldus dux 770 
Marranova Joannes 376 361 
Marcdlus Hierun. orator 544 679 685 
- mntrister milit. 402 
• Nicolnu* dui Vcn. 622 
Marcha dc Itobertutj ▼. Robertus 
Marchia de Jacnbns v. Jacobus 
Marchio Vantii 671 
Marcovich Antonius 889 
877 



Andrcas s05 

- liominicus 41!» - 42U 733- 
734 749 

- Franciscus sou 84.' 

- Joannes -4!) 

- Maurieiu,» 4oo— 4ul 

- Michacl 471 

- Xicolau» 471 

- 1'aulu» 517 

- IVtrus 4.IS 
Maur.H-.itdatus Al.-iander k5h — »r,o 
Mauni« Chri.«l»ph. dux Vcn. 518 666 
Maxcntiu» putriur. a.|uil. ,t«.!l 
Maxituiliaiiu» ». -57 

- archid. Au«triae 377 7»!l— 792 
Smj S03 

- dux Uavnriae 823 827-sjs 
Marini Antoniiw d.> Fraticia 618 - 1 impcr. 367-36» 377 :.K5 
Marinu> a ,.,-..-ti« 866 -".2.. 541 -.'»42 f.r.O-.V.l 553 
Marijs-trus I»..iniiucu« potcsta» 553 -555 560 571—072 675 680 

- IV». Iiali» dn\ ..•Hl M7- -nlS — &-S3&sj 587-689 591—594 
Marostic» .].- Hcnriciis 457 5!Ui ofls dol 6u3— iKXJ (iOg 
Mar.|uurdu»|.atr. a.|itil. .ii!i 472-47:; --616618 621 ».24 626 632 

- Alov». F. rdin. .s.;o 640 644 713 716 746 764 

- Atiton. caiic llar. 422 r.C.8 67<i 774 778 — 77!» 783 
Murta Joann. Jac.ihtN - Krncstu» archid. Austr. 377 
Martiii. jr .!<• rotncs orat. 855 .sji; - H.nricus cpisc. hil.l. 843 
Martimi- . pi.«c massanu» 4J2 Maxiininus ». .-pi«c. trcv. :;->4 

- ciiii.-.-. I.o.|rono 544 Maximuu Lacliu» 5!»1 

- .!«• M..nt. r»- F f.ili 451 Mazzarinus rardin. orator 839 

- |M»pa V 492 -I!I7 Mcclnlc Ctrillus 8i7 

- dc Portuirnllo U57 Mcckcilla archiduc. Anstr. 520 

- l'ui(olt 4so Mcrkcl J.ianuc» 384 

Maru» s. episc. trcvir. 3s4 Mciklia dc 1'hilippus v. Philippo» 

Thoma!» v. Anicllo Mcdic» Alcxand. r 720 
ol.us 691 - Joaun.-s capit. 815 

Mim Larric 367 - - Angel. canlin. 755 

Ma*tracu Stiliuiius 817 - Jutius cardin. 63^ 

Matcrnus s. cpisc. tr.-vir. .384 - Laurcnt. 525 527 528534719 

Mathclica dc Joaiin. Jnc. &68 M.slio dc Jacobus orat-.r 626-528 
Matildc comitissa 418 440 Mchcmctiw bcv dux 634 

Mutthacacius Aneelun 817 819 - Iicis Kffcndi 85s 

Mattliacii» Joanncs sccrctar. 817 Mcinar.lus dc Caiinthia 4*14 

- card. (furc.-nsis 612—613 Mcbanchton Hiilippus 6fi3 697 727 

- IMrtts dc 1'crusio 005 Mclchior dc Caropania 608 
r. S23 Mcinuiiiw tribuuus Vcn. 398 

archid. Austriac 789 792 Mcukcniua Otho 872 
comcs dc Castclbarco 644 - Joann. Hurchard. 8i!2 
filins Fridcrici III 525 Mcncchin Joanncs doctor 568 

notariui» <le (ioricia 477 Mcncpitti Franciscus 81^) 
rcx Hunipxriae 418 617 522 Mcncscs dc Bcrnarlin. 706 

524 ..26 543—549 399 Mcrccdc dc Anton. orat. 487 
comcs dc Pomllcis 478 Mcrcnrius v. liattinara Mcrcur. 
Fridcric. cpL«c. pata- Mcrcy dc mur.-«cliaflus 870 

vieiw. 586 Metis ie Hcnricus v. Hcnrieu 

| Meynardus ncDior cwne* Goric. 441 



Muttl 



igitized by Google 



Index ]>er>sniiuniiii 



;«»r> 



Mevnardn* iuni.vr i. Onr. 441 

Mettcrnich de JnaniH» *29 

Mevnhaliims .1.- Zdvis 4:0 V 
Micatitiu» Fulirintim S17 
Michacl abbas 4ns 

- Andrwis 4<i.i Napy Joaiines <'>i»2 707 

- vaivola "'.13 Nani Itaptista nrator :>il- 
Milledonne Antonius "157 - Kcrnardu*. s*7 
Miniu» I-aumntiu» «01 - Jl>. Itaptista K44— 845 802 

- Marciis crat.ir i".'! Napinus ilella Turr.- prarpos. 4."i 

- Paulus 82«- sj7 Naujreriu* Amlreus orator 63« 
Mi»erl> .i-li Henrirus orator 636 - Rrrnardus card. 74l> — 747 
Moixraico AIovmU* 401 j«0 — 081 - - orator :;«S 733 

i84 098 77i» -7jO 



- Jnannes dux 02K 

- Li-oiuirdu* orator 309 763 

- Petrus orator 72« 727 
• Thomas orator 4S3 

ModualJu» r. episc. trev. SS4 
Molinu* lienedictus 4<;a 495 

- Don.inieus s>0 

- Funtinus «93 

- Laurtntius K8."> 
Mollor Hcnritu* ambnr<?. 777 
Moncelese Horatius 874 
Montatius Jarohu.» 434 
Montajrnuco de Aiitoiiiu* SS3 
Monte d.-l Antoniu» «08 

- Joann. Maria 755 
Montccucoli cunies K29 845 
Montemuali de Martinus 401 
Montibu» de Francisc. OiiS 674 580 
Montinua Laurentius bl9 
Moranux Karthn!. 



- .Tnanties capit. 590 
Nauntclbi-rfr"r Ca.<|>ar 021 
Navarro dr Petrus capit. I.oi.i 
Nechach de Aarharon l>sr> 
Nijrrotius Valerius comc* 7o5 



odalrieu* |.atr. a,|iill. 410 441 
Od.lo ahha» 104 

- .liix Mrianiac 444 

- Joanii.-s 6kO 
iMctus >le Foix »>.-*»; 
Odnlri.us lanin)hardiis 115 

< iM-noliar.lus Fridtriius 420 — 131 
Olivtnus ca|>itan. 7 1 4 
Olinu Fnrtunatus v. Uluio Fort. 
Olvradus <le Mjniaro 44 S 
0|>aliiiski lnarc.ictuilcus 790 

< tpil» ramellariiis 4<h( 
749 Orhertns rpisc. Wionac 401 
705 Orio Laiirciitius v. Aurius 

Orsato Scrtorius :;so 
Orteiiihurjr de Fridericus v. Fridcr. 
Ortnna >b- I r.iiii U us v. Franrisc. 
Ostenjra d<' liher h,»rn 791 
Otl ntncrariu» 41S 



Xejdeck a Oenrjf. rpise. trid. 59« Othnc.irus mx liohein. |ji>— 102 



Ncrli Ouidn 874 
N.-unausscr JoanncK cap. 378 614 
Nicolau» pa[,a V 01 0-51 3 

- patr. ai[iiil. 371 4«4 

- arnicun l'o]f(rii flor. 006 

- .'jjisr. trid. 4<il 

- d.' saneto An^clo *>:>3 

- Frankfnrdia typ. ;17() 

- Fundo |>rncnr. 477 

- I.uxi inhur^n 4G3 

- - Prani|>crch 40ii — 457 

- - 1'ratii 494 

Niolositts Jo. Ha[>t. a sccr. S OS t!60 



Othn 1 iiu|..r. .;-<; 394 395 4U3 

- II - 396 -39!» 

- III - HKl-10-5 

- IV - l30-4:;7 

- tiliuv Frid.-r. I ini]i. 423-420 

- couics <!*• Snnnenh. r>f 0J3 

- ditx linirrhia.' vrmu. 401 
Othohiinus jiatr. iu|iiil. 101 

- 1'ctnis ranlm. 843 
Otl haro sii7 

Ottachcr marchin Styriae 431 
Ottn dux Itavariac 37<i 



Moravia Joanncs 371 
MorclU JacobuM 3*4 500 59S 74« 
Moris <lc Antonitw orator f>7s 
Morotv a Hicron. canl. 739 747 
Moroni Joseph Maria SS7 
Moronus Joann. cardin. 7S3 
Mor.mini l)ominicns orator 369 
Moschinus dr la Turrc 47c> 
Mnssbi Mirhuel 548 
Mulcax-sen tunctinus 770 
MuratoriuK 383 

Muhcu-s AtiLmatin. tarviain. 081 
>,-,j 7 I- 

Mussatus Albcrtinus 454 
Mttssius Anjreln» sl7 
Mutincllius Fabius 367 
Mylius Joachimua 777 



|. Hcnriri de Marnstica 457 
■pisrnji. castcll. Nindu-sius ilc Fnrtnnaonis 477 Ottinurntn Virtnr 777 

536 — 538 NieerThomBsci.isc. scard. 639- «40 Ottolinus vicedecuuu» aquil. 464 

Nii»etii» ». e]>isc. trev. 384 Ovctariis d.' Iicn<'dirtus viccnt. 506 



NijftLs de Jnann. Jacobns 851 
Noordlinjrcn <lc Joanncs 370 
Nn^arolix de I.conanl. orat. 678 
Nonlis <le Jacobus .leean. <">75 
Nntinpua cpwc. navaricnsia 392 



Alexand. 



625 
529 



0. 



Oaroz Lndovicut» orator 628 

1 ibernberjrer a sccrctis imp. 807 

Obiziis de Ferdin. marchio 865 

Oho ravcnnas 423 

Odalricus abbas raosarcnsis 419 



Oxensticrn orator svccicus 836 841 



P. 



Pa.Uvin Jo. Rapt. a serretis 812 
Pai^anu* a 1'urre ]iatr. aquil. 4<K> 
1'ajrnanus Herculcs 744 
Palaenloirun Manitel orator 479 
Palavini extorris «77 
Palazzi Joannes 817 
Pallavirinn* Antonius crcmon. 776 

- Sfnrtia card. 731 737 
Paltrest4"in Walthasar 554 
Patirratius s. 431 
Panjrracius ]>urjrraviuH 494 
Papa.lopoulo-Vretnii Andr. «51 



906 



Indei personanim 



Pap|ieiih.'im Brochardus 521 
Parolu» J»ann. iTi>mon. 774 
Parthen»i>aoiis Joaiittes 5!»s 
Purticiputiu* l.rsus dui Ven. 393 



Pa»chaii.s l :WJ 

- pnpa II 4ir, — 41.. 
Pa*.,ualirus Petrus »rut»r 584—5- . 

5S7— OhW 

- Mnriiuu or. 452 

- Philippu» SW 

Pa».<ir>-lla Ja.ob. . imol. 540 

Paulati.. dux 402 

Paulinu» ». episc. tr.vir. 3*4 S57 

- inairistiT ^rainui. 386 

- patr a.,uil. 3sA 
Paului pupa II 51!» •.-'!) 

- III 3ii-* 6!»2 «'»4 752 
6!»!l— 700 7n2 7(»!t 711 7 1 1- 
Tj4 735 -"Jii 74 - 771 

- IV 7011 — 7150 

- V 7!Kl 

- .1- Ca^tr.i S17 

- diaeonus 3*2 

- J.i.-lit.ii.-tcin 589 597 

- ab <>l>cr»t-in «'.47 705 

- .1.- rustr» P.>r|H'ti 494 

- |.tu.-p->«it. i'.'.liiri«Mif>. 53s 
P.chinolliu» Aiijrelu» epiVop. hort. 

511— 54!) 

P.-ckfnsrhlaircr Joann. urrhiepisc 
salisb. 541 
Pclagallus Leandcr pi-nu. 574 
Pelajrius .*. n57 
Pellejrrini Mnrcu» Ant. si7 
Prraiidius liavmund. epise. jrurc. 
541 r>4li'-.'>l« 550-551 6»M» 
-,>i7 .57 1 

Prrcjrrinus I patr. a<|uil. 371 41s 
-41!) 427 

- 11 - - 433 135 
Perenottus Anton. episc. atrab. 776 
Perenus Prtrus 751 

Per>{ Bernardu* protonot. 540 
Peniinriiius Joatui. o,uaestor. 007 
Perth.ddus capix-llanus Us 
Perusio de Muttharu» Petr. v. Matth. 
PcU-narius Matthacus 466 
Petraplana de (ieorjf. capit. 562 
Petraroa Franoiseus 425 464 
Petmnius s. lei* 
Petrus «j. S.V.I 394 

- diaconus 3-3 3 S !) 

- episc. eoncord. 387 



Petrus episc. volateirauu» 395 Pithiani» de 

- ffustaldi» :i!»t» PitUiani 

- prrsb. a.,ttil. 303 Piu» rardinalis S52 

- de Alliac» eurd. 487-489 . uapa IV 73'J 745 

- Leopoldu* arch. Austr. 377 Piio de Koffcrius v. Kogerius 

- ij. Nicolnsii montisfalc. 477 Pizio equcs 815 

- de OlxrUvbacli 477 Placentia de Barthol. v. BarthoL 

- Kapharl «ie (ioriria 523 - • Joannes r. Joannei 

- Thonias cartuclita 464 Pojririali Christophor. 751 
Pctschaeh de Felicianu» Pojrjrius Florentinus 4s6 606 
Pha. bos de la Tnrre niiles 457— Polanns Petrus dui Ven. 418 

456 477 523 Poleraar de Jnanne* 498 
Philibcrtus dux SubauiUae 5sl Polenta de Oppizo rarenn. 463 

- n.ithus Phil. burjrundi 660 Poller Bernardus 545 

- pruejH.s. trcfrctens. 621 Pollls Keirinaldu» card. 723 730 
Philippu* .1.' Alenconio 474 Poncctus de Turr.- 624 

- archi-l. Au.-tr. 376 566— 567 Pontanus Ludovictts 499 502—504 

579 586 Pontc a Xicol. oratnr 73!) 



I!»4 
i>r 54:» 
dui Hurjrutidiae 512 
Jnannes de Sehonborn K43 
episc. stabinens. 473—475 

- volutiTrantu 46'J 
de Lapi.ii' 470 
lundsrravius A<niae 525 749 
Maiiinilianu* 568 — 56!) 
de Medalia 401 
iHilatin. Kheni 695 708 711 80 
II de Svvvia 434 — 436 
aTurre.s.ues 37!» 451 523 77 
rei Custillae ren 
II rei His|>aniae 
744 757 —761 

m - 

IV - 

V - 



Po|K> liatr 
Porcilleis 



mt. 584 586 
3!)— 740 712 
763 779 807 
S16 
- i2 
86 J 

Picardns Marcua briiiensis 6'Jl 
Pireoloinina.:iis Aeneas Sylv. 381 
502-503 510 513 -015 796 
V2I 
521 

Pierius Joanncs 5'Jl 

Piirnano de KiNlulphus v. Kodulph. Pridelaner ii.>or>riu 
Vinceut. ep. rosan. 674 Primislaus dui te» 



tr. aquU. 371 406-408 
de Artnieu» v. Artuicu» 

- - tiXie" U v. (iabrie. ' 

- - Joann. Ferdin. 845— 8 46 

- - Mutthias v. Matthia» 

- - Sl.rtsalia v. Sbrisalia 

- - VicWn. v. Vicl.-n. 
Porro Ludovicu? s»-nator 710 714 
Pnrtin de Fridericus 457 
Porto A1ovmu« vicentin. 603— .04 

- Antonius vicentin. <>91 
Portiiirroario de Anton. v. Antun. 
Prainerius Jounnc» capit. 823 
Pramp^rc de Fridericus v. Frider. 

- Nieolaus v. Nicolaus 
Prantner 6s- 

1'ratade tiabriel v. Gabriel 

• (jerardtu v. Gerardu» 

- Joannea v. Joannes 

- - Xiwiau» v. NicoUttK 

- - Wecelo V. Wecelo 

- - Weielrtus V. Weceletns 

Prenestein Philipp. orator 7;.j 
Prete Jani 443 4 44 

517 



Pimpiuella Vinceut. ep. rosjan. 674 Primislaus dui teachinensi» 474 
Pinazio Tarquinius -i 1 1 S13 Primus s. 857 

Pitnano >le Frid..Ti.:us v. Frideric. Princep» de Echemberg 377 
7T7 - Lusitaniae 575 

3H4 405 - Onoldini 638 
424 816 Priolus Francisc. oratc 
"'Jip - Jacobus orator 471 

- I^anrentius orator 63G 
eque» 673—674 

- Michael 828 



Piperites Henricu* piistor 
Pipinn» re» :;s:t 3-6 3S!» 



Pirkliel ({eL.rjritts croutus 
Pisani Aloysin» 6->l 

- Joaune» orator 4!<6 

- Paulus " 52 



Pisino de O.mlua v. 4'arolu» 
Piaoni Jo. Bapt. rerrarieiui. 616 



Proinniti de Baltliaaar epi»c. vra- 
759-761 



M. A. Lucanus 828 
Prunsich Henricu» oauit. 568 
Ptolomacufl Fcrdinanuii* 666 
Puget Willelmu* orator 858- 
Ptuati Josepbua 885 
Purliliarum comen Hieron. 784 
Pusolt Je Martinus 480 



| Ravangerns patr. aquil. 371 Roniualdus archlep. 

Kavraun dinus dc la Turre 467 — 4uH Roraius Ludovicus 



salern. 421 
»70 



869 



Quade Michael Krider. 837 
QuetU Antonius "09 
Quiriiius Angel. Maria 881 883—884 

- Augustinus 797 

• Vincentius orator 368—869 
584—690 
Quiteriu* Franciscu» orator 651 



H. 



Babariuli Franciscus cubic. 475 
RabatU capiUn. Urad. 826 

- Joann. capit. 477 
• Jusepbus 809 

- Michael 470 

Kabler Joann. a sccretis 688 
Rachis rex Langobard. 383 
Raconiemris Thomas 649 
Raeuaio de Joann. y Joannes 
Ragonea de liertoldu* v. Bertold. 
Raichmerus Joann. cap. 494 
Raimundus de la Turre 786 797 
Raineriu* Antonius proTiaor 889 

- de Cardona 613 

- Paulus orator 888 — 889 
Rainutiu» pater Alex. III 433 
Rakocxi (ieorgiua dux 836 866 
Rall de Chrirtianus 890 
Rangoniu* Uuido 706 

Ranke LeopoMus <i!»8 
Ranober Halthasar 559 
Bapelar Friderie. capit. 669 
Rapicius tergestin. 817—818 
Ratdolt Krhardus 870 
Ratisbona de Leon. Wild 370 
Kauber An.lreas f.68 

- Nicolaus ;»78 707 

878 



Raymundu* consiliar. 717 
- patr. aquil. 461 453 
Raxivil cardin. polon. 791 
Recalcatus Ambros. 693 719 
Reginfrcdu* episc. veron. 403 
Begulua Joannes manzan. Wl 



Korarius Hieron. orator 698 — 694 
RoKate de Albericus v. Albericus 
l!<Mn-ius Derleus 777 
Kosfelt Genrgiu* neapolit. 777 
Roaja de Niool. oi " 
Rossi Joannes 371» 



Reichenau de Willelmns t. WilleL' Rotellus Ludavicu* 888 424 816 
Kekhlingen de Frideric. v. Frider. Rotcrodamus Herasaraa 630 
de Ulricui v. Ulricas 




- - Lucssa 

689 591-593 596 597 
Renaldus dux Spoieti 448 
Renner Franc. typogr. 370 
Bentiu* de Cere a secr. 639 
Beacius Paulua a secret. 847 
Beynaldus cardinalis 426 
Reynsburch de Theodoric 370 
Rhodua Joannea decanus 686 
Kiccius Paulns raedicua 693 
Riecobaldus Petrns volaterr. 486 
Richelieu cardin. 863 
Ricboff Joannes 777 
Rietberg de Conrad. ep. oanabr. 566 
Kimb Wolricus capit. 469 
Kinvios Hieronymus 631 
Riprandus 408 
Kiva Josephus a aecret. 871 
Ruiardus de Tercento 488 
Rixxo Josaphat 394 

- Marcus a secreti* 594 
Kobertus arehiep. strigon. 446 

- de Bavaria rex 478 

- dc Marcha capit. 668 

- episc. colon. 526 

- imperator 376 479—481 

- rcx Siciliac 468 
Kobolottua Francis. crcmon. 764 776 
Kochu* s. 867 
Rodoaldus patr. aquil. 871 396 398 
Kodulphusarchid. Austriae 470 479 

- nababuririeus 377 462 

- I imperat. 462 

- II - 784 791—793 796 

-799 801 807 

- de Pignano 466 
■ ■ Varanaeo 608 

- - Werdemberg 463 
Romer Andrea* pleban. 705 
Rogeritts de Pilo eapit. 449 
Rohr de Bernard. archiep. salisb. 630 

cardinalis 428 
Demoerit. phil 591 
464 



677 

de Adam v. 

- - Jo. Franc 406 411 886 
Rubeus Andreas a aecret. 632 707 
709 642 

Hudnigerus Chromus 777 
Ruflnis de Pasinus 631 
Ruoxa Ludovic. a secr. 621 
Rupertu* de Budrio 453 
• palatin. Rheni 843 
Ruy Uomet detineatu 762 
Ruxxini Carolus orator 857—861 
666—868 



s. 

Sahadinu* conKultor in iure 889 
Sabellicua 816 
Sabinus Georgiua 636 — 627 
Sacrato a Joann. Maria 664 
Sadoletn* Jarobua cardin. 625 723 
Sagredo Joannes orator 868 786 
846—847 

- Petrus orator 682 
Sagudinua Nicol. a seer. 654 
Salcrnus princeps Fisarii 770 
Salicetus Bartnoloin. 817 
Salimbene Synis procur. 432 
Salinas de Martinu* 713 
Saluinon rex Hungar. 412 
Salonu* Annibal 601 
Salvadego Bartbolom. 874 
Salvi Casetta ordin. praedie. 682 
Salviati Joannes cardin. 654 661 
SalviosJoann. Alder orat. 836 836 
Sanbonifacio de Alexand. 007 
728 



S)os 



Index jierwnnrum 



Sanetus <'leni.!is cnrdin. 
Sausovitius -Mi 
Santorius a s.-cietis -72 S77 
Sautritt.-r Jnatiu. l.ucilius J70 
Sanudo Kran. isiu» urutur 72t> 



Serntavner de Cijirianus .Vi7 
Si-rvien KJ'J 

S.-.ssis .1.- Cassandni viret. li'JO 
Sfmtia Aseauiu» carJiti. 074 
- Itlaura 554 



- Marinus histnr. 12 1 — 420 407 - Kranciscus «lux Mediol. 03"» 

Ot». 020 041 041 lif.i OJl 070 -071 720 706 708 

Sapidius Jonnno :l7s — 703 771 

Sanirinm mnianus 41"» - J«>ann. imleatins dnx 042 

Surl.vas S- liims s!7 - LuJnvicus Ju\ 50S 574 080 

SarjJus 1'aulus 757 — 738 600 810 5fss 071 

Slll 619— 820 - Faulus 720 
Sav.>r^naims Aiit>niu> iuil.-s f/.ls Sjfcllaus jirotoiiotarins 432 

W»7 015 Siui ar.liLs ouics Je MeiVn 371 

- Fr.uicisi ns v. Ki ancis, us - putr. auiiil. 411 414 
Ili.roii. niili-s •.»si-tji>j7-0ti.» Sijfcbo.lus , .,'jsc. veroii. 414 

M^ismun.lns uicbiJ. Austriac 377 
01'» 021 024 .,41 044 04S 501 
- a rotnnitx car.lin. 377 

imper. 370 400 4-2— ls.', 4s7 

4 *2-l:'0 .VLl_j4.nl jl'J 043'J 

r.i 1'iiloni.iH 01 j — 010 020 

0-4 667 74S 
« i.iai s Tvrnlis 7a."> 



- M^rius 7.1- 71., 715 

- IVtrus 040 

- l'hili|.].u.s onj 
• Ethnnna * m 

■ Tn-l.niis v. Tristmius 
Savni \l]diin>> II". 
S\«,r.,».l]i Cliristnj.ti. pijonus 7-->:t 
Sl.ri-silia Jc l'..n iil.-is caj.it. 400 
S. ula >l" 1.1 ltrunorn.- i'':> 

- - l'ri-i_'iiaiiiis cuj>it. 4:t:i 
ScalL.l.-Ha Ju. ISjpt. OjO 
S< iii.iLiipiis .[■• M.-.liumtu juitr. a.juil. 

J7l 

Scliaunihursr >l>> (Yiiira.Uis v. Cunr. 
SchuwmbiTir Krid.-r. v. Krider. 
S«'li.'!iiiJ.'c!i AnJr.-as a sn-cr. j'>4 
Sclii.Tlius i litist >i>1k>i ns 770 
Sliin.lla Jc Auil» t,li miles 403 



l 

_ 



Schinellus 



Sivri"rini iK.miiiicus ,s03— S04 
Siifniiiun slO 
Siin. ,>n ». I.ijisana »00 
Siii[,.n «'j,i>copiis5 021 
Sii.n.ncta LuJuv. earJ. 73'J 744—745 
Sinan l.assii 7tsl 795 
Sir«-!fiKr Jc Alcxius v. Alciiua 
Sirk <!<> Jac.J>. cp. trcvir. 611 
Si-ffiis ix.iucs s:t7 
Siticm <!.' Altcuijis cnnl. "45 
Cu, ■r.iui-a cumcs 40~ Si\tus j>aj>a IV .'«21 — 027 02!» — 

537 723 

Sliek Cuspar 50:t 
S>>avc K.trus 737 
SulJanus 5tiO 

S.liinnims cacsar Turcar. Osl 721 
7;->l 70LI 

Suni Jc Jusa cuincs 50'J 
Sottcino Je llainiiinJ. 578 
Soimciuhcrir Jc Utho v. OtllO 
Sr.j.hi Isniacl 010 
Snr.mzo .lacnl.us oratnr 3t>0 
S.iianus l<uinitius 1'alliuliu.s 591 
Sp.suJuniiiLis Matth. «.<|u,«i 714 
SjvLiiucclii L.iclius s.-ncnsis 7!'4 
n.-iulicrj;.. Jc Ilarlhol. v. llarth. 
Jc H.rt.JJus v. H.TtolJuit 



SclJich Lcup.JJu» cani. r. >j.s— >j:« 
Sclilikiii.s cuiiiit, -07 
S«-hniiJe«vv 



Schm iJe«vyn J.iann.s 777 
Scl|i.nl>orn liarthul.itn. 777 
Schuncr Muttlui. iis carJ. 0 0 
Schi.|,-tiils r>»' a cuiii. s s71 
Scliul. iiihunriuH iuiii. s si,7 
SrhwaricnbiTifiu.s s I j 
Schvrlcntins Hicrun 777 
SclcnJcr Xiclaus OOi 
Sctus Alcxius «*.»" 
Scril.iinis Jc Juaiincs 4»:t 
Slrinu cutncs iiit«TtVctus S |0 
S«lJ-niw S21 

Sclijri nsta.it Jc Joann. Hcrb. 371» 
SclvtniLs imjMT. '1'urcnr. 0I<> <>7s o :l 



Soiiiciikji Aufrustinus ">so - - llrc^unin v 

Scncca L. Annucus SJO - - <iii»lt-ili<Tt 

S,Tl.,-lloniii« tiahricl 7sl - - Hcnriciui v. 

Scri|>anJu Ilicr«>nviii. canlin. 73'J S[iicx'cl Jac>J>u.s tl2<) 

744—740 Sj.kxl Jacubus iusticus 04 s 



iiruma 
(iualtcr. 



Spinetlun Jo. Baj.t.comt» 01 1 0 1 2 01 H 
Spinul* dux 770 

- Ainbrosiu* capit. S23 

- Anfirunu* 5<t4 

- X. S4S 

Spinnlis Je lUItluaar v. balthunr 
Spiritof capitan. russicu* 80O 
Sprichinstair Jc <.'oiira«lus 472 
Spuch Martinus c«j>it. 715 
Stachcl CouraJ. tvpujrr. 370 
Matilaeus KriJ.Tic. cnntc-ss. 717 
stainji» Muiiiniliuiius "20 
StauJniaycr An.lrcas 0!t> 
Stanislaus cjiisc, oloniuc. <.!>0 
Staperberjjer Hcrnianuus 404 
Starcnibcrir cuincs rsjl 
Star.inlwiifius tfiiiJo 807 670 
Stclla cnmcs S07 
StenJal Jc Alhertus typ. 370 
Stcno Michac! ,Ilix \ cn. iso 
Stcj.hunus Jux llavuiMc 473 

- 111 jmpa .isa 

- s. rci HunirHr. 44i"> 
• Wayvnln Mol.l. js2 

Sti.baeus't,c.>rtriii:> >p. lavant. 7:<6 
Stur I5urk.h.ir.lus OJJ 0i4 
StrassulJo Kri.lcriciLs 715 

- Juauncs 710 

Fri.lcricus 710 
Josi phns 715 

- OJcrktts 710 

- l.iccarJus S42 

- SoMonerinu 716 
Strum Fctrus 72 S b06 
Strutius ArnalJun indcx 432 
SturTu Ji l''riJ<;ric. v. Huh.ustautF. 
Stuit»el Jacubus 04>J 

Sturm <.>sw«ldu» |>resbyter 705 
Suleinianus enesnr Turcnr. 68» 701 
70J 711 
Snpcrantiiis Kranc. «irntor 7!):» 

- Jacnb. orator 777— 77S 

- Jonnn. Jui V. n. 4o!> 
Sup.jrtinus jilebanuji Arbe 400 
Surianus Auton. orator 017 

- Miehael urnt. 308 77*— 77'J 804 
Susanis Je (Moricus 472 

Suttun linbertus eqne» rit>7 
Siiyvint Hcnricu» uotariiu 4U7 
Svajcr AmcJaeus 42<i 0»O 
Swoch Je IlVnedictus OO» 

- Helcna i">0'J 

- MicllAel jOJ 
Sylvaticiis Harthol. sl'J_820 



T. 



Tacianttn i. 867 

Tacitus Corneliua 370 
Tagliapictra Jacobu» Ant 878 
Taliuan Michael 807 

i*a interpr. BOO 
dcl Nicolaus 4bO 

nann. ep. labac 787 
TaiiU de Jacobus o64 
Tech de Ludoricus v. 
Templis de Joannc* v. 
Tengfell Joannea 086 
Tcrcento de Articua v. Articus 

- Kinardus r. Kioardus 



i Topler Jacuboa mercator 609 
jTordnillaa de Mannel 81 1 
Torresini Joann. Jac. 776 
;Tournon a Joann. Henric. 866 801 
Tradonicu» Petnw dui Ven. 390 392 
Tragu* Hieronvnius 3*8 
Traroezxino a secreti» 750 
Trautmannsdoriiu* com. 837 841 
Trautscn princcpa 867 
Trareraariu» Ambroaiu» 601 
Trerisanus Andr. cp. frltr. 679 

- Bened. orator fi'.2— 6t>3 

- Laurent. a oceret. 637 

- Paurea locumt. 679 

- Zacharias locumt. 614 
Tridentinu» Joann. riccnt. 691 
Trilacea tridentina 660 
Trirtanu* de Saborniano 483 484 

492—493 



- Wolricua r. 
Tcrtullianu» 699 
Teasier dc come» 871 
Teupolu» Anton. orator 368 

- Jacob. duz Ven. 440 

- Nicolau» oratur 031 088 

724 



Tristarius Ntcolan» 817 
jTrithemiu» 601 
Trivalmun Joann. Jac. 005 
;Trota Joannex 666 
Truchsea e socictate Jesu 861 
689 - Fridericua 611 
726 - Oebhardu» 787—78« 



- Paulus orat. 369 762—763 
Teutmanu patr. aquil. 391 
Tluvidaeus mapi.ster ferrar. 479 

patr. aquil. 371 
de Apolda 434 
- Reynsburc 370 
nuntiu» 714 

- princ. Moacoriae 790 
Theophania coniui Othon. 397—398 
Theorech Valentinua 761 
Thomas cpiac, agrienai» 086 — 687 

- card. arch. strigon. 670 010 

- epiac. duuehnenais 629 

- O. M. 376 
Tbomasius Petma medic. 608 
Thoner Hieron. 709 
Thronus Andreaa equea 887 

• Laurentins 700 

- Nicolaus 003 736 

- Sanctes 694 

- Vincentins 369 603 
Thuno d« Sigiamundtt» 709 

«76 
Turre 467 
416 
377 

Todeaco a B-rnardus 680 
Tolotnei Claudius 734 
Tomiaus abbas 437 
Tommaaeo Nicolau» 369 731 



- Otho ep. august. 742 755 
Tulcmann Bernardu» 666 
Turcheti Antoniu» 457 

- Franciscus notar 457 




Turre de Franciscu* v. Francisc. 

- Oeorgiu» v. Oeorjjius 

- Gottifredu» v. Oottifr. 

- Ludovicus v. Ludov. 

- Moochinu» v. Moach. 

- Napinus v. Napinus 

- Philippns v. Philipp. 

- Phoebas v. Phoebus 

- Poncetua v. Poncetus 

- Raimundus v. Kaimund. 

- Tiberiu» v. Tiberiu» 



u. 



ITbaldus Rermanu» 415 
Ubertu* abbas 433 
Udalricua de Flcdcnich 418 

- I patr. aquil. .i71 

- U patr. aquil. 371 
Udo archiep. trerir. 413 



Abh. d. HI. Cl. d. k. Ak. d. Wiss. IX. Bd. IU. Abtb. 



Vgo milea 441 

Ulmua Fortunat. 491—433 436 810 
1'lricus de Altosano t>09 

- comes Cilliae 618 

- de Cuccanea 468 

- Freundaberg ep. trid. 548 

- Hcncburg 463 

- Keifenberjf 459 
apa 111 431 

' - V 409 

- VI 473 475 

- YTU 427 832 

- Bernardus 728 

- nragirter 471 

- dicio» Procel. 460 
Urneotns II dui Ven. 400 402—408 
IWnia deUrsuaep. theanensis 629 

-630 569 661 
Ursus Barthol. noUriu* 467 
Urtado dc Mendoza Didacus 726 



V. 

Vaestringken Lucas 838 
Vahingen de Bertold. t. Bertold. 
Valareiwo Zaccarui» 876 
Valchenberg de Frider. v. Frider. 
Valenti cardinali» 880 884 
Valenttnis de Chriitoph. 496 
Valerianus s. 857 
Vnleriu» ». cpisc. trcvir. 894 
- Augurtinus proviaor 661 
Valesiu» Henricu» rei Oalliac 782 
-783 

Valle della Franciacna 680 
Valvaaono de Jacobu* v. 
Van der Planchcn Edu 
Vanitz Paulu» 832 
Varadinus consil. regiu» 544 546 
Varaneo de Cnnstantia v. Constant. 

• Kodulphu» v. Kodnl. 
Varga» orator hispanus 740 
Vatraius r. Prete Jani 
VccclHu* Faustu» not4tf. 703 
703 



Vecton Vk 

Ve,ri»1au» <1e WohTkele 670 
Vclasco de Alorsius r. Al 
Vencealau» VI rei Bohem. 472 
- dux Saioniae 376 
451 
115 



910 



InJei pcnonjirum 



Ven. 476-477 
orator 879 

863 864 



Verans 418 

Verantius Anton. asecretU 704 
Vercy a Petres camerariua 861 
Vergeriu* P. P. senior 466 

- - junior 692—699 
704 706 712-718 718-719 
728—729 
Verlochus dc Brenbcreh 450 
Vespasianus do Iadera 701 708 
VUncUo Fraaeiscus 818 
Viaro Fantinus locumten. 487 



w. 



Vicentina Lucia 728 
Viclea de ForcUleU 461 
Vida Othonellus asecrct. 695—697 
Vido dccanus aquil. 467 
Viebni Jo. Bapt. 628 
Vignola Caesar a secretU ( 
- Pctrus a «ecreti* 877 
Villa regina 394 

Villanova de tirakanua v. tiralcan. 
Villers de dominus a aecr. 639 
VilUnger Jaoobua thesaur. (133 
Vincentiua epiac. raciensU 620 
Vindelinus de Spira typ. 370 
Vineia a Petrus a secretU 441 
Vintha Frandsc. volaterran. 757 
Virgilius s. 773 857 
VUrntinua Nicol. vitrariu. 717 
ViUlis Janus 016 



WiiiU 0. 380 
Walafridus Strabo 888 
Walch ticorgius typ. 370 
Waldarfer ChrUtoph. typ. 870 
Wallenstein Albertua 629 — 631 
WalHs dui auatr. 872 
Walpcrtus episc. mutin. 892 

- patr. aquil. 893 
Walterpertholdus dc Spegncmb. 469 
Waltilo notarius 416 
Waltaer a Cronberg 696 
Wangen do Frider. ep. trid. 437 
Wayzmannu* frater tcoton. 460 
7ii9-740 Weceletus de PraU 451 
742 746-740 Wecclo de Prata 449 461 

WeUer Christoph. ep. ratisb. 696 
Wclwood WiUeJmu* 817 
Wenccslaus rci Bohem. 474 476 481 
Wcrdemberg de Kodulpbus v. Bod. 
Werinberius abbas 414 
Wettinus v. Witinus 
'Weyainkh de Dictonarius v. Dict 
"Wich de Hieronym. orator 608 
Wichleff 486 
Wido episc. mutin. 394 
Wild Leonard. de Batub. typ. 870 
Wilbelma s. 384 
Willach du Nicol. vaivoda 517 
Willelmina Amalia Hannov. 377 
Willchiuu dui Austriae 478—479 
- Bavariac 694 699 



Wolfrigil dapifer 418 
Wolricus de Tercento 483 
Wolwinns episc tergest. 463 
Womicyn Procopius orator 869 
Wulchsteiner Michael 678 
WurUmberga dc Everardus T. 
Wussan de Sttphuna 617 



Y. 

Ymaxio de FrancUcos v. Franc. 

- de Jacobus Jacobos 
Yperies de Joann. Damin. v.Joann. 



z. 



464 




i llcrasm. epUc. plocena. 620 
Vitus a Dorimbergo 

• rornanus 415 
Vlatislaus rei Bohem. ct Hungar. 

399 549 651—662 669 673 
575 677 661 682 007 615 
Vodalricus I patr. aquU. 411 

- II cpisc trid. 404 
Volcholdus 404 
Volniann Isaacus doctor 836 
Volpe AureUus cancellar. 828 
Volricus advucat. Poponis 406 

• decanus civitat. 450 
Vualdandus q. Immouia 386 



- dMCUri, 

- de Cucho 462 

• - Curtarodulo 470 

- palatin. Khcni 696 

• de Keichenau episc. 
temiis 536—637 

- dux Saxoniae 511 
WUtebrotdus cuisc. trerir. 884 
Witinus monacnuK 388 
Wodalricus archidiaconus 418 

- patr. aquil. 436 

- dux Carinthiae 418 

- dc Mednn 418 
W r olcheruspatr. aquil. 371 434-436 
Wolf Adsunus Stitt 

Vuangerius missus Othon. III 400 Wolffkcle de Vegislaus v. VcgUL 
VuezeUnus dux 413 iWolfgangus WiUelm. Kheni 801 

802-608 643 



Zabarella Daniel 717 

- FrancUcus card. 
Zambone Petms 817 

Zamboni deSUviU Fraoc 617 821 
Zane Matth. orator 78J-790 807 808 
Zanctti Antonius Maria 871 871 
Zava FrancUcus cremon. 764 
Zegliaco de Daniel v. Daniel 
ZelvU de Meyuhalmuii t. M 
Zeno s. 404 406 408 414 
• Alexander orator 872 — 876 

- Apostolus 774 776 

- Petrus orator 660 
Zermegh Joanncsj 786 

ZUni Petrus dux Ven. 436 489 

- Sebast. dux Ven. 
ZiUola de Carraria 480 
Zinxindorfio a ooniea 867 
Zirimus fraUr BaUieti 
Zobius Phibppns 777 
Zon Angelus 422 
Zorxi Aloysius 808 

- Marinus orator 849- 
Zovenxonius Raph. tergest 
Znccomakehius Andreaa 

crainens. 529 631—638 
Zuffatus Joannes a secretU 568 
ZuftinUre Zorxi v. tiiustinian Georg. 
Zusto Uoorgius orator 578 
raUr 678 



860 

549 560 
archiep. 



Digitized by Google 



IX 

Index locorum. 



A. 



t. Aquae 
AbbatU Kusiiaim 



410 



r. Aquae 
Aere 448 
Adua fl. 464 
Aegyptus 370 
Acmona 867 
Africa 60« 711 718 781 
AgiUr 636 

Agxesta opp. 694 — 696 
Agrifrentum 6G0 
Aia Comitum 803 868 
- U t. Aja Comitum 
601 

JulU 823 



643 "90 
403 

Albaretum 613 
AlbU 769 

464 789 813 



Ambasia 568 

783 



735 800 848 



Andreacurn 684 
AndrinopolU 811 

Anglia 686 697 610 629 638 6481 
660 666 693 766—767 786 [ 
—787 799 86» 876 877| 
AnhaKum 706 801 
Anltium 408 
Anipach t. Onoldinum 
Antignana 463 876 
AntipolU 771 
Antona 636 766 

668—669 586 686 737 
738—734 766 800 



Apolda 434 
Apua 771 



686 



665 785 



Aquileia 371 891 406 411 475 707 
710 787 879— BHO 885 890 
U 443 464 478—479 623 AquUgranum 639—630 766 
626 703 767 774 786 849 Arabia 370 
- auperior 533—634 670 618 633 ArabonU 690 
Aleiandria 433 Aragonia 487 533 697— 598 608 612 

AUa TeronenaU 623 
Alpagum 407 



Alpet 564 
Alpuinum 415 
AlRatia 648 



Arbe 460 
Aremberg 
Argentina 
584 

I Argentoral 

A n Tiiu) Qitl 



f3S 

634 563—663 66« 571 
687-688 602 696 765 



436 032 623 



Arnhemium 800 PflS 
AsU 701 769 
AspeTg castr. mun. 800 
A«»la 620 749 828 861 

- CaaaelU 377 
AtheaU fl. 401 693 890 
Athente 618 

AttimU marehionatua 408 
Auenperg 469 614 
Auguata 663 573 579 693 603 606 
676 760—751 
• Taurinorum 803 875 

- Vindelicorum 583—584 688 

621 633 636 676 698 723 
766 769 800 803 827 
Aumberch 403 
Aurantium 838 
Aurontium 734—735 876 
Austerlitx t. HlankovU 
Auatria pattim 

iferior 705 782 
ATenio 767 



B. 



BabilonU 443 
Baccanum 510 
Bachir cartr. 456 463 
Baden v. Aquo 
Budena 668 



115» 



912 



Index locorum 



Bamberga 695 697—698 
Bar 871 
Barbana 378 
Barbaria 691 718 
Barcino 686 665 667 700 717 718 
766—769 

Barolnm 818 
Barmm 671 878 

-604 608 631-630 
640 693 

parva 633 

500 613 644 853 876 



nuin 433 
Bavaria jitutim 

Bclgium 635 727 749 764 847 
Bclgrad in HungarU 681 872 
Belgrado in Foroiul. t. Bellograd. 
Belinja 431 848 

Bellogradura in Foroiul. 472 494 
593 639 686 707—708 711 
713—716 

Bellunam 461 890 
Bonacus Ucus 594 696 
Benevcntum 586 
Berg v. Ducatns MonUnus 
Bergomuiu 380 653 736 890 
Berlichingcn 670 
631 

877 
433 

Bcudxinuni 790 
Bibra 570 
Bibrac 741 
Bidens fluv. 435 
Binascum 767 
Bitontum 870 
Bittonium 791 
Bles 619 
Bohcmia jmimini 
Bois lc duc v. Silva ducis 
Bolxanam 462 541 652 579 685 
0117 098 648 769 803 877— 878 
Bonna 8*8 

Bononia 376 436 484 601 517 668 
-670 089 692 695 700 717 
768—769 812 827 
fl. 616 
626 616 601 
BotisUin cairtro 463 
Brabantia 666 
Braizan castr. 398 
Brandcburgujn 376 692 704 801 803 
Brandcnburg v. Brandeburgum 



BrassovU 680 
Braunekium v. BrunopoUs 
Bravopttrgum 636 
Hraixanum 788 
Brcnberch 450 

Brenoburgum v. Brandcburgum 
Brcnta v. Medoacui major 
Brcntonicom 593 623 
Brigantiuin 563 
Brisacus mons 832 
Brissacuni 621 
Brit 663 

BriUnnU 826 869 876 
Briiia 405 024 553 748 801 890 
Brixina 552 663 679 586 648 766 

769 

Brixino v. Brixina 

Brixinum v. Brixina 

Brugae 640 6*6 636 727 784 800 

Bruna 827 

Brunechum v. BrunopoUi 
Bruneck v. Brunopolu 
Brunopolis 621 668 684 688 735 
Brunsvicia 699 
Brunsvicium 849 

- guclpherbyt. 377 
BruxelUe 388 -84 686 621 636 637 

713 727 7J3-734 765 756 812 
BubulenU 613 
Bucari port. 805 890 
Bucharest v. Thyanum 
Buda 467 471 610 644 667 678 
680-681 686—689 701 868 

- vetus 546 
Budrium 403 
Buia castr. 899 
Kuls anum v. Bolzanum 
Burgae v. Brugae 
Burghetto 644 
Burgo* v. Bravopurgum 
BorgtrodU 368 612 648 560 662 

666 669 584—685 726 
Busetum 769 
Butela Aduae castr. 454 
Butintro 867 
Byxantium 614 



0. 



C&Ubria 478 
Caldariuin 648 
Calembergum 849 
Caletum 799 
Calistam 629 
Calocut 687 

Cameracum 610 621 666 700 731 

733 

Camerinum 528 
Campidona 552 679 602 
Campus Caulinus oastr. 812 
Candia 612 
CansUdt v. 
Cantaropolis 653 
Cantuana 636 799 
Capistranom 514 616—517 
Capornoch 692 
Caput Aggeris 399 

- Carthaginis 780—761 
CarelU 829 

Carinthia ptutim 
Carlowitx v. Carolovicium 
Carnarius sinua 865 
Carnia Ht>3 860 

CarnioU 444 461 476 626 668 768 
—764 806 809 
Carolovicitttn 858 860—861 
Carpi 672 
Carpinetum 733 
Carsus 786 810 890 
Casalis Tarv. 644 
CaseovU 501 878 
Castagnarus fl. 890 
Castelbarco 540 644 
Castella 561—562 585—686 643 
Castelletum ForoiuL 488 
Castellon 416 
Castellutum 469 
Castrum a. Angeli 631 657 

- aquarum 062 
Castrum franeum Bon. 669 

- Mocbo 618 666 
novum Terg. 878 618 656 

707—706 711 713 715 



- s. 
Cere 639 



ti 494 
378 



Cadubrium 463 



Cervia 435 594 672 721 
Cervical 600 707 
Cervignanum 876 
Cesena 435 
479 691 628 703 Chiusa v. CUnaa 
—704 734 676 Cibinum 680 702 
624 CilU 376 613 



Digiti. 



:ed by Google 



Indei looorum 



913 



714 

613 

V. 

Civitaa Artenaui 610 

• Aurtriae 477 

714 798 

• Foroiulii 889 

- nova 401—403 
Claudia Augnrta 890 
Clauaa 691 
Clavenna 663 
Clerical 378 

Cleves v. Clivia 
Cli»M 703 707 609 
Clivia civitaa 686 800 

- ducatua370 783 748 800 801 

—802 804 

Cluniae 666 
CoUoretum 644 
Colluivar 680 
pcusivt 
377 

Comitatu» bellunensU 401 

- bononiensu 394 

- cenetenai* 400 

- foroittlienais 393 

- hfatriensU 403 

- tnarch. Eberfaardi 408 

- mutinensia 394 408 

- pisensU J95 

- regiensia 394 

- veronensis 406 

- vicentinus 403 
Comom 690 
Corau» 55 3 670 
Concordia 401 
Coneglanum 469 

Contiuentia 511 585 697 690 800 
Conrtantia 871 430 484 486—491 
632 634 653 668 687 -688 696 
514 661 678 680 
681» 701 781 860 

Cophaer 694 
Coppain 684 
Corcjrra 727 838 
Cordevadum 669 
Cormou 4!>4 593 600 718 716 876 
Comaianum Berbaruin 464 
Coro occupata 676 
Cotiniola 677 
Cotroi i<36 
Covalum 623 876 
Cracovin 681 782 
Craina marcha 408 
Crema 427 890 
878 



Cremona 579 642 656 76» 776 

>y 733 



719 796 809 



Cronberg 696 
Crumerium 868 
Curia badenaia 800 
- Naonia 460 



- Khaetorum 
Cnriovallia 812 
Curtarodulam 600 
Cnrtrinum 832 
CTprna 612 833 
Cjtera 838 
Ciwitad v. Civitae 



nll».tr»f*r.»fl 



D. 

? fk,- moa-y" ii hiTeJl 

I — *<-,. r-iv-i» . 

Dacia 666 

Dalmatfa 413 637 679 682 666 
808—809 814 846 873 889-691 
Dambrovonum caatr. 616 

inia 828 836 841 
Danimarca v. Dama 
Danubtum 661 639 



...7 i 



Ebersdorfittru 860 
Echemberg 377 
Egna 679 
Kincta 566 

Eri^anua fl. 765 778 
Esncn 696 
Erthonia 829 

Etruria 798 795 864 870—671 
Eugubium 427—438 
Europa 642 668 766 798 813 637 
849 864 866 868 870 873 
Errtat 696 



F. 



Dauin v. Dninom 
Delft 798 
Dilianum 891 
Dilinga 706 
Divin v. Duinum 
Divodurum 797 788 
Doblacum 786 
Doinum 686 
Potiiodossobi 610 



V. 

Donaverda 602 
Doremberg 647 
Doricum 690 
Dorirobergnm 789 
Praj*uchium 378 
Drava fl. 371 
Drceda 695 

Ducatna Montanus 801—809 
Dujmldorfium 603 
Duinuin 7J8 785 f?48— 849 
Duaikerka 800 

471 678 i/i 



Faganea 398 441 
Fagnigola 780 
iFaigncm 803 
683 686 847 [ Falaruna 686 
861 890 Fara 816 

Farneaium 846 864 
Faveirtia 486 510 
iFeMkircheo v. Feltkirchium 
Feldldrk v. Velcuria 
FeBeitas 394 
Felinga 584 

Ftltkirchiurn 532 G44 707 

Feltria v. Feltrivm 
Feltrium 430 461 890 
Ferraria 424 478 607 688 667 066 
679 677 700 731 763 783 
v. Flandria 
v. Finanum 
711 767 



■ 



749 



Flambrum cartr. 467—468 
Flandria 696 749 768 799 823 
Fledinich 418 
Fleium ad 690 

iFlorentia 888 480 610 628 631 564 
667 676 700 753 784 
IFlumen 694 805— «07 809 

- «ancti Viti 769 
Foeilia 408 
Fondi 866 



914 



Indei locoram 



raZdt 



817 
643 



5G3 
"78 



Forum nomtn 664 
Foaaetta 782 
FraiatcteUum 853 
Francet montium 668 
Francofordia381 610 ( 
684 B27— 628 726 ' 
Francofurdium t. Francofurdia 
Francofurtum v. 
Franconia 648 
Frankfordium t. 
Freiberg 62S 
Friburgum 568 610 
Friaaeum 707 878 
Friuli t. Forumiulii 
Fuenterabi* t. Fons rabidus 



, r >79 



670 



: ...t 



Gravia 
Greti t. Graeciura 
Ora t. Graeciara 
Grignum 801 
Groang cartr. 398 



i.t 1 »» ylltdlt 



800 (iuardiaUlla 392 

Guleta eipugnata 707 710 — 711 
718 770—771 781 
Gundcndorfium 877 

i 

H. 



G. 



Gallia pas«im 
Gallan caatr. 420 
Gand t. GandaTum 
586 636 



Liria 



726 



727 788 
—734 772 



Gedannm 769 
Gemona 479 
Gcnova v. Janna 

Germania jxuuim 

- inferior 371 380 
Oheldria 568 686 727 733 749 

SSr" - 



m'( 
u I 



GUuba fretum 808 
Guido 781 
ilm.MLM >-;r-lr. 140 
Goritia rxM*iw 
GortsUch 659 
i.Httiii-.. -r> 

Grabenhagen v. Haga eomitnm 
tiradUca 693 598—600 633 640 
707—709 604 811 813 816 
Gradrw inaula 391 407 680 

- portu» 890 
Graccia 671 672 660 701 
Graecium 514 527—628 536 703 Imola 435 

776 828 877 -878 Indi* 687 890 



377 



«96727 788 849 



Hab 

Haga Coi 

HaFla ad Oenum 662 795 
• ixevica 684 801 

- Trrolia 601 
Hallae 663 679 688 717 

- bririneiwea 667 584 
Hamburgum 836 
Hannoveria 377 
Hanovia 786 800 
Hainan 684 
Haugae 698 

H-id, 695 o03 827 

Helrctia 609 
Hemonia 432 
Hcncburg 463 
Hcracliana 402 
Hibernia 826 
Hieruaalem 466 576 638 

727 801 868 860 871 
831 



Indiae 443 764 
Ingobrtadium 697 
InKhiltcrra v. AngUa 
Ingria 829 
InqueUer 684 
Inabrnck r. Oenipontum 
Inaubri» 661 
Insula Higtr. 396 

- gTaderuns 432 
Intal rallia Oeni 494 
Ipoglara 695 
Inoltt dcUa scala 091 
Iaonctum 566 693 716 788 
Italia paMim 
Judaea 670 
Judaiea inrala 687 
Judemburg r. Judemburgum 
Judemburgum 644 
JuUa 733 

(M8 i. 

801—803 

397 694 «88 706 718 

»i* -jwmpIM»»» 

Wtt >**■>*>, 

1£* 

-'•» l'.i* 7-df! .!»•■ 



r^Q^pldonia 0 



I. 



Janua 



667 



504 564 734—736 66 
702 718 726 768 767 — 768 Laua Pompeia 
771 789 878 Lantrec 636 
Idunum 762 Laybacum T. L 

Ledra fl. 707 
fl, 399 



Kippoxarituiu 782 
Kirin^a 563 
Klciukirchen 782 
Knittelfeld 644 
Kremba 706 

n t*:**-ini irh N«s a«: 
rMi rlm T«'«-*f4 afetjeul 

L. 

Labacum 450 518 694 763 857 
Laberiamun 386 
Lacua brigantinu* 600 
Lamagna v. Alemannia 
Landech 671 
Landcnsteyn 460 • 
^auenburg v. Leobergutn 
642 769 



•:a •., 



Index locoram 



915 



t. Leo 
Leo 404 
Leoberc 644 
Leobcrgum 832 
Leobia 870 
Leontium 878 
Lcopoldstadium 863 
Lentinnm 878 
Leudruiu v. Valli* Leudii 
Levicum 679 
Leyden 708 
Liburnia 809 
Liburnum 666 873 
Licc* 690—891 
Lichtonstein 377 
Liguria 665 

Linciuxu 377 646 662 664 701 754 
Lindovia 692 
Liniacum 602 

Xiipaia ool 
Liquentia fl. 387 
Liris fl. 437 
Lituania 616 790—791 
Liventia fl. 449 
Livium 436 
Livonia pacaU 686 
Lizza Fusina 613 
Lodronum 640 544 
Lombardia 423 430 437 448 
662 G03 636 
Londinum 636 786 799 
Lorena v. Lotharingia 



M. 



Miuirid v. Matritum 
Magdeburgum 616 
Mamianum castr. 378 
Maniacutn 469 — 470 
Mantua pattim 

Maranum 500 579 638 640 646 
«48 680 694 728 764 806 
813 876 

Marca Crainac 406 
- Urvisina 603 
Marceaine 678 
Marcha coraitatua 801 
Marchia 461 

403 487 
Attimifl 403 
Marchvelt 462 
Marcbium 521 736 
Marinianum 401 
Marmaros «78 680 
Marmirolum 769 
Marostica 467 
Maasa 432 439 
MaiuriHa 726 767 771 
Mathelica 668 
815 Matrai 679 

IMatritum 636 663 667 700 767 
816-816 



40 



Lotharingia 478 046 832 871 878] Mauritania 637 



Lovanium 617 
Love 462 
Lovitium 786 
Luca 6«3 

610 

609 627 
477 

Ludgeri ». cartrum 847 
Luganum 610 
Lugdunum H36 

- BaUvor. 800 803 
Lnneburg v. Lt 
Luneburga 708 
Luneburgum 460 599 849 
Lunsperg 663 
Lunzaniga 414 
Lupoglinum 664 
Lusatia 754 778 
LusiUnia 576 667 654 667 
Luxemburgum 586 
Lyntx v. Lincium 



72u 



Maxiorbo 762 
Mrclinia 727 733 734 
Medioknum pauim 
Meduacuii maior fl. 728 
Medun 418 
Meghies 681-682 
Memminga 579 568 602 788 
Memmingen v. 

771 

Mestrc 471 613 644 
MeUe 458 467 
Metx 461 
Middelbourg 686 
Milano v. Medio 
Mindelliain 579 
Minibarum 878 
Misnia 697 704 
Misurina uions 786 
Mocho caitr. 378 



Mons 



612 

474 719 
Mocdlinga 847 663 878 
Moguntia 431 603 636-636 568 
663 626 686 646 696 
Moldavia 682 678 826 
Monachium 379 662 696 827 
693 696 708 
mosaoense 410 
•. Petri ap. 409 
i. Salvatori* 404 
Seiti 400 

sonnamburgense 404 
Wcstphalorum 886 839—841 
a. Zenouis 404 408 
belligardus 646 
Monscrucia 876 
Monscasinus 388 
Monsfalconis 680 
Monsfeltri 505 
Monsferratus 691) 829 
Mon* HannoTiae 733 
- Olivetoa 724 
876 
726 

Monsregali* 448 
Monsrosolos 717 
MonUgnana 602 618 
Montecchio v. Monticulum mai. 
Monticulum uiaiua 690 
Moravia 452 470 659 687 764 768 
778 782—783 846 

Mori 694 623 

Morlacca fl. 808 689 891 

Mosaciutn 410 

Moscovia 615 786—766 790 869 
860—861 871 

Moanil 416 



686 
MQlberg 761 



Muja 594 
Muniglanium 463 
Muranum 764 782 
Mursipontum 738 

408 672 677 783 871 



N. 



claurtralis 803 

878 



9 1 G 



Indei loconun 



Namurcuni 586 727 
N»renU 868 
N»sw>vi* 636 
Naudoralb* «55 
Navarra 636 778 
Naiareth «29 
Nmrit 770 

Neapol» 463 642 644-546 
040 657 711 717 720 754 
771 821 837 862 

Nw>burputii S77 695 801 
Ncoclau^trum HTi? 
Nevpactum 872 
Neostadium 692 703 708 
Nenlnirjr v. Naburga claustr. 
Ncuiuiirkt 762 
Neu>tadt v. Novu civitaa 
Nirsca 726 
Nicia T22— T2J 
Noti v. VullU Agn 
Nordliuga 563 
Norimberga v. 
Norvegia 686 
Nova eivita* 377 782 
Novaria 562 7U7 



618 

769 
«66 



Ottoca» 818 
Owar cantr. 683 



Novendorfium 800 
Novigradum 891 
Nurembcrga 370 434 467 602 
681 687 696 698 



0. 



Oberlaybach 477 
Obemtein 617 700 
Odenard 636 
Oenipontom paitim 
Oenua fl. 434 562 
Olomucium 782—783 790 
Onoldinum 638 
Opavia 377 783 
Oranutn 686 
Oreavar 471 
Oricnu 631 675 
Orimberch 478 
Ortemburg 481—482 
Odnabruga 836 839—841 
Oaopum 607 616 
Osterga 791 
Oitilia 890 

Ottemburg v. Ottimbur^um 
624 800 



646 
727 



M 



P. 



Padua v. PaUvfam 
Pudu» fl. 771 
Pagoniz 825 
Pafentia 636 

Palmanov» cutr. 871 794 612 
Pannonia 506 562 

- inferior 795 
Papia 670 
Papilia 436 
Parcntiura 890 
Parionum 473 
Paririi 



Pletiiura 848 
Pixliror* 477 
Pofflavum 606 
Pola 890 
Poloni» 
Pohanum v. 

831—832 
644 

jPortore 865 800 
jPortua an 830 
Portungruarhun 668 
| Portnsnaonis 4U7 489 468 615 624 
634 640 568 654 668 696 713 
| Poanania 858 

IPuoniuu 509 690 703 856 878 
J Postoin* 606 

Pr&ga 466 648 649 692 696 790 

793—794 800—801 807—808 
828 825—826 886 

Pr»U 449 492 
Pratum 611 
Preaburg 851 
Prevesa 867 
Primerinm 561 



689 756 766 769 771 870 Primulanum 679 
Paaaavia 769 801 

Pweroviciom 866—867 Prosechum 694 

P»Uvia 381 652 Provinci» 726 

PaUvium 467 471 475 479 600:Puebl» v. Buecos» 

552 556 563 599 602 613 6961 Pni» T . Apulia 
PodemonJi 378 771 
Pellorium 87« 



Ponbefe port. 843 
Pernvinm 718 
Peatinum 623 680 878 
Peten* 401 

Petru» Wetndinu» 661 
Pblliburgiura 638 
1'hilipabQrgnm 861 
Picenu* »ger 786 
Picoch» 766 
Piemona v. Pedemons 
Pietr» peloa» 789 
itnm 712 



Puioli caatr. 398 
Pyrcnc roona 688 



Pigment 
PiU-n 8: 



■•\, 

M 



Piranum 694 

Fisae 416 439 466 479 673 
Pi*aiirum 436 647 
Piscari» 742 
Piw beri» 679 661 
Piack 626 

Piainnm 654 694—696 712 789 
Placcnti» 432 458 490 586 670 
635 761—762 766 771 786 
Pleba Cadnbrii 468 704 
I - 8«cci 613 



••f.i 



Q. 



vium 492 713 

704 878 

tun 



Rachel 878 
Ragonea 449 467 
Raapum 696 
RasUdt 553 697 

Ratiaboma 662—686 695 698—699 
727—728 769 796 844 ( 
788 801 
3 435 672 721 



Digitized by Google 



917 



Raziza 378 
Reanae 598 

Recobarium 876 

Rerium 636 672 677 783 

Reifcnbergum 793 

ReaciutU 644 

ResU 648 

RcxmonU 478 

Rexnm 878 

fl. 521 640 566 
766 709 801 



• bonon. fl. 669 
Rhodus 643 547 639 68« 
Riburgium Tergcat. 473 
Rinfrlt f 



696 708 
802 824 826 
886 848 




Sa^anum 524 
Saifter 782 
Saint Derir 733 
Salbore HUtr. 425 
SalUbnrgum 562 603 708 766 
Salodtam 611 
Sahirnum 600 
SaneU MarU 678 
Sanctum Sepulchrum 744 
Sanctun Anarcaa 694 636 
- Daniel 482 493— 494 



Silva duris 586 784 
Slnolvusbo caatr. 616 
Siviglia v. ScvilU 
Sknkovu 782 
[SnialeaM* 696 
! Solisbacum 377 
[ Soncinum 679 
Sonnenberg 623 
Sophumbergum 403 
(Sopronium 876 
607 Soranabum 418 



Donintu 769 
Uallu* 388 
HelUa 788 



Hieronymu» 766 
Jaeob de Comport 566 692 766 



Rochendorp 629 
Rocium 6i>4 
Rohas 419 
Roma pattim 
Romagua 603 
lComandioU 387 
Roaacium 418 
Roaatc 375 
Rotenek 434 
Bottonburg 584 



Jacob 

Joannea 758 
Marcu» fretura 808 

Michael 782 
Petrui ina. 806 808 
Vitua 644 707 806 808 
677 679 619 633 SanUnder v. Sanetua 
647—648 496 SardinU 675—876 
ISarnus 770 817 

Saxonia 376—378 479 63» 648 676 SUuhilus 400 
690 69« 704 706—707 713 SUlU 826 
716 726 748 823 828 888 Sternberg 782 



614 691 Soranum 438 
Sotorian «06 
iSovignacum 378 
Spagna v. HkpanU 
Spalt 097 

Spegnembergum 460 469 471 666 
644 691 

Spicum 712 

Spilimbergum v. Spcgnembergum 
Spira 370 646 658 687 698 72V 
733 749 755 769 836 

SpiUle 644 
SUinacum 676 
SUner 579 



800 



v. 



Rovignum 694 
Kono 876 
Ruberia 672 
401 
475 



Scardona 682 

Schaffhansen v. Probatopolis 

Schaumburg 570 
Schinchencans castr. 800 
Schmalx 600 

Schocnbrunnium 889—890 
Schottwien 644 
Schweinfort 666 
ScUvonia 447 493 684 
Scluaa 464 
ScotU 442 
Sebcnicum 712 
Semich 564 
Sempronium 689—690 
Senae MO 573 667 757 769 
Senk467 806-810 812 ~ 



Mcriingium 068 
Stoccarda v. StugardU 
StraLiundum 829 
'Strassoldo caatr. 452 479 788 



S. 




Serimium v. Zerimium 
Seriasa c*str. 808 
Servarolum 779 
Servich 876 
Sesto v. Sextum 
700 771 81ll SevilU 664 

867 Sertum 400 401 479 

SkdlU 440 448-460 466 478 664 
676 606 608 633-634 660 768 
»24 669 697 764778 792 888 



T. 



Sabaria 878 
Sabaudia 495 503 661 

SabloneU 760 

393 476 
471 481 493 
664 

Abb. <L III. Cl. d. k. Ak. d. WUs. IX. Bd\ IU. Abtb. 



TalUcotium 516 
Tarsatum 401 
TarUrus fl. 874 —875 890 
TarvU 644 

468 471 481 
494 681 877 




Digitized by Google 



918 



Teotonia 434 876 
Tercentum 483 
Tergestum 391 554 —555 679 694 
001 005 033 642 707 762—768 
180 8 13— 814 848 888 890 
TcrgcmKt 795 
Terns 6«! 

• j 



»70 

Thcotonia v. 

Thure^um 540 
Thuricura 035 
ThuringU 704 
Thyanum 7i>5 
Tiburis 4J0 
Ticinnm 71« 7B5 
TiUvemtutu fl. 387 
TirnavU 509 853 
Toblae v. Tobtacnm 
TobUcunt 734 876 
Tognaje 41MJ 
Toktuin 036 
Torccllo 
Toscana 
Tragovirt* 680 
Tragurium 707 
Traiectum a.1 
TransvlvanU pa*$im 
Trcveri 380 
Trevimm castr. 594 
Tridentum jkmsihi 
Troppau v. Opavia 
Truini'lluat 767 • 
Tufer* 41« 
Tuliu.tiuii! -l!>L* 5!»B 
Tulminpm 714 797 
Tulna 878 



Urbinum 691 722 
Urba nov» 644 

- vetua 394 562 
Urea 378 

Ugiuum 398 401 460 474 476 

483 494 698 600-601 



782 

v, Ktruria 



727 808 



rio— 711 716 



Vacia 878 
Vadnm 396 

VaUchia 524 634 678 826 867 
Valentia 731 
ValentUna 636 727 733 
Valladolid v. VaUiaaoletuin 
VaUcn JudicUua* 648 
ValUs 389 

- AbbatU 401 

- AgnanU 548 

- ana 876 

- Eritelma 610 

- Euganea 500 

- Leudri 496 
676 636 641 

aolU 648 

- Sarina 778 
• Sugnna v. 

ValUllina 010 
Valvaaonuiu 481 
VaU 877 
Vanudinum 680 
VaraavU 790 
Va»tium 671 
Vasvaria 878 
718 VecU 439 



Vienna v. Vindobona 
Viglevanum 711 767 769 
Vifia Corvae 449 

VilUcum 471 556 644—646 707 756 
478 Villafranca 619 701 
638 VilUnova 640 
644 788 Villen 639 

Vincester 636 
Vindobona pa$$im 
V Vipacnm 564 798 

VUurgU 767 
Vivanum 460 
VoUna ins. 436 
VoUterrae 431 40« 
VonUia 867 

Vormatu 563 668 579 631—633 
636 645 696 727 729 783 
734 766 812 876—877 
VratUUvia 681 696-697 791 



720 770—771 780—782 
Turegum 409 
Turingia 434 
Turria 378 
Tuscia 394 456 
Tutoch 868 
TvrolU 



u. 



Uberlingium 508 
Ulnia 652 563 568 569 
684—585 602 
Ulmum v. Ulma 
Unisort 636 

UratiaUvia v. VratUUvU 



57» 

800 



VcgUa 4 
Veicnria 
VeUperg 462 
VenetUe 
Venloe 789 



4 644 661 

)O0 




494 644 707 



VeaalU 80;, 
Veae) v. 
Vioea 848 
Vicegradus 858 



.Jxv 



w. 



767 
561 

Wartberg 755 
Wantth 712 
Wusserburg v. Ckitrum 
Werdemberg 458 
Wien v. Vindobona 
Wilcx 633—634 
WindUchgrcti 451 
Wintingittm 878 
Wirtemberg 546 
WUaenburg 666 684 
Wittemberga 708 867 
Wolffkelc 570 
Wolrobrod 712 
WormatU t. VormatU 



Zala 686 
ZaupoU 416 
ZeglUcum 565 
Zerimruum G£5 



z. 

89 ° 



VieetU459 652 608—604 612 613 Ziolcrum 686 

633 644 728 890 ZopoU 515 
Viehem 606 iZug 636 <;i 

VictorU 686 694 [ZutphanU 788 

Vicus a. Laurmtii 579 [Zwole 516 



fe/d 



:.i!>. 
irU 



Google 



III 



Index rerum. 



Abbati. de 

410 443 
- vaucelknsis 7(50 
Abbatioe Carinthiae 058 
Affldatio Conrudi utin. 472 
Album germanicum 776 
Allodia cornit. Tyroli» 431 
Anaalcs anonrmi h>Tbipolcna. 417 
Archipinccrnatu» imp. rom. 626 
Armaraentariuni august. 800 
Poema 704—776 



B. 



B«llum bohemicum 544 868 

- foroiul. 469—470 694 698 611 

- Gbeldriae 680 

- hcWeticum 5»>6 

- hispanicum 771 

- hungar. in Turcas 793-795 850 

- noricum 772 

- pedemontanum 811 
• polonnm 609 

- diffcrend. 627-528 
669 

614 -616 621- 
26 628 530 641-64'i 
544-646 652 676-577 



Rellum nwtkonun 

- Tergeati 694 

- in Venetos 472 547 818 
Bibtiothcea ambronjana 686 

- Arroldi 766 

- Barabcrgae 698 

- Bonelli 776 

- Bergonzi 777 

- caponiana 369 

- heidelbergeniris 827- 828 

- Laziari-Wcovich 369 

- magliabeechian* 369 

- mareiana Ven. 369 598 605 776 

- Pallaricini 776 

- senennis 869 

- Torresini 775—776 



_. »69 870-871 
Bibliothecae Europae 376 
Bulla aurea 467 840 844 

- Bonifacii up. yill 427 

- in coena Domini 813 

- eruciatae 534 -535 637 

- Joanni-i pp. XXin 484 
Bullae expectativae 566 

- Uregorii pp. XIII 784—785 



c. 



Canes venatorii Maiimil. 562 
Canonizatio ». Joann. a Capixtr 
616-517 



Capitula „ 

- ligae bononiena. 700 
Capitularc fondaco Tedeschi 379 
Capitulum aquili.ien»e 464 767 

- basileensc 634 

- civitatenw 798 886—887 

- corwtatiense 623 

- patavicnse 536 

- pragense 466 519 

- salisburgcnsc 541 548 

- tridentinum 477 

- Tacienne 520 

- vorruaticnse 646 
Caravana s|ialaten«i» 712 
Chronica Kkkeardi 417 

- schuiniatis 420 
Chronicon altinatc 422 

civitatensc 699 
Komualdi 421 
univerwle 380 
Ckasi* gallica 578 

- hungarica 577 

- lusitamca 578 

- vcneta 678 

Comitia francofardensia 725 

- ratisboncnria 665 687 

- spircnsia 687 
Conciliabulum pisanum 711 
Concilittm augniitanum 604 676 

- basileense 371 496—504 510 

031—532 

- civitatennc 480 482 

- conntaticnse 371 4«4— 492 

- francMfnrdicDsv 386 
lateranensc 416 612 

617 
116* 



920 



Conrilium oecumenie. 473 646 692 
699 711 713 716 
Condlium piaanum 469 

- spirense 769 

• senense 497 

- tridentin. 371 736—748 
ConTentn»aofrustanus 573 620 676 

679 689 ««»8 723 760—761 763 

- Brunekii 668 

- Bruxellarum 713 

• caroloricianu» 867 — 869 861 

• colonicnsis 668 

- consUntiensis 687 

- foroituicnsia 414 

- francofurdiensis 610 645 627 1 

— fi28 763 826 839 ] 

- fribnrgcnsls 568 

- HalUrum Sucriac 801 

• hung&ricus 861 

• moguntinus 636 

• monasteriensis 837 841 

- nurenibergensis 630 531 67!) 

685 687 698 

- Nkiae 724—726 

- paUviensis 763 

- paaserovicianus 

- ratisbonensi* 5 1 3 «98 699 729 

-730 763 793-794) 

• RehwcinfordcnsU 686 

- Bmalcaldae 696 

- spircnsis 698 729 783 736 749 

- Sterringii 668 

• tridcntinus 696—697 706— 

707 713 716 

- ITberlingii 568 

- Vcronac, 713 

- Vicetiae 723 

• rindelicu* 574 

• vindobonensU 613 

- rormatienns 613 668 647 

713 763 

- westphalensi* 836—842 
Coronatio Caroli V 668 673—670 

• imperialU 376 

- Mariae Theresiaa 872 

- Marimiliani 746 
Cruriata Hungarorum 616 

- proposiU in Torcas 661 677 

-679 666 675 



Deditio BeUo^rradi 598 

• Duini 694 

- Vioetiae 604 — 606 
Diaeta augusUna 676 

- bellogradensU 547 

- Bolani 698 

- francofnrdienais 678 

- Lincii 644 677 

678 

648 

«is 614-615 

683 698 

- spirensia 682—683 727 

• vormatiensis 569 729 

- Zug ti3G 
Diploma Franc. Contelii 630 

- Titiani VcceUi 703 
Direptio Utini 698 
Dissidia rcligionis 495 658 799 
Documenta turcica 8tS0 
Doroininm marishadriat. 816 — 822 
Donatio Foriiulii 436 
Donatiooes pontiftei 389 
DueUum Caroli V 664 667 



E. 



D. 



Dceanatu* misnensis 544 
Deditio Al.-i»ndriae 662 



Ecclesia aqoenais 397 

- aquUeiensis391 — 398 400 403 

— 404 432—433 4Ai> 443 
457 460 476 47i; 

- uretina 409 

- Vfa.-oleen.ii» r^u 

- botioniensU 404 

- briiinensis 457 

- biif^rleniPnHi* fi8. r > 
• civiUtenrU 441 

- confiUntie.nsU 523 

- crcmoiic-n&is 4i)7 

- frradcnsU 3'»6 409 

- UhaccnsU 143 518 857 

- luuJenn» 3!«.; 404 

- mutinensU H'.»2 :i94 408 

- novarienaU .W2 

- oloiiLUwnnid 474 515 646 

- passaTiensiji .12:» 866 

- prftjrctodx W> 

- (luinquecclt-idcnsU 542 

- ravennatensis 402 

- nalerniUiiu 398 406 

- salUnurgrenaU 53(0 8 56 

- «trijrotiien.il 02 li 642 



Ecclesia Urviaiua 410 

- tergestina 391 6S8 

- tridentina 431—432 467— 

468 477 

• vaciemU 630 

- vercellensis 402 

• Tfaidobonensis 638 706 

- Tolaterrana 395 431 464 469 

- in WUea 633 

- s. Angeli Bomae 497 

- deiranitna Bomae 856 

- s. Bavonis Gandari 727 

- - Canciani de Ausperg 469 

- - Cerboni 432 

• • Dominici Bonon. 674 

• • Jaoobi Volanae 436 

- • Joannis Gandari 727 

- - - in Laterano 674 

- - SalborU 426 

- as. Joann et Pauli Ven. 462 

- s. Mariae in Cosmedin 674 

- • Marci Portusn. 634 

- - - Vcnet. 426—427 714 

- as. Nazarii et Celsi 624 

- h. Pancratu de GraU 431 

- - Petri Briiiae 409 

- - - Bomae 512 

- - Petronit Bonon. «68 669 675 

- - Stephani Vindob. 477 

- - Trinitatis Vcnet. 462 
Eccleaiae Carinthiae 668 

- Histriae 392 

Exerritus cnenar. in Cndubr. fusns 59 1 
Expeditin ferrarienni* 666 

- tunvUnn 7 1 1 

- Turrjir. in 'iraeciatn 571 

- in Tureji» 5iio 004 572 — 674 

ot<; 5ki cio 636 666 

Expugnatio Corimm» 0!)3 

- tinleUe 710 

- Meirhies iWl- «82 

• Fonti» rabidi 643 

- Vicetiae 603 



F. 



K&milia Andees 377 

- Oontarena 666 824 

- Comelia 630 
• Fuger 624 



612 
022 031 



Digitized by Googlc 



I 



921 



Familia babsburgica 768 

- Lichtenstein 644 

• de Medicis 666 

- Rauber 644 

- Strasaoldo 786 

- della Torre 785 

Feuda Everardi vrurtemb. 530 

- Hecbeillae anstr. 520 

- rcgis Boheroiac 451 
Fendum monarch. Siciliae 763 

- regni neapoUUni 768 756 
Foedera Bononiae 670—672 
Foedui barcinonense 671 700 

- bononiense 708 717 

• cameraeense 601 700 

- proposit. in Turca» 572 
Fonticum Teotoniconrm 379 480 
Fonna reipabL TencUe 617 



G. 



GesU Aloysii Gritti 680 
Gildehalla Londini 786 
Gratulatio victoriae Caroli V 761 
GraTarnina in curiam roman. 582 
- - duce» Austriae 472 
quil. 460 

Gyrunaaium 



H. 



Hunsa teutonica 766 
Hacreses in Germania 603 
Haeresis bohemica 646 

- bosniaca 642 
Haatiludia BruxeUarurn 637 

- Graecii 627 
Hiatoria belli foroiul. 469—470 

• oommercii asiat. 567 

• concilii trident. 731 736—738 

- narigat lusitanicae 687 
utinenaia 601 

Alex. IH 42 



Legatio caesarea 617 674 

- germanica 510 — 611 

- goriciensis 469 

- hispanica 688 

- httngarica 663 
Incendia in Austria 611 - polona 782 
Incursn» in Dalmatiam 873 - turdca 689 —690 
Induciae Ambosiae 633 - Tindobonenais 670 

Niciae 722 724 Legationes Venetornm 366 — 369 

- CaroU V cum Francuco 760 456-456 466 622—628 692 

- pontif. 667 660 -699 762 663 670 676-877 

- Venetis 669 »88-88» 
Venetor. cum Franciaco 660 Lcgc* barbarorum 383 

- Maximil.592 693 - langobardicae 382—383 
596—597 608—609 620—623 - de tutela 870 

- Sigism. 483 607 Lcones in viTario Monachii 662 
Ittdulgentiae 471 646— 547 661 Liber eTangelior. ». Marci 466 778 

565 — 566 Liga Alcm. superioris grisa 670 
Interdictum dat. Andreae Hung. 446 
Interregnum in Germania 623—624 
InTcstitura eastri Fbunbri 458 
InTestiturae 416 496 

- regni neapoliUni 756 
Istriaa. Poema 549 — 660 
Iter Calicut Teraus 567 

- Caroli V caesaris 666 

- Contareni 643 — 644 

- Clcmcntis papae VU 693 

- Etruscorum centum 796 

- Georgii Contarcni et Pauli 



- Hieron. Lippomani 782 

- Joannis pp. XXIII 484 

- MaxiiniUani rcgis 679 689 

692 697 

- Pauli Minii 826—827 

- Ruperti paiatini 643 
• Tcnetor. legator. 500 608 

Itinera Venetorum 370 
652 569 592 697 
762 799— «00 
iae 838 



- magna 070 

- Tetus 570 

- bononiensis 700 

- catholica 726 

- Hclvctioruin 812 

- Sveviae 651 

- in Turcas 668 723 

Ligae Alemanniae euperioris 683 

- Curiovalli» 612 

- Grisonum 612 
Lingua 



M. 



Jura 



Magistratns augustani 679 
Manua mortuae 668 
Marcr Marce aociam. Veaei. 604 
600 606 Matrimonium Othonis IV imp. 436 
643—644 Mercimonia illicita prohib. 752— 758 
McUlUfodinae cccl. trident. 481 
Mineriae Primerii 641 



816 Mlracula Bapt. Egnatii 638 
—822 - Joann. de Capistr. 616 — 617 
Miraculum crucis Leodii 677 — 678 
Monarchia Siciiiae 763 
Monasteria varia 647 

- Bobemiae vaaUU 688 

- s. Douunici 67« 



CaroIiV caes. 734 763-776 
Legatio anglica Georg. Giustin 
789—790 

bohemica dilaU 643 

566—587 590 



611 



4.11 



s. Bened. de MosnU 418 419 
sa. Hilarii et Bened. 488 487 
obremburgense 461 
ixi Ottemburg 624 



Digitized by Google 



922 



Monasterinm ratUbon. s. Emerani Oratio ViteUu Hcrasnii 620 

524 Orationos Caroli V btiti 716 
- ripense a. Mariae gratUr. 697 - elector imp. gcrm. 626—626 



681 

s. Mariae in Valle 
s. Georgii in VaUe Oeni 434 



s. Georgii 429 
- - NicoUi 427 

- veronense s. Zcnonis 414 

- wUsenburgense 606 
Monita Caroli V fllio 7ri7— 768 
Mundeburdium 386 

Corrarium Venet. 606 



N. 

Navigatio lunitanica 587 
Nonuna langubanUc* 384 



..oliani 641 

- francofurdcnses 804 
NuptUe Caroli V «52-664 

- fratris Caroli V 631 

- sorori» CaroU V 631 636 

- Leonardi de GoricU 623 

- Lu.iovici regU Huog. 631 



0. 



Obitus Caroli V 763-764 
Obaidio civitatcnsU 599 

- mantuana 830 
Opifiria «.-rica 804 
Oppugnatio Goletae 770-771 

- Tuneti 710 770—771 

- Utini (»1 

Oratio Aldigberii DantU 466 
• Blotii HugonU 798 

- eardin. Lotharing. 736 

- Clericati Leonelli 663 

- Corner M. Antonii 720—721 

- Emo Leonardi _ 721 

- de Faur GuidonU 741 

- Ferrarii Arnaldi 743 

- do obitu Frider. TII 664 

- LaacarU JoannU 660 

- Morone Hieron. 746 

- TuKconim Hi-nrico VU 466 



g,'nn. 
(E imp. 
■ regi 574 599 
708—709 



606—6061 

Ordo s, Dominici 878 

- i. Jacobi do CompotteUa 692 

- montu OUveti 724 

- Pratbenoruin 626 



P. 



PaUtium Ferdin Neostadii 708 

- venetorium Ferdin. 782 

- Franc. Carrar. Paduae 478 



Pax 



PrivilegU eecl. torcoUensU 428 

- pontificU 416 439 

- Venetonun 418 429 438 486 



Pcgna 



870 



Quaerelae orator gaU.in Venet. 639 
Quaestio JulUci ClivUe ec. 801-803 



480 

ratisbonensU 839 
wertphaUca 840 
impcrat. cum GallU 663 701 
Hungaris 622 
523 630 

- VenotU -12« 640 

641 671 

GaUonim cum AlemannU 633 
- Neapoli 560 
Phllippo bur- 
gundico 569 
c. Bohemis 815 

- GallU 662 

- Hungaris 466 

- MaiimilUno rege 
64« 594 690 

- SigUmundo 641 

- Tergestinis 518 



Venetor. 



Peregrinatio Rodulphi caes. 461 
Peregrinationes Venrtor. 371 
Pertis anni 1511 598 

- Carniolae et Tcrgeati 763 
PraenxlentUe iura 56o 681 
Praelium bicinensc 790 

• parroense 869 

- tripolitannm 606 
Praepositura niichovicnsi* 793 
Praepnmturae Carinthiae ti">8 
PrivilegU BrUiensium ■1.16 

- comitU palatini 539 

- eccl. feltrensis 419 



R. 

Recuperatio Tergesti 473 
Reforroatio eccleiiae proposit* 488 
738 741-745 
- principum proposrta 742 
ReUtjo eaesar. Preneetein 7b6 
conventus trident. 697 
rerum SenUe 809 811 
ven. Baduarii Frid. 761 — 762 

- Bon Aloysii 629 

- Cavalli Marini 7.14 

- ConUreni Aloys. «41 

- Laur. 7.. 3 — 754 

- M. Ant. 713 

- Thomae 796 

- Cornclii Frid. H r >4 

- lMpliiui Joann. 865— 866 

- Donati FrancUci 868—669 
Nicolai 808 

- Fuscarvni Marri 870 

- JustinUni Marini 731 

- Lippomani Hieronimi 783 
784 805 

- Minio Marci 691 

- Moeenigo Fetri 726 

- Nani Jo. Bapt. 844-845 

- Naugerii Bcrn. 749 760 

- Quirini Vincentu 586-587 
689—590 

- Ruuini Caroli 860 

- Sagredo Joann. 846—847 
itii Jacobi 777-778 

Frane. 799 
TbeupoU Nic 688 
Zorri Marini 819 
iRespubl. norimberg. Hegimcn 776 



Digitized by Google 



923 



s. 



Sermo de obitn tegi» Aragon. 487 

- - - Hieron. Husa 486 

- - die domin. Laetart 487 489 

- - ecelesia reintegr. 486 491 

- - eccleiriaat. reform. 401 



Sarae ij*ni trinlitn<- 800 
Saiinae Autfust. Quiritii 7t>7 
Sali» rtetrotium <;ji 
Sidvuscondu.jtus Jatus A 1. niann. 694 

- < ioricien*ibuH 019 

- MfJi»Lincn.ibmi 496 

- itonianu 4:'5 

- V.^ii.jtis F)78 

- Duniclis Zaba^lU 717 

- Joannis do Leyda 708 

- Puult dt ciiHtru Pnryeti 494 

- ni!gatu.H Danieli DaiiJulo 611 1 

- Hicr Ijisclii 1182 
Scbisiii» sub Al.-xufldro pp. IH 420 
Soommata in Veneto.i 004 
Secta AnabnpttHtiiruiii 7!H) 

- CalvintRlarum 7D9 

- Hussitaniitt 7D9 

- Luteranorum 7!)!) 
Sectae Iqth.erana» 1 076 
Seniinariom brunncnsc 891 
Sermo annunciatinnitt b. M. 490 

• H«njnptiotii> b. M. 490 
» drcumciBionu J. C. 489 

- s. Auguatini 41)1 

- do loco eoiicilii 484 



- - paee 491 

- - aniritu aancto 487 490 

- s. Tnomae de Aquino 491 

- in die Vcneris sancti 490 
Societaa Jeao defenst 822 827 
Statuta del fonteiro TodcscM 889 

- mtisboncnsia TP 



T. 



Tabularium civiutenae 384 

• Uurinenite 369 

- vaticantun 692 t 

- venetum 367 309 

- vindobonerujo 564 
TfKtamentnm Caroli V 756 
TracUtus Bnuellarum 621 

- Cameraci 621 

• Aquii. et Goriciae 464 

- de amnJUte servanda 469 

• Vormatiae 876—877 



Trerua Nldae 722 724 
Tnrbae bobemicae 822—826 
Turriaella (carcer Venet.) 617 



u. 



UniverriUs ftnj. paduana 476 
prageruris 663 
tarvisina 468 



647 



V. 



Victoria Caroli V 600 761 
• Liviani Barthol. 617 

- regia Hunpariae 662 

- Poloniae 61H 

- Selymia imperat. 616 

- de Tripolitanis 606 

- vaivoda Transjlv. 689 
Caroli Magni 386 
b. Elisabeth Thuring. 4! 
Hadriaai papae VI 637 
s. Willelmae 334 



Vita 



Digitized by Google 



Digitized by Google